Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội
Trang 1và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
Chi trả các chế độ BHXH là một trong những nhiệm vụ quan trọng củangành BHXH Làm tốt công tác chi trả góp phần đảm bảo ổn định cuộc sốngcủa người tham gia BHXH, thực hiện an sinh xã hội Thời gian qua, công tácchi trả các chế độ BHXH dài hạn trong cả nước đã đi vào nề nếp và khôngngừng hoàn thiện Hệ thống BHXH đã phục vụ ngày càng tốt hơn người thamgia và thụ hưởng các chính sách BHXH Trong đó có sự đóng góp không nhỏcủa BHXH Việt Nam trong việc quản lý chi trả các chế độ BHXH dài hạn
Xuất phát từ nhận thức trên, trong quá trình thực tập tại Ban Chi - Bảo
hiểm xã hội Việt Nam đã tạo cơ hội cho em chọn đề tài: “Thực trạng và giải
pháp quản lý chi trả các chế độ BHXH dài hạn ở BHXH Việt Nam (2005 – 2007)”
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được chia thành 3 chương:
Chương I: Những vấn đề cơ bản về BHXH và công tác quản lý chi trả
các chế độ BHXH dài hạn
Chương II: Thực trạng công tác quản lý và tổ chức chi trả các chế độ
BHXH dài hạn ở BHXH Việt Nam
Chương III: Giải pháp áp dụng trong công tác quản lý chi trả các chế độ
BHXH dài hạn ở Việt Nam
Trang 2CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BẢO HIỂM
XÃ HỘI VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ
BẢO HIỂM XÃ HỘI DÀI HẠN
1 Tổng quan về Bảo hiểm xã hội:
1.1 Bản chất và chức năng của BHXH:
1.1.1 Bản chất của BHXH:
Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhậpđối với người lao động khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khảnăng lao động, mất việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệtập trung nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ, gópphần bảo đảm an toàn xã hội
Với cách hiểu như trên, bản chất của BHXH được thể hiện ở những nộidung chủ yếu sau:
- BHXH là sản phẩm tất yếu của nền kinh tế hàng hóa BHXH là nhucầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội, nhất là trong xã hội mà sảnxuất hàng hóa hoạt động theo cơ chế thị trường, mối quan hệ thuê mướn laođộng phát triển đến một mức độ nào đó Kinh tế càng phát triển thì BHXHcàng đa dạng và hoàn thiện
- Mối quan hệ giữa các bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan hệlao động và diễn ra giữa ba bên: Bên tham gia BHXH, bên BHXH và bênđược BHXH
- Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động , mất việc làmtrong BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan củacon người như: Ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp… hoặc cũng có
Trang 3thai sản… Đồng thời những biến cố đó có thể diễn ra cả trong và ngoài quátrình lao động.
- Phần thu nhập của người lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặp phảinhững biến cố, rủi ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệtập trung được tồn tích lại Nguồn quỹ này do các bên tham gia BHXH đónggóp là chủ yếu, ngoài ra còn được sự hỗ trợ từ phía Nhà nước
- Mục tiêu của BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu củangười lao động trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, mất việc làm.Mục tiêu này đã được tổ chức lao động quốc tế (ILO) cụ thể hóa như sau:+ Đề bù cho người lao động những khoản thu nhập bị mất để đảm bảo nhucầu sinh sống thiết yếu của họ;
sự thỏa mãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa, nhu cầu cho nhân cách
và sự tự do phát triển con người”
1.1.2 Chức năng của BHXH:
BHXH có những chức năng chủ yếu sau:
- Thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động tham giabảo hiểm khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do mất khả năng lao động hoặcmất việc làm Sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp này chắc chắn sẽ xảy ra vì suycho cùng, mất khả năng lao động sẽ đến với tất cả mọi người lao động khi hết
Trang 4tuổi lao động theo các điều kiện quy định của BHXH Còn mất việc làm vàmất khả năng lao động tạm thời làm giảm hoặc mất thu nhập, người lao độngcũng sẽ được hưởng trợ cấp BHXH với mức hưởng phụ thuộc vào các điềukiện cần thiết, thời điểm và thời hạn được hưởng phải đúng quy định Đây làchức năng cơ bản nhất của BHXH, nó quyết định nhiệm vụ, tính chất và cả cơchế hoạt động của BHXH.
- Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những ngườitham gia BHXH Tham gia BHXH không chỉ có người lao động mà cả nhữngngười sử dụng lao động Các bên tham gia đều phải đóng góp vào quỹBHXH Quỹ này dùng để trợ cấp cho một số người lao động tham gia khi họ
bị giảm hoặc mất thu nhập Số lượng những người này thường chiếm tỷ trọngnhỏ trong tổng số những người tham gia đóng góp Như vậy, theo quy luật sốđông bù số ít, BHXH thực hiện phân phối lại thu nhập theo cả chiều dọc lẫnchiều ngang Phân phối lại giữa những người lao động có thu nhập cao vàthấp, giữa những người khỏe mạnh đang làm việc với những người ốm yếuphải nghỉ việc… Thực hiện chức năng này có nghĩa là BHXH góp phần thựchiện công bằng xã hội
- Góp phần kích thích người lao động hăng hái lao động sản xuất nângcao năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội Khi khỏe mạnhtham gia lao động sản xuất, người lao động được chủ sử dụng lao động trảlương hoặc tiền công Khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hoặc khi vềgià đã có BHXH trợ cấp thay thế nguồn thu nhập bị mất Vì thế cuộc sống của
họ và gia đình họ luôn được đảm bảo ổn định và có chỗ dựa Do đó, người laođộng luôn yên tâm, gắn bó tận tình với công việc, với nơi làm việc Từ đó, họ
sẽ tích cực lao động sản xuất, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh
tế Chức năng này biểu hiện như một đòn bẩy kinh tế kích thích người lao
Trang 5động nâng cao năng suất lao động cá nhân và kéo theo là năng suất lao động
xã hội
- Gắn bó lợi ích giữa người lao động với người sử dụng lao động, giữangười lao động với xã hội Trong thực tế lao động sản xuất, người lao động vàngười sử dụng lao động vốn có những mâu thuẫn nội tại, khách quan về tiềnlương, tiền công, thời gian lao động… Thông qua BHXH, những mâu thuẫn
đó sẽ được điều hòa và giải quyết Đặc biệt, cả hai giới này đều thấy nhờ cóBHXH mà mình có lợi và được bảo vệ Từ đó làm cho họ hiểu nhau hơn vàgắn bó lợi ích được với nhau Đối với Nhà nước và xã hội, chi cho BHXH làcách thức phải chi ít nhất và có hiệu quả nhất nhưng vẫn giải quyết được khókhăn về đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần làm cho sảnxuất ổn định, kinh tế, chính trị và xã hội được phát triển và an toàn hơn
1.2 Những nguyên tắc cơ bản của BHXH:
Trên cơ sở những khuyến nghị của ILO về BHXH, qua kinh nghiệmhoạt động về BHXH ở các nước trên thế giới, có thể tổng kết thành nhữngnguyên tắc cơ bản của BHXH như sau:
- Nguyên tắc tương trợ cộng đồng: Được thể hiện qua hình thức thamgia BHXH là một hình thức chia sẻ rủi ro và bắt buộc mọi người phải thamgia đóng góp vào quỹ theo nguyên tắc “lấy số đông bù số ít” và nguyên tắc
“tiết kiệm chi tiêu” lúc có thu nhập để được hưởng trợ cấp tạm thời hoặc vĩnhviễn khi mất khả năng lao động, lúc về già…
- Nguyên tắc phân phối trên cơ sở mức độ đóng góp: Cơ sở để tính mứcđóng góp là tiền lương hoặc tiền công đóng BHXH Tiền thu từ các khoảnđóng góp được tập trung vào quỹ BHXH mà từ quỹ BHXH chỉ được lấy ra đểchi cho các chế độ BHXH và các khoản chi hành chính cho hoạt động BHXH
Trang 6Tỷ lệ đóng góp và mức hưởng trợ cấp có mối quan hệ chặt chẽ với thu nhậpcủa người được bảo hiểm.
- Nguyên tắc thực hiện cân đối thu chi BHXH: Để thực hiện đượcnguyên tắc này thì khi xây dựng các chế độ trợ cấp phải tính toán, dự báođược số tiền phải chi tiêu để từ đó huy động các nguồn đóng góp bảo đảm đủchi Đồng thời số tiền tạm thời nhàn rỗi phải thực hiện đầu tư để bảo toàn giátrị và tăng trưởng quỹ Như vậy số dư của quỹ hàng năm tạm thời chưa sửdụng hết được đem đi đầu tư để tăng thu cho quỹ BHXH
- Nguyên tắc phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội: BHXH bao gồmnhiều chế độ trợ cấp khác nhau Tổng hợp chung của các nước trên thế giới có
9 loại chế độ BHXH, nhưng trong quá trình thực hiện cần nghiên cứu tìnhhình thực tế của từng nước để có những chế độ BHXH phù hợp với điều kiệnkinh tế, xã hội của mỗi nước Đồng thời các mức trợ cấp BHXH cũng phải cótương quan thích hợp với mức thu nhập trong cộng đồng xã hội
1.3 Quỹ BHXH:
Quỹ BHXH là một quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài ngân sách Nhà nước, được hình thành từ đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu khác, sử dụng để bù đắp , hoặc thay thế thu nhập cho người tham gia bảo hiểm khi họ gặp phải những biến cố rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động, mất việc làm, chết; nhằm ổn định đời sống cho gia đình
họ, góp phần đảm bảo an toàn xã hội và phát triển kinh tế của đất nước.
- Quỹ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau đây:
+ Quỹ ra đời, tồn tại và phát triển gắn với mục đích đảm bảo ổn địnhcuộc sống cho người lao động và gia đình họ khi gặp các biến cố, rủi ro làmgiảm hoặc mất thu nhập từ lao động Hoạt động của quỹ không nhằm mục
Trang 7đích kinh doanh kiếm lời Vì vậy, nguyên tắc quản lý quỹ BHXH là: Cânbằng thu - chi.
+ Phân phối quỹ BHXH vừa mang tính chất hoàn trả vừa mang tínhchất không hoàn trả Tính chất hoàn trả thể hiện ở chỗ, người lao động là đốitượng tham gia và đóng góp BHXH đồng thời họ cũng là đối tượng đượcnhận trợ cấp, được chi trả từ quỹ BHXH cho dù chế độ, thời gian trợ cấp vàmức trợ cấp của mỗi người sẽ khác nhau, tùy thuộc vào những biến cố hoặcrủi ro mà họ gặp phải, cũng như mức đóng góp và thời gian đóng góp BHXHcủa họ Tính không hoàn trả thể hiện ở chỗ, cùng tham gia và đóng gópBHXH, nhưng có người được hưởng trợ cấp nhiều lần và nhiều chế độ khácnhau, nhưng cũng có những người được ít lần hơn, thậm chí không đượchưởng Chính từ đặc điểm này nên một số đối tượng được hưởng trợ cấp từquỹ BHXH thường lớn hơn nhiều so với mức đóng góp của họ và ngược lại.Điều đó thể hiện tính chất xã hội của toàn bộ hoạt động BHXH
+ Quá trình tích lũy để bảo tồn giá trị và bảo đảm an toàn về tài chínhđối với quỹ BHXH là một vấn đề mang tính nguyên tắc Đặc điểm này xuấtphát từ chức năng cơ bản nhất của BHXH là bảo đảm an toàn về thu nhập chongười lao động Vì vậy, đến lượt mình, BHXH phải tự bảo vệ mình trướcnguy cơ mất an toàn về tài chính Nhiều nhà kinh tế cho rằng: Quỹ BHXH là
“Của để giành” của người lao động phòng khi ốm đau, tai nạn hoặc tuổi già…Nguồn quỹ này được đóng góp và tích lũy lại trong suốt quá trình lao động.Nếu xem xét tại một thời điểm cụ thể nào đó, quỹ BHXH luôn tồn tại mộtlượng tiền tạm thời nhàn rỗi để chi trả trong tương lai Lượng tiền này có thểtăng hoặc giảm do mất an toàn, giảm giá trị do yếu tố lạm phát Do đó, bảotồn giá trị và tăng trưởng quỹ BHXH đã trở thành yêu cầu mang tính nguyêntắc trong quá trình hoạt động của BHXH
Trang 8+ Quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất của tài chính BHXH Nó
là khâu tài chính trung gian cùng với NSNN và tài chính doanh nghiệp hìnhthành nên hệ thống tài chính quốc gia Tuy nhiên mỗi khâu tài chính được tạolập, sử dụng cho một mục đích riêng và gắn với một chủ thể nhất định, vì vậychúng luôn độc lập với nhau trong quản lý và sử dụng Thế nhưng tài chínhBHXH, NSNN và tài chính doanh nghiệp lại có quan hệ chặt chẽ với nhau vàđều chịu sự chi phối của pháp luật Nhà nước
+ Sự ra đời, tồn tại và phát triển quỹ BHXH phụ thuộc vào trình độphát triển kinh tế - xã hội của từng quốc gia và điều kiện lịch sử trong từngthời kỳ nhất định của đất nước Kinh tế - xã hội ngày càng phát triển thì ngàycàng có điều kiện thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH, nhu cầu thỏa mãn vềBHXH đối với người lao động càng được nâng cao Đồng thời khi kinh tế - xãhội phát triển, người lao động và người sử dụng lao động sẽ có thu nhập caohơn, do đó họ càng có điều kiện tham gia và đóng góp BHXH…
1.4 Hệ thống các chế độ BHXH:
Chính sách BHXH là một trong những chính sách xã hội cơ bản nhấtcủa mỗi quốc gia Nó là những quy định chung, rất khái quát về cả đối tượng,phạm vi, các mối quan hệ và những giải pháp lớn nhằm đạt được mục tiêuchung đã đề ra đối với BHXH
Chế độ BHXH là sự cụ thể hóa chính sách BHXH, là hệ thống các quyđịnh cụ thể và chi tiết, là sự bố trí, sắp xếp các phương tiện để thực hiệnBHXH đối với người lao động
Theo khuyến nghị của ILO đã nêu trong công ước số 102 tháng 6 năm
1952 tại Giơnevơ, hệ thống các chế độ BHXH bao gồm:
1) Chăm sóc y tế
Trang 99) Trợ cấp cho người còn sống (trợ cấp mất người nuôi dưỡng)
Chín chế độ trên hình thành một hệ thống các chế độ BHXH Tùy điềukiện kinh tế - xã hội mà mỗi nước tham gia công ước Giơnevơ thực hiệnkhuyến nghị đó ở mức độ khác nhau, nhưng ít nhất phải thực hiện được 3 chế
độ Trong đó ít nhất phải có một trong năm chế độ: (3); (4); (5); (8); (9)
Hệ thống các chế độ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau đây:
+ Các chế độ được xây dựng theo luật pháp mỗi nước;
+ Hệ thống các chế độ mang tính chất chia sẻ rủi ro, chia sẻ tài chính;+ Mỗi chế độ được chi trả đều căn cứ chủ yếu vào mức đóng góp của cácbên tham gia BHXH và quỹ dự trữ Nếu quỹ dự trữ được đầu tư có hiệu quả
và an toàn thì mức chi trả sẽ cao và ổn định;
+ Phần lớn các chế độ là chi trả định kỳ và đồng tiền được sử dụng làmphương tiện chi trả và thanh quyết toán Chi trả BHXH như là quyền lợi củamỗi chế độ BHXH;
+ Các chế độ BHXH thường được điều chỉnh định kỳ để phản ánh hết sựthay đổi của điều kiện kinh tế - xã hội
Toàn bộ hệ thống cũng như mỗi chế độ BHXH trong hệ thống trên khixây dựng đều phải dựa vào những cơ sở kinh tế - xã hội như: Cơ cấu ngànhkinh tế quốc dân, tiền lương và thu nhập của người lao động, hệ thống tàichính của quốc gia… Đồng thời tùy từng chế độ khi xây dựng còn phải tínhđến các yếu tố sinh học, yếu tố môi trường như: Tuổi thọ bình quân của người
Trang 10lao động, nhu cầu dinh dưỡng, xác suất tai nạn lao động và tử vong, độ tuổisinh đẻ của lao động nữ, môi trường lao động…
Theo khuyến nghị của ILO, BHXH bao gồm hệ thống 9 chế độ, songkhông phải nước nào cũng thực hiện đầy đủ Bởi vì điều kiện kinh tế - xã hộicủa mỗi nước khác nhau, thậm chí ngay trong một nước những điều kiện đócũng khác nhau giữa các thời kỳ nên việc thực hiện được cả 9 chế độ nêu trên
là rất khó Chính vì vậy, cho đến năm 2005 trên thế giới chỉ có 43 nước thựchiện được cả 9 chế độ BHXH, 92 nước chưa thực hiện được chế độ trợ cấpthất nghiệp, 9 nước chưa thực hiện được chế độ trợ cấp gia đình, 13 nướcchưa thực hiện được 3 chế độ: Trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp gia đình và trợ cấptai nạn lao động
2 Nội dung các hình thức trợ cấp dài hạn theo quy định của ILO:
2.1 Phân loại các hình thức trợ cấp bảo đảm xã hội
Theo quy định tại Công ước quốc tế số 102 của ILO, căn cứ trên cơ sởthời gian và hình thức chi trả đã phân loại các loại hình bảo đảm xã hội nóichung thành ba hình thức trợ cấp như sau:
- Các loại trợ cấp dài hạn;
- Các loại trợ cấp ngắn hạn;
- Các khoản trợ giúp gia đình
Nội dung cụ thể của hình thức trợ cấp dài hạn bao gồm:
a Trợ cấp tuổi già:
Hình thức trợ cấp này liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi cho ngườilao động đã cao tuổi không đủ khả năng lao động Mục đích của trợ cấp tuổigià là thay thế một phần thu nhập đã mất do không đủ khả năng lao động Thu
Trang 11nếu hoạt động theo cơ chế của Quỹ dự phòng thì khoản trợ cấp có thể đượcthanh toán cùng một lúc theo quy định Theo công ước mà ILO đưa ra thì tuổi
có thể được hưởng trợ cấp tuổi già thường là hơn 55 tuổi
2.2 Các hệ thống trợ cấp dài hạn công cộng (Trợ cấp hưu trí)
Các hệ thống trợ cấp dài hạn công cộng của các quốc gia trên thế giớithực hiện trợ cấp tuổi già, trợ cấp tàn tật, trợ cấp nuôi dưỡng, có ý định để bảo
vệ một phạm vi rộng lớn ngững người bị tàn tật và người cao tuổi hoặc nhữnggia đình sống thiếu thốn do người lao động chính bị chết Trải qua các giaiđoạn phát triển khác nhau, đã xuất hiện hình thức lập quỹ BHXH dài hạn như:Các quỹ nghỉ hưu nghề nghiệp, các hệ thống hưu trí không phải đóng góp vàcác hình thức trợ giúp, bảo hiểm tự nguyện, trợ giúp tương hỗ… Các hệ thốngbảo đảm xã hội của các quốc gia này cho đến nay chủ yếu thực hiện theo hìnhthức bắt buộc và phụ thuộc vào các ý tưởng phục vụ cho các mục đích hoặckinh tế của tầng lớp lãnh đạo quốc gia
Có nhiều cách thực hiện việc bảo vệ người lao động trong các hệ thốngcông cộng nhưng có thể tổng kết thành ba cơ chế hình thành các tổ chức quản
lý cơ bản phục vụ cho việc thực hiện các trợ cấp dài hạn này:
Trang 12số tiền trợ cấp hưu được xác định bởi quá trình làm việc được hưởng trợ cấp(các giai đoạn đóng góp hoặc giai đoạn làm việc) và bởi những khoản thunhập của người hưởng trợ cấp thông qua thời gian làm việc của họ.
b Các hệ thống trợ cấp không phải đóng góp:
Hệ thống trợ cấp này được Chính phủ tài trợ thông qua thuế, đối với tất
cả các công dân trong quốc gia Phần lớn các nước thông qua mô hình trợ cấpnày đã thực hiện giống như hình thức trợ giúp xã hội, và hiện tại các nước nàythực hiện phân phối toàn bộ hoặc một phần trợ cấp hưu trên cơ sở thử nghiệmtrung bình
c Các quỹ dự phòng:
Trong một số nước đang phát triển ở Châu Á cũng như Châu Phi, cácnước thuộc vùng Thái Bình Dương và vùng Caribê, luật pháp chấp nhận bảo
Trang 13thực hiện bảo hiểm cho các hình thức rủi ro đối với người cao tuổi, người tàntật, hoặc trường hợp bị mất người lao động chính của gia đình) Theo quyđịnh chung các quỹ này được tài trợ bởi các khoản tiền đóng góp của nhữngngười chủ sử dụng lao động và người lao động phải do Nhà nước quản lý,thanh toán một khoản tiền cho người được hưởng khi người đó đủ tuổi nghỉhưu và có đầy đủ các điều kiện cần thiết theo quy định Số tiền được thanhtoán trong phần lớn các trường hợp bằng với số tiền đã đóng góp, có thể tănglên do các khoản lãi được tích lũy bổ sung vào tài khoản cho người lao động.Trong một số nước có điều khoản cho phép chuyển việc chi một lần toàn bộ
số tiền đóng góp sang chi trả theo năm Với cách dự trữ như vậy của quỹ dựphòng có thể không đảm bảo an toàn cho quỹ, như ILO yêu cầu các chuẩnmực quốc tế về trợ cấp cho người lao động, người tàn tật và trợ cấp nuôidưỡng, khoản thanh toán trợ cấp được thực hiện dưới hình thức thanh toánhàng kỳ Tuy nhiên không có sự cộng đồng trách nhiệm rủi ro giữa nhữngngười tham gia, như trong trường hợp BHXH Trong phương diện này, hệthống dự phòng bảo hiểm với các khoản trợ cấp được đặt trên cơ sở tài khoản
cá nhân của mỗi người tham gia, gần với hình thức tiết kiệm hưu trí bắt buộcđang được hình thành ở một số nước Châu Mỹ Latinh
Ngoài ra có một số nước áp dụng các biện pháp kết hợp bảo vệ ngườilao động Chẳng hạn ở một số nước luật pháp tiến hành phối hợp cả hai hệthống nói trên, một hệ thống cung cấp trợ cấp hưu trí chính thức cơ bản chotất cả mọi người và hình thức khác thì bảo vệ quyền lợi bổ sung có liên quanđến thu nhập cho tất cả hoặc gần như tất cả người lao động, kể cả người laođộng tại gia Mức độ thứ hai của việc bảo vệ người lao động được thực hiệntrong các hình thức hưu trí bổ sung
Trang 143 Công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH dài hạn
3.1 Quản lý đối tượng được trợ cấp
Đối tượng được trợ cấp BHXH là những người lao động đã tham giaBHXH có quyền nhận trợ cấp BHXH hoặc những người phụ thuộc có quyềnđược nhận trợ cấp BHXH khi người được bảo hiểm tử vong Những ngườiphụ thuộc là những người có mối quan hệ với người được bảo hiểm và có thểđược nhận trợ cấp nếu hội tụ đủ các điều kiện để được hưởng trợ cấp
Việc các định đối tượng được hưởng BHXH đúng và đầy đủ sẽ đảmbảo quyền lợi của người lao động và gia đình họ, đồng thời giúp cho hoạtđộng quản lý BHXH chặt chẽ hơn, đảm bảo chi trả đúng đối tượng, từ đó đảmbảo được công bằng giữa những người tham gia BHXH Tuy nhiên, tùy từngchế độ khác nhau mà quyền được hưởng khác nhau, tùy theo tuổi, thời gianđóng bảo hiểm, mức độ giảm khả năng lao động… để thực hiện chi trả BHXHcho phù hợp
Quản lý trợ cấp BHXH yêu cầu phải quản lý được đối tượng hưởngtheo từng loại, theo tình hình biến động tăng giảm và kiểm tra xác định đúngđối tượng hưởng Các chế độ BHXH dài hạn có thể được trợ cấp một lần hayđịnh kỳ được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật về BHXH
Phân loại theo đặc điểm tính chất của chế độ bảo hiểm thì BHXH dàihạn gồm có các chế độ: + Hưu, tuổi già
+ Tàn tật+ Mất sức lao động + Tử tuất
Các chế độ này chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như: lãi suất, mứctăng lương, giá cả sinh hoạt, tỷ lệ tử vong… So với chi ngắn hạn, chi cho cácchế độ BHXH dài hạn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi trợ cấp BHXH
Trang 15Để thực hiện quản lý đối tượng hưởng cơ quan BHXH phải đảm bảo tốtcác yêu cầu sau:
+ Phải quản lý tốt những người phụ thuộc của người lao động tham giaBHXH
+ Phải lập ghi chép các báo cáo thống kê định kỳ về đối tượng hưởngriêng cho từng loại trợ cấp (định kỳ hay một lần) và chi tiết theo từng chế độBHXH, từng nhóm nghề nghiệp và từng nguồn tài chính
+ Phải đảm bảo thiết kế, cải tiến và sửa đổi thủ tục xét thưởng sao chovừa đơn giản, nhưng vừa khoa học và chặt chẽ
+ Kiểm tra chặt chẽ các điều kiện hưởng BHXH để thực hiện quản lýđúng các đối tượng được hưởng và cắt giảm, loại bỏ các đối tượng hưởngkhông đúng quy định
+Thực hiện thu hồi số tiền chi sai trong những trường hợp xác địnhđược có gian lận BHXH trong chi trả trợ cấp
+ Tiến hành kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất đối với các cơ quan BHXHcấp dưới và đối với các cơ quan sử dụng lao động trong quá trình thực hiệnchi trả trợ cấp
3.2 Quản lý chi trả
3.2.1 Nguyên tắc chung
- Đảm bảo chi trả đúng, đủ, kịp thời
- Đảm bảo an toàn tiền mặt: Mức độ thực hiện nguyên tắc này phụthuộc mức trợ cấp
- Phải tuân thủ các chế độ kế toán và nguyên tắc thống kê
- Thực hiện quản lý chi trợ cấp theo phân cấp Theo đó, cơ quan BHXHcấp trên sẽ có nhiệm vụ hướng dẫn, kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện chi
Trang 16trả BHXH của cơ quan BHXH cấp dưới, của đại diện chi trả và người sử dụnglao động
Ngược lại cơ quan BHXH cấp dưới có trách nhiệm tổ chức chi trả trợcấp và báo cáo lên cơ quan BHXH cấp trên theo quy định
Có nhiều phương thức thanh toán:
a Chi trả trực tiếp qua cán bộ BHXH chuyên trách: Thường áp dụng
đối với các chi trả trợ cấp định kỳ
- Ưu điểm: Cơ quan BHXH có thể nắm bắt nhanh các thông tin về đốitượng hưởng, về những yêu cầu mong muốn của người được hưởng để kịpthời giải quyết
Trang 17- Nhược điểm:
+ Mức độ an toàn tiền mặt không cao
+ Đòi hỏi lượng cán bộ BHXH lớn, như vậy sẽ làm tăng chi phí vềnhân sự
b Thanh toán trực tiếp qua tài khoản Ngân hàng: Thường áp dụng đối
c Chi trả gián tiếp qua các Đại lý: Đây là phương thức chi trả truyền
thống, theo đó cơ quan BHXH ủy quyền cho Đại lý đại diện trên cơ sở cáchợp đồng đã ký kết với các điều kiện ràng buộc trách nhiệm của mỗi bên
Mỗi một hệ thống BHXH có thể áp dụng các phương thức chi trả khácnhau phụ thuộc vào các điều kiện thuận lợi có được khi áp dụng phương thứcthanh toán chi trả đó, miễn là phương thức thanh toán chi trả sẽ mang lại hiệuquả cao nhất
Nhìn chung, khi lựa chọn phương thức thanh toán phải cân nhắc một sốnhân tố như sau:
+ Sự phát triển của hệ thống hạ tầng cơ sở của một nước ảnh hưởng đếnphương thức thanh toán
+ Sự thuận tiện đối với cơ quan BHXH và người nhận trợ cấp
+ Chi phí sử dụng phương thức đó
+ Độ an toàn khi sử dụng phương thức đó
Trang 183.2.4 Chi trợ cấp các chế độ BHXH dài hạn
Về cơ bản mức chi trợ cấp các chế độ BHXH dài hạn có thể tính theocông thức:
A = L x ĀTrong đó: A: Mức chi trợ cấp của một chế độ BHXH trong năm
L: Số trường hợp được chi trảĀ: Mức chi trợ cấp bình quân một trường hợp
Trang 19CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÔNG TÁC CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI DÀI HẠN Ở BẢO HIỂM XÃ HỘI
VIỆT NAM
1 Vài nét về BHXH Việt Nam
BHXH Việt Nam được thành lập theo Nghị định 19/CP ngày16/02/1995 của Thủ tướng Chính phủ “BHXH Việt Nam được thành lập trên
cơ sở thống nhất các tổ chức BHXH hiện nay ở Trung ương và địa phương
do hệ thống Lao động - Thương binh và xã hội và Tổng liên đoàn lao độngViệt Nam đang quản lý để giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, quản lý quỹBHXH và thực hiện các chế độ, chính sách BHXH theo pháp luật của Nhànước
BHXH Việt Nam đặt dưới sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, chịu
sự quản lý Nhà nước của Bộ lao động – Thương binh và xã hội, các cơ quanNhà nước về lĩnh vực có liên quan và sự giám sát của tổ chức công đoàn”
1.1 Quá trình hình thành và phát triển của BHXH Việt Nam
Trên thế giới, bảo hiểm xã hội (BHXH) đã xuất hiện cách đây hàngtrăm năm Ngày nay,BHXH đã trở thàng một công cụ hữu hiệu, mang tínhnhân văn sâu sắc để giúp con người vượt qua những khó khăn, rủi ro phát sinhtrong cuộc sống và trong quá trình lao động như bị ốm đau, chăm sóc y tế,thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mất việc làm, mất khả năng laođộng, già cả hoặc bị chết, bằng việc lập các quỹ BHXH từ sự đóng góp củacác bên tham gia BHXH và Nhà nước để trợ giúp cho họ khi gặp các rủi rotrên Vì thế BHXH ngày càng trở thành nền tảng cơ bản cho an sinh xã hội
Trang 20của mỗi quốc gia, của mọi thể chế Nhà nước và được thực hiện ở hầu hết cácnước trên thế giới.
1.1.1 Giai đoạn trước năm 1945
Ở nước ta, Đảng và Chính phủ luôn xác định chính sách BHXH làchính sách có tính chất nhân văn sâu sắc, có tầm quan trọng và vai trò to lớnđối với cuộc sống con người Đảng và Chính phủ đã luôn quan tâm đến việchình thành và phát triển chính sách BHXH
Ngay từ khi thành lập (năm 1929), trong Tuyên ngôn của Đảng Cộngsản Đông Dương (tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam ngày nay) đã nêu: “
Tổ chức tất cả vô sản giai cấp vào công hội thực hành bảo hiểm cho thợthuyền; giúp đỡ thợ thuyền thất nghiệp…”
Sau đó, tại Hội nghị Trung ương tháng 11 năm 1940, Đảng ta đã raNghị quyết sẽ đặt ra Luật BHXH khi thiết lập được chính quyền cách mạng
và tạo lập quỹ hưu bổng cho người già Để cụ thể hóa chủ trương này, năm
1941 trong Chương trình Việt Minh đã đề ra chính sách xã hội đối với nhữngngười làm công ăn lương: Đối với công nhân thực hiên cứu tế thất nghiệp; xãhội bảo hiểm; công nhân già có lương hưu trí… Đây là một trong những chủtrương thể hiện tầm nhìn chiến lược sâu sắc của Đảng ta trong suốt 75 nămlịch sử vẻ vang xây dựng và trưởng thành Từ đây, chính sách BHXH đã cómầm mống hình thành và ngày càng phát triển theo nhiều giai đoạn phù hợpvới tiến trình phát triển của lịch sử nước nhà
1.1.2 Giai đoạn từ năm 1945-1954
- Tháng 8 năm 1945 Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời Vàsau đó tháng 12 năm 1946 Quốc hội đã thông qua Hiến pháp đầu tiên của Nhà
Trang 21nước dân chủ nhân dân Trong hiến pháp có nêu rõ quyền được trợ cấp củangười tàn tật và người già.
- Ngày 12 tháng 3 năm 1947 Chủ tịch nước Hồ Chí Minh ký sắc lệnh
số 29/SL quy định chế độ trợ cấp cho công nhân
- Ngày 20 tháng 5 năm 1950 Hồ Chủ Tịch ký sắc lệnh số 76/SL và77/SL Quy định thực hiện các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưutrí cho cán bộ, công nhân viên chức
Đặc điểm của chính sách pháp luật BHXH ở thời kỳ này là do tronghoàn cảnh kháng chiến gian khổ nên việc thực hiện BHXH rất hạn chế Tuynhiên, đây là thời kỳ đánh dấu sự quan tâm rất lớn của Đảng và Nhà nước vềchính sách BHXH Đồng thời những quy định về BHXH của Nhà nước ở thời
kỳ này là cơ sở cho sự phát triển BHXH sau này
1.1.3 Giai đoạn 1954 đến 1975
Miền Bắc được giải phóng, xây dựng CNXH nên Pháp luật về BHXHđược phát triển mở rộng nhanh Điều lệ BHXH ban hành ngày 27/12/1961 cóthể coi là văn bản gốc về BHXH quy định đối tượng là cán bộ công nhân viênchức Nhà nước, hệ thống 6 chế độ trợ cấp BHXH, quỹ BHXH nằm trongngân sách Nhà nước do các cơ quan đơn vị đóng góp Năm 1964, Điều lệ đãingộ quân nhân Riêng miền Nam, BHXH cũng thực hiện đối với công chức,quân đội làm việc cho chính thể Ngụy
1.1.4 Giai đoạn từ năm 1975 đến 1995:
BHXH được thực hiện thống nhất trong cả nước Có nhiều lần đượcsửa đổi, bổ sung cho phù hợp với nền kinh tế xã hội Tuy nhiên sau khi Nhànước chuyển đổi nền kinh tế từ tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế
Trang 22thị trường theo định hướng XHCN thì chính sách BHXH bộc lộ những nộidung cần sửa đổi bổ sung.
1.1.5 Giai đoạn từ năm 1995 đến nay:
BHXH mở rộng đối tượng, thành lập quỹ BHXH độc lập với ngân sáchNhà nước do sự đóng góp của người lao động, chủ sử dụng lao động và sự hỗtrợ của Nhà nước, thành lập cơ quan chuyên trách để quản lý quỹ và giảiquyết các chế độ trợ cấp
Ngày 16/02/1995, Chính phủ có Nghị định số 19/CP thành lập BHXHViệt Nam trên cơ sở thống nhất chức năng, nhiệm vụ các bộ của Bộ lao động-Thương binh và Xã hội và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam
Ngày 24/01/2002, Chính phủ có Quyết định số 20/2002/QĐ-TTgchuyển Bảo hiểm y tế thuộc Bộ Y tế sang BHXH Việt Nam
Tại sao lại chuyển Bảo hiểm y tế sang BHXH vì:
- Thực hiện cải cách hành chính: Tách sự nghiệp ra khỏi quản lý Nhànước (BHYT là trọng tài giữa bệnh nhân và cơ sở khám chữa bệnh)
- BHXH, BHYT cùng chung bản chất, mục đích
- BHXH,BHYT cùng nhiệm vụ thu, chi (cùng đặc thù giám định)
Nghiên cứu sơ lược về quá trình phát triển và đặc điểm của BHXH ởViệt Nam nhằm giúp chúng ta phần nào có cơ sở xem xét một cách có hệthống và đánh giá khách quan về chính sách pháp luật BHXH Từ đó có điềukiện thuận lợi để nghiên cứu chính sách pháp luật BHXH của các nước trênthế giới
1.2 Cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam:
Trang 23Ban Chi Ban GĐ Y Tế Ban BHXH Tự nguyện Ban Tuyên truyền Phòng QHQT Báo BHXH
Trung tâm lưu trữ Tạp chí BHXH Trung tâm đào tạo Trung tâm NCKH Trung tâm CNTT
GIÁM ĐỐC BHXH TỈNH
Phòng TC - HC Phòng CĐ - CS Phòng KH - TC Phòng thu BHXH Phòng CNTT
Phòng BH Tự nguyện
Phó Tổng giám đốc
BHXH HUYỆN
Trang 241.3 Nhiệm vụ và quyền hạn của BHXH Việt Nam:
Theo Nghị định số 100/2002/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày06/02/2002 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức củaBHXH Việt Nam thì nhiệm vụ và quyền hạn cơ bản của BHXH Việt Nam là:
- Xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt:
+ Chiến lược phát triển ngành BHXH Việt Nam và kế hoạch dài hạn,năm năm về thực hiện chính sách, chế độ BHXH;
+ Đề án bảo tồn giá trị và tăng trưởng quỹ BHXH;
- Chỉ đạo và tổ chức thực hiện chính sách, chế độ BHXH; thu cáckhoản đóng BHXH bắt buộc và tự nguyện; chi các khoản trợ cấp về BHXHcho đối tượng tham gia BHXH đầy đủ, thuận tiện, đúng thời hạn theo quyđịnh của Pháp luật;
- Ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện việc giải quyết các chế độBHXH và nghiệp vụ thu, chi BHXH theo thẩm quyền; quản lý nội bộ ngànhBHXH Việt Nam;
- Tổ chức hợp đồng với các cơ sở khám, chữa bệnh hợp pháp để phục
vụ người có sổ, thẻ bảo hiểm theo quy định của Pháp luật;
- Kiểm tra việc ký hợp đồng và việc thu, chi BHXH đối với cơ quan,đơn vị, tổ chức sử dụng lao động, cá nhân, cơ sở khám chữa bệnh; kiến nghị
Trang 25lao động, cơ sở khám chữa bệnh để xử lý những hành vi vi phạm pháp luật vềBHXH;
- Từ chối việc chi các chế độ BHXH khi đối tượng tham gia bảo hiểmkhông đủ điều kiện hưởng bảo hiểm theo quy định của pháp luật hoặc khi cócăn cứ pháp lý về các hành vi giả mạo, khai man hồ sơ để hưởng bảo hiểm;
- Bồi thường mọi khoản thu, chi sai quy định của pháp luật về chế độBHXH cho đối tượng tham gia BHXH;
- Giải quyết khiếu nại, tố cáo của tổ chức và cá nhân về việc thực hiệnchính sách, chế độ BHXH theo quy định của pháp luật;
- Lưu trữ hồ sơ của đối tượng tham gia và hưởng chế độ BHXH theoquy định của pháp luật;
- Tổ chức nghiên cứu, ứng dụng khoa học; ứng dụng công nghệ thôngtin trong quản lý, điều hành hoạt động BHXH;
- Tổ chức đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ BHXH;
- Tổ chức công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách, chế độBHXH;
- Thực hiện hợp tác quốc tế về BHXH theo quy định của pháp luật;
- Chủ trì, phối hợp với các cơ quan Nhà nước, các tổ chức chính trị - xãhội, tổ chức xã hội ở Trung ương và địa phương, với các bên tham gia BHXH
để giải quyết các vấn đề có liên quan đến việc thực hiện chính sách, chế độBHXH theo quy định của pháp luật;
- Quản lý tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước; tài chính vàtài sản của BHXH Việt Nam theo quy định của pháp luật;
- Thực hiện chế độ báo cáo với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các
cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật
Trang 261.4 Ban Chi Bảo hiểm xã hội Việt Nam:
1.4.1 Vị trí và chức năng của Ban Chi BHXH Việt Nam:
Ban Chi BHXH là đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam, có chức nănggiúp Tổng giám đốc BHXH Việt Nam quản lý, chỉ đạo và hướng dẫn thựchiện chi trả các chế độ BHXH bắt buộc (trừ chế độ khám chữa bệnh) theo quyđịnh của pháp luật
Ban Chi BHXH chịu sự quản lý trực tiếp, toàn diện của Tổng giám đốc.Ban Chi BHXH không có tư cách pháp nhân đầy đủ, không có dấu vàtài khoản riêng
1.4.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Ban Chi BHXH Việt Nam:
- Xây dựng, trình Tổng giám đốc ban hành các văn bản về quản lý chicác chế độ BHXH bắt buộc; tổ chức thực hiện các văn bản ban hành;
- Chỉ đạo, hướng dẫn BHXH các Tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương, BHXH lực lượng vũ trang thực hiện quy định quản lý chi các chế độBHXH theo quy định;
- Hàng năm phối hợp với các đơn vị có liên quan xây dựng, xét duyệtđiều chỉnh kế hoạch chi các chế độ BHXH của BHXH tỉnh, thành phố trựcthuộc Trung ương, BHXH lực lượng vũ trang; chuyển Ban Kế hoạch Tàichính hợp trình Tổng giám đốc phê duyệt;
- Hàng tháng căn cứ vào đối tượng tăng giảm do Ban Chế độ, chínhsách BHXH chuyển đến và những biến động chi ngoài kế hoạch, tổng hợpchuyển Ban Kế hoạch – Tài chính làm căn cứ cấp bổ sung kinh phí choBHXH các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và BHXH lực lượng vũtrang;
- Thẩm định quyết toán chi các chế độ BHXH đối với BHXH các tỉnh,
Trang 27- Tổ chức, kiểm tra việc thực hiện chi trả các chế độ BHXH thuộc hệthống BHXH Việt Nam, BHXH lực lượng vũ trang, các đơn vị chi trả, đơn vị
sử dụng lao động đối với các đối tượng hưởng BHXH;
- Hàng năm phối hợp với Ban Kế hoạch – Tài chính bảo vệ quyết toáncho các chế độ BHXH trước Bộ tài chính và các cơ quan Nhà nước có thẩmquyền;
- Phối hợp với các đơn vị có liên quan để giải quyết các trường hợpvướng mắc của tổ chức, cá nhân liên quan đến BHXH trong phạm vi quyềnhạn được giao;
- Tham gia công tác nghiên cứu khoa học, đào tạo, bồi dưỡng chuyênmôn nghiệp vụ và tuyên truyền về lĩnh vực chi trả các chế độ BHXH;
- Hàng quý, năm tổng hợp, phân tích, đánh giá việc thực hiện chiBHXH của toàn ngành và thực hiện chế độ thống kê, tổng hợp, báo cáo quyđịnh;
- Quản lý công chức, viên chức theo phân cấp và tài sản được giao
2 Các chế độ BHXH dài hạn ở Việt Nam:
Ở Việt Nam, theo Điều 4 Chương I Nghị Định số 152/2006/NĐ-CPngày 22/12/2006 của Chính Phủ quy định các chế độ BHXH bao gồm: Chế độtrợ cấp ốm đau, chế độ trợ cấp thai sản, chế độ trợ cấp TNLĐ - BNN, chế độhưu trí và chế độ tử tuất
Là một cơ quan BHXH cấp Trung ương, BHXH Việt Nam có nhiệm vụchỉ đạo và tổ chức thực hiện chính sách, chế độ BHXH nói chung, chi cáckhoản trợ cấp dài hạn về BHXH nói riêng cho đối tượng tham gia BHXH mộtcách đầy đủ, thuận tiện, đúng thời hạn theo quy định của Pháp luật, các chế độBHXH dài hạn bao gồm các nội dung sau:
Trang 28a Chi trả từ nguồn NSNN bao gồm:
- Chi thường xuyên hàng tháng cho các chế độ:
+ Lương hưu (hưu quân đội, công nhân viên chức)
+ Trợ cấp tuất (định suất cơ bản và định suất nuôi dưỡng)
- Chi trả một lần cho các trường hợp:
+ Trợ cấp tuất một lần trong các trường hợp được quy định khi người hưởnglương hưu, trợ cấp mất sức lao động, người hưởng trợ cấp TNLĐ – BNNhàng tháng đã nghỉ việc chết
+ Trợ cấp mai táng phí khi người hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động,trợ cấp 91, trợ cấp công nhân cao su và TNLĐ – BNN hàng tháng đã nghỉviệc chết
- Cấp phương tiện trợ giúp sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình cho người bị TNLĐ
Trang 29TNLĐ – BNN
+ Lệ phí chi trả
* Quỹ hưu trí tử tuất:
- Các chế độ BHXH hàng tháng:
+ Lương hưu (hưu quân đội, hưu công nhân viên chức)
+ Trợ cấp cán bộ xã, phường, thị trấn theo Nghị định số 09/1998/NĐ-CP ngày23/1/1998 của Chính Phủ (gọi là trợ cấp cán bộ xã)
+ Trợ cấp tuất (định suất cơ bản, định suất nuôi dưỡng)
- Các chế độ BHXH một lần:
+ Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu theo Điều 54 Luật BHXH
+ BHXH một lần theo khoản 1 Điều 55 Luật BHXH
+ Trợ cấp tuất một lần trong các trường hợp được quy định khi người hưởnglương hưu, người hưởng trợ cấp TNLĐ – BNN hàng tháng đã nghỉ việc,người lao động đang đóng BHXH và đang bảo lưu thời gian đóng BHXH bịchết
+ Trợ cấp mai táng phí khi người hưởng lương hưu, trợ cấp cán bộ xã, ngườihưởng trợ cấp TNLĐ – BNN hàng tháng đã nghỉ việc, người lao động đangđóng BHXH và đang bảo lưu thòi gian đóng BHXH bị chết
- Lệ phí chi trả
Trang 303 Thực trạng công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH dài hạn:
3.1 Cơ sở chi trả các chế độ BHXH dài hạn:
Trong thời gian 3 năm (2005 – 2007) BHXH Việt Nam đã áp dụng 2văn bản pháp quy quy định về quản lý, chi trả các chế độ BHXH dài hạn là:
+ Quyết định số 1184/QĐ-BHXH-BC ngày 26/9/2003 của Tổng giámđốc BHXH Việt nam, có hiệu lực thi hành từ 2004-2006
+ Quyết định số 845/QĐ-BHXH ngày 18/6/2007 của BHXH Việt Nam,
có hiệu lực thi hành từ năm 2007 đến nay
Theo Nghị định số 43/CP của Chính phủ ngày 22/6/1993 và Điều lệBHXH Việt Nam ban hành kèm theo Nghị định 12/CP ngày 26/01/1995,trong các văn bản này quy định quỹ BHXH được hình thành từ các nguồnsau:
- Người sử dụng lao động đóng bằng 15% so với tổng quỹ tiền lươngcủa những người tham gia BHXH trong đơn vị Trong đó, 10% để chi trả chochế độ hưu trí, tử tuất và 5% để chi các chế độ ốm đau, thai sản, TNLĐ -BNN
- Người lao động đóng bằng 5% tiền lương tháng để chi các chế độ hưutrí và tử tuất
- Nhà nước đóng và hỗ trợ thêm để đảm bảo thực hiện các chế độBHXH đối với người lao động
- Các nguồn khác
Lúc này, quỹ BHXH Việt Nam đã thực sự trở thành một quỹ tài chínhriêng, được hạch toán độc lập, không phụ thuộc vào NSNN và được Nhà nướcbảo hộ; có thể đảm bảo cho việc thực hiện chính sách BHXH của quốc gia
Theo đó, nguồn kinh phí sử dụng để chi trả các chế độ BHXH dài hạn
Trang 31chế độ BHXH ngắn hạn chỉ được chi trả từ một nguồn duy nhất là quỹBHXH
Sau khi Điều lệ BHXH ban hành kèm theo Nghị định 12/CP ngày26/1/1995 của Chính phủ có hiệu lực thi hành, nguồn chi trả các chế độBHXH dài hạn được phân ra như sau:
- Tất cả các đối tượng đang hưởng các chế độ BHXH dài hạn trướcngày Điều lệ BHXH có hiệu lực thi hành (01/01/1995) đều do NSNN chi trả
- Còn tất cả các đối tượng hưởng các chế độ BHXH dài hạn từ sau ngàyĐiều lệ BHXH có hiệu lực thi hành (01/01/1995) sẽ do quỹ BHXH chi trả
Hiện nay, quỹ BHXH bao gồm 3 quỹ thành phần là: Quỹ ốm đau vàthai sản, Quỹ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, Quỹ hưu trí và tử tuất,được hạch toán, cân đối thu - chi độc lập với nhau
Theo Điều 41 Mục 1 Nghị Định số 152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006của Chính Phủ quy định rõ nguồn hình thành quỹ và quỹ thành phần Sử dụngquỹ BHXH thì chi trả trợ cấp BHXH theo các chế độ là lớn nhất và quantrọng nhất Khoản chi này được thực hiện theo Luật định và phục thuộc vàophạm vi trợ cấp của từng hệ thống BHXH Về nguyên tắc, có thu mới có chi,thu trước chi sau Vì vậy, quỹ chỉ chi cho các chế độ trong phạm vi có nguồnthu Thu của chế độ nào thì chi ở chế độ đó Theo đó, nguồn chi trả các chế độBHXH dài hạn được lấy từ Quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và Quỹhưu trí, tử tuất
Để đảm bảo cân đối quỹ lâu dài, làm cơ sở chi trả các chế độ BHXHdài hạn, bên cạnh việc xác định mức đóng - mức hưởng các chế độ BHXH dàihạn hợp lý, việc thực hiện đầu tư tăng trưởng quỹ BHXH dài hạn là hết sứccần thiết và yêu cầu hiệu quả
Trang 323.2 Thực trạng công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH dài hạn:
Hiện nay, căn cứ vào Quy định ban hành kèm theo Quyết định845/QĐ-BHXH ngày 18/6/2007 của BHXH Việt Nam, BHXH Việt Namđang tiến hành chi trả các chế độ BHXH dài hạn theo quy trình phân cấp thựchiện chi trả các chế độ BHXH, cụ thể:
b Đối với BHXH huyện:
- Tổ chức chi trả và quyết toán chế độ ốm đau, thai sản (bao gồm nghỉdưỡng sức - phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản và sau khi điều trị ổnđịnh thương tật, bệnh tật do TNLĐ - BNN), chi trả các chế độ BHXH một lầncho người lao động do BHXH huyện quản lý thu BHXH và các trường hợpBHXH tỉnh ủy quyền;
- Chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, trợ cấp tuất một lần, trợ