Tiểu luận môn tài chính tiền tệ Lý thuyết thị trường hiệu quả

Đến đầu thập niên 1960 Giáo sư Eugene Fama của trường đại học Chicago đã có công phát triển EMH như một khái niệm mang tính học thuật trong các nghiên cứu của mình: “Một thị trường được

DANH SÁCH NHÓM 6

1 Nguyễn Thị Ngọc Điệp

2 Phan Trần Hoàng Yến

3 Trần Thị Bích Trâm

4 Phạm Thị Thùy Dương

5 Huỳnh Ngô Mỹ Linh

6 Nguyễn Anh Thư

7 Lê Thị Thanh Hoa

8 Nguyễn Công Phát

9 Lê Thị Minh Hằng

10.Thân Thị Quỳnh Hương

11 Lê Quân Huy

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: 3

TỔNG QUAN VỀ “LÝ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ” 3

1.1 Quá trình phát triển: 3

1.2 Khái niệm: 3

CHƯƠNG 2: 5

CÁC HÌNH THÁI CỦA THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ 5

2.1 Các mức độ thông tin: 5

2.2 Các mức độ thị trường: 5

2.2.1 Mức độ thứ nhất: Thị trường hiệu quả dạng yếu (weak – form) 5

2.2.2 Mức độ thứ hai: Thị trường hiệu quả dạng trung bình (semi – strong) 6

2.2.3 Mức độ thứ ba: Thị trường hiệu quả dạng mạnh (strong – form) 6

CHƯƠNG 3: 7

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LÝ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ 7

3.1 Lý thuyết dự tính hợp lý – cơ sở lý luận của lý thuyết thị trường hiệu quả: 7

3.1.1 Nội dung của lý thuyết dự tính hợp lý: 7

3.1.2 Phân tích nội dung lý thuyết dự tính hợp lý: 8

3.1.3 Vai trò của lý thuyết dự tính hợp lý: 8

3.2 Lý thuyết thị trường hiệu quả: 9

3.2.1 Khái niệm thị trường hiệu quả: 9

3.2.2 Hình thái thị trường hiệu quả: 9

CHƯƠNG 4: 10

NHỮNG TRANH LUẬN VỀ LÝ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ 10

4.1 Những tranh luận về khái niệm Lý thuyết Thị Trường hiệu quả 10

4.2 Những lý thuyết tài chính liên quan đến lý thuyết thị trường hiệu quả: 12

4.2.1 Trường phái phân tích kĩ thuật: 12

4.2.2 Lý thuyết về phân tích giá trị của các nhà phân tích cơ bản: 12

4.2.3 Lý thuyết tài chính hành vi 13

4.2.4 Lý thuyết thị trường thích nghi: 13

CHƯƠNG 5: 14

THỰC TRẠNG CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 14

2

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

CHƯƠNG 1:

TỔNG QUAN VỀ “LÝ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ”

1.1 Quá trình phát triển:

Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis: EMH) lần đầu tiên

xuất hiện trong luận án tiến sĩ của nhà thống kê học người Pháp Louis Bachelier vào năm 1900 Đến đầu thập niên 1960 Giáo sư Eugene Fama của trường đại học Chicago

đã có công phát triển EMH như một khái niệm mang tính học thuật trong các nghiên

cứu của mình: “Một thị trường được coi là hiệu quả khi giá cả luôn được phản ánh đầy đủ bởi các thông tin có sẵn”.

Hiện nay, EMH được phát triển không chỉ bằng việc đưa ra các khái niệm mà

nó còn được áp dụng nhiều trong thực hành để kiểm định về tính hiệu quả của thị trường chứng khoán Từ đó, có rất nhiều kết luận được rút ra thiết thực trong hoạt động của thị trường chứng khoán và thị trường tài chính nói chung.

1.2 Khái niệm:

Tính hiệu quả của thị trường là khả năng và tốc độ mà tổng thể các thông tin trên thị trường ảnh hưởng tới giá chứng khoán Một thị trường được coi là hiệu quả khi nó đạt hiệu quả về mặt thông tin, hay nói các khác, giá của các loại tài sản được giao dịch như cổ phiếu, trái phiếu bất động sản, phản ánh được tất cả các thông tin đã biết trên thị trường

EMH nêu lên rằng nhà đầu tư không thể nào vượt mặt được thị trường bằng cách

sử dụng mọi thông tin mà thị trường đã biết, trừ khi nhờ may mắn Thông tin hay tin tức trong một thị trường hiệu quả được định nghĩa là bất cứ thông tin nào có thể gây ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, mà thông tin này không thể nào biết được trong hiện tại

và chỉ xuất hiện ngẫu nhiên trong tương lai Chính những thông tin ngẫu nhiên này sẽ làm cho giá cổ phiếu trong tương lai biến động Theo giả thuyết này, những thị trường trong đó xuất hiện giao dịch nội gián (insider trading) không thể coi là thị trường hiệu

Không tính các đối tượng tìm cách tối đa hoá lợi nhuận, thì EMH đòi hỏi rằng

mọi đối tượng phải có kì vọng, dự đoán hợp lý Điều đó có nghĩa là, cho dù không một

ai đúng, thì tính bình quân ra thị trường vẫn đúng và bất cứ khi nào có thông tin mớixuất hiện, các đối tượng sẽ tự động cập nhật lại dự đoán của mình một cách thích hợp Khi đối mặt với các thông tin mới, mỗi nhà đầu tư sẽ có cách phản ứng khác

nhau, tất cả những gì mà EMH đòi hỏi chỉ là, phản ứng của các nhà đầu tư hoàn toàn

ngẫu nhiên, để ảnh hưởng ròng của chúng(sau khi đã bù trừ lẫn nhau) lên giá thị trường không bị nhà đầu tư khai thác để kiếm lợi nhuận cao một cách bất thường, đặc biệt sau khi đã trừ chi phí giao dịch Do đó, bất cứ ai cũng có thể sai dự đoán sai về thị trường, nhưng do giá cổ phiếu bị ảnh hưởng bởi cả thị trường nên giá của nó chính là giá thị trường kì vọng, hay nói cách khác, xét trên tổng thể, thì thị trường luôn đúng Thị trường hiệu quả được phân chia thành 3 cấp độ: dạng yếu, dạng trung bình(bán mạnh) và dạng mạnh

4

CHƯƠNG 2:

CÁC HÌNH THÁI CỦA THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ

2.1 Các mức độ thông tin:

Giáo sư Eugene Fama (Đại học Chicago, Mỹ) là người đã tổng hợp và đưa ra phổ biến các dạng hiệu quả của thị trường thành ba giả thuyết thành phần tương ứng với ba tập thông tin được xem xét

- Tập thông tin dạng yếu: tập thông tin chỉ bao hàm các dữ liệu lịch sử về loại chứng khoán đang phân tích, đó là các thông tin giá quá khứ, lợi suất, thu nhập, trong quá khứ

- Tập thông tin dạng trung bình: tập thông tin bao gồm tất cả các dữ liệu phù hợp

đã được công bố ra công chúng trong quá khứ và hiện tại, tập thông tin này cũng bao gồm tập thông tin dạng yếu

- Tập thông tin dạng mạnh: tập thông tin bao gồm tất cả các dữ liệu được biết, không kể các dữ liệu đó có được công bố hay không, đây là tập thông tin bao hàm cả tập thông tin dạng yếu và dạngtrung bình

Như vậy, từ tương ứng ba tập thông tin trên, thị trường hiệu quả được phân chia

ra thành ba cấp độ hiệu quả hay ba dạng hiệu quả, đó là thị trường hiệu quả dạng yếu, thị trường hiệu quả dạng trung bình và thị trường hiệu quả dạng mạnh

2.2 Các mức độ thị trường:

2.2.1 Mức độ thứ nhất: Thị trường hiệu quả dạng yếu (weak – form)

Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng này cho rằng giá chứng khoán hiện tại là sự phản ánh đầy đủ mọi thông tin dạng yếu của thị trường chứng khoán (các thông tin quá khứ), bao gồm các mức giá trong quá khứ, lợi suất trong quá khứ hay sự thay đổi của giá hay các mức lợi suất ở các thời điểm Tại thị trường hiệu quả dạng yếu, mức giá thị trường hiện tại đã phản ánh tất cả các thu nhập trong quá khứ và mọi thông tin trên thị trường nên giả thuyết này có nghĩa là lợi suất – suất sinh lời của chứng khoán trong quá khứ cũng như các thông tin khác không có mối liên hệ với tương lai (các lợi suất độc lập với nhau) Nói cách khác, không thể dự báo được giá chứng khoán trong tương

HÌNH THÁI YẾU Thông tin quá khứ

HÌNH THÁI TRUNG BÌNH Thông tin đại chúng

HÌNH THÁI MẠNH Tất cả thông tin (kể cả thông tin nội bộ)

lai hay là có thể kiếm được lợi nhuận vượt trội bằng những căn cứ từ thông tin tương

tự của chúng trong quá khứ

2.2.2 Mức độ thứ hai: Thị trường hiệu quả dạng trung bình (semi – strong)

Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng trung bình cho rằng giá chứng khoán sẽ điều chỉnh nhanh chóng trước bất kỳ thông tin công khai nào, tức là mức giá hiện tại phản ánh đầy đủ mọi thông tin công khai trong hiện tại (hoặc lân cận với hiện tại), cũng như trong quá khứ Như vậy lý thuyết dạng này bao trùm lên lý thuyết hiệu quả dạng yếu Thông tin công khai bao gồm: các báo cáo tài chính công khai của doanh nghiệp, các thông báo về thu nhập và cổ tức, chia cổ phần, chia tách cổ phiếu, thưởng cổ phiếu, và các thông tin kinh tế vĩ mô, Trong một thị trường hiệu quả dạng này các nhà đầu tư khi ra quyết định dựa trên các thông tin sau khi nó được công bố sẽ không thu được lợi nhuận cao hơn mức trung bình bởi các thông tin công khai đã được phản ánh hết vào trong mức giá chứng khoán

2.2.3 Mức độ thứ ba: Thị trường hiệu quả dạng mạnh (strong – form)

Lý thuyết thị trường hiệu quả dạng mạnh cho rằng giá chứng khoán phản ánh tất

cả các thông tin từ công khai đến nội bộ Như vậy trong một thị trường hiệu quả dạng mạnh thì người sử dụng tất cả những thông tin có thể có, dù rằng các thông tin đó có được phổ biến ra công chúng hay không sẽ không thể thu được lợi nhuận vượt trội so với người khác

Tuy nhiên thị trường hiệu quả dạng mạnh không bao giờ lại thể hiện đúng theo định nghĩa, bởi vì đây là một giả thuyết về một hình ảnh gần như phi thực tế Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra không thể có thị trường nào mà khi có những thông tin nội gián, người sử dụng chúng lại không thu được lợi ích bất thường (thị trường bất động sản là minh chứng rõ nhất: khi có thông tin nội bộ về những vùng đất đai quy hoạch thì những người có được thông tin này thực sự có được những đặc lợi khó sánh)

Ba dạng hiệu quả của thị trường có thể được minh họa bằng hình vẽ sau đây:

6

CHƯƠNG 3:

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LÝ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ

3.1 Lý thuyết dự tính hợp lý – cơ sở lý luận của lý thuyết thị trường hiệu quả:

Dự tính có vai trò quan trọng và ý nghĩa trong một số lĩnh vực của nền kinh tế, giúp cho nhà quản lý, nhà đầu tư, người tiêu dùng phán đoán xu hướng vận động, phát triển của thị trường trong tương lai Từ đó vạch định ra những chiến lược, chính sách, đưa ra quyết định thực hiện để mang lại lợi ích và hiệu quả kinh kế Những kết quả thu được lại tác động trở lại đến sự vận động của thị trường

Tóm lại, "dự tính" có tác động rất lớn đến sự vận động của nền kinh tế Và một

dự tính chính xác với vận động thực tế của thị trường nhất sẽ mang về cơ hội lớn nhất

để tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường

Có 03 loại dự tính:

 Dự tính thích ứng: được cho rằng chỉ hình thành từ những kinh nghiệm đã qua;

 Dự tính hợp lý: là dự tính dựa trên biến số;

 Dự tính tối ưu: sử dụng thông tin từ rất nhiều nguồn để đưa ra dự tính

3.1.1 Nội dung của lý thuyết dự tính hợp lý:

Lý thuyết dự tính hợp lý được phát triển sẽ không khác vời dự báo tối ưu bằng cách sử dụng mọi thông tin có sẵn

Cần lưu ý hai lý do khiến cho một dự tính có thể không phải là hợp lý:

+ Thứ nhất, có thể biết được mọi thông tin nhưng không thể có được dự tính hợp

lý do sự lười nhát

+ Thứ hai, do không biết một hoặc một vài thông tin sẵn sàng

Như vậy, điều kiện lý thuyết thị trường hiệu quả là có mọi thông tin sẵn sàng và biết sử dụng chúng trong việc dự tính để có được dự tính hiệu quả

3.1.2 Phân tích nội dung lý thuyết dự tính hợp lý:

Với cách phát biểu ở phần trên cần lưu ý rằng việc dự tính không buộc phải là hoàn toàn chính xác mới là hợp lý Nó chỉ cần là tốt nhất có thể được trong điều kiện thông tin có sẵn

Hay nói cách khác, mặc dù điều dự tính của một dự tính hợp lý là tương đồng với

dự báo tối ưu sử dụng mọi thông tin sẵn sàng Nó hoàn toàn có thể không chính xác so với thực tế Lý thuyết dự tính hợp lý có những hàm ý cơ bản sau:

Thứ nhất, "nếu có một sự thay đổi trong cách vận động của biến số, thì cách mà

dự tính về biến số được hình thành như thế nào cũng sẽ thay đổi theo"

Ví dụ: Giả sử rằng có 02 cách biến động của GDP như sau:

1 Nếu GDP tăng thì nó sẽ tiếp tục tăng và tăng ổn định

2 Nếu GDP tăng thì tới một mức nào đó nó sẽ có xu hướng giảm về mức trung bình Với hai cách biến động của biến số GDP như trên thì cũng hình thành 02 cách dự tính hợp lý về nó Giả sử GDP năm nay là tăng so với năm trước:

Theo cách 1: Ta có dự tính hợp lý là GDP tiếp tục tăng ổn định trong các năm tới

Theo cách 2: Giả sử GDP năm nay đã vượt một mức nào đó thì dự tính năm tới

nó sẽ giảm

Như vậy, điều chủ yếu của vấn đề là cần nắm rõ quy luật vận động của biến số cần dự tính

Thứ hai, "những sai lầm dự báo của dự tính sẽ trung bình bằng không, và không thể dự báo sớm trước được"

3.1.3 Vai trò của lý thuyết dự tính hợp lý:

Lý thuyết dự tính hợp lý có vai trò rất lớn trong đời sống thực tế cũng như trong kinh tế Thông qua phương pháp dự tính hợp lý ta đã có được dự đoán tốt nhất có thể

có về một biến số trong tương lai Như vậy, ta có thể tiết kiệm được về thời gian, chi phí tổn thất quá lớn do biến số trong tương lai không bằng với dự tính Từ đó, các nhà đầu tư, nhà sản xuất kinh doanh có thể đưa ra quyết định, xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh trong tương lai, thay đổi chiến lược kinh doanh khi cần thiết

8

3.2 Lý thuyết thị trường hiệu quả:

Mặc dù được phát triển song song với lý thuyết dự tính hợp lý nhưng trên thực thực tế lý thuyết thị trường hiệu quả chính là lý thuyết dự tính hợp lý được xây dựng

và vận dụng đối với thị trường tài chính Dự tính trên thị trường tài chính bằng với dự báo tối ưu sử dụng mọi thông tin sẵn sàng

3.2.1 Khái niệm thị trường hiệu quả:

Thị trường được coi là hiệu quả khi nó đạt đầy đủ ba yếu tố sau:

 Phân phối hiệu quả

 Hoạt động hiệu quả

 Thông tin hiệu quả

Thị trường được coi là hiệu quả về mặt phân phối khi các nguồn tài nguyên, vốn khan hiếm trên thị trường được phân phối một cách có hiệu quả nhất Tức là chỉ những người trả giá cao nhất cho nguồn tài nguyên mới được sử dụng chúng

Thị trường được coi là hiệu quả về mặt hoạt động khi các chi phí giao dịch trong thị trường là không Điều đó có nghĩa, thị trường cạnh tranh hoàn hảo Tuy nhiên trên thực tế, thị trường không thể tồn tại nếu cổ phiếu của người vận hành thị trường không được bù đắp

Thị trường được coi là hiệu quả về mặt thông tin nếu thị giá phản ánh lập tức và đầy đủ tất cả các công tin trên thị trường

3.2.2 Hình thái thị trường hiệu quả:

Các hình thái thị trường hiệu quả được phân chia căn cứ trên mức độ khác nhau trong sự phản của giá cả đối với thông tin trên thị trường Có 03 loại hình thái:

 Thị trường hiệu quả dạng yếu: nếu giá cả đã phản ánh đầy đủ và kịp thời những thông tin trong quá khứ của thị trường

 Thị trường hiệu quả dạng trung bình: nếu giá cả phản ánh tất cả những thông tin liên quan đến công ty được công bố ra công chúng: thông tin trong quá khứ, thông tin cơ bản về năng lực sản xuất, chất lượng quản lý, dự đoán thu nhập, bảng cân đối kế toán, thông tin về đối thủ cạnh tranh

 Thị trường hiệu quả dạng mạnh: nếu giá cổ phiếu đã phản ánh tất cả những thông tin cần thiết có liên quan đến công ty, kể cả những thông tin nội bộ

CHƯƠNG 4:

NHỮNG TRANH LUẬN VỀ LÝ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ

4.1 Những tranh luận về khái niệm Lý thuyết Thị Trường hiệu quả

Khái niệm về Lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH) lần đầu tiên xuất hiện từ đầu thế kỷ 20 và ngày càng được tiếp tục hoàn thiện Năm 1900 nhà thống kê học người

Pháp Louis Bachelier đã viết “Quá khứ, hiện tại và thậm chí là các sự kiện sẽ diễn ra trong tương lai sẽ được phản ánh trong giá thị trường, nhưng thường cho thấy không

có quan hệ rõ ràng giữa các thay đổi giá” [2, tr5] Sau đó một số tác giả khác đã tiếp

tục theo đuổi về EMH, trong đó phải kể đến Kendall (1953), Paul Samuelson (1965)

Theo Samueson: “…Giá cả cạnh tranh chắc chắn sẽ được thể hiện trong các sự thay đổi giá… nó thể hiện là tuân theo bước ngẫu nhiên và không thể dự báo được” [1, tr

137] Sau này các tác giả đương đại đã chỉ ra những bằng chứng liên quan đến EMH cho đến những năm 1960 chính là giả thuyết về bước ngẫu nhiên (RWH- Random Walk Hypothesis) – giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa giá cả trong quá khứ

và giá tương lai của các tài sản (ngày nay ta thấy nó thuộc về EMH dạng yếu)

Sau những năm 1960, RWH tiếp tục được mở rộng sang EMH với sự xuất hiện của EMH dạng trung bình và dạng mạnh Lý thuyết về thị trường hiệu quả chính thức được biết đến và khái niệm thị trường hiệu quả lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1969

bởi tác giả Fama Ông cho rằng “Thị trường hiệu quả là thị trường được điều chỉnh rất nhanh chóng bởi các thông tin mới” Fama (1970 - 1991) đã tổng kết về EMH khá đầy đủ và chi tiết Theo đó: “Một thị trường được coi là hiệu quả khi giá cả luôn được

10

Tất cả thông tin

Thông tin đại chúng

Thông tin quá khứ