Biện pháp quản lý hoạt động dạy học trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

1. Lý do chọn đề tài Giáo dục là quốc sách hàng đầu, là nền tảng để cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, để đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao về nhân lực trong công cuộc đổi mới kinh tế xã hội thì phải tăng cường quản lý hoạt động giáo dục, quản lý nhà trường để nâng cao chất lượng dạy học. Tại Nghị quyết TW 2 khóa VIII đã chỉ rõ: “Giáo dục và đào tạo hiện nay phải có một bước chuyển nhanh chóng về chất lượng và hiệu quả đào tạo, về số lượng và quy mô đào tạo, nhất là chất lượng dạy học trong nhà trường nhằm nhanh chóng đưa giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước” [33]. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết số 29 TW 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo trong đó có giáo dục trung học phổ thông là: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực người học” [26]. Theo Nghị quyết 88 về yêu cầu đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông cũng yêu cầu ngoài việc kế thừa và phát huy những ưu điểm về giá trị truyền thống tốt đẹp thì yêu cầu phải đổi mới toàn diện mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, thi, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất năng lực học sinh. Như vậy hoạt động giáo dục nói chung, hoạt động dạy học nói riêng cần phải chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Đối với hoạt động giáo dục, công tác quản lý hoạt động dạy và học giữ vai trò quan trọng vì nó tác động đến chất lượng và hiệu quả dạy học nói riêng, hiệu quả giáo dục và đào tạo nói chung của bất kì một nhà trường nào. Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển đã đánh giá: “Chất lượng và hiệu quả giáo dục nhìn chung còn thấp so với yêu cầu phát triển của đất nước và so với trình độ tiên tiến của các nước trong khu vực”. Để khắc phục thực trạng giáo dục nói trên cần có sự nghiên cứu sâu sắc về các biện pháp quản lý của nhà trường nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học trong nhà trường. Tại khoản 4, Điều 27, Luật giáo dục nước ta đã khẳng định: “Mục tiêu của giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi sâu vào cuộc sống lao động”.[22, tr8] Trong nhà trường, hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm và đặc trưng. Quản lý hoạt động dạy học là mục tiêu trung tâm của nhà trường, hoạt động dạy học là hoạt động giáo dục cơ bản nhất, có vai trò chủ đạo trong những hoạt động giáo dục của nhà trường, nó quyết định đến chất lượng nguồn nhân lực của đất nước. Hoạt động dạy học quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi nhà trường nói riêng và của hệ thống giáo dục nói chung. Vì vậy, quản lý hoạt động dạy học nhà trường trong giai đoạn hiện nay ở nước ta có một vị trí vô cùng quan trọng, yêu cầu người quản lý và lãnh đạo nhà trường phải nhận thức được vai trò, ý nghĩa của hoạt động dạy học và ý thức đầy đủ về quản lý hoạt động dạy học Thực trạng giáo dục trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An có rất nhiều các vấn đề cần quan tâm, trong đó có vấn đề tuyển sinh đầu vào còn thấp (thấp nhất các trường trong huyện), chất lượng dạy học chưa cao,... Nguyên nhân có rất nhiều nhưng đáng quan tâm hơn cả là công tác quản lý của hiệu trưởng còn nhiều yếu kém, còn yếu cả về chuyên môn lẫn kinh nghiệm QL, hiệu trưởng mới nhận công tác chưa lâu, chưa được đào tạo và bồi dưỡng nhiều, hơn cả là chưa có hệ thống biện pháp hỗ trợ cho công tác quản lý của hiệu trưởng dẫn đến chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng dạy học nói riêng của nhà trường còn nhiều bất cập, hiệu quả chưa cao. Từ những vấn đề thiết thực trên, để nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học, chất lượng dạy học của nhà trường, nâng cao hiệu quả quản lý của hiệu trưởng trường THPT nên tôi chọn đề tài nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An.

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

_ 

HOÀNG THỊ LỘC

BIÖN PH¸P QU¶N Lý HO¹T §éNG D¹Y HäC

T¹I TR¦êNG TRUNG HäC PHæ TH¤NG NAM Y£N THµNH

HUYÖN Y£N THµNH - TØNH NGHÖ AN

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGÔ THỊ BÍCH THẢO

HÀ NỘI - 2014

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin gửi lời cảm ơn tới Quý Ban giámđốc, Trung tâm đào tạo SĐH và bồi dưỡng nhà giáo và CBQL - Học việnQuản lý giáo dục, đã động viên và tạo mọi điều kiện để tôi có thời gian họctập, nghiên cứu trong suốt hai năm qua Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Quýthầy cô đã giảng dạy, truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm khoa học trong thờigian tôi học tại Học viện quản lý giáo dục.

Đặc biệt tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến giảng viên hướng dẫn - Tiến

sĩ Ngô Thị Bích Thảo, trong suốt quá trình nghiên cứu, cô đã kiên nhẫn tậntình hướng dẫn, trợ giúp về học thuật cũng như động viên, khích lệ về tinhthần cho tôi trong suốt thời gian từ lúc xác định đề tài cho đến khi hoàn thànhluận văn này Sự hiểu biết sâu sắc về khoa học, cũng như kinh nghiệm của côchính là tiền đề giúp tôi đạt được những thành tựu và kinh nghiệm quý báu

Tôi xin chân thành cám ơn Ban giám hiệu cùng tập thể cán bộ, giáoviên, học sinh trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ

An đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong việc thu thập thông tin và tưliệu của nhà trường để tiến hành tốt luận văn

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã luôn bên tôi, trong đó cóbạn Trần Văn Ba – là chuyên viên tại Sở Nội vụ tỉnh Lạng Sơn, đã luôn cổ vũ

và động viên tôi những lúc khó khăn để tôi có thể vượt qua và hoàn thành tốtluận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 06 năm 2014

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Lộc

Viết tắt Viết đầy đủ

BGD&ĐT Bộ giáo dục và đào tạo

CBQLGD Cán bộ quản lý giáo dục

CSVC - TBDH Cơ sở vật chất - thiết bị dạy học

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 7

1.2 Các khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu 9

1.2.1 Quản lý 9

1.2.2 Biện pháp quản lý 9

1.2.3 Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường 10

1.2.4 Quản lý trường trung học phổ thông 13

1.2.5 Hoạt động dạy học 13

1.2.6 Quản lý hoạt động dạy học 14

1.3 Hiệu trưởng với công tác quản lý chuyên môn và vai trò của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông 16

1.3.1 Hiệu trưởng với công tác quản lý chuyên môn 16

1.3.2 Vai trò của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông 19

1.4 Hoạt động dạy học ở trường THPT 22

1.4.1 Hoạt động dạy của giáo viên 22

1.4.2 Hoạt động học của học sinh 23

1.4.3 Các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học (CSVC - TBDH, nguồn tài chính nhà trường) 25

1.5 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT 26

1.5.1 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên 27

1.5.2 Quản lý hoạt động học của học sinh HS 36

1.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học ở trường trung

học phổ thông 40

1.6.1 Các yếu tố chủ quan 40

1.6.2 Các yếu tố khách quan 41

Tiểu kết chương 1 43

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG THPT NAM YÊN THÀNH - HUYỆN YÊN THÀNH - TỈNH NGHỆ AN 44

2.1 Khái quát về trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An 44

2.1.1 Sơ lược về kinh tế - xã hội của huyện Yên Thành và những ảnh hưởng của nó tới chất lượng giáo dục huyện Yên Thành 44

2.1.2 Đặc điểm của trường THPT Nam Yên Thành huyện Yên Thành -tỉnh Nghệ An 46

2.2 Thực trạng hoạt động dạy học ở trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An 52

2.2.1 Thực trạng hoạt động dạy của giáo viên 52

2.2.2 Thực trạng hoạt động học của học sinh 54

2.2.3 Thực trạng các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học (cơ sở vật chất, phương tiện dạy học, tài chính) 57

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nam Yên Thành - Huyện Yên Thành - Tỉnh Nghệ An 58

2.3.1 Thực trạng quản lý hoạt động dạy của giáo viên 60

2.3.2 Thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh 72

2.3.3 Thực trạng quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học (cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, tài chính) 77

2.3.4 Đánh giá về thực trạng các yếu tố ánh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học 80

2.4 Đánh giá về thực trạng quản lý hoạt động dạy học 83

2.4.1 Những mặt đã làm được 83

2.4.2 Những mặt còn hạn chế 85

2.4.3 Nguyên nhân của hạn chế 86

Tiểu kết chương 2 87

TRƯỜNG THPT NAM YÊN THÀNH - HUYỆN YÊN THÀNH -TỈNH

NGHỆ AN 89

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 89

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 89

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 89

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 90

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại trường THPT Nam Yên Thành -huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An 91

3.2.1 Biện pháp 1 Nâng cao nhận thức cho CBQL và GV về tầm quan trọng của các nội dung quản lý hoạt động dạy học trong trường THPT 91

3.2.2 Biện pháp 2 Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên nhà trường 94

3.2.3.Biện pháp 3 Tăng cường quản lý hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh 96

3.2.4 Biện pháp 4: Quản lý đổi mới PPDH theo yêu cầu đổi mới giáo dục THPT 106

3.2.5 Biện pháp 5 Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giảng dạy của GV và kết quả học tập của HS 109

3.2.6 Biện pháp 6: Quản lý việc xây dựng, sử dụng và bảo quản CSVC -TBDH, ứng dụng CNTT trong quản lý hoạt động dạy học 113

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 115

3.4 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất 116

Tiểu kết chương 3 121

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 123

1 Kết luận 123

2 Khuyến nghị 125

TÀI LIỆU THAM KHẢO 127 PHỤ LỤC

Bảng 2.1 Cơ cấu giáo viên của trường THPT Nam Yên Thành theo môn học (năm học 2012 - 2013) tổng số 53 GV 48 Bảng 2.2 Bảng tổng hợp kết quả học tập của học sinh trường THPT Nam Yên Thành trong 5 năm (2008 - 2013) trên một số mặt 49 Bảng 2.3 Kết quả xếp loại học lực và hạnh kiểm của HS trường THPT Nam Yên Thành trong 5 năm (2008 - 2013) 49 Bảng 2.4 Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng hoạt động dạy của 52 giáo viên 52 Bảng 2.5 Kết quả kiểm tra hồ sơ của GV trong 5 năm liền kề (2008 - 2013) 53 Bảng 2.6 Kết quả kiểm tra hoạt động sư phạm của giáo viên (2008 - 2013) 54 Bảng 2.7 Đánh giá của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về thực trạng hoạt động học của học sinh 55 Bảng 2.8 Tổng hợp kết quả học tập của học sinh trong 3 năm 2010 - 2013 56 Bảng 2.9 Bảng tổng hợp tỷ lệ học sinh lưu ban và bỏ học 5 năm liền kề 57 Bảng 2.10 Thực trạng cơ sở vật chất của trường THPT Nam Yên Thành năm học 2012 - 2013 57 Bảng 2.11 Nhận thức của CBQL, GV về tầm quan trọng của các nội dung quản lý hoạt động dạy học 58 Bảng 2.12 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý việc thực hiện nội dung chương trình 60 Bảng 2.13 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên 62 Bảng 2.14 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý giờ dạy trên lớp của giáo viên 63 Bảng 2.15 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá giờ dạy 65 Bảng 2.16 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý việc thực hiện hồ sơ chuyên môn của giáo viên 67 Bảng 2.17 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá của giáo viên đối với kết quả học tập của học sinh 68

nội dung quản lý hoạt động tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên 70 Bảng 2.19 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý nề nếp chuyên môn của giáo viên 71 Bảng 2.20 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý nề nếp, kỷ cương trong học tập của học sinh 73 Bảng 2.21 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý hoạt động học tập của học sinh tại trường 74 Bảng 2.22 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý hoạt động tự học của học sinh 76 Bảng 2.23 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học 77 Bảng 2.24 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về kết quả thực hiện các nội dung quản lý nguồn tài chính nhà trường 79 Bảng 2.25 Bảng tổng hợp kinh phí từ các nguồn thu của trường trong 4 năm gần đây 80 Bảng 2.26 Đánh giá của CBQL, GV và HS về mức độ ảnh hưởng của các yếu

tố đến quản lý hoạt động dạy học 81 Bảng 3.1 Các tiêu chí đánh giá xếp loại hoạt động dạy của giáo viên 103 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An 117 Bảng 3.3 Kết quả khảo nghiệm mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An 118

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Ý kiến của các chuyên gia về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học được đề xuất 119

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục là quốc sách hàng đầu, là nền tảng để cung cấp nguồn nhânlực chất lượng cao, để đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao về nhân lực trongcông cuộc đổi mới kinh tế xã hội thì phải tăng cường quản lý hoạt động giáodục, quản lý nhà trường để nâng cao chất lượng dạy học Tại Nghị quyết TW

2 khóa VIII đã chỉ rõ: “Giáo dục và đào tạo hiện nay phải có một bướcchuyển nhanh chóng về chất lượng và hiệu quả đào tạo, về số lượng và quy

mô đào tạo, nhất là chất lượng dạy học trong nhà trường nhằm nhanh chóngđưa giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước” [33] Mộttrong những nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết số 29 TW 8 khóa XI về đổimới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo trong đó có giáo dục trung học phổthông là: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáodục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực người học”[26] Theo Nghị quyết 88 về yêu cầu đổi mới chương trình và sách giáo khoagiáo dục phổ thông cũng yêu cầu ngoài việc kế thừa và phát huy những ưuđiểm về giá trị truyền thống tốt đẹp thì yêu cầu phải đổi mới toàn diện mụctiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, thi, kiểm tra, đánhgiá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất năng lực học sinh.Như vậy hoạt động giáo dục nói chung, hoạt động dạy học nói riêng cần phảichuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực người học,đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

Đối với hoạt động giáo dục, công tác quản lý hoạt động dạy và học giữ vaitrò quan trọng vì nó tác động đến chất lượng và hiệu quả dạy học nói riêng,hiệu quả giáo dục và đào tạo nói chung của bất kì một nhà trường nào Bộtrưởng Nguyễn Minh Hiển đã đánh giá: “Chất lượng và hiệu quả giáo dụcnhìn chung còn thấp so với yêu cầu phát triển của đất nước và so với trình độtiên tiến của các nước trong khu vực” Để khắc phục thực trạng giáo dục nói

trên cần có sự nghiên cứu sâu sắc về các biện pháp quản lý của nhà trườngnhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học trong nhà trường.

Tại khoản 4, Điều 27, Luật giáo dục nước ta đã khẳng định: “Mục tiêu củagiáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển nhữngkết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và cónhững hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện pháthuy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, caođẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi sâu vào cuộc sống lao động”.[22, tr8]

Trong nhà trường, hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm và đặctrưng Quản lý hoạt động dạy học là mục tiêu trung tâm của nhà trường, hoạtđộng dạy học là hoạt động giáo dục cơ bản nhất, có vai trò chủ đạo trongnhững hoạt động giáo dục của nhà trường, nó quyết định đến chất lượngnguồn nhân lực của đất nước Hoạt động dạy học quyết định sự tồn tại và pháttriển của mỗi nhà trường nói riêng và của hệ thống giáo dục nói chung Vìvậy, quản lý hoạt động dạy học nhà trường trong giai đoạn hiện nay ở nước ta

có một vị trí vô cùng quan trọng, yêu cầu người quản lý và lãnh đạo nhàtrường phải nhận thức được vai trò, ý nghĩa của hoạt động dạy học và ý thứcđầy đủ về quản lý hoạt động dạy học

Thực trạng giáo dục trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành

- tỉnh Nghệ An có rất nhiều các vấn đề cần quan tâm, trong đó có vấn đềtuyển sinh đầu vào còn thấp (thấp nhất các trường trong huyện), chất lượngdạy học chưa cao, Nguyên nhân có rất nhiều nhưng đáng quan tâm hơn cả làcông tác quản lý của hiệu trưởng còn nhiều yếu kém, còn yếu cả về chuyênmôn lẫn kinh nghiệm QL, hiệu trưởng mới nhận công tác chưa lâu, chưa đượcđào tạo và bồi dưỡng nhiều, hơn cả là chưa có hệ thống biện pháp hỗ trợ chocông tác quản lý của hiệu trưởng dẫn đến chất lượng giáo dục nói chung, chấtlượng dạy học nói riêng của nhà trường còn nhiều bất cập, hiệu quả chưa cao

Từ những vấn đề thiết thực trên, để nâng cao hiệu quả hoạt động dạyhọc, chất lượng dạy học của nhà trường, nâng cao hiệu quả quản lý của

hiệu trưởng trường THPT nên tôi chọn đề tài nghiên cứu: Biện pháp quản

lý hoạt động dạy học trường THPT Nam Yên Thành huyện Yên Thành tỉnh Nghệ An.

-2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số biện phápquản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nam Yên Thành - huyện YênThành - tỉnh Nghệ An góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT Nam YênThành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại trường THPT Nam Yên Thành

- huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nam Yên Thành huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An còn nhiều hạn chế và bất cập Nếu hiệutrưởng áp dụng một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học được đề xuấttrong đề tài một cách đồng bộ, hợp lý, phù hợp với thực tiễn nhà trường thìchất lượng dạy học ở trường THPT Nam Yên Thành sẽ được nâng cao

-5 Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn nội dung nghiên cứu: tập trung nghiên cứu biện pháp quản lýhoạt động dạy học ở trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnhNghệ An

- Giới hạn thời gian nghiên cứu: công tác quản lý hoạt động dạy học ởtrường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An trongnhững năm học 2008 - 2009 đến năm học 2012 - 2013

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học ở trường

THPT

6.2 Nghiên cứu thực trạng hoạt động dạy học và công tác quản lý hoạt

động dạy học ở trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnhNghệ An

6.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường

THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các văn bản, tàiliệu thể hiện quan điểm, đường lối chủ trương chính sách của Đảng, pháp luậtcủa Nhà nước, các công trình nghiên cứu khoa học, đề tài các cấp, luận văn,sách báo, tạp chí chuyên ngành liên quan đến quản lý hoạt động dạy họctrường THPT ở trường và ngoài nước đề hình thành sơ sở lý luận của đề tài

- Nghiên cứu các tài liệu lưu trữ, báo cáo tổng kết của trường THPTNam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: Sử dụng hệ thống phiếu hỏi với đối tượng làcán bộ, quản lý, giáo viên, học sinh trường THPT Nam Yên Thành - huyệnYên Thành - tỉnh Nghệ An để thu thập các thông tin về thực trạng công tácquản lý hoạt động dạy và học trong trường Phương pháp này cũng được sửdụng để trưng cầu ý kiến về mức độ khả thi và cần thiết của các biện phápquản lý được đề xuất

- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn Hiệu trưởng, giáo viên, học sinhtrường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An để làm rõhơn và lý giải nguyên nhân những hạn chế trong công tác phát triển chuyênmôn, nghiệp vụ sư phạm của đội ngũ giáo viên trong nhà trường

- Phương pháp quan sát: Thu thập thông tin bằng việc quan sát hoạtđộng quản lý của hiệu trưởng, hoạt động của tổ bộ môn, hoạt động giảng dạycủa giáo viên và hoạt động học tập của học sinh.

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ

- Phương pháp thống kê toán học: Xử lý và phân tích các số liệu, kếtquả điều tra, đồng thời xác định mức độ tin cậy của việc điều tra và kết quảnghiên cứu

- Phương pháp chuyên gia: Hỏi ý kiến các chuyên gia có kinh nghiệmtrong quản lý giáo dục về công tác quản lý, về các công cụ điều tra, cách thứctiến hành kiểm tra và giá trị của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu; kết luận và khuyến nghị; tài liệu tham khảo; phụclục Nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường

THPT

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nam

Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trưởng THPT Nam

Yên Thành - huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Từ xa xưa, vấn đề dạy học và quản lý dạy học là vấn đề được nhiều nhàtriết học, khoa học ở các nước nghiên cứu và tổng kết qua các thời kỳ

Ở phương Tây, đáng chú ý là nhà triết học cổ Hy Lạp Xôcrat (469

-339 TCN) cho rằng: “Hãy tự biết mình”, con người có thể và cần phải tự hiểubiết mình, nhận nhận thức và hiểu biết về cái ta Ông cũng cho rằng, để nângcao hiệu quả dạy học cần có phương pháp giúp thế hệ trẻ từng bước tự khẳngđịnh mình, tự phát hiện tri thức mới mẻ, phù hợp với chân lý

Ở phương Đông, Khổng Tử (551 - 479 TCN) nhà tư tưởng triết họcTrung Quốc cũng đã cho rằng: Giáo dục cần thiết cho mọi người, giáo dụckhông phân biệt đẳng cấp Những phương pháp dạy học của ông đến nay vẫncòn nguyên giá trị và là bài học lớn trong quản lý nhà trường nói chung vàquản lý dạy học nói riêng

Các nhà giáo dục Xô Viết trước đây thì khẳng định: Kết quả toàn bộhoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúngđắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa Mác Lê Nin với những tácphẩm kinh điển đã định hướng cho hoạt động giáo dục Trên cơ sở lý luận củachủ nghĩa Mác Lê Nin, nhiều nhà khoa học của Liên Xô cũ đã có được nhữngthành tựu khoa học đáng trân trọng về quản lý giáo dục và quản lý dạy học

Như vậy, trong thực tế và lý luận, có ít nghiên cứu về quản lý hoạtđộng dạy học, các nghiên cứu chưa cụ thể ở từng cấp học, ở từng loại hìnhnhà trường để tìm ra biện pháp quản lý hữu hiệu góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục

1.1.2 Ở Việt Nam

Quản lý hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của người hiệutrưởng cũng như là mục tiêu trung tâm và quan trọng nhất của quản lý trườnghọc Vì vậy nó là vấn đề được nhiều người quan tâm và nghiên cứu

Vấn đề dạy học được các nhà giáo dục thời phong kiến đề cập đến nhưChu Văn An, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn Trong thời kỳ cách mạng,đặc biệt phải nói đến tư tưởng, quan điểm giáo dục của Chủ tịch Hồ ChíMinh Năm 1945 Người đã có chỉ thị: “ Sự học tập trong nhà trường có ảnhhưởng rất lớn cho tương lai của thanh niên và thanh niên là tương lai củanước mình” Người cũng để lại cho chúng ta nền tảng lý luận về vai trò củagiáo dục đối với sự phát triển xã hội, phát triển con người, định hướng pháttriển dạy học, mục đích dạy học, các nguyên lý, phương pháp dạy học, vai tròcủa quản lý và cán bộ quản lý giáo dục Hệ tư tưởng của Chủ tịch Hồ ChíMinh có giá trị quan trọng trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luậngiáo dục của nền giáo dục Việt Nam

Cũng tiếp bước tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước

ta luôn coi giáo dục là “Quốc sách hàng đầu”, điều này đã được luật hóa trongLuật Giáo dục: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dântrí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” [22, tr.3] Nghị quyết Hội nghị lần

thứ 2 khóa VIII của Ban chấp hành Trung ương Đảng đã ghi rõ: “Giáo dục và Đào tạo hiện nay phải có một bước chuyển biến nhanh về chất lượng và hiệu quả đào tạo, về số lượng và quy mô đào tạo, nhất là chất lượng dạy học trong các nhà trường nhằm nhanh chóng đưa Giáo dục và Đào tạo đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước”[33]

Những năm gần đây, vấn đề quản lý giáo dục được đặc biệt quan tâmvới sự xuất hiện của những công trình nghiên cứu khoa học, những bài viếttrên báo, tạp chí, tài liệu được dịch từ nước ngoài, nhiều tài liệu được xuấtbản của những nhà nghiên cứu về công tác giáo dục của một số tác giả

Trong cuốn “Phương pháp giáo dục tích cực” tác giả Nguyễn Kỳ tiếpcận quản lý giáo dục về vấn đề PPDH [18]

Tác giả Trần Kiểm với “Khoa học quản lý trường phổ thông” bàn vềvấn đề đổi mới PPDH và quản lý chất lượng, hiệu quả dạy học, lấy người họclàm trung tâm với ý tưởng cốt lõi là người học phải tích cực, chủ động, sángtạo trong quá trình học tập [15]

Tác giả Trần Ngọc Giao trong cuốn “Quản lý trường phổ thông” cũng

đã bàn về khoa học quản lý và quản lý giáo dục [12]

Bên cạnh đó cũng có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt độngdạy học trong đó có những luận văn thạc sỹ của các tác giả như:

Phạm Thị Mỹ Quyên (2006) - Biện pháp tăng cưởng quản lý dạy họccủa hiệu trưởng các trường THPT dân lập tại thành phố Nam Định, Luận vănthạc sỹ QLGD, Học viện Quản lý giáo dục

Trịnh Quang Thắng (2006) - Đổi mới biện pháp quản lý dạy học của hiệu trưởng trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh Luận văn thạc sỹ QLGD, Học viện Quản lý giáo dục, Hà Nội

Vũ Thanh Lam (2010) - Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung họcphổ thông Hồng Quang, thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay, Luậnvăn thạc sỹ QLGD, Đại học Khoa học giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội

Các tác giả này đều tập trung nghiên cứu các đề tài về biện pháp quản

lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng nhưng lại có sự khác nhau về cách tiếpcận vấn đề nghiên cứu, về phạm vi nghiên cứu và địa bàn nghiên cứu

Tuy nhiên tại trường THPT Nam Yên Thành - huyện Yên Thành chưa

có tác giả nào nghiên cứu về vấn đề quản lý hoạt động dạy học Chính vì vậytôi chọn đề tài này với hy vọng tìm được một số biện pháp quản lý hoạt độngdạy học trường THPT Nam Yên Thành phù hợp và khả thi góp phần nâng caochất lượng và hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

1.2 Các khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu

1.2.1 Quản lý

Có nhiều quan điểm bàn về khái niệm quản lý:

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý là quá trình gây tác động củachủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung”.[1, tr.16]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là tác động có định hướng, có chủđích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm làm cho tổ chức vậnhành và đạt được mục đích của tổ chức” [16, tr.5]

Từ những định nghĩa trên có thể rút ra một số nhận xét về khái niệmquản lý:

- Quản lý là là một hoạt động mang tính tất yếu của xã hội

- Quản lý là những tác động có tính hướng đích, có mục tiêu xác định

- Quản lý là những tác động nhằm phát huy, phối hợp mọi nỗ lực của cánhân nhằm đạt mục tiêu của tổ chức Chủ thể quản lý và đối tượng quản lýluôn có tác động qua lại và chịu tác động của môi trường

- Quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Vì vậy người quản lýngoài những yêu cầu về trình độ, năng lực, phẩm chất còn phải nhạy cảm, linhhoạt trong công tác của mình

Như vậy có thể hiểu: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hướngcủa chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm tận dụng tối ưu mọi nguồnlực và phối hợp mọi nỗ lực của cá nhân để đạt được mục tiêu đề ra

1.2.2 Biện pháp quản lý

Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể, hay “Biệnpháp là cách xử lý số liệu đối với một việc gì” [7], hay còn được hiểu là cáchlàm, cách hành động, đối phó để đi tới một mục đích nhất định

Biện pháp quản lý là việc người quản lý sử dụng các chức năng quản

lý, các công cụ quản lý, các phương pháp quản lý, các nguyên tắc quản lý một

cách phù hợp cho từng tình huống vào đối tượng và khách thể mình quản lý

để đưa ra hệ thống tổ chức đi đúng mục tiêu và đạt mục tiêu mà người quản lý

đã hoạch định, đưa chất lượng quản lý lên một tầm cao mới, tình trạng mới tốthơn hiện tại

Có thể hiểu: Biện pháp quản lý là tổng hợp nhiều cách thức điều hànhcủa chủ thể quản lý nhằm tác động đến đối tượng quản lý để giải quyết nhữngvấn đề trong công tác quản lý làm cho hệ quản lý vận hành đạt mục tiêu màchủ thể quản lý đã đề ra và phù hợp với quy luật khách quan

Do vậy, người QL đòi hỏi phải có kiến thức sâu rộng, có kinh nghiệm,phải nhạy cảm, linh hoạt và mềm dẻo để gắn kết những biện pháp với nhau,giải quyết các mâu thuẫn giữa các biện pháp, biết tiên đoán, dự đoán trướchoàn cảnh, tình hưống mà đối tượng QL đặt ra thì người QL mới có đượcquyết định đúng trong việc lựa chọn biện pháp quản lý hữu hiệu nhất, manglại hiệu quả QL cao nhất

1.2.3 Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường

1.2.3.1 Quản lý giáo dục

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về QLGD:

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo định nghĩa tổngquát là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩymạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội” [1, tr.31]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống tácđộng có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làmcho hệ vận hành theo đường lối giáo dục của Đảng, thực hiện được tính chấtcủa nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trìnhdạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiếnlên trạng thái mới về chất” [23, tr.35]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục có nhiều cấp độ, ít nhất cóhai cấp độ chủ yếu: cấp độ vĩ mô và cấp độ vi mô Đối với cấp độ vĩ mô:

“Quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huy động, tổchức, điều phối, điều chỉnh, giám sát… một cách có hiệu quả các nguồn lựcgiáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục,đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội” [15, tr.10] Đối với cấp độ vi mô:

“Quản lý giáo dục là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáodục (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh với sự hỗ trợ đắc lựccủa các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cáchhọc sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường” [15, tr.14]

Từ những khái niệm về quản lý giáo dục có thể rút ra nhận xét:

- Quản lý giáo dục là một hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạchphù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý

- Quản lý giáo dục là sự tác động lên tập thể GV, HS và các lực lượnggiáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ cùng tham gia vào cáchoạt động giáo dục của nhà trường để đạt được mục tiêu đặt ra

Như vậy có thể hiểu: Quản lý giáo dục là những tác động có địnhhướng, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý mà chủ yếunhất là quá trình dạy học và giáo dục ở các nhà trường nhằm sử dụng tối ưucác nguồn lực và phối hợp mọi nỗ lực của cán bộ, GV và HS cùng sự hỗ trợcủa các lực lượng xã hội để phát triển sự nghiệp giáo dục theo mục tiêuchung

1.2.3.2 Quản lý nhà trường

Nhà trường là một tổ chức chuyên biệt xã hội nhằm thực hiện chứcnăng truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội để đạt được mục tiêu tồn tại

và phát triển của cá nhân, phát triển cộng đồng và xã hội

Nhà trường là một tổ chức giáo dục, xét về bản chất, nhà trường là tổchức mang tính nhà nước - xã hội - sư phạm thể hiện bản chất giai cấp, bảnchất xã hội, bản chất sư phạm

Trường học là tổ chức cơ sở quan trọng nhất của các cấp quản lý giáodục cho nên quản lý trường học là nội dung quan trọng của quản lý giáo dục

Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm quản lý nhà trường:

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý nhà trường là tập hợpnhững tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh, cáccán bộ, nhân viên trong nhà trường hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt độngcủa nhà trường tới một điểm hội tụ Đó là quá trình đào tạo thế hệ trẻ thựchiện có mục tiêu và kế hoạch đào tạo, để đưa nhà trường tiến lên trạng tháimới” [24, tr.200]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lốigiáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trườngvận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đàotạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng HS.” [15, tr.29]

Tác giả Bùi Trọng Tuân cho rằng: “Quản lý nhà trường bao gồm quản

lý bên trong nhà trường (nghĩa là quản lý các thành tố mục đích, nội dung,phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học, đội ngũ giáo viên, cán bộ,tập thể học sinh, cơ sở vật chât, thiết bị dạy học, các thành tố này quan hệ qualại với nhau và tất cả đều nhằm thực hiện các chức năng giáo dục) và quản lýcác mối quan hệ giữa nhà trường với môi trường bên ngoài” [29, tr.12]

Theo tác giả Nguyễn Phúc Châu: “Quản lý nhà trường (một cơ sở giáodục) là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệthống và hợp quy luật) của chủ thể quản lý nhà trường (hiệu trưởng) đếnkhách thể quản lý nhà trường (GV, NV, HS,…) nhằm đưa hoạt động giáo dục

và dạy học của nhà trường đạt tới mục tiêu giáo dục” [8, tr.14]

Như vậy: Quản lý nhà trường là những tác động sư phạm có hướngđích của chủ thể quản lý nhà trường đến đối tượng quản lý nhằm huy động vàphối hợp sức lực, trí tuệ của họ vào mọi mặt hoạt động của nhà trường đểhoàn thành tốt mục tiêu giáo dục đã đề ra

1.2.4 Quản lý trường trung học phổ thông

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “ Quản lý trường phổ thông là tậphợp các tác động tối ưu (công tác tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, canthiệp) của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộ, GV và HS nhằm tận dụngnguồn nhân lực dự trữ do nhà nước đầu tư, các lực lượng xã hội đóng góp và

do hoạt động xây dựng vốn tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt độngcủa nhà trường và tiêu điểm hội tụ là đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện có chấtlượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên một trạng tháimới” [23, tr.43]

Theo tác giả Trần Hồng Quân:“ Quản lý nhà trường phổ thông là quản

lý dạy và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạngthái khác, để dần tới mục tiêu giáo dục” [26, tr.43]

Tại Khoản 4, Điều 27, Luật giáo dục 2005 quy định mục tiêu Giáo dụccủa THPT: Nhằm giúp HS củng cố và phát triển những kết quả của giáo dụcTHCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những kiến thức thông thường về

kĩ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọnhướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đivào cuộc sống lao động” [22, tr.21]

Hay có thể hiểu: Quản lý trường trung học phổ thông là những tác động

sư phạm có tính hướng đích của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộ, GV, NV,

HS trong nhà trường nhằm huy động mọi nguồn lực của nhà trường để thựchiện tốt mục tiêu giáo dục đã đề ra

1.2.5 Hoạt động dạy học

Trong trường THPT nói riêng và trong các nhà trường nói chung thìhoạt động dạy học là hoạt động trọng tâm Đây là con đường thuận lợi nhấtgiúp HS trong khoảng thời gian ngắn nhất có thể nắm vững khối lượng kiếnthức với chất lượng cần thiết Mặt khác dạy học cũng là con đường quan trọngnhất giúp HS phát triển một cách có hệ thống năng lực hoạt động trí tuệ, năng

lực tư duy sáng tạo Dạy học cũng là con đường chủ yếu góp phần giáo dụccho HS thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng và những phẩmchất đạo đức con người mới.

Dạy học gồm có hai hoạt động: hoạt động dạy của thầy và hoạt độnghọc của HS Hai hoạt động này tồn tại song song, quan hệ gắn bó mật thiết vàtồn tại vì nhau, chỉ có sự tác động qua lại giữa thầy và trò thì mới xuất hiệnbản thân quá trình dạy - học, nếu không có sự tác động qua lại giữa dạy vàhọc sẽ làm mất đi quá trình toàn vẹn đó

Hoạt động dạy của thầy: Là hoạt động truyền thụ tri thức, tổ chức, điềukhiển hoạt động chiếm lĩnh tri thức của HS, giúp HS nắm được kiến thức,hình thành kỹ năng, thái độ Hoạt động dạy có chức năng kép là truyền đạt vàđiều khiển nội dung dạy học theo chương trình quy định Từ đó có thể hiểuhoạt động dạy là quá trình hoạt động sư phạm của thầy, làm nhiệm vụ truyềnthụ tri thức, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của HS

Hoạt động học của HS: Là quá trình tự điều khiển chiếm lĩnh khái niệmkhoa học, HS tự giác, tích cực dưới sự điều khiển của thầy nhằm chiếm lĩnhkhái niệm khoa học Hoạt động cũng có chức năng kép là lĩnh hội và tự điểukhiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm khoa học một cách tự giác, tích cựcnhằm biến tri thức của nhân loại thành học vấn của bản thân Từ đó cũng cóthể hiểu hoạt động học của HS là quá trình lĩnh hội tri thức, hình thành hệthống những kỹ năng, kỹ xảo, vận dụng kiến thức vào thực tiễn và hoàn thiệnnhân cách của bản thân

1.2.6 Quản lý hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học ở nhà trường phổ thông giữ vị trí trung tâm bởi nóchiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong một nămhọc, đóng vai trò chủ đạo trong quá trình dạy học, được quy định bởi đặc thùlao động sư phạm của người GV, cho nên nó cũng quy định tính đặc thù của

công tác quản lý trong nhà trường nói chung và trong quản lý hoạt động dạyhọc nói riêng.

Quản lý hoạt động dạy học đồng thời phải quản lý hoạt động dạy của

GV và quản lý hoạt động học của HS Yêu cầu của quản lý là quản lý cácthành tố của quá trình dạy học, trước hết các thành tố đó sẽ phát huy tác dụngthông qua quy trình hoạt động của người dạy một cách đồng bộ, hài hòa, hợpquy luật, đúng nguyên tắc dạy học Quy trình đó có tính tuần hoàn từ khâusoạn bài, giảng bài và kết thúc ở khâu đánh giá kết quả học tập của HS, chonên quản lý hoạt động dạy và học thực chất là quản lý một số thành tố của quátrình dạy học bao gồm: hoạt động dạy của GV, hoạt động học của HS, PPDH

và GD, đánh giá kết quả học tập của HS Song song với việc quản lý cácthành tố của quá trình dạy học qua quy trình hoạt động của người dạy thì hiệutrưởng cũng cần chú trọng quản lý các thành tố khác gồm mục tiêu chươngtrình dạy học, nội dung và các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học bởi các yếu

tố này cũng góp phần tạo nên quá trình dạy học

Có thể hiểu quản lý hoạt động dạy học là quá trình người HT lên kếhoạch, tổ chức, điều khiển, kiểm tra hoạt động dạy học của GV nhằm đạt mụctiêu đề ra Trong toàn bộ quá trình quản lý nhà trường của hiệu trưởng thìquản lý hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản nhất, chiếm nhiều thời gian vàcông sức rất lớn của người HT

Hoạt động quản lý của HT đối với hoạt động dạy của GV được thựchiện thông qua việc quản lý mục tiêu chương trình, soạn bài và chuẩn bị bàilên lớp, quản lý giờ lên lớp của GV, quản lý hồ sơ chuyên môn của GV, quản

lý công tác đổi mới PPDH, quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập củaHS….Trong đó vấn đề tổ chức quản lý đổi mới PPDH của GV đóng vai tròảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập của HS

Thực chất của quản lý hoạt động dạy học là quản lý việc thực hiệnnhiệm vụ dạy học của từng GV và đội ngũ GV Nhiệm vụ chính của GV là

giảng dạy, truyền đạt tri thức, rèn luyện cho HS kỹ năng, kỹ xảo, bồi đắp cho

HS những giá trị tư tưởng, đạo đức và nhân văn

Như vậy có thể hiểu: “Quản lý hoạt động dạy học là những tác độngcủa chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể GV, HSvới sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành vàphát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhàtrường” [30, tr.11]

1.3 Hiệu trưởng với công tác quản lý chuyên môn và vai trò của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông

1.3.1 Hiệu trưởng với công tác quản lý chuyên môn

1.3.1.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động chuyên môn

Trên cơ sở phương hướng nhiệm vụ năm học của ngành, tình hình cụthể của nhà trường, hiệu trưởng hướng dẫn họ biết cách xác định mục tiêu,nhiệm vụ đúng đắn, đề ra biện pháp rõ ràng, hợp lý Giúp giáo viên xây dựnghoạt động của cá nhân, của tổ chuyên môn, của lớp chủ nhiệm, để họ có cácđiều kiện đạt được mục tiêu

Kết quả của Hoạt động giáo dục nhà trường phụ thuộc rất nhiều vàokhả năng của Hiệu trưởng biết bố trí cán bộ, biết phân phối chức năng của họ,

tổ chức sự liên hệ, tác động qua lại của họ với nhau được đúng đắn và hợp lý

1.3.1.2 Tổ chức hoạt động dạy và học

Chỉ đạo việc thực hiện chương trình là nhiệm vụ trọng tâm trong hoạtđộng quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu trưởng, cần quản lý:

* Quản lý giáo viên thực hiện chương trình dạy học;

* Quản lý giáo viên soạn bài trước khi lên lớp;

* Quản lý giờ lên lớp của giáo viên;

* Xây dựng tiêu chuẩn giờ lên lớp để quản lý giờ lên lớp;

* Quản lý giáo viên kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh;

* Quản lý hồ sơ chuyên môn

1.3.1.3 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

* Chỉ đạo hoạt động của các tổ chuyên môn thực hiện:

Xây dựng kế hoạch chi tiết các hoạt động trong cả năm học; Kiểm traviệc soạn bài,các hồ sơ chuyên môn khác, kí duyệt trước khi thực hiện; dựgiờ, kiểm tra việc thực hiện chương trình, tiến độ thực hiện chương trình.kiểm tra việc thực hiện đồ dung dạy học, thiết bị thực hành, thí nghiệm củagiáo viên khi giảng dạy; Xây dựng chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi, khá,trung bình, yếu, kém, ôn thi tốt nghiệp, ôn thi đại học, bồi dưỡng đội tuyển thihọc sinh giỏi thành phố; thống nhất nội dung ôn tập sau mỗi chương, mỗi kì,xây dựng ngân hàng đề để phục vụ việc kiểm tra đánh giá học sinh

* Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học

Tổ chức và chỉ đạo có hiệu quả quá trình đổi mới phương pháp dạy họccủa GV theo hướng phù hợp từng nhóm đối tượng HS, tránh lối dạy rậpkhuôn, áp đặt; chỉ đạo việc tăng cường quản lý, khai thác và sử dụng có hiệuquả thiết bị dạy học; chỉ đạo việc cải tiến phương pháp kiểm tra, đánh giá vàkiểm định chất lượng đối với HS, qua đó để thấy rõ được ưu điểm và hạn chếcủa quá trình dạy học, từ đó đề ra các biện pháp cải thiện thực trạng, nâng caochất lượng và hiệu quả dạy học

* Chỉ đạo bồi dưỡng giáo viên, các nội dung bồi dưỡng:

Bồi dưỡng về tư tưởng chính trị; bồi dưỡng về trình độ chuyên môn;bồi dưỡng về nghiệp vụ; bồi dưỡng về hình thức tổ chức; bồi dưỡng thôngqua thực hiện chuyên đề

1.3.1.4 Quản lý hoạt động học tập và rèn luyện của học sinh

Hoạt động học tập của học sinh là hoạt động song song tồn tại cùng vớihoạt dạy của thầy giáo Phải làm cho học sinh có động cơ và thái độ đúng đắntrong học tập, rèn luyện, ham thích đến trường, đến lớp, ham muốn được họctập, tìm hiểu Tự giác tìm tòi phát hiện vấn đề, chủ động lĩnh hội kiến thức,

biến quá trình giáo dục thành tự giáo dục Tổ chức hướng dẫn học sinh họctập, giúp học sinh học tập có phương pháp, nắm được phương pháp học tậpcủa bộ môn, giúp học sinh hình thành nề nếp, thói quen học tập, chủ yếu tậptrung quản lý các vấn đề sau:

* Quản lý việc giáo dục phương pháp học tập của học sinh giúp cho học sinh

Nắm được kĩ năng chung của hoạt động học tập; có kĩ năng học tập phùhợp với từng bộ môn; có phương pháp học tập đúng đắn ở trên lớp và ở nhà

* Quản lý nề nếp học tập của học sinh

Hình thành tinh thần, thái độ trong học tập, chuyên cần, trung thực; nềnếp tổ chức các hoạt động ở trường cũng như ở nhà, những nơi hoạt động vănhóa khác; nề nếp và bảo quản, sử dụng đồng dung học tập của cá nhân cũngnhư của tập thể, của bạn bè, thầy cô; nề nếp trong khen thưởng kỉ luật, chấphành nề nếp nội quy học tập

* Quản lý học tập, vui chơi, giải trí

Hoạt động học tập, vui chơi, giải trí của học sinh phải được tổ chức hợp

lý, phù hợp với tâm lý và sức khỏe của học sinh, cần tính toán, cân nhắc đểđiều khiển các hoạt động, tránh tình trạng lôi kéo học sinh quá sâu vào nhữnghoạt động này gây ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh

* Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một trong cáckhâu của quá trình dạy học Kiểm tra, đánh giá phải đảm khách quan, phảnánh đúng thực trạng của học sinh, qua đó giúp học sinh khác phục nhữngthiếu sót, lỗ hổng kiến thức để tự hoàn thiện của mình

1.3.1.5 Chỉ đạo công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động chuyên môn

Việc kiểm tra, đánh giá trong nội bộ nhà trường là việc hết sức quantrọng, thông qua việc kiểm tra Hiệu trưởng sẽ nhận định được những mặtmạnh, mặt yếu để phát huy và khắc phục Thông qua quá trình kiểm tra sẽ

góp phần hình thành ý thức, năng lực tự kiểm tra của mỗi cá nhân, việc kiểmtra bao gồm những nội dung sau:

* Kiểm tra hoạt động của giáo viên

Cần kiểm tra: Kế hoạch giảng dạy; Kế hoạch chủ nhiệm; kế hoạch tựbồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ; kế hoạch triển khai thực hiện các nhiệm

vụ giáo dục

* Kiểm tra hoạt động của tổ chuyên môn

Kiểm tra tổ trưởng về nề nếp quản lý của tổ, nhận định của tổ trưởng vềtừng thành viên trong tổ, uy tín của tổ trưởng; kiểm tra hồ sơ chuyên môn như

kế hoạch tổ, kế hoạch cá nhân, biên bản sinh hoạt tổ, các sáng kiến kinhnghiệm; kiểm tra công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ của tổ, thực hiệncác chuyên đề, hội giảng, hội thi; kiểm tra việc ứng dụng công nghệ thông tinvào quá trình dạy học, vào quản lý

1.3.1.6 Chỉ đạo các hoạt động giáo dục khác

* Tổ chức khai giảng năm học, tổng kết năm học; hội thao, hội khỏe phùđổng, hội diễn văn nghệ; tổ chức tham quan ngoại khóa; công tác xã hội hóagiáo dục; công tác phối hợp với các lực lượng giáo dục; phổ biến giáo dụcpháp luật, giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục an toàn giao thông; giáo dụcphòng, chống ma túy; giáo dục quốc phòng, an ninh; công tác hướng nghiệp;

tổ chức hoạt động ngoài giờ, lên lớp

1.3.2 Vai trò của tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông

1.3.2.1 Vị trí, vai trò của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông

Theo điều 16, chương II của Điều lệ trường trung học:

- Giáo viên trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theomôn học hoặc nhóm môn học Mỗi tổ chuyên môn có một tổ trưởng và mộthoặc hai tổ phó do hiệu trưởng chỉ định và giao nhiệm vụ

- Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành của trường THPT Các tổ,nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp với các bộ

phận nghiệp vụ khác và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường để đưa nhàtrường đạt được các mục tiêu đã đề ra

1.3.2.2 Nhiệm vụ của tổ chuyên môn

- Theo điều 16, khoản 2, điều lệ trường trung học quy định nhiệm vụcủa tổ chuyên môn là xây dựng kế hoạch chung của tổ, hướng dẫn xây dựng

và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch giáo dục, phân phốichương trình môn học của Bộ giáo dục và đào tạo và kế hoạch năm học củanhà trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá,xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Bộ GD&ĐT; đề xuất khenthưởng kỷ luật đối với giáo viên

1.3.2.3 Chức năng của tổ chuyên môn

- Giúp hiệu trưởng điều hành các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn liênquan đến dạy và học;

- Trực tiếp quản lý giáo viên theo nhiệm vụ quy định

Tổ chuyên môn là đầu mối để hiệu trưởng quản lý nhiều mặt, nhưngchủ yếu vẫn là hoạt động chuyên môn, tức là hoạt động dạy học trong trường

Tổ trưởng chuyên môn phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch;điều hành tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phốichương trình môn học theo Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường;

tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trong tổ; đánh giá, xếp loại, xếploại và đề xuất khen thưởng, kỉ luật giáo viên thuộc tổ mình quản lý

Do đó, tổ trưởng chuyên môn phải là người có phẩm chất đạo đức tốt;

có năng lực, trình độ, kinh nghiệp chuyên môn; có uy tín đối với đồng nghiệp,học sinh Tổ trưởng chuyên môn phải là người có khả năng tập hợp giáo viêntrong tổ, biết lắng nghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương mẫu, công bằng, kiêntrì, khéo léo trong giao tiếp, ứng xử

Tổ trưởng chuyên môn có vai trò quan trọng trong tổ chuyên môn, cụthể:

+ Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

- Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng, học kì và

cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt độngkhác theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của BộGD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường;

- Xây dựng kế hoạch cụ thể dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi tốt nghiệp,dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém;

- Xây dựng kế hoạch cụ thể dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi tốt nghiệp,dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém;

- Xây dựng kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy

học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình;

- Hướng dẫn xây dựng và quản lý việc thực hiện kế hoạch cá nhân,soạn giảng của tổ viên (kế hoạch cá nhân dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi tốtnghiệp, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém sử dụng đồdùng dạy học, thiết bị dạy học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chươngtrình; soạn giáo án theo phân phối chương trình, chuẩn kiến thức, kỹ năng vàsách giáo khoa, thảo luận các bài soạn khó; viết sáng kiến kinh nghiệm vềnâng cao chất lượng dạy học, đổi mới PPDH, đổi mới kiểm tra đánh giá, pháthiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém…)

- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ,giáo viên mới tuyển dụng (đổi mới PPDH; đổi mới kiểm tra, đánh giá; dạyhọc theo chuẩn kiến thức kỹ năng; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy họctheo chuẩn kiến thức kỹ năng; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học, ứngdụng CNTT trong dạy học góp phần đổi mới PPDH, phương pháp kiểm tra,đánh giá…)

- Điều hành hoạt động của tổ (tổ chức các cuộc họp tổ theo định kỳ quyđịnh về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động giáo dục khác;lưu trữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo cho hiệu trưởng theo quy định)

- Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên(thực hiện hồ sơ chuyên môn; soạn giảng theo kế hoạch dạy học và phân phốichương trình, chuẩn kiến thức kỹ năng; đề ra kiểm tra, thực hiện việc chođiểm theo quy định; kế hoạch dự giờ của các thành viên trong tổ…)

- Dự giờ giáo viên trong tổ theo quy định (4 tiết/giáo viên/năm học)

- Các hoạt động khác (đánh giá, xếp loại giáo viên; đề xuất khenthưởng, kỷ luật giáo viên…Việc này đòi hỏi tổ trưởng chuyên môn phải nắmthật rõ về tổ viên của mình, về ưu điểm, hạn chế trong việc thực hiện nhiệm

vụ giảng dạy được phân công)

- Nắm được kết quả học tập của học sinh thuộc bộ môn quản lý để cóbiện pháp nâng cao chất lượng giáo dục

- Đề xuất, xây dựng kế hoạch, tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa

để thực hiện mục tiêu giáo dục

- Các hoạt động khác theo sự phân công của hiệu trưởng

1.4 Hoạt động dạy học ở trường THPT

“Quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng của hai thành tố cơ bảntrong quá trình dạy học - hoạt động dạy và hoạt động học” [20, tr.134] Quátrình này được xem như một hệ thống toàn vẹn, cân bằng động gồm các thànhtố: mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, hoạt độngcủa giáo viên, hoạt động của học sinh, các điều kiện dạy học, các mối quan hệdạy học và kết quả dạy học

1.4.1 Hoạt động dạy của giáo viên

Hoạt động dạy của GV là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạtđộng nhận thức - học tập của HS, giúp học sinh tìm tòi khám phá tri thức, qua

đó thực hiện có hiệu quả chức năng học của bản thân [20, tr.135] Hoạt độnglãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người GV đối với hoạt động nhận thức - họctập của HS thể hiện như sau:

- Đề ra mục đích, yêu cầu nhận thức - học tập

- Xây dựng kế hoạch hoạt động của mình và dự tính hoạt động nhậnthức - học tập tương ứng của người học.

- Tổ chức thực hiện hoạt động dạy của mình và dự tính hoạt độngtương ứng của người học

- Kích thích tính tự giác, tính tích cực, độc lập, chủ động sáng tạo củangười học bằng cách tạo nên nhu cầu, động cơ, hứng thú, khêu gợi tính tò mò,ham hiểu biết của người học, làm cho họ ý thức rõ trách nhiệm, nghĩa vụ họctập của mình

- Theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học, qua đó

mà có những biện pháp điều chỉnh, sửa chữa kịp thời những thiếu sót, sai lầmcủa họ cũng như trong công tác giảng dạy của mình

Hoạt động dạy của GV phải đảm bảo thực hiện các nội dung sau:

- Đảm bảo việc thực hiện nội dung chương, chương trình được đúng,đầy đủ nội dung về chuẩn kiến, về thức kỹ năng, về tiến độ, thờt lượng theophân phối chương trình quy định của Bộ GD&ĐT

- Chuẩn bị tốt về giáo án, đồ dùng dạy học, thực hiện nghiêm túc, đảmbảo chất lượng

- Thực hiện đổi mới PPDH trong công tác giảng dạy của mình

- Chuẩn bị tốt về hồ sơ chuyên môn

- Thực hiện tốt, nghiêm túc chất lượng tự học, tự bồi dưỡng

- Tham gia các hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường

- Thực hiện tốt nề nếp chuyên môn: giờ giấc lên lớp, sinh hoạt tổ

- Thực hiện công tác dự giờ, thao giảng, xây dựng kế hoạch dự giờ vàđánh giá giờ dạy

- Tự đánh giá, rút kinh nghiệm hoạt động dạy của bản thân

1.4.2 Hoạt động học của học sinh

Học là một loại hình nhận thức, là sự phản ánh hiện thực khách quanvào não người Sự phản ánh đòi hỏi phải trải qua hoạt động tư duy phức tạp

dựa trên những thao tác logic Hoạt động học của người học không phải bằng

sự tiếp nhận những kết quả có sẵn mà phải bằng hoạt động nhận thức tích cựcchủ động của họ Học sinh là chủ thể nhận thức, tính chất hành động của họ

có ảnh hưởng quyết định đến chất lượng tri thức mà họ tiếp thu

Quá trình học của người học có thể diễn ra dưới sự tác động trực tiếpcủa người giáo viên như diễn ra trong tiết học, hoặc dưới sự tác động gián tiếpcủa giáo viên như việc tự học ở nhà của học sinh

Quá trình học tập của học sinh phải thực hiện yêu cầu, nhiệm vụ và kếtquả học tập và rèn luyện của các em trong suốt quá trình học tại nhà trường

Về việc thực hiện nề nếp, nội quy: Học sinh phải có ý thức xây dựnglối sống lành mạnh, chấp hành nghiêm chỉnh, đúng nội quy, quy định của nhàtrường về giờ giấc ra vào lớp, không trốn học, trung thực trong học tập, thamgia các hoạt động tập thể, hoạt động ngoài giờ lên lớp của nhà trường tổ chức,chấp hành nghiêm túc các quy định của nhà trường về tác phong, trang phụckhi đến trường

Về hoạt động học tập: Có ý thức, thái độ học tập đúng đắn Trên lớpchú ý nghe giảng, phát biểu ý kiến xây dựng bài, tích cực, chủ động, sáng tạo

và hợp tác với giáo viên trong quá trình học Ngoài giờ lên lớp, phải tự họcthêm ở trường, ở nhà, làm bài tập đầy đủ, nghiêm túc, có phương pháp tự họchiệu quả, tự đánh giá kết quả học tập của bản thân để có sự điều chỉnh quátrình học tập của mình

Hoạt động học của HS là hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, tự tổchức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình nhằm thu nhận,

xử lý và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức của bản thân, qua đóngười học thể hiện mình, biến đổi mình, tự làm phong phú những giá trị củamình [20, tr.135] Tính tích cực, chủ động nhận thức của HS được thể hiện ởcác mặt:

- Tiếp nhận những nhiệm vụ, kế hoạch học tập do GV đề ra

- Tiến hành thực hiện những hành động, thao tác nhận thức - học tậpnhằm giải quyết những nhiệm vụ học tập được đề ra.

- Tự điều chỉnh hoạt động nhận thức - học tập của mình dưới tác độngkiểm tra, đánh giá của GV và tự đánh giá của bản thân

- Phân tích những kết quả hoạt động nhận thức - học tập dưới tác độngcủa GV, qua đó mà cải tiến hoạt động học tập

Hoạt động dạy học đạt kết quả tối ưu trong trường hợp có sự thống nhấtbiện chứng giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh,trong đó sự nỗ lực của giáo viên và của học sinh trùng với nhau tạo nên sựcộng hưởng của chính quá trình dạy học đó

Như vậy, “quá trình dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức,điều khiển của người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổchức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình nhằm thực hiệnnhững nhiệm vụ dạy học” [20, tr.139]

1.4.3 Các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học (CSVC - TBDH, nguồn tài chính nhà trường)

CSVC - TBDH là tất cả những phương tiện vật chất được huy động vàoviệc giảng dạy, học tập và các hoạt động mang tính giáo dục khác để đạt đượcmục đích giáo dục

CSVC bao gồm phòng học, phòng thí nghiệm, phòng học bộ môn,phòng đa năng, thư viện, phòng máy vi tính, khuôn viên trường

TBDH là toàn bộ những trang thiết bị, đồ dùng, dụng cụ được sử dụngphục vụ trực tiếp cho việc giảng dạy và học tập trong nhà trường như: máychiếu, máy vi tính, các loại tranh, ảnh, bản đồ, bảng biểu, mô hình, vật thật,các dụng cụ, thiết bị thí nghiệm…

CSVC - TBDH là một bộ phận không thể thiếu của quá trình giáo dục,quá trình dạy học, vừa là một bộ phận nội dung và phương pháp vừa làphương tiện để nhận thức, vừa là đối tượng chứa nội dung nhận thức, vừa hỗ

trợ tích cực trong việc đưa người học tham gia vào quá trình dạy học khoahọc, tự khai thác và tiếp nhận tri thức dưới sự hướng dẫn của người dạy cùngvới sự đầy đủ, đồng bộ, phù hợp của nó sẽ giúp cho việc triển khai cácphương pháp dạy học một cách có hiệu quả Đồng thời CSVC - TBDH cũngcho phép:

+ Thực hiện nguyên tắc dạy học trực quan

+ Góp phần đảm bảo kiến thức theo các đặc trưng cơ bản: tính chínhxác, khoa học, tổng quát, tính hệ thống, tính chuyển hóa, tính thực tiễn, tínhbền vững

+ Rèn luyện kỹ năng nhiều mặt cho người học

Nguồn tài chính trong trường THPT là nguồn do ngân sách nhà nướccung cấp và nguồn thu sự nghiệp của nhà trường bao gồm:

- Các loại phí, lệ phí hiện hành theo quy định (học phí, quỹ xây dựng

do học sinh đóng góp, các lệ phí tuyển sinh, thi cử)

- Các khoản thu gắn với hoạt động nhà trường (các khoản thu từ cáchoạt động cung ứng dịch vụ gắn với hoạt động của nhà trường, khai thác cácCSVC dịch vụ do nhà trường cung cấp, thu từ các hoạt động sản xuất, bán sảnphẩm tại các xưởng trường, sản phẩm thí nghiệm)

- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật như tiền lãi từ tiềngửi ngân hàng từ các khoản thu sản xuất, cung ứng dịch vụ

Ngoài những khoản thu sự nghiệp thì các trường còn được phép huyđộng vốn hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để phục vụcho hoạt động hợp pháp của nhà trường theo đúng quy định hiện hành củapháp luật

1.5 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT

Như chúng ta đã biết quản lý hoạt động dạy học là hoạt động có ý thứccủa nhà quản lý nhằm đạt tới mục tiêu quản lý Nhà quản lý cùng với đôngđảo đội ngũ GV, HS, các lực lượng xã hội…bằng hành động của mình biến

mục tiêu đó thành hiện thực Công tác quản lý hoạt động dạy học của hiệutrưởng trường THPT gồm:

1.5.1 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên

1.5.1.1 Quản lý việc thực hiện nội dung chương trình

Chương trình dạy học là văn bản pháp luật của Nhà nước do Bộ Giáodục và đào tạo ban hành, quy định nội dung, phương pháp, hình thức dạy họccác môn, thời gian dạy học từng môn nhằm thực hiện yêu cầu, mục tiêu cấphọc Là căn cứ pháp lý để các nhà quản lý tiến hành chỉ đạo, giám sát hoạtđộng dạy học của các GV

Về nguyên tắc, chương trình dạy học là pháp lệnh nhà nước, người GVphải thực hiện nghiêm chỉnh, không được tùy tiện thay đổi, thêm bớt hay làmsai lệch chương trình dạy học Hiện nay chương trình, SGK được tiến hànhđổi mới với yêu cầu: Kế thừa và phát triển những ưu điểm của chương trình,SGK giáo dục phổ thông hiện hành, phát huy những giá trị truyền thống tốtđẹp của nền văn hóa Việt Nam và phù hợp với xu thế quốc tế, đồng thời đổimới toàn diện mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáodục, thi, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩmchất và năng lực học sinh

Chương trình dạy học là công cụ chủ yếu để nhà nước lãnh đạo và giámsát hoạt động dạy học của nhà trường thông qua cơ quan quản lý giáo dục.Đồng thời nó cũng là căn cứ pháp lý để nhà trường và các giáo viên tiến hành

tổ chức công tác giảng dạy thống nhất trong phạm vi toàn quốc, HS tiến hànhhọc tập theo yêu cầu chung

Giáo viên cần nghiên cứu nắm vững chương trình môn học mà mìnhphụ trách Đồng thời cũng tìm hiểu, nghiên cứu chương trình các môn cóliên quan để có thể thiết lập mối quan hệ liên môn trong quá trình dạy học.Qua đó giúp HS dễ dàng có bức tranh chung về thế giới và cho HS có quan

điểm phức hợp hệ thống cũng như có tư duy linh hoạt mềm dẻo khi học cácmôn học.

Hiệu trưởng cũng cần nắm vững và tổ chức cho toàn thể GV nghiêncứu nắm vững nội dung chương trình dạy học của cấp học, của từng môn học

và phạm vi kiến thức

Để quản lý việc thực hiện nội dung chương trình, hiệu trưởng cần chỉ đạo:

- Xây dựng thời khóa biểu để điều khiển và kiểm soát tiến độ thực hiệnchương trình dạy học

- Tổ trưởng chuyên môn thống nhất chủ đề tự chọn nâng cao, chủ đề tựchọn bám sát, thời gian thực hiện sao cho phù hợp với điều kiện của trường

- Theo dõi hoạt động thực hiện chương trình hàng tuần, hàng thángthông qua tổ chuyên môn Đồng thời đưa các biện pháp để giáo viên thực hiệnđúng, đủ chương trình

- Đảm bảo đúng nội dung kiến thức quy định của chương trình từngmôn học, không “giảm nhẹ” cũng không “nâng cao”, “mở rộng” hơn so vớiyêu cầu chương trình

- Coi trọng tất cả các môn học, bảo đảm phân phối chương trình: số tiếthọc, số bài học và trình tự thực hiện với những quy định về ôn tập, tổng kết,kiểm tra, thi…

1.5.1.2 Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp

Hiệu trưởng quan tâm đến chất lượng giờ lên lớp thì trước tiên cầnquan tâm đến chất lượng việc chuẩn bị bài lên lớp của GV Sự chuẩn bị bàilên lớp của GV càng chu đáo thì kết quả dạy học càng ít sai sót Chất lượnggiờ lên lớp phụ thuộc rất nhiều vào việc soạn bài, chuẩn bị các điều kiện cầnthiết phục vụ bài giảng Vì vậy cần phải chỉ đạo sát sao việc soạn bài của GV,nhà trường cần chỉ đạo:

- Tổ chức tuyên truyền vai trò, tầm quan trọng của công tác soạn bài vàchuẩn bị bài lên lớp để họ nhận thức và có thái độ đúng đắn trong việc soạnbài trước khi lên lớp.

- Tổ chức trao đổi, thảo luận với GV về mục đích, yêu cầu, nội dung,chuẩn kiến thức tối thiểu, phương pháp đặc thù của bộ môn Thông qua tổchuyên môn, chỉ đạo GV nghiên cứu kỹ chương trình để lựa chọn nội dung,phương pháp phù hợp trong thiết kế bài giảng bộ môn

- Quy định cụ thể sử dụng sách giáo khoa, sách hướng dẫn dạy họcTHPT, các thiết bị dạy học phục vụ bài dạy

- Tổ chức kiểm tra bài soạn của GV thông qua dự giờ hoặc kiểm trađịnh kỳ Sau khi kiểm tra, có nhận xét, đánh giá để sửa chữa những sai sót vềnội dung và điều chỉnh PPDH phù hợp

- Đưa việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp vào nề nếp dạy học, vàophong trào thi đua xếp loại GV

1.5.1.3 Quản lý giờ dạy trên lớp của giáo viên

Việc chuẩn bị bài soạn của GV có kết quả hay không được thể hiện quagiờ lên lớp Giờ lên lớp đóng vai trò quyết định chất lượng dạy học, thậm chíảnh hưởng đến sự tồn tại của nhà trường Qua giờ dạy của GV, sẽ bộc lộnhững ưu khuyết điểm về năng lực sư phạm trình độ chuyên môn của mình

Để quản lý tốt giờ dạy trên lớp của GV, nhà trường cần:

- Bố trí thời khóa biểu hợp lý, khoa học nhằm đảm bảo các hoạt động

sư phạm và nề nếp dạy học của nhà trường cũng như đảm bảo cho việc bố trídạy thay, dạy bù kịp thời

- Xây dựng nề nếp dạy học, giờ lên lớp, phối hợp với trực ban hàngngày để QL nề nếp trong các buổi học

- Xây dựng và phổ biến cho GV biết các tiêu chí đánh giá, xếp loại giờdạy (về nội dung, phương pháp, đổi mới PPDH, kết quả giảng dạy) để GVnắm được và quan tâm

- Xây dựng kế hoạch dự giờ định kỳ, thường xuyên và đột xuất GV.

- Chỉ đạo và phối hợp với tổ chuyên môn thường xuyên dự giờ GVđịnh kỳ, đột xuất Sau khi dự giờ, tổ chức họp rút kinh nghiệm, đánh giá giờdạy của GV, góp ý cho GV những vấn đề còn hạn chế để GV có hướng điềuchỉnh phù hợp, nâng cao chất lượng giờ dạy

- Tổ chức thao giảng, hội nghị, báo cáo kinh nghiệm giảng dạy

- Tổ chức các kênh như phát vấn HS, tổ chuyên môn, hộp thư góp ý,điều tra qua phiếu để nắm bắt tình hình giảng dạy của GV

- Sử dụng các kết quả đánh giá giờ dạy và tiêu chí đánh giá xếp loại GV

1.5.1.4 Quản lý công tác đổi mới PPDH và đánh giá giờ dạy

PPDH là tổ hợp các cách thức phối hợp hoạt động chung của GV và

HS nhằm giúp HS nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo Hiệu quả của hoạtđộng dạy học cũng phụ thuộc vào việc sử dụng PPDH của GV Đây đượcxem là vấn đề nhạy cảm và cũng được đề cập rất nhiều Tuy nhiên trên thực

tế hoạt động dạy học không có phương pháp nào là tối ưu mà yêu cầu GVcần vận dụng và kết hợp để kích thích tính chủ động, tự giác, tích cực, sángtạo của HS

Quản lý PPDH là vấn đề cốt lõi của quản lý quá trình dạy học, là đònbẩy trực tiếp để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học trong nhà trường Nghịquyết 88 của Quốc hội về đổi mới chương trình, SGK phổ thông có nhấnmạnh: Tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát triển toàndiện năng lực và phẩm chất người học, phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo, bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, làmviệc nhóm và khả năng tư duy độc lập

Đổi mới PPDH là phải tạo được động lực đổi mới PPDH cho GV, hoạtđộng đổi mới PPDH chỉ có thể thành công khi GV có động lực hành động vàchuyển hóa được ý chí trở thành tình cảm và tinh thần trách nhiệm đối với

HS, đối với nghề dạy

Cần phải có sự hướng dẫn của các cấp quản lý giáo dục về phươnghướng và những việc cần làm để đổi mới PPDH, các hướng dẫn phải đượcthông suốt từ các cơ quan thuộc Bộ GD&ĐT đến các Sở, Phòng GD&ĐT, cán

bộ quản lý các trường học và từng giáo viên, không để giáo viên phải “đơnđộc” trong đổi mới PPDH

Hoạt động đổi mới PPDH của giáo viên phải có sự hỗ trợ thường xuyêncủa đồng nghiệp thông qua dự giờ thăm lớp và cùng rút kinh nghiệm

Trong qua trình chỉ đạo đổi mới PPDH phải lấy quá trình hoạt động tựgiác của bản thân GV và phù hợp với yêu cầu của cơ quan quản lý giáo dục

Cần tổ chức phong trào thi đua và có chính sách khen thưởng nhằmđộng viên kịp thời đối với các đơn vị, cá nhân tích cực và đạt hiệu quả tronghoạt động đổi mới PPDH ở các trường, tổ chức nhân rộng các điển hình, cánhân tiên tiến trong phong trào đổi mới PPDH

Để thực hiện tốt vấn đề đổi mới PPDH, Hiệu trưởng cần:

- Phải phấn đấu làm người đi tiên phong về đổi mới PPDH

- Kiên trì tổ chức hướng dẫn giáo viên thực hiện đổi mới PPDH

- Đảm bảo các điều kiện, phương tiện phục vụ GV đổi mới PPDH

- Tổ chức hợp lý việc lấy ý kiến của GV và HS về chất lượng giảng dạycủa từng GV trong trường

- Đánh giá sát đúng trình độ, năng lực và sự phù hợp trong PPDH củatừng GV trong trường, từ đó, kịp thời động viên khen thưởng những GV thựchiện đổi mới PPDH mang lại hiệu quả

Việc kiểm tra đánh giá giờ lên lớp của giáo viên dựa vào các quy định,văn bản, Nghị quyết, thông tư v.v… của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của SởGD& ĐT về công tác thanh tra, kiểm tra

Đánh giá giờ dạy của giáo viên thông qua hoạt động dự giờ trên lớptheo định kỳ đột xuất Đây là hoạt động quan trọng giúp người quản lý nắmbắt được chất lượng giờ dạy của GV, từ đó có sự điều phối kịp thời nhằm đảmbảo chất lượng dạy học của nhà trường

Để đánh giá tốt giờ dạy của giáo viên, hiệu trưởng cần:

- Quy định chế độ dự giờ đối với GV

- Xây dựng các chuẩn đánh giá giờ dạy GV

- Tổ chức các tổ bộ môn dự giờ thường xuyên

- Dự giờ đột xuất các GV

- Tổ chức các bộ môn họp rút kinh nghiệm, đánh giá sau dự giờ

- Sử dụng hiệu quả, kết quả đánh giá trong tiêu chí đánh giá thi đua,xếp loại GV

1.5.1.5 Quản lý việc thực hiện hồ sơ chuyên môn của GV

Hồ sơ chuyên môn của giáo viên là công cụ, phương tiện đắc lực giúpgiáo viên thực hiện đầy đủ có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của giáo viêntrong giờ lên lớp Cho nên việc tổ chức và điều khiển quá trình dạy học trênlớp phần lớn phụ thuộc vào giáo án, tư liệu chuyên môn của giáo viên

Việc quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên cũng giúp người hiệutrưởng quản lý chặt chẽ hơn hoạt động chuyên môn, việc thực hiện quy chế,

nề nếp dạy học của đội ngũ giáo viên

Hồ sơ dạy học của giáo viên bao gồm: kế hoạch giảng dạy bộ môn,giáo án, sổ bài giảng, sổ ghi điểm, sổ dự giờ, sổ chủ nhiệm, sổ tự bồi dưỡngchuyên môn

Để quản lý tốt việc thực hiện hồ sơ chuyên môn của giáo viên hiệutrưởng cần phải có hướng dẫn, yêu cầu cụ thể cho từng loại hồ sơ, cần quyđịnh nội dung và thống nhất về hình thức, mẫu hồ sơ Đồng thời phải tổ chứckiểm tra định kỳ và đột xuất để đánh giá chất lượng hồ sơ, kết quả việc thựchiện quy chế chuyên môn của giáo viên

1.5.1.6 Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá của GV đối với kết quả học tập của HS

“Kiểm tra và đánh giá là hai quá trình có quan hệ chặt chẽ với nhauKiểm tra là để đánh giá, đánh giá dựa trên cơ sở của kiểm tra” [19, tr.278]