Nghiên cứu chế biến và sử dụng thức ăn thô xanh bổ sung cho chăn nuôi bò trong vụ Đông - Xuân 2013 - 2014 tại Bắc Kạn.

Với lòng biết ơn vô hạn, em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo khoa Chăn nuôi - Thú y đã truyền đạt cho em những kiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập và rèn luyện tại trườn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi Thú y Khoa : Chăn nuôi Thú y Khoá học : 2010 - 2014

Thái Nguyên, năm 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi Thú y Khoa : Chăn nuôi Thú y Khoá học : 2010 - 2014

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Hưng Quang

Khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Thái Nguyên, năm 2014

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị, bạn bè và người thân Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm

ơn chân thành tới:

Ban giám hiệu trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập tại trường

Với lòng biết ơn vô hạn, em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo khoa Chăn nuôi - Thú y đã truyền đạt cho em những kiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập và rèn luyện tại trường, giúp em hoàn thiện năng lực công tác nhằm đáp ứng yêu cầu của người cán bộ khoa học khi ra trường

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, sự quan tâm giúp đỡ của thầy giáo hướng dẫn TS Nguyễn Hưng Quang - Bộ môn cơ sở đã trực tiếp hướng dẫn tận tình, tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành bản khóa luận này

Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các cán bộ và nhân dân xã Xuân La

đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài tại địa phương

Xin gửi lới cảm ơn tới các anh chị em, bạn bè trong lớp 42 Chăn nuôi

và phòng 20A3 đã động viên và giúp đỡ tôi trong những lúc tôi gặp khó khăn

Nhân đây, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình và những người thân của tôi đã hết lòng động viên, chia sẻ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập để tôi hoàn thành tốt khóa luận này

Thái Nguyên, ngày … tháng… năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Văn Luyện

MỞ ĐẦU

Để hoàn thành chương trình đào tạo trong nhà trường, thực hiện

phương châm “Học đi đôi với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiễn sản xuất”,

thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cuối cùng trong toàn bộ chương trình học tập của tất cả các trường Đại Học và trường Đại Học Nông Lâm nói riêng

Mỗi sinh viên sau khi kết thúc khóa học của mình đều phải tiến hành một khóa thực tập tốt nghiệp do nhà trường tổ chức Đây là thời gian giúp sinh viên củng cố và hệ thống hóa lại toàn bộ kiến thức đã học, đồng thời giúp sinh viên có điều kiện tiếp xúc với thực tiễn, học hỏi thêm kiến thức, kinh nghiệm đúc rút ra từ thực tiễn sản xuất để từ đó nâng cao trình độ chuyên môn nắm được phương pháp tổ chức và tiến hành công tác nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học vào thực tiễn sản xuất Do vậy, thực tập tốt nghiệp trước khi ra trường là một giai đoạn quan trọng và cần thiết đối với mỗi sinh viên Quá trình thực tập tốt nghiệp là một quá trình rèn luyện, giúp sinh viên

ra trường trở thành kỹ sư thực sự có trình độ kỹ thuật và năng lực làm việc, góp phần vào phát triển sản xuất và xây dựng đất nước

Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân và được sự đồng ý của Ban giám hiệu của nhà trường, được sự phân công của Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y và được tiếp nhận của cơ sở thực tập, tôi đã tiến hành thực tập tốt

nghiệp tại xã Xuân La - huyện Pác Nặm - tỉnh Bắc Kạn với đề tài: "Nghiên

cứu chế biến và sử dụng thức ăn thô xanh bổ sung cho chăn nuôi bò trong

vụ Đông - Xuân 2013 - 2014 tại Bắc Kạn"

Tuy nhiên, do bước đầu làm quen với thực tế, thời gian thực tập có hạn, trình độ kiến thức và kinh nghiệm chưa nhiều nên bản khóa luận này không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp quý báu của các thầy, cô giáo và bạn bè để bản khóa luận tốt nghiệp được đầy đủ và hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Văn Luyện

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 1.1 Kết quả phục vụ sản xuất 11

Bảng 2.1 Chất lượng cỏ sau ủ tại các thời điểm nghiên cứu 36

Bảng 2.2 Thành phần hóa học của thức ăn thô sau ủ urê 38

Bảng 2.3 Sinh trưởng tích lũy của bò qua các tháng thí nghiệm (Kg) 39

Bảng 2.4 Sinh trưởng tuyệt đối của bò qua các giai đoạn thí nghiệm (g/con/ngày) 40

Bảng 2.5 Sinh trưởng tương đối của bò qua các giai đoạn (%) 41

Bảng 2.6 Kết quả theo dõi tiêu tốn thức ăn bổ sung cho bò 42

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nguyên nghĩa

ABBH : Axit béo bay hơi

ATP : Adenosine triphosphate

PTNT : triển nông thôn

Se : Sai số của số trung bình

STTĐ : Sinh trưởng tuyệt đối

STTL : Sinh trưởng tích lũy

MỤC LỤC

Trang

Phần 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 1

1.1 ĐIỀU TRA CƠ BẢN 1

1.1.1 Điều kiện tự nhiên 1

1.1.1.1 Vị trí địa lý 1

1.1.1.2 Địa hình đất đai 1

1.1.1.3.Điều kiện khí hậu thủy văn 1

1.1.2 Điều kiện về kinh tế - xã hội 2

1.1.2.1 Về kinh tế 2

1.1.2.2 Về dân cư, lao động 2

1.1.2.3 Về giao thông 3

1.1.2.4 Về văn hóa, giáo dục, y tế 3

1.1.2.5 Tình hình an ninh - Quốc phòng 4

1.1.3 Tình hình phát triển ngành nông nghiệp 4

1.1.3.1 Ngành trồng trọt 4

1.1.3.2 Ngành chăn nuôi 5

1.4 Tình hình hoạt động của mạng lưới thú y xã 6

1.1.4 Đánh giá chung về thuận lợi và khó khăn 6

1.1.4.1 Thuận lợi 6

1.1.4.2 Khó khăn 6

1.2 NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ PHỤC VỤ SẢN XUẤT 7 1.2.1 Nội dung phục vụ sản xuất 7

1.2.2 Phương pháp tiến hành 7

1.2.3 Kết quả phục vụ sản xuất 8

1.2.3.1 Công tác chăn nuôi 8

1.2.3.2 Công tác thú y 8

1.2.3.3 Công tác khác 10

1.3 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 11

1.3.1 Kết luận 11

1.3.2 Đề nghị 12

Phần 2 : CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 13

2.1 Đặt vấn đề 13

2.2 Tổng quan tài liệu 14

2.2.1 Cơ sở khoa học 14

2.2.1.1 Bò vàng Việt Nam 14

2.2.1.2 Sinh lý tiêu hóa của trâu, bò 15

2.2.1.3 Vai trò của thức ăn thô xanh đối với bò 18

2.2.1.4 Chế biến và bảo quản thức ăn thô xanh bằng phương pháp ủ chua 19

2.2.1.5 Một số giống cỏ và phụ phẩm nông nghiệp và nguyên liệu cho

ủ chua 24

2.2.1.6 Phương pháp ủ rơm với urê 28

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trong trong nước và ngoài nước 29

2.2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 29

2.2.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 31

2.3 Đối tượng, nội dung địa điểm và phương pháp nghiên cứu 32

2.3.1 Đối tượng, địa điểm, thời gian tiến hành 32

2.3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 32

2.3.1.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 32

2.3.2 Nội dung đề tài 33

2.3.4 Phương pháp tiến hành 33

2.3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 34

2.3.4.2 Quy trình thực hiện 34

2.3.4.3 Các chỉ tiêu theo dõi 34

2.3.5 Phương pháp sử lý số liệu 35

2.3.5.1 Những chỉ tiêu về khả năng sinh trưởng 35

2.3.5.2 Phương pháp xử lý số liệu 36

2.4 Kết quả và phân tích kết quả 36

2.4.1 Đánh giá chất lượng thức ăn ủ chua 36

2.4.2 Đánh giá chất lượng rơm ủ urê 38

2.4.3 Đánh giá khả năng sinh trưởng của bò thí nghiệm 39

2.4.3.1 Sinh trưởng tích lũy 39

2.4.3.2 Sinh trưởng tuyệt đối 40

2.4.3.3 Sinh trưởng tương đối 41

2.4.3.4 Tiêu tốn thức ăn bổ sung của bò thí nghiệm 42

2.5 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ 43

2.5.1 Kết luận 43

2.5.2 Tồn tại 44

2.5.3 Kiến nghị 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

I Tài liệu tiếng Việt 45

II Tài liệu tiếng Anh 47

Phần 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT

1.1 ĐIỀU TRA CƠ BẢN

1.1.1 Điều kiện tự nhiên

1.1.1.1 Vị trí địa lý

Xã Xuân La nằm trên trục đường quốc lộ 258B, cách trung tâm huyện Pác Nặm 8km về phía Nam Xã được chia thành 10 thôn bản gồm: Cọn Luông, Khuổi Khỉ, Khuổi Bốc, Nà Án, Thôm Mèo, Nặm Nhả, Sáp, Lủng Muổng, Nà Vài, Phiêng Coọng Có tổng diện tích đất tự nhiên là 3935 ha

Vị trí địa lý xã Xuân La như sau:

- Phía Bắc giáp xã Bộc Bố và xã Bằng Thành, huyện Pác Nặm, xã Mai Long huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng

- Phía Nam giáp xã Nghiên Loan, huyện Pác Nặm

- Phía Đông giáp xã An Thắng, huyện Pác Nặm

- Phía Tây giáp xã Bộc Bố và xã Cổ Linh, huyện Pác Nặm

1.1.1.2 Địa hình đất đai

Xuân La là một xã miền núi Địa hình chủ yếu là đồi núi cao xen kẽ với đồng ruộng không bằng phẳng và thấp dần về phía Đông Nam

Với tổng diện tích đất tự nhiên là 3935 ha:

- Diện tích đất nông nghiệp là là: 3688,6 ha

- Diện tích đất phi nông nghiệp là: 246,4 ha

Đất đai của xã chủ yếu là đất đồi núi cao Địa hình địa mạo khá phức tạp, xét về tiểu địa hình không đồng đều xen kẽ giữa đồi núi là các vùng trũng xen giữa

Do địa hình chủ yếu là đồi núi, thành phần cơ giới tầng đất canh chủ yếu ở mức trung bình Phù hợp cho trồng cây lâm nghiệp, cây ngô và cây ăn quả như cây mận

1.1.1.3.Điều kiện khí hậu thủy văn

Xã Xuân La là một xã của huyện Pác Nặm nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia thành 2 mùa trong năm: Mùa khô thường xảy ra từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau Do ảnh hưởng khí hậu vùng núi cao nên về

mùa khô thường xảy ra rét đậm, rét hại kéo dài Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 9 trong năm; do ảnh hưởng bởi địa hình phức tạp, độ dốc lớn nên thường xảy ra lũ ống, lũ quét và sạt lở đất

Nhiệt độ trung bình năm từ 220C đến 280C Độ ẩm không khí trung bình từ 84 - 85%

Nhìn chung khí hậu thời tiết thuận lợi cho trồng cây nhiệt đới, trồng lúa, cây lâm nghiệp và chăn nuôi Điều hạn chế là mùa khô thường xảy ra rét đậm rét hại ảnh hưởng đến chăn thả gia súc, có thể gây chết rét trong vụ đông; lượng mưa phân bố không đều, độ ẩm cao dễ gây sâu bệnh cho cây trồng và dịch bệnh cho ngành chăn nuôi ở địa phương

1.1.2 Điều kiện về kinh tế - xã hội

1.1.2.1 Về kinh tế

Mặc dù vẫn còn là một xã nghèo nhưng Xuân La vẫn luôn nỗ lực phấn đấu, phát huy các thế mạnh của địa phương, khắc phục những khó khăn Xã luôn được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trên mọi phương diện Những năm qua được sự hỗ trợ của nhà nước qua các chương trình dự án: chương trình 135, chương trình 30a, chương trình 3PAD… xã Xuân La đã tập trung xây dựng trên nhiều lĩnh vực, cơ sở hạ tầng được nâng cấp, đường giao thông trong xã cũng đang được tu sửa, nâng cấp tạo điều kiện cho việc giao lưu hàng hóa trong và ngoài xã

1.1.2.2 Về dân cư, lao động

Toàn xã có diện tích đất tự nhiên là 3935 ha, có 546 hộ với 2.816 nhân khẩu và 6 dân tộc: Tày, Nùng, Sán Chí, Mông, Dao, Kinh Phần lớn dân số sống bằng nông nghiệp Ngoài ra còn có một số hộ tham gia buôn bán và làm dịch vụ

Về lao động: hiện người trong độ tuổi lao động của xã là 1935 người, trong đó nữ là 946 người

Về mặt đời sống của nhân dân địa phương hiện nay đã được cải thiện hơn do áp dụng nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi Kết quả đó đã mang lại cho bà con nông dân có cuộc sống đầy đủ hơn, nhiều nhà đã mua sắm được những vật dụng có giá trị để phục vụ nhu cầu sinh hoạt, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống

1.1.2.3 Về giao thông

Xã nằm trên trục đường quốc lộ 258B Các tuyến đường giao thông liên thôn được duy tu, bảo dưỡng thường xuyên, đảm bảo việc giao thông đi lại và lưu thông hàng hóa của nhân dân địa phương Tuyến đường giao thông liên xã

đã được cứng hóa

1.1.2.4 Về văn hóa, giáo dục, y tế

* Về văn hóa: Duy trì thường xuyên các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao trên địa bàn Tổ chức thành công Đại hội thể dục thể thao xã lần thứ nhất tại xã

Thực hiện tuyên truyền các Chỉ thị, Nghị quyết của Trung ương và các văn bản của địa phương nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu về kinh tế xã hội Xã có hệ thống loa truyền thanh tạo điều kiện thuận lợi để thông báo kịp thời đến bà con nông dân về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, lịch thời vụ gieo trồng, các đợt tiêm phòng cho đàn gia súc, tình hình sâu bệnh hại cây trồng Công tác tiếp sóng truyền thanh được duy trì đều đặn phục vụ nhu cầu nghe nhìn của nhân dân trên địa bàn

* Về y tế: Trong những năm qua công tác chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ cho người dân được nâng cao, cơ sở vật chất, trang thiết bị thiết yếu phục vụ cho công tác khám và điều trị được đầu tư, chuyên môn của đội ngũ cán bộ trạm y tế được nâng lên đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng khám và điều trị sức khoẻ ban đầu cho nhân dân

Xã hiện có 1 trạm y tế phục vụ khám chữa bệnh cho người dân

* Về giáo dục:

+ Xã có 1 trường mầm non, tổng số trẻ học tại trường tính đến hết năm

2013 là 177 cháu đạt 100%

+ Xã có 1 trường tiểu học, tổng số lớp là 10 lớp với số học sinh đến lớp

là 247/251 em đạt 98,4% Với tỷ lệ học sinh khá giỏi là 103/247 đạt 41,7%

+ Xã có 1 trường THCS, tổng số lớp là 8 lớp với số sinh viên đến lớp là 156/161 em đạt 96,9% Với tỷ lệ học sinh khá giỏi là 29/156 đạt 18,58%

Duy trì tốt công tác phổ cập giáo dục trung học cơ sở, phổ cập giáo dục tiểu học và chống mù chữ Đảm bảo tất cả các trẻ trong độ tuổi đi học được

đến trường Cơ sở hạ tầng: trường, lớp đã được tu sửa, xây dựng kiên cố, khang trang, sạch đẹp

1.1.3 Tình hình phát triển ngành nông nghiệp

Nông nghiệp là ngành sản xuất chính, chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế và giữ được sự tăng trưởng khá ổn định Giá trị sản xuất nông nghiệp năm sau tăng nhanh hơn năm trước Ngành nông nghiệp được phát triển theo hướng đa dạng hàng hóa cây trồng vật nuôi Đa dạng hóa sản phẩm, phát triển tổng hợp giữa trồng trọt, chăn nuôi

1.1.3.1 Ngành trồng trọt

* Nông nghiệp:

- Cây lúa: Tổng diện tích gieo cấy cả năm đạt 223,9 ha (với 93,9 ha vụ xuân và 130 ha vụ mùa) Tổng sản lượng lúa cả năm 2013 đạt 869,2 tấn Năng suất trung bình đạt từ 39 - 41 tạ/ha

- Cây ngô: Tổng diện tích gieo trồng cả năm đạt 411,4 ha (với 354 ha

vụ xuân, 50 ha vụ mùa và 7,4 ha vụ thu đông) Tổng sản lượng ngô cả năm đạt 1.626,72 tấn Năng suất trung bình đạt từ 39 - 45 tạ/ha

- Cây đỗ tương: Tổng diện tích gieo trồng cả năm đạt 7,4 ha Tổng sản lượng đậu tương cả năm đạt 11,84 tấn Năng suất trung bình là 16 tạ/ha

- Cây dong riềng: Tổng diện tích trồng đạt 16,45 ha Tổng sản lượng đạt 1.200,85 tấn Năng suất trung bình là 70 tấn/ha

* Lâm nghiệp:

- Tổng diện tích rừng trồng mới năm 2013 trên địa bàn xã theo dự án

147 là 127,12 ha

- Diện tích khoán khoanh nuôi bảo vệ rừng theo Nghị quyết 30a/CP là 309,43 ha

- Công tác quản lý rừng được tăng cường, ngăn chặn và xử lý kịp thời các vụ vi phạm luật bảo vệ và phát triển rừng

- Công tác phòng cháy chưa cháy rừng thường xuyên được tăng cường kiểm tra

1.1.3.2 Ngành chăn nuôi

Những năm qua do yếu tố thời tiết và dịch bệnh gia súc, gia cầm diễn biến phức tạp như: Rét đậm rét hại, bệnh tai xanh ở lợn, lở mồm long móng Song ngành chăn nuôi trên địa bàn xã vẫn phát triển ổn định, đặc biệt là chăn nuôi đại gia súc Ngành chăn nuôi chiếm tỷ trọng nhất định trong ngành nông nghiệp Cụ thể là: Tính đến ngày 30 tháng 11 năm 2013 tổng đàn gia súc cả

+ Tiêm phòng dịch lở mồm long móng trâu, bò được 1.181 con

+ Tiêm phòng tụ huyết trùng trâu, bò được 1.181 con

+ Tiêm phòng dịch tả lợn được 1.050 con

+ Tiêm phòng vắc xin dại chó được 145 con

Thường xuyên tuyên truyền người dân chăm sóc, bảo vệ tốt đàn gia súc, gia cầm nên trong năm không xuất hiện dịch bệnh

1.4 Tình hình hoạt động của mạng lưới thú y xã

- Cơ cấu tổ chức của mạng lưới thú y: Gồm có 01 cán bộ thú y xã và

10 thú y viên hoạt động tại 10 thôn trong xã

- Nhiệm vụ và chức năng:

+ Tham mưu cho UBND xây dựng các mô hình chăn nuôi, các câu lạc

bộ gia đình chăn nuôi làm kinh tế giỏi

+ Kiểm tra nắm bắt tình hình chăn nuôi, dịch bệnh trên địa bàn xã để kịp thời báo cáo cấp trên và có biện pháp xử lý kịp thời

+ Thực hiện chuyển giao khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi tới bà con nông dân, làm tốt vai trò cầu nối của mình trong quá trình phát triển sản xuất

1.1.4 Đánh giá chung về thuận lợi và khó khăn

1.1.4.1 Thuận lợi

- Xuân La có điều kiện rất thuận lợi cho việc chăn nuôi đại gia súc do

có điều kiên khí hậu phù hợp, diện tích đất chăn thả rộng, người dân thường thả trâu bò lên rừng, đồi núi, không ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

- Xã cũng có nghề trồng lúa, cây lâm nghiệp rất phát triển, tạo điều kiện cho việc phát triển ngành nông nghiệp một cách đồng bộ với nhiều ngành nghề khác nhau

- Xã Xuân La có nguồn lao động dồi dào, lượng lao động chiếm tỷ lệ lớn trong tổng dân số, đa phần dân cư làm nghề nông nghiệp do đó rất thuận tiện cho việc tham gia vào các mô hình chăn nuôi mà xã tổ chức

- Cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn cũng có nhiều thuận lợi như đường quốc lộ 258B chạy qua xã thuận lợi cho giao lưu, phát triển kinh tế, văn hóa thương mại

- Xã đang được hưởng nhiều trương trình, dự án của nhà nước để xóa đói giảm nghèo, xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế như: chương trình 135, chương trình 30a, chương trình 3PAD

- Hệ thống cơ sở hạ tầng của xã đã khá ổn định và hoàn thiện

1.1.4.2 Khó khăn

Ngoài những thuận lợi như trên xã Xuân La cũng gặp không ít khó khăn mà chính đó là những nguyên nhân gây ra sự tụt hậu các ngành kinh

tế như:

- Một số nơi máy làm đất còn thiếu, công suất sử dụng máy chưa cao nên tiến độ làm đất còn chậm

- Xã cũng thường xuyên gặp phải những thiên tai như mua bão,lũ quét, sạt lở đất, hạn hán gây ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển nông nghiệp và đời sống của nhân dân trong vùng

- Vào mùa khô thường xảy ra rét đậm, rét hại gây thiệt hại cho chăn nuôi và trồng trọt

- Do tập quán chăn thả của người dân trong xã chủ yếu là chăn thả tự

do nên việc kiểm soát dịch bệnh xảy ra còn nhiều khó khăn

1.2 NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ PHỤC VỤ SẢN XUẤT

1.2.1 Nội dung phục vụ sản xuất

Để hoàn thành tốt công việc trong thời gian thực tập, tôi đã căn cứ vào kết quả điều tra cơ bản, trên cơ sở phân tích khó khăn, thuận lợi địa phương,

áp dụng kiến thức đã học trong nhà trường, sách báo vào thực tiễn sản xuất Kết hợp với học hỏi kinh nghiệm từ cán bộ thú y cơ sở Từ đó đề ra nội dung công việc phải hoàn thành như sau:

- Theo dõi tình hình chăn nuôi tại địa phương

- Tham gia tiêm vắc xin phòng bệnh cho gia súc tại địa phương

- Tham gia chẩn đoán và điều trị một số bệnh gặp phải tại địa phương

- Hướng dẫn người dân chế biến và sử dụng thức ăn ủ xanh, rơm ủ urê

- Tiến hành nghiên cứu đề tài trên đàn bò tại địa phương

- Tham gia vào các công tác khác

- Tuân thủ các nội quy của nhà trường, quy định tại địa phương thực tập

1.2.3 Kết quả phục vụ sản xuất

1.2.3.1 Công tác chăn nuôi

Trong thời gian thực tập tại địa phương tôi có tiến hành một số công việc như sau:

- Tham gia tập huấn hướng dẫn người dân chế biến và sử một số loại thức

ăn bổ sung cho trâu, bò: rơm ủ urê, ủ chua thức ăn thô xanh và sử dụng một số phụ phẩm nông nghiệp khác

- Hướng dẫn nhân dân trong vùng về công tác chăn nuôi và vệ sinh thú

y để gia súc phát triển tốt và phòng chống dịch bệnh bùng phát và lây lan

- Tiến hành sử dụng thức ăn bổ sung cho bò thí nghiệm, theo dõi tình hình sinh trưởng và phát triển của bò qua các giai đoạn

1.2.3.2 Công tác thú y

* Công tác tiêm phòng dịch bệnh

Phòng bệnh là nhiệm vụ quan trọng nhằm ngăn chặn tự phát triển lây lan của mầm bệnh, nó quyết định hiệu quả trong chăn nuôi Vì thế công tác tiêm phòng luôn được trạm thú y phối hợp chặt chẽ với các địa phương trong huyện tổ chức tiêm phòng hàng năm cho gia súc, gia cầm và hai đợt xuân hè

và thu đông

Trong quá trình thực tập tại địa phương tôi đã cùng với thú y cơ sở đã tham gia tiêm phòng bổ sung cho gia súc, gia cầm tại địa bàn xã Xuân La với các loại vắc xin sau:

- Trâu, bò: Tiêm vắc xin tụ huyết trùng + lở mồm long móng (2ml/con)

- Lợn: Tiêm vắc xin dịch tả + tụ huyết trùng (2ml/con)

- Chó, mèo: Tiêm vắc xin phòng dại (1ml/con)

Qua việc tiêm phòng và theo dõi sau khi tiêm tôi thấy 100% an toàn không xảy ra trường hợp phản ứng thuốc

Trong quá trình đi tiêm phòng chúng tôi thường xuyên tuyên truyền phổ biến cho bà con nông dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc tiêm phòng vắc xin cho đàn gia súc, gia cầm lên công tác tiêm phòng tại cơ sở được thuận lợi, đạt kết quả cao

Như vậy, cần tăng cường công tác tuyên truyền về ý nghĩa của việc tiêm phòng vắc xin cho đàn vật nuôi để bà con nông dân hiểu và thực hiện thì mới đạt hiệu quả kinh tế cao trong chăn nuôi

* Công tác theo dõi, chẩn đoán và điều trị bệnh

Để việc điều trị cho gia súc đạt hiệu quả cao thì việc chẩn đoán kịp thời

và chính xác giúp đưa ra phác đồ điều trị hợp lý là hết sức quan trọng Làm tốt công tác này sẽ giúp cho con vật nhanh chóng lành bệnh, giảm tỷ lệ chết, giảm thời gian dùng thuốc Do vậy có thể giảm thiệt hại về kinh tế tới mức thấp nhất

Trong thời gian thực tập tại địa phương, để thực hành những kiến thức đã được học trên ghế nhà trường dưới sự giúp đỡ của cán bộ thú y cơ sở đã có kinh nghiệm, tôi đã được tham gia vào quá trình chẩn đoán và điều trị một số bệnh gặp phải tại địa phương và thu được kết quả như sau:

* Bệnh phân trắng lợn con

- Nguyên nhân: Bệnh phân trắng lợn con có thể do rất nhiều nguyên nhân như: thức ăn, nước uống, chăm sóc nuôi dưỡng không tốt, thời tiết khí hậu tác động đến môi trường sống của lợn con làm giảm sức đề kháng dẫn đến lợn con mắc bệnh

- Triệu chứng: Ban đầu lợn mới bị bệnh thì phân vón cục, sau đó phân lỏng dần, màu vàng trắng, có mùi tanh, có nhiều bãi phân trắng trên nền chuồng Lợn yếu dần, chậm chạp, bỏ bú, thân nhiệt thay đổi, lông xù niêm mạc nhợt nhạt, lợn ốm khát nước, có con đi ỉa lẫn bọt khí

* Bệnh sưng phù đầu lợn con

- Nguyên nhân: Vi khuẩn E.coli gây bệnh phù đầu lợn con là vi khuẩn

tồn tại trong môi sinh, ở đường tiêu hóa vật chủ, khi chuồng trại, thức ăn nước uống bị nhiễm vi khuẩn, thức ăn không đầy đủ dinh dưỡng, ngoại cảnh thay đổi lợn sẽ bị cảm nhiễm bệnh dễ nổ ra

- Triệu chứng: Lợn mỏi mệt, biếng ăn và thường bắt đầu từ những con to khỏe trong đàn, phù thũng xuất hiện ở nhiều nơi như mí mắt, vùng

cổ họng, phù đầu gây lên triệu chứng mất thăng bằng, xiêu vẹo, co giật, liệt trước khi chết

- Nguyên nhân gây bệnh: bệnh xảy ra ở gia súc nhai lại có thể do một

số nguyên nhân như trúng độc làm mất phản xạ ợ hơi hặc liệt dạ cỏ, ăn quá nhiều thức ăn xanh non, cây họ đậu, thức ăn tinh bột, bị bệnh truyền nhiễm

- Triệu chứng: bụng trái của gia súc phình to do dạ cỏ căng phồng lên,

gõ thấy âm bùng hơi, gia súc đờ đẫn giảm ăn, giảm nhai lại, phản xạ ợ hơi giảm hoặc mất hẳn

- Điều trị: Tôi đã dùng 100g lá trầu không rửa sạch, giã nhỏ hòa với 300ml nước sạch, lọc lấy nước cho uống, kết hợp với lá thị giã nhỏ hòa với 500ml nước lọc lấy nước cho uống trong 2 ngày Ngoài ra cho gia súc đứng ở

tư thế lên dốc và dùng tay kéo lưỡi nhịp nhàng kích thích gia súc ợ hơi

- Kết quả: Tôi đã điều trị 1 con trâu bị chướng hơi dạ cỏ, kết quả điều trị khỏi 1 con, tỷ lệ khỏi 100%

1.2.3.3 Công tác khác

- Tham gia che bạt phòng chống rét cho bò tại địa phương

- Tham gia trồng cỏ bổ sung đủ thức ăn cho bò trong vụ đông cùng nhân dân

- Theo dõi tình trạng của số bò trong dự án tại địa phương

Bảng 1.1 Kết quả phục vụ sản xuất

(con)

Kết quả (con)

Tỷ lệ (%)

Lở mồm long móng trâu, bò 213 213 100

Tiêm phòng dại cho chó, mèo 79 79 100

Trong thời gian thực tập tại địa phương, được sự giúp đỡ của các thầy giáo,

cô giáo trong khoa Chăn nuôi - Thú y, cán bộ thú y địa phương Đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo hướng dẫn TS Nguyễn Hưng Quang, tôi có điều kiện tiếp xúc, vận dụng những kiến thức được học trong nhà trường vào thực tiễn sản xuất, nâng cao trình độ chuyên môn của bản thân Với sự cố gắng của bản thân tôi đã thu được một số kết quả trong công tác phục vụ sản xuất Tuy kết quả thu được chưa nhiều song tôi cũng rút ra được một số bài học cho bản thân

Về chuyên môn:

+ Biết cách sử dụng một số loại thuốc trong điều trị

+ Biết cách sử dụng một số loại vắc xin trong phòng và điều trị bệnh

+ Biết cách chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp

+ Chế biến thức ăn cho bò từ cỏ trồng và các phụ phẩm nông nghiệp

- Qua thực tế làm việc tại địa phương đã giúp tôi trưởng thành hơn rất nhiều để hoàn thành tốt công việc được giao Rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho bản thân cả về kiến thức chuyên môn và kiến thức xã hội Biết được những khó khăn mà người chăn nuôi gặp phải

- Bên cạnh đó, thời gian qua cũng giúp tôi nhận ra những khuyết điểm, yếu kém của bản thân, nhất là kiến thức chuyên môn còn hạn chế, nên còn phải tích cực học hỏi kinh nghiệm từ nghiên cứu tài liệu và kinh nghiệm thực tế sản xuất Đồng thời, cần phải rèn luyện đạo đức lối sống, khiêm tốn, giản dị, hòa nhã với mọi người

1.3.2 Đề nghị

Trong quá trình thực tập tại địa phương, qua đánh giá và những hiểu biết của bản thân, tôi thấy có một số vấn đề tồn tại cần phải giải quyết đê nâng cao hiệu quả chăn nuôi tại địa phương Vì vậy, tôi có một số kiến nghị như sau:

- Thực hiện tốt công tác vệ sinh chăn nuôi tại địa phương để đảm bảo an toàn dịch bệnh

- Tuyên truyền cho người dân về phương pháp chăn nuôi, ý nghĩa và tầm quan trọng của việc tiêm phòng vắc xin cho đàn gia súc, gia cầm

- Cần có thêm những chính sách khuyến khích, hộ trợ các hộ chăn nuôi tại địa phương

Phần 2 CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Tên đề tài:

"Nghiên cứu chế biến và sử dụng thức ăn thô xanh bổ sung cho chăn nuôi

bò trong vụ Đông - Xuân 2013 - 2014 tại Bắc Kạn"

2.1 Đặt vấn đề

Thức ăn thô xanh bao gồm các loại: cỏ tươi, thân cây tươi, thân lá ngô non tươi, ngọn lá mía tươi, các loại rau tươi… Thức ăn thô xanh đóng vai trò hết sức quan trọng và không thể thay thế đối với gia súc ăn cỏ nói chung và cho bò nói riêng

Mặc dù có khả năng tự kiếm ăn cao, tuy nhiên, do tầm vóc, khối lượng lớn nên trâu, bò đòi hỏi lượng thức ăn lớn Mỗi ngày, một con trâu bò có thể sử dụng tới 30 - 50 kg thức ăn (Orskov, 1994) [34] Vì vậy, để phát triển chăn nuôi trâu bò hiệu quả cần diện tích bãi chăn thả và trồng cây thức ăn cho chúng Nhưng với thực trạng giao đất sản xuất, khai thác nguồn quỹ đất của các địa phương hiện nay đã làm cho diện tích chăn thả gia súc ngày càng trở nên thu hẹp; chất lượng cỏ tự nhiên kém, vừa thiếu vừa nghèo dinh dưỡng Đặc biệt

là đặc điểm khí hậu thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp, ở miền núi Bắc bộ, vào mùa đông, thời tiết khí hậu khắc nghiệt, trời lạnh giá, khô hanh cỏ không mọc được dẫn đến thức ăn khan hiếm, chất lượng thức ăn kém, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe trâu bò, làm cho trâu bò ở các tỉnh miền núi bị chết rét khá nhiều, gây tổn thất rất lớn cho người nông dân, đặc biệt là các hộ đồng bào dân tộc nghèo ở vùng cao, cuộc sống chủ yếu phụ thuộc vào kết quả chăn nuôi

Vì vậy, việc chế biến, dự trữ và sử dụng thức ăn thô xanh nhằm đáp ứng đầy đủ thức ăn và đảm bảo về dinh dưỡng cho trâu, bò trong trong mùa đông là hết sức quan trọng Xuất phát từ thực tế đó, dưới sự giúp đỡ của giáo

viên hướng dẫn, tôi thực hiện nghiên cứu đề tài "Nghiên cứu chế biến và sử

dụng thức ăn thô xanh bổ sung cho chăn nuôi bò trong vụ Đông - Xuân

2013 - 2014 tại Bắc Kạn"

* Mục tiêu của nghiên cứu

- Xác định được công thức chế biến và sử dụng thức ăn thô xanh phù hợp để bổ sung cho chăn nuôi bò trong vụ đông xuân

- Giải quyết vấn đề chất lượng thức ăn cho bò trong vụ đông

* Yêu cầu

- Xác định được công thức chế biến và sử dụng thức ăn thô xanh phù hợp

- Số liệu thu thập phải chính xác

* Ý nghĩa của nghiên cứu

* Ý nghĩa khoa học

- Nghiên cứu giúp đáp ứng đầy đủ nguồn thức ăn và dinh dưỡng trong thức ăn để bò có sức khỏe tốt Nâng cao khả năng chịu rét và giảm tỉ lệ bò chết trong vụ đông

* Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả của đề tài là cơ sở để hướng dẫn người dân chế biến và sử dụng thức ăn thô xanh hợp lý cho chăn nuôi bò trong vụ đông nhằm nâng cao sức khỏe, khả năng chịu rét và giảm tỉ lệ bò chết trong vụ đông Góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy chăn nuôi bò phát triển bền vững

2.2 Tổng quan tài liệu

2.2.1 Cơ sở khoa học

2.2.1.1 Bò vàng Việt Nam

Bò Vàng Việt Nam có nguồn gốc xuất phát từ bò châu Á (Bosindicus)

Bò được nuôi để lấy thịt, cày kéo và lấy phân bón Hầu hết chúng có lông da màu vàng, vàng nhạt nên gọi là bò Vàng Việt Nam và gọi theo địa danh: bò Thanh Hóa, bò Cao Bằng, bò Lạng Sơn, bò Nghệ An, bò Phú Yên, bò Mông

(Hà Giang) …Ngoại hình bò Vàng cân xứng Đầu con cái đầu thanh, sừng

ngắn; con đực đầu to, sừng dài chĩa về phía trước; mạch máu và gân mặt nổi

rõ Mắt tinh, lanh lợi Cổ con cái thanh, cổ con đực to; lông thường đen Yếm

kéo dài từ hầu đến xương ức Da có nhiều nếp nhăn U vai con đực cao, con cái không có Lưng và hông thẳng, hơi rộng Bắp thịt nở nang Mông hơi xuôi, hẹp và ngắn Ngực phát triển tốt, sâu nhưng hơi lép Bụng to, tròn nhưng không sệ Bốn chân thanh, cứng cáp; 2 chân trước thẳng, 2 chân sau đi thường chạm kheo

Khối lượng của bò trưởng thành: Con đực nặng 250 - 280 kg, con cái

160 - 180 kg khả năng sinh sản tốt, tuổi đẻ lứa đầu khá sớm: 30 - 32 tháng Sản lượng sữa thấp: 300 - 400 kg/chu kỳ, tỷ lệ mỡ sữa cao: 5,5% Tốc độ sinh trưởng chậm, tỷ lệ thịt xẻ thấp: 45%

- Ưu điểm: Bò thành thục sớm, mắn đẻ, khả năng thích nghi cao, chịu đựng kham khổ tốt, ít bệnh tật

- Nhược điểm: Ngoại hình xấu (thấp ngắn, mình lép, mông lép, ngực lép, trán lõm ), Tầm vóc nhỏ bé, không thể dùng làm nền để lai tạo với các giống bò chuyên thịt hoặc sữa Tốc độ sinh trưởng chậm Khả năng sản xuất thấp về mọi mặt, giá trị kinh tế thấp

2.2.1.2 Sinh lý tiêu hóa của trâu, bò

a) Cấu tạo bộ máy tiêu hóa của trâu, bò

Bộ máy tiêu hóa của bò nói riêng và của động vật nhai lại nói chung bao gồm: Răng miệng, thực quản, dạ dày 4 túi (dạ dày trước và dạ dày thực), ruột non, ruột già Khả năng sử dụng được nguồn thức ăn nhiều xơ của trâu,

bò là nhờ cấu tạo đặc biệt của đường tiêu hóa tạo cơ hội cho quá trình lên men của vi sinh vật diễn ra trước quá trình lên men của đường ruột, đây là sự khác biệt cơ bản giữa hệ tiêu hóa của động vật nhai lại và động vật dạ dày đơn

- Dạ dày của động vật nhai lại gồm 4 túi: Dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách

và dạ múi khế Ba dạ đầu được gọi chung là dạ dày trước, dạ này không có các tuyến dịch vị mà chỉ có tế bào phụ tiết dịch nhầy, dạ múi khế có các tuyến tiêu hóa

+ Dạ cỏ: Là một túi đặc biệt nhất, trong đó hàng loạt phản ứng sinh hóa học được tiến hành liên tục, tiêu hóa ở dạ cỏ chiếm một vị trí rất quan trọng trong quá trình tiêu hóa của gia súc nhai lại Có đến 50% vật chất khô (VCK) của khẩu phần được tiêu hóa ở dạ cỏ Trong dạ cỏ, các chất hữu cơ của khẩu phần được biến đổi không phải bằng sự tham gia của các enzym tiêu hóa của vật chủ mà nhờ vai trò phân giải của các vi sinh vật (nấm, vi khuẩn, động vật nguyên sinh) cộng sinh trong đó

Dạ cỏ nằm bên trái xoang bụng, chiếm 2/3 dung tích của dạ dày Dạ cỏ nối với dạ tổ ong bằng một miệng lớn do vậy sự di chuyển thức ăn thô xanh được dễ dàng hơn Bên vách dạ cỏ có một lớp cơ bao bọc, giúp cho việc co

bóp, nhào trộn thức ăn được tốt Màng phía trong có hệ mạch máu phát triển, nhung mao dạ cỏ rất phát triển đã làm tăng bề mặt của dạ cỏ lên gấp 7 lần Do vậy, phần lớn các axit béo bay hơi (ABBH) tạo ra trong quá trình lên men đã được hấp thu qua niêm mạc dạ cỏ (khoảng 85% ABBH được hấp thu qua niêm mạc dạ cỏ, dạ tổ ong)

+ Dạ tổ ong: Có cấu trúc giống như một chiếc tổ ong, làm tăng bề mặt tiếp xúc với thức ăn Chức năng của dạ tổ ong là tham gia vào quá trình lên men thức

ăn, đồng thời nó còn có chức năng đẩy phần thức ăn dạng lỏng chuyển xuống dạ

lá sách Dạ tổ ong còn giúp đẩy các viên thức ăn lên miệng để nhai lại

+ Dạ lá sách: Có hình cầu, mặt trong được phủ một lớp nhu mô ngắn, được cấu trúc như một quyển sách nhờ có các tấm mỏng xếp lại với nhau Trên bề mặt của dạ lá sách có nhiều ngăn nhỏ đã làm tăng diện tích bề mặt lên 28% Chức năng chính của nó là lọc thức ăn và hấp thu các chất điện giải và khoảng 10% các ABBH

+ Dạ múi khế (dạ dày thực) : Có nhiều nếp gấp ở bên trong để tăng thêm diện tích hấp thu và là phần dạ dày duy nhất có tuyến tiêu hóa Rãnh thực quản kéo dài từ vùng thượng vị tới dạ lá sách được hình thành do hai lớp

cơ gấp, có thể đóng để lượng thức ăn lỏng thông xuống thẳng dạ múi khế mà không qua dạ cỏ (trong thời kỳ gia súc non) Dạ múi khế có chức năng như một dạ dày đơn Tại đây sinh khối vi sinh vật (VSV) được các enzym của dạ múi khế phân giải và tiếp tục được tiêu hóa, hấp thu ở ruột non

- Ruột non: Ruột non ở gia súc nhai lại có cấu tạo và chức năng tương

tự như gia súc dạ dày đơn Trong ruột non có các enzym tiêu hoá tiết qua thành ruột và tuyến tuỵ để tiêu hoá các loại tinh bột, đường, protein và lipid, những phần thức ăn chưa được tiêu hoá ở dạ cỏ và sinh khối vi sinh vật được đưa xuống từ dạ cỏ Ruột non còn làm nhiệm vụ hấp thu nước, khoáng, vitamin và các sản phẩm tiêu hoá ở ruột non

- Ruột già: Có chức năng lên men, hấp thu và tạo phân Trong phần manh tràng có hệ vi sinh vật tương tự như trong dạ cỏ có vai trò lên men các sản phẩm đưa từ trên xuống Đối với gia súc nhai lại lên men vi sinh vật ở manh tràng là lên men thứ cấp, còn đối với một số động vật ăn cỏ dạ dày đơn (ngựa, thỏ) thì lên men vi sinh vật ở manh tràng lại là hoạt động tiêu hoá

chính Các axit béo bay hơi sinh ra trong ruột già được hấp thu tương tự như ở

dạ cỏ, nhưng xác vi sinh vật không được tiêu hoá tiếp mà thải ra ngoài quan phân Trực tràng có tác dụng hấp thu nước, tạo khuôn và tích trữ phân

b) Hệ vi sinh vật dạ cỏ của trâu bò

* Vi khuẩn (Bacteria)

Vi khuẩn xuất hiện trong dạ cỏ loài nhai lại ở lứa tuổi còn non ngay cả khi chúng được nuôi tách biệt hoặc nuôi cùng gia súc mẹ Thông thường vi khuẩn chiếm số lượng lớn nhất trong VSV dạ cỏ và chúng được coi là thành phần quan trọng bậc nhất trong việc phân giải chất xơ và sinh tổng hợp protein từ amoniac (NH3) Tổng số vi khuẩn trong dạ cỏ dao động từ 109 -

1011 tế bào/ml chất chứa dạ cỏ và có hơn 200 loài đã được xác định Lượng sinh khối vi khuẩn chiếm 50% tổng sinh khối của VSV dạ cỏ (Nguyễn Xuân Trạch và cs, 2006) [25]; (Nguyễn Văn Bình và Trần Văn Tường, 2007) [1] Trong dạ cỏ, vi sinh vật sống ở thể tự do chiếm khoảng 30%, phần còn lại sống bám vào các mẩu thức ăn, trú ngụ vào các nếp gấp biểu mô và bám vào protozoa (Forsberg và Lam, 1977) [31]

* Động vật nguyên sinh (Protozoa)

Trong dạ cỏ, protozoa có số lượng khoảng 106/ml dịch dạ cỏ và có khoảng 120 loài protozoa Protozoa dẽ dàng bị phân hủy trong môi trường axit và không có khả năng tổng hợp được axit amin từ NH3 Nguồn axít amin

để tổng hợp nên protein của cơ thể chúng lại nhờ ăn và tiêu hóa protein của vi khuẩn hoặc từ thức ăn mà có Ước tính trong vòng một giờ, động vật nguyên sinh trong dạ cỏ có thể ăn tới 200 x 105 vi khuẩn, và cứ mỗi phút có khoảng 1% vi khuẩn trong dạ cỏ bị protozoa ăn

* Nhóm nấm (Fungi)

Nấm sinh sống trong dạ cỏ thuộc loài yếm khí, bao gồm các loài:

Neocallimastic frontalis; Piramonas communis và Sphaeromonas communis,

với số lượng khoảng 103/ml dịch dạ cỏ Nấm trong dạ cỏ cũng đóng vai trò quan trọng trong tiêu hóa chất xơ của vi sinh vật (Bauchop, 1981) [30] Nấm còn có khả năng tiêu hóa một vài thành phần trong cấu trúc của tế bào như cellulose, tinh bột, đường… một số loài còn có thể lên men được cả hemicellulose Mặc dù vậy, có những carbonhydrate mà nấm không thể phân giải được bao gồm pectin, axit galacturonic, fructoza, mantoza và galactoza

2.2.1.3 Vai trò của thức ăn thô xanh đối với bò

Trâu, bò là loài động vật phân bố khắp trên thế giới, chúng có mặt ở các vùng tự nhiên và sinh thái khác nhau trên trái đất, chúng có khả năng tự kiếm thức ăn cao Tuy nhiên, do tầm vóc, khối lượng lớn nên trâu, bò đòi hỏi lượng thức ăn lớn Mỗi ngày, một con trâu bò có thể sử dụng tới 30 - 50 kg thức ăn (Orskov, 1994) [34] Vì vậy, để phát triển chăn nuôi trâu, bò cần có diện tích bãi chăn thả và trồng cây thức ăn cho chúng Ngạn ngữ Phương Tây có câu:

“Không có cỏ thì không có bò, không có bò thì không có phân, không có phân thì mất mùa” Nước ta cũng có câu: “Con lợn ăn cám ăn bèo, Trâu ăn cỏ, người nghèo ăn khoai”

Thực tiễn sản xuất chỉ rõ rằng cỏ là thức ăn tốt nhất cho gia súc nhai lại Chúng không những cung cấp cho cơ thể gia súc nhai lại những chất dinh dưỡng cần thiết mà còn đảm bảo cho bộ máy tiêu hoá (dạ cỏ) hoạt động bình thường (Phùng Quốc Quảng, 2002) [12]

Chăn nuôi gia súc nhai lại nói chung và chăn nuôi bò nói riêng chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp đặc biệt là ở một số vùng trung du miền núi thì con trâu, con bò vẫn được coi là đầu cơ nghiệp Không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm, sức kéo, phân bón mà nó còn được coi là con vật linh thiêng trong tâm linh của người Việt

Do cấu tạo đặc biệt của chiếc dạ dày kép mà thức ăn chủ yếu của loài này lại là cây cỏ dại thức ăn thực vật dễ kiếm mà không quá tốn kém Vậy nên việc biết được ý nghĩa của cỏ đối với gia súc nhai lại là điều hết sức cần thiết

Các nghiên cứu đã cho thấy cỏ, cây thức ăn xanh được coi là thức

ăn lý tưởng nhất đối với bò vì cỏ và cây thức ăn xanh có đầy đủ chất dinh dưỡng như: bột đường, đạm khoáng, vitamin,… mà các loại gia súc nhai lại có khả năng sử dụng và của bò

Tuy cỏ có nhiều chất dinh dưỡng như vậy nhưng nó lại không làm thức

ăn lí tưởng quan trọng nhất đối với nhiều loài gia súc khác mà nó chỉ quan trọng nhất đối với bò và một số gia súc nhai lại khác Đó là do dạ dày có cấu tạo 4 túi đặc trưng của gia súc nhai lại tiêu hoá tốt Ngoài ra chúng còn có những tỉ lệ thích hợp với tỷ lệ tiêu hoá

2.2.1.4 Chế biến và bảo quản thức ăn thô xanh bằng phương pháp ủ chua

a) Cơ sở khoa học của phương pháp ủ chua

Việc ủ chua thức ăn cho phép người chăn nuôi có nguồn thức ăn thô ổn định quanh năm, khắc phục được tình trạng khan hiếm nguồn thức ăn thô trong thời kỳ khô hạn kéo dài hoặc khi bị ngập úng Khi ủ chua thức ăn được bảo quản lâu dài nhưng tổn thất ít chất dinh dưỡng, việc ủ chua cho phép ta thu nhiều nguồn phụ phẩm khác nhau sau khi thu hoạch chính phẩm để làm thức ăn dự trữ cho gia súc Điều này cho phép góp phần khai thức bền vững các nguồn tài nguyên tại chỗ để phát triển chăn nuôi và bảo vệ môi trường (CIP, 2006 [26]; Hoàng Thanh Thủ và cs, 2010 [16]; Nguyễn Xuân Trạch,

2007 [24])

Ủ chua là kỹ thuật ủ yếm khí thức ăn thô xanh có hàm lượng nước cao (75 - 80%), nhờ hệ vi sinh vật lên men tạo ra axit lactic và một lượng nhất định axit hữu cơ khác Do đó nhanh chóng đưa độ pH của thức ăn xuống mức

4 - 4,5 làm ức chế hoạt động của các vi sinh vật và enzym trong thực vật Nhờ vậy ta có thể bảo quản thức ăn ủ chua được trong thời gian lâu dài Theo Nguyễn Hữu Tào, Lê Văn Liễn (2005) [13] cơ sở khoa học của phương pháp