Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án cải tạo, mở rộng nhà máy Phân đạm Hà Bắc trên địa bàn thành phố Bắc Giang - tỉnh Bắc Giang.

Trên tổng thể, nghị định bổ sung nhiều điểm mới, tích cực, theo hướng tăng quyền lợi cho người bị thu hồi đất - đối tượng lâu nay được đánh giá là chịu nhiều thiệt thòi, như được bồi thư

NGUYỄN QUANG CHINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý Đất đai Khoa : Quản lý Tài nguyên Khóa học : 2010 – 2014

Giảng viên hướng dẫn : PGS.TS Lương Văn Hinh

Thái Nguyên, năm 2014

với mỗi sinh viên, đó là thời gian để sinh viên tiếp cận với thực tế, nhằm củng

cố và vận dụng những kiến thức mà mình đã học được trong nhà trường Được sự nhất trí của Ban Giám hiệu nhà trường, Ban Chủ nhiệm khoa Quản

lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái nguyên, em đã tiến hành

nghiên cứu đề tài:“Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án cải tạo, mở rộng nhà máy Phân đạm Hà Bắc trên địa bàn thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang”

Sau một thời gian nghiên cứu và thực tập bản báo cáo tốt nghiệp của

em đã hoàn thành

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo trong khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã giảng dạy và hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo – PGS.TS Lương Văn Hinh người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn đến ban lãnh đạo Trung tâm Phát triển Quỹ đất và Cụm công nghiệp thành phố Bắc Giang, các cán bộ, chuyên viên, các ban ngành khác đã giúp đỡ em trong quá trình thực tập và hoàn thành khóa luận

Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã động viên, khuyến khích em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 05 năm 2014 Sinh viên thực hiện

Nguyễn Quang Chinh

1 TP Thành phố

3 CN-TTCN Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

4 CNH-HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

4.2 Tình hình phát triển ngành chăn nuôi 31 4.3 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2012 33 4.4 Hiện trạng sử dụng đất phi nông nghiệp năm 2012 34 4.5 Bảng biến động đất đai giai đoạn 2010 – 2012 35 4.6 Tổng hợp thực trạng sử dụng đất của dự án Cải tạo, mở rộng

4.7 So sánh khung giá bồi thường đất nông nghiệp trồng cây

hàng năm giữa tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh lân cận 43 4.8 Tỷ lệ các hộ bị thu hồi đất nông nghiệp để thực hiện dự án

Cải tạo, mở rộng Nhà máy Phân đạm Hà Bắc 44 4.9 Tổng hợp các hộ bị thu hồi đất ở và các hộ được bố trí tái

định cư thuộc dự án Cải tạo, mở rộng Nhà máy Phận đạm Hà

4.12 Điều tra ý kiến người dân và cán bộ, chuyên gia về đơn giá

4.13 So sánh giá đất bồi thường và giá đất chuyển nhượng thực tế 56

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục đích, yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài: 3

PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU 4

2.1 Tổng quan về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 4

2.1.1 Một số khái niệm liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 4

2.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB 4

2.2 Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý 5

2.2.1 Cơ sở khoa học 5

2.2.2 Cơ sở pháp lý 6

2.2.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng 8

2.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của ADB, WB và một số nước trên thế giới 9

2.3.1 Trung Quốc 9

2.3.2 Thái Lan 10

2.3.3 Chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư của WB và ADB 11

2.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư ở Việt Nam 12

2.5 Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của tỉnh Bắc Giang 14

2.5.1 Chính sách bồi thường [17], [19] 14

2.5.2 Chính sách hỗ trợ [17], [19] 15

2.5.3 Chính sách tái định cư 18

2.5.4 Thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 19

2.5.5 Những tồn tại vướng mắc và nguyên nhân 19

3.3 Nội dung nghiên cứu: 23

3.4 Phương pháp nghiên cứu 24

3.4.1 Phương pháp tiếp cận hệ thống 24

3.4.2 Phương pháp thu thập, điều tra, phỏng vấn 24

3.4.3 Phương pháp so sánh 24

3.4.4 Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu 24

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 25

4.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằng 25

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 25

4.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế xã hội 27

4.1.3 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn của điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằngError! Bookmark not defined 4.2 Hiện trạng sử dụng đất và chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất của Phường Thọ Xương 30

4.2.1 Hiện trạng sử dụng đất và biến động đất đai của Phường năm 2012 30

4.2.2 Công tác quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn phường năm 2012 34 4.3 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án trên địa bàn phường Thọ Xương 35

4.3.1 Các văn bản pháp lý có liên quan 35

4.3.2 Về áp dụng chế độ, chính sách 36

4.3.3 Về tổ chức thực hiện 36

4.3.4 Kết quả đạt được 36

4.3.5 Những khó khăn vướng mắc 36

4.4 Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án Cải tạo, mở rộng nhà máy Phân đạm Hà Bắc trên địa bàn thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang 37

4.4.4 Phương án bồi thường, hỗ trợ của dự án 43

4.4.5 Phương án bố trí tái định cư 45

4.4.6 Kết quả thực hiện 46

4.5 Đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 55

4.5.1 Quan điểm về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 55 4.5.2 Một số giải pháp 55

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 59

5.1 Kết luận 59

5.2 Kiến nghị 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 61

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân

bố dân cư, xây dựng các thành phần kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng Trong chương II, điều 16, 17 và 18 Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 quy định: ”Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả”

Trong điều kiện quỹ đất có hạn và nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì lợi ích kinh tế của các tổ chức, cá nhân khi Nhà nước giao đất và thu hồi được cơ quan nhà nước quan tâm hơn

Quá trình thực hiện công cuộc Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước, nhiều dự án đầu tư phát triển như: Khu di tích, khu thương mại, khu công nghiệp, các khu kinh tế mở, xây dựng đô thị, các dự án đầu tư xây dựng

cơ sở hạ tầng như: Giao thông, thuỷ lợi, văn hoá, thể thao đã và đang được triển khai đưa vào hoạt động trên hàng vạn héc ta đất Việc thu hồi đất của đối tượng đang sử dụng là cần thiết để thực hiện các dự án đầu tư này Do có tầm quan trọng như vậy nên thời gian qua Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến vấn đề đất đai và đề ra nhiều chủ trương, chính sách bằng các văn bản pháp luật cụ thể chỉ đạo việc tổ chức thực hiện

Sau khi có Luật Đất đai năm 1993, ngày 17/8/1994 Chính phủ ban hành Nghị định 90/NĐ-CP quy định: ”Đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” Sau hơn 3 năm thực hiện có nhiều biến động, ngày 24/4/1998 Chính phủ ban hành Nghị định số 22/CP thay thế Nghị định số 90/NĐ-CP Tiếp theo đó ngày 29/10/1994 Chính phủ ban hành Nghị định 181/2004/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2003 và Nghị định số 197/2004/NĐ-CP: “Về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất” Về cơ bản các điều trong Nghị định đã được áp dụng có hiệu quả, phù hợp với nguyện vọng của

đa số nhân dân, khắc phục được nhiều tồn tại, vướng mắc mà trước đây các văn bản khác chưa được đề cập Gần đây nhất là ngày 13/8/2009 Chính Phủ ban hành Nghị định số 69/2009/NĐ-CP quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Trên tổng thể, nghị định bổ sung nhiều điểm mới, tích cực, theo hướng tăng quyền lợi cho người bị thu hồi đất - đối tượng lâu nay được đánh giá là chịu nhiều thiệt thòi, như được bồi thường theo giá đất thực tế, tăng mức hỗ trợ… Tuy nhiên, còn nhiều nội dung cần phân tích, đánh giá có cơ sở khoa học thông qua việc khảo sát thực tế, điều tra xã hội học để bổ sung, sửa đổi hoàn thiện chính sách này đảm bảo lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, người bị thu hồi đất, duy trì trật tự kỷ cương pháp luật, hạn chế tối đa những tranh chấp, khiếu kiện về đất đai của nhân dân trong bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

Được sự đồng ý của Ban giám hiệu Nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài Nguyên Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên,

dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS.TS Lương Văn Hinh em tiến hành

nghiên cứu đề tài: “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án cải tạo, mở rộng nhà máy Phân đạm Hà Bắc trên địa bàn thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang”

1.2 Mục đích, yêu cầu

1.2.1 Mục đích

- Điều tra đánh giá những vướng mắc, tồn tại trong việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất dự án cải tạo nhà máy phân đạm Hà Bắc trên địa bàn thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang

- Đề xuất các giải pháp góp phần đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh

tế - xã hội

1.2.2 Yêu cầu

- Nắm vững chính sách về bồi thường và giải phóng mặt bằng cũng như các văn bản đã liên quan đã ban hành

- Nguồn tài liệu, số liệu điều tra đều phản ánh trung thực khách quan về các chính sách bồi thường GPMB đã và đang thực hiện trên địa bàn nghiên cứu với độ tin cậy và chính xác

- Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ và thực hiện các chính sách liên quan về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.3 Ý nghĩa của đề tài:

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lý Nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư sau khi GPMB

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra được những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi GPMB để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, giúp phần đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi GPMB

PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU 2.1 Tổng quan về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

2.1.1 Một số khái niệm liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Thu hồi đất: Là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này

- Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người bị thu hồi đất

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất ổn định đời sống, ổn định sản xuất thông qua các biện pháp: Đào tạo nghề mới, chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm, cấp kinh phí để di dời địa điểm mới

- Tái định cư: Là việc bố trí một chỗ ở khác cho người có đất bị thu hồi

2.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB

Bồi thường, hỗ trợ và TĐC là yếu tố quyết định việc triển khai thực hiện các dự án, nó ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và là công việc phức tạp, khó khăn, nhạy cảm và mang tính xã hội cao cụ thể:

- Tính phức tạp:

+ Chính sách Pháp luật về đất đai còn nhiều bất cập, các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật Đất đai của Chính phủ, các Bộ, ngành chậm ban hành, thiếu đồng bộ, nhiều nội dung thay đổi, bổ sung Các quy định về bồi thường GPMB ngày càng mở (Từ khi thực hiện Luật Đất đai 2003 đến nay Chính phủ

đã ban hành 5 Nghị định liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Nghị

định số 181/2004/NĐ-CP, Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định số 17/2006/NĐ-CP, Nghị định số 84/2007/NĐ-CP và gần đây nhất là Nghị định

số 69/2009/NĐ-CP và rất nhiều văn bản hướng dẫn của các Bộ) gây khó khăn cho cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp và người dân có đất Nhà nước thu hồi trong quá trình thực hiện, người dân trông chờ chính sách sau có lợi hơn chính sách trước, quá trình thực hiện một số chính sách tạo ra sự thiếu công bằng trong công tác bồi thường GPMB giữa người chấp hành tốt và người không chấp hành đã gây ra thắc mắc, khiếu kiện, rất khó khăn trong quá trình giải quyết [13]

+ Công tác quản lý đất đai ở các địa phương còn lỏng lẻo, việc thực hiện pháp luật đất đai trước đây không đồng bộ, khó mà căn cứ xác định được tính hợp lệ, hợp pháp, nguồn gốc quyền sử dụng đất

+ Giá đất ở hầu hết các địa phương chưa phản ánh đúng giá đất thực tế trên thị trường “trong điều kiện bình thường”

- Tính xã hội:

Việc thu hồi đất và chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nó liên quan và tác động trực tiếp đến đời sống của người dân và ảnh hưởng đến hàng triệu lao động của địa phương nơi có đất thu hồi Hơn nữa, khi làm việc này luôn phải giải quyết đồng thời mối “quan hệ 3 bên” là Nhà nước - nhà đầu tư

và người dân có đất bị thu hồi Do vậy, khi thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư phải tính đến việc giải quyết việc làm, ổn định đời sống, ổn định sản xuất, bố trí chỗ ở cho người có đất bị thu hồi [13]

2.2 Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý

2.2.1 Cơ sở khoa học

GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội GPMB đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội Ngược lại, làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án

Thực hiện GPMB tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho

mở rộng đầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến

độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng tới chất lượng công trình Bồi thường GPMB là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tư phát triển

và triển khai thực hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng Quá trình thực hiện công tác bồi thường GPMB phải đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, được thực hiện theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển đất nước

2.2.2 Cơ sở pháp lý

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/07/2004 để hướng dẫn việc bồi thường GPMB theo quy định của Luật Đất đai 2003, một số văn bản được ban hành có liên quan đến công tác bồi thường GPMB:

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về Hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định số 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ;

Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ về Quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 02/7/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thi hành Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ;

Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ

về phương pháp định giá đất và khung giá các loại đất;

Thông tư số 144/2004/TT-BTC ngày 26 tháng 12 năm 2007 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11

năm 2004 của Chính phủ về phương pháp định giá đất và khung giá các loại đất;

Nghị định số 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một

số điều của nghị định 197/2004/NĐ-CP;

Nghị định sổ 123/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 07 năm 2007 của Chính phủ về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Thông tư 06/2007/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên & Môi trường về hướng dẫn một số điều của Nghị định 84/2007/NĐ-CP;

Thông tư 145/2007/TT-BTC ngày 06 tháng 12 năm 2007 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá đất;

Thông tư liên tịch của Bộ Tài chính – Bộ Tài nguyên & Môi trường số 14/2008/TTLT-BTC-BTNMT ngày 31 thảng 01 năm 2008 hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngảy 25 tháng 05 năm 2007 của chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi và giải quyết khiếu nại về đất đai;

Nghị định số 44/2008/NĐ-CP ngày 09/04/2008 về việc sửa đổi bổ sung một số điều của nghị định 198/2004/NĐ-CP về thu tiền sử dụng đất;

Nghị định số: 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ V/v: Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên & Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất cho thuê đất;

Quyết định số 118/2009/QĐ-UBND ngày 06/11/2009 của UBND tỉnh

về việc Ban hành Quy định trình tự, thủ tục giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, gia hạn sử dụng đất đối với tổ chức,

hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Quyết định số 134/2009/QĐ-UBND ngày 15/12/2009 của UBND tỉnh

về việc Ban hành quy định hạn mức đất ở và hạn mức công nhận đất ở là vườn ao đối với hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Quyết định số 131/QĐ-UBND ngày 05/10/2010 của UBND tỉnh về việc Phê duyệt giá đất ở trung bình để tính hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện một số dự án trên địa bàn thành phố Bắc Giang

Quyết định số 240/QĐ-UBND ngày 23/12/2010 của UBND tỉnh về việc ban hành Bảng mức giá các loại đất năm 2011 áp dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Quyết định số 36/2011/QĐ-UBND ngày 27/01/2011 của UBND tỉnh Ban hành Quy định một số điểm cụ thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất áp dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Căn cứ vào bản đồ trích đo, hồ sơ địa chính, tài liệu và số liệu của dự án

2.2.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng [22]

Tốc độ GPMB phụ thuộc vào các yếu tố:

- Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước

- Việc ban hành, tổ chức thực hiện các văn bản Pháp luật về quản lý và

sử dụng đất, thống kê, kiểm kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Công tác giao đất, cho thuê đất phải phù hợp với quy hoạch và kế hoạch phát triển dự án thì khi tiến hành bồi thường GPMB sẽ giảm bớt thời gian

- Thanh tra, kiểm kê công tác quản lý nhà nước về đất đai và tổ chức thực hiện

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý tiến

độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Nhận thức và trình độ của người dân và của cán bộ GPMB

- Công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện theo chính sách pháp luật của nhà nước

- Sự tích cực tham gia và kiểm tra tiến độ GPMB của các ban ngành quản lý hành chính nhà nước

- Tình hình kinh tế, trỉnh độ dân trí của khu vực thực hiện dự án

- Cơ chế chính sách và các hướng dẫn của nhà nước về GPMB

2.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của ADB, WB và một số nước trên thế giới

Về chính sách bồi thường cho người có đất bị thu hồi được pháp luật đất đai Trung Quốc quy định như sau:

Về trách nhiệm bồi thường: Pháp luật đất đai Trung Quốc quy định người nào sử dụng đất thì người đó có trách nhiệm bồi thường Tiền bồi thường bao gồm: Lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước, lệ phí khai khẩn đất đai, lệ phí chống lũ lụt, lệ phí chuyển mục đích sử dụng đất và lệ phí trợ cấp đời sống cho người bị thu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể chuyển đổi sang ngành nghề mới khi bị mất đất nông nghiệp và các khoản đền bù cho người sử dụng đất bị thu hồi

Tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư được tính theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với một hệ số do Nhà nước quy định Tiền bồi thường hoa màu và tài sản trên đất được xác định theo giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất (bằng 6 - 10 lần sản lượng trung bình của 3 năm trước đó cộng lại; tiền tái định cư được xác định bằng 4 -

6 lần sản lượng bình quân của 3 năm trước đó) Tuy nhiên, do có sự khác nhau

về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông thôn, nên có sự phân biệt về bồi thường nhà ở giữa hai khu vực này cụ thể:

- Đối với đất ở thành thị: Người sử dụng đất chỉ được bồi thường tài sản do đất ở thành thị thuộc sở hữu Nhà nước Hình thức bồi thường chủ yếu bằng tiền Giá tiền bồi thường do các tổ chức tư vấn về giá đất xác định căn

cứ vào giá thị trường bất động sản tại thời điểm thu hồi

- Đối với đất tại nông thôn: Tiền bồi thường về sử dụng đất đai được trả cho tập thể; Tiền bồi thường về hoa màu, trả cho người nông dân hoặc người nhận khoán ruộng đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất luôn gắn với việc giải quyết các vấn đề xã hội, cụ thể:

- Đối với người già (phụ nữ từ 45 tuổi và nam giới từ 50 tuổi trở lên) thì thực hiện chế độ dưỡng lão Kinh phí được chuyển cho Cục Bảo hiểm xã hội và được trả hàng năm cho những người này

- Đối với những người đang trong độ tuổi lao động thì trả cho họ một khoản tiền để các đối tượng này tự đi tìm việc làm mới

Đền bù về tái tạo đất canh tác: Trường hợp nhà đầu tư sử dụng ruộng đất vào các mục đích phi nông nghiệp, theo quy định họ phải đền bù phần đất nông nghiệp tương đương với diện tích đất bị thu hồi Tuy nhiên, họ cũng có thể đền bù bằng tiền với giá trị tương đương với phần đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích khác để tái tạo đất canh tác [14], [15]

2.3.2 Thái Lan

Về giá đất làm căn cứ bồi thường thì căn cứ mức giá do một Ủy ban của Chính phủ xác định trên cơ sở thực tế giá thị trường chuyển nhượng bất động sản Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bù với mức cao hơn giá thị trường Việc thực hiện bồi thường chủ yếu bằng tiền mặt

Việc chuẩn bị khu tái định cư được chính quyền Nhà nước quan tâm đúng mức, luôn đáp ứng đầy đủ các nhu cầu tái định cư, cho nên họ chủ động được công tác này

Việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng được di dời được thực hiện rất tốt, việc bố trí cán bộ có phẩm chất, năng lực phục vụ công tác bồi thường, GPMB rất được quan tâm và có các tổ chức chuyên trách thực hiện công tác này [14], [15]

2.3.3 Chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư của WB và ADB

Theo ngân hàng thế giới (WB), ngân hàng phát triển châu Á (ADB) và các tổ chức phi Chính phủ thì bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng phải đồng thời đảm bảo lợi ích của những người bị ảnh hưởng để họ có một cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Trên tinh thần giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất đến đời sống người dân và có chính sách thỏa đáng, phù hợp đảm bảo cho người bị thu hồi đất không gặp bất lợi hay khó khăn trong cuộc sống Để thực hiện được phương châm đó, khi thực hiện tài trợ vào Việt Nam, WB và ADB đã đàm phán với Chính phủ Việt Nam để ba hành khung chính sách riêng cho các dự

án với một số chính sách như sau:

- Theo ADB và WB thì thiếu chứng thư hợp pháp về đất sẽ không ảnh hưởng tới bồi thường cho một số nhóm dân bị ảnh hưởng và được mở rộng đối với cả đối tượng không bị thiệt hại về đất và tài sản mà chỉ bị ảnh hưởng tới mặt tinh thần Ở Việt Nam trước kia chỉ bồi thường cho những người có chứng thư hợp pháp nhưng ở Nghị định 197/2004/NĐ-CP đó mở rộng hơn khái niệm hợp pháp, đồng thời có quy định rõ ràng các trường hợp không được bồi thường về đất nếu xét thấy cần được hỗ trợ thì UBND cấp tỉnh ra quyết định đối với từng trường hợp có thể

- Theo chính sách của WB và ADB thì việc bồi thường, hỗ trợ và TĐC bao giờ cũng phải hoàn thành xong trước khi tiến hành công trình xây dựng Trước khi thực hiện thu hồi đất, chính quyền không những phải thông báo đầy

đủ các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định cư của dự

án cho các hộ dân mà còn tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thỏa mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá thực hiện công tác bồi thường tái định cư

- Việc giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự án phải do một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin là khách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phải kiểm tra xem các hoạt động TĐC có được triển khai đúng không? Từ đó có những kiến nghị biện pháp giải quyết, sao cho công tác TĐC đạt được mục tiêu cuối cùng là giải quyết những vướng mắc nảy sinh [16]

2.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư ở Việt Nam

Trong những năm qua, việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam đã và đang đạt được những kết quả nhất định Việc thu hồi để thực hiện các dự án đã góp phần rất quan trọng để phát triển kinh tế -

xã hội Nhưng đây cũng là vấn đề nổi cộm nhất trong công tác quản lý đất hiện nay

Nếu tính đúng, tính đủ thì mức đền bù vào đất đai hiện nay chiếm tỷ lệ lớn trong kinh phí đầu tư song vẫn chưa thoả mãn được nguyện vọng của người dân vì giá đất để bồi thường vẫn thấp hơn giá thị trường Tình hình đó dẫn đến việc số dự án càng tăng bao nhiêu thì lại kéo theo lượng đơn thư khiếu nại của người dân tăng lên

Gần đây các cơ quan quản lý đã có nhiều nỗ lực để tháo gỡ những vướng mắc, trong đó đã có thêm cơ chế “ tự nguyện” đối với những dự án kinh doanh Các nhà đầu tư được phép thoả thuận với người dân về giá đền bù

và những lợi ích liên quan Các dự án được Nhà nước thu hồi thì được tính phù hợp theo giá thị trường và mỗi năm UBND tỉnh lại đưa ra khung giá đất cho địa phương mình Điều này tạo điều kiện thông thoáng hơn cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, đồng thời tình trạng kiến nghị, khiếu nại của người dân cũng giảm bớt do khung giá đã được điều chỉnh có lợi hơn cho người dân

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong Luật Đất đai năm 2003, các văn bản dưới luật thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án

Thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường GPMB: Nhà nước thu hồi đất để

sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; mục đích phát triển kinh tế trong các trường hợp đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư lớn theo quy định của Chính phủ Còn đối với các dự án sản xuất, kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của

các tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân mà không phải thực hiện thủ tục thu hồi đất

Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự

án đầu tư thì Nhà nước quyết định thu hồi đất và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất do UBND cấp tỉnh thành lập để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường GPMB và quản lý quỹ đất thu hồi

Giá đất bồi thường: Giá đất do Nhà nước quy định đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường; đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương có điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng như nhau, cùng mục đích sử dụng hiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau; giá đất bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng được UBND cấp tỉnh quy định và công bố, không bồi thường theo giá đất sẽ chuyển mục đích sử dụng

Đối tượng được bồi thường thiệt hại về đất: Người bị thu hồi đất có các điều kiện phù hợp với quy định tại Điều 8 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (trừ khoản 6, khoản 8) thì được bồi thường thiệt hại về đất

Chính sách hỗ trợ: Hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, hỗ trợ di chuyển Đặc biệt, đối với người bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp được giao mà không được Nhà nước bồi thường bằng đất nông nghiệp tương ứng thì được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm theo quy định: giao đất có thu tiền sử dụng đất tại vị trí

có thể làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanh phi nông nghiệp, nếu không có đất để giao thì những thành viên trong hộ gia đình còn trong độ tuổi lao động được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp hoặc người bị thu hồi đất không

có nguyện vọng nhận bồi thường bằng đất sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp thì được bồi thường bằng giao đất ở có thu tiền sử dụng đất tại khu tái định cư hoặc tại vị trí trong khu dân cư phù hợp với quy hoạch; Trường hợp người bị thu hồi đất thuộc diện hộ nghèo theo tiêu chí do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội công bố theo từng thời kỳ thì được hỗ trợ để vượt qua hộ nghèo

Tái định cư: UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở; khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ; việc bố trí tái định cư phải gắn với tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền

và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn

Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Được quy định rất cụ thể, chi tiết trong Luật Đất đai năm 2003 và các văn bản dưới luật

mà thể hiện vấn đề đổi mới quan trọng đó là: trước khi bị thu hồi đất ít nhất

90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp người sử dụng đất phải được thông báo chủ trương thu hồi đất từ đó có đủ thời gian để tìm hiểu chính sách pháp luật để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình; trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thì người bị thu hồi đất đều được tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện; phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải được công khai

Nhìn chung, về cơ bản chính sách bồi thường GPMB theo Luật Đất đai

2003 đã kế thừa những ưu điểm trong thời kỳ trước, đồng thời có những thay đổi góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB hiện nay

2.5 Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của tỉnh Bắc Giang

2.5.1 Chính sách bồi thường [17], [19]

2.5.1.1 Bồi thường đất

* Nguyên tắc, điều kiện bồi thường đất: Thực hiện theo quy định của

Nghị định 197/2004/NĐ-CP; Nghị định 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ

* Giá đất tính bồi thường

- Giá đất để tính bồi thường là giá đất theo mục đích sử dụng tại thời điểm quyết định thu hồi đất của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, do UBND tỉnh quyết định và công bố công khai vào ngày 01/01 hàng năm, không bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng

- Trường hợp trong một dự án có thu hồi đất nông nghiệp ở các vị trí

có mức giá đất và mức hỗ trợ khác nhau thì áp dụng chung một mức giá bồi

thường, hỗ trợ

2.5.1.2 Bồi thường tài sản

* Nội dung bồi thường về tài sản: Bao gồm nhà cửa, công trình xây

dựng, cây trồng, vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất khi Nhà nước

thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được bồi thường theo quy định

Đối với tài sản, vật kiến trúc trên đất không đủ điều kiện bồi thường thì

tuỳ trường hợp được hỗ trợ bằng 80% giá bồi thường

* Đơn giá bồi thường: Được tính cho từng loại tài sản, thực hiện theo

mức giá quy định tại các bảng đơn giá:

+ Bảng đơn giá bồi thường cây hàng năm và vật nuôi trên đất có mặt nước

+ Bảng đơn giá bồi thường cây trồng lâu năm

+ Bảng đơn giá bồi thường nhà cửa, vật kiến trúc

2.5.2 Chính sách hỗ trợ [17], [19]

2.5.2.1 Hỗ trợ khi thu hồi đất công ích

- Diện tích tính hỗ trợ: Là diện tích được đo đạc thực tế

- Giá đất tính hỗ trợ bằng 100% mức giá đất tính bồi thường

2.5.2.2 Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tiền thuê nhà

- Hỗ trợ di chuyển:

+ Di chuyển chỗ ở trong phạm vi xã, phường, thị trấn: 2.500.000

đồng/hộ

+ Di chuyển sang xã, phường, thị trấn khác: 3.000.000 đồng/hộ

+ Di chuyển sang huyện khác: 3.500.000 đồng/hộ

+ Di chuyển sang tỉnh khác: 6.000.000 đồng/hộ

- Hỗ trợ tiền thuê nhà:

+ Mức tiền thuê nhà: Đối với các phường, xã thuộc thành phố Bắc

Giang: 150.000 đồng/1nhân khẩu/1tháng; đối với thị trấn: 120.000 đồng/1nhân

khẩu/1 tháng; đối với các xã còn lại: 90.000 đồng/1nhân khẩu/1 tháng

+ Thời gian thuê nhà ở tối đa là 6 tháng kể từ ngày được giao đất tái

định cư Trường hợp đặc biệt có thể kéo dài thêm nhưng không quá 3 tháng,

thời gian hỗ trợ thêm do cơ quan phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư quyết định

+ Nhân khẩu được hỗ trợ: Là số nhân khẩu thường trú thực tế của hộ gia đình, cá nhân tại thời điểm thông báo thu hồi đất

- Đối với đất nông nghiệp trong địa giới hành chính phường, trong khu dân cư thuộc thị trấn, khu dân cư nông thôn: Mức hỗ trợ tính bằng 30% giá đất

ở trung bình của khu vực có đất thu hồi do UBND tỉnh quy định và công bố công khai vào ngày 01/01 hàng năm; diện tích được hỗ trợ không quá 3 lần hạn mức giao đất ở theo quy định của UBND tỉnh

2.5.2.5 Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm

* Trước Nghị định 69/2009/NĐ-CP [17]

Khi Nhà nước thu hồi 1.250m2 đất nông nghiệp giao ổn định, lâu dài thì

hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất được giao 1 lô đất có diện tích 72m2 để ở

và kinh doanh dịch vụ; các hộ có diện tích đất nông nghiệp giao ổn định, lâu dài bị thu hồi không đủ giao 1 lô đất được ghép với nhau để giao đất nhưng không quá 2 lô Mức giá đất để thu tiền sử dụng đất như sau:

- Thành phố Bắc Giang: 2 lần giá đất nông nghiệp tương ứng

- Các huyện: 1,5 lần giá đất nông nghiệp tương ứng

- Diện tích đất được hỗ trợ: Không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương

2.5.2.6 Hỗ trợ địa phương có đất thu hồi

- Hỗ trợ đào tạo nghề: Hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trên 70% diện tích của một định xuất thì được hỗ trợ đào tạo nghề 1 lao động Mức hỗ trợ: 900.000 đồng/lao động

- Hỗ trợ cải tạo đất trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất có thời hạn: 10.000 đồng/m2

- Suất tái định cư tối thiểu:

+ Diện tích tối thiểu là 48 m2

+ Giá đất bằng suất đầu tư hạ tầng kỹ thuật khu dân cư (khu tái định cư) theo quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt

2.5.3 Chính sách tái định cư

2.5.3.1 Điều kiện được bố trí tái định cư [17], [19]

- Hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi hết đất ở mà không còn chỗ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi hoặc phần diện tích còn lại không đủ diện tích tách thửa theo quy định tại Quyết định số 121/2008/QĐ-UBND ngày 19/11/2008 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Bắc Giang Trừ trường hợp hộ gia đình cá nhân không có nhu cầu tái định cư

- Phần diện tích đất còn lại sau khi thu hồi không phù hợp với quy hoạch

để làm đất ở, xây dựng nhà ở của hộ gia đình, cá nhân mà hộ gia đình, cá nhân đó không còn chỗ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi

- Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở nằm trong hành lang an toàn khi xây dựng công trình công cộng có hành lang bảo vệ an toàn phải di chuyển chỗ ở mà không còn chỗ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi

- Trong hộ gia đình có nhiều thế hệ (nhiều cặp vợ chồng) cùng chung sống, đủ điều kiện tách hộ hoặc có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng một (01) thửa đất ở bị thu hồi mà không còn chỗ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi Số lô đất bố trí tái định cư không vượt quá số cặp vợ chồng và số hộ đang sử dụng chung thửa đất bị thu hồi

2.5.3.2 Việc thực hiện bố trí tái định cư và hỗ trợ tái định cư [17], [19]

- Cơ quan được giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho từng hộ gia đình bị thu hồi đất, phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai phương án này tại trụ sở của đơn vị, tại trụ sở UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi và tại nơi tái định cư; nội dung thông báo gồm:

+ Địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư

+ Dự kiến bố trí các hộ vào tái định cư

- Ưu tiên tái định cư tại chỗ cho người bị thu hồi đất tại nơi có dự án tái định cư, ưu tiên vị trí thuận lợi cho các hộ sớm thực hiện GPMB, hộ có vị trí thuận lợi tại nơi ở cũ, hộ gia đình chính sách

- Tạo điều kiện cho các hộ vào khu tái định cư được xem cụ thể khu tái định cư và thảo luận công khai về dự kiến bố trí tái định cư

- Hạ tầng khu tái định cư phải được xây dựng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ

- Trường hợp hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ở phải di chuyển chỗ ở mà tự lo chỗ ở thì được hỗ trợ một khoản tiền bằng suất đầu tư

hạ tầng tính cho một hộ gia đình tại khu tái định cư

- Suất tái định cư tối thiểu: Diện tích tối thiểu là 48 m2; giá đất bằng suất đầu tư hạ tầng kỹ thuật khu dân cư (khu tái định cư) theo quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt

2.5.4 Thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

* Trước Nghị định 69/2009/NĐ-CP [17]

Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt đối với dự án có tổng giá trị bồi thường,

hỗ trợ và TĐC trên 10 tỷ đồng; Chủ tịch UBND huyện, thành phố phê duyệt các dự án còn lại

* Sau Nghị định số 69/2009/NĐ-CP [19]

- UBND tỉnh phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất liên quan đến địa giới hành chính từ hai huyện, thành phố trở lên

- UBND huyện, thành phố phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp còn lại

2.5.5 Những tồn tại vướng mắc và nguyên nhân

a Tồn tại:

- Cơ chế chính sách bồi thường GPMB còn nhiều bất cập, thiếu đồng

bộ, thậm chí còn có mâu thuẫn gây phát sinh nhiều thắc mắc, khiếu nại của người dân có đất thu hồi

- Công tác tổ chức thực hiện còn thiếu linh hoạt; công tác giải quyết những thắc mắc khiếu nại của nhân dân còn chưa kịp thời;

- Sự phối hợp giữa các ngành, các địa phương trong công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC chưa chặt chẽ, vẫn còn tồn tại tình trạng ngại va chạm,

sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh; có nơi, bộ máy chuyên trách chưa đầy đủ năng lực, thực hiện chưa nghiêm túc, đầy đủ yêu cầu về quy trình GPMB, nhất là nguyên tắc công khai, dân chủ;

- Việc thiếu tự giác, thiếu hiểu biết, thậm trí cố ý làm sai của một số bộ phận cán bộ và nhân dân là trở ngại không nhỏ cho công tác GPMB và là nguyên nhân chủ yếu gây nên tình trạng khiếu kiện phức tạp, kéo dài

- Địa phương không có kinh phí thực hiện quy hoạch sử dụng đất tạo quỹ đất sách thu hút đầu tư, trong khi đó việc lựa chọn nhà đầu tư còn chưa chặt chẽ, chưa đánh giá được năng lực của nhà đầu tư nên tại một số dự án công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư kéo dài; chậm đầu tư gây bức xúc trong nhân dân và gây khó khăn cho chính quyền địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện

b Nguyên nhân của tồn tại:

* Chủ quan:

- Công tác tuyên truyền phổ biến chính sách pháp luật đất đai, bồi thường GPMB còn hạn chế làm cho người dân hiểu không đầy đủ, hiểu sai về chính sách bồi thường gây thắc mắc, khiếu kiện

- Công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số địa phương còn chưa sâu sát đặc biệt là việc giải thích những thắc mắc, khiếu nại và giải quyết đơn thư liên quan đến bồi thường GPMB của người dân chưa dứt điểm gây bức xúc và nghi ngờ trong nhân dân

- Công tác lập hồ sơ địa chính và việc thực hiện chỉnh lý biến động đất đai

ở các địa phương chưa thực hiện đầy đủ trong khi đó, công tác quản lý đất đai ở các địa phương còn lỏng lẻo, việc thực hiện pháp luật đất đai trước đây không đồng bộ, khó có căn cứ tính hợp lệ, hợp pháp, nguồn gốc quyền sử dụng đất

- Lực lượng cán bộ công chức quản lý đất đai nói chung và bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư nói riêng còn thiếu về số lượng, yếu về chất lượng lại phân

bố chưa khoa học nên thường trong tình trạng quá tải Trong khi đó, trình độ nghiệp vụ, chuyên môn cũng như phương pháp làm việc và ý thức trách nhiệm

của một bộ phận cán bộ công chức nhất là ở địa phương còn hạn chế làm mất lòng tin trong nhân dân dẫn đến nhiều thắc mắc, khiếu nại

- Một số dự án chậm đầu tư, bồi thường GPMB không dứt điểm, kéo dài trải qua các chính sách bồi thường GPMB khác nhau gây nhiều bức xúc trong nhân dân

- Việc xây dựng bảng giá đất hiện nay còn nhiều bất cập do thiếu kinh phí cho công tác xây dựng giá đất dẫn đến Bảng giá đất hàng năm chưa phản ánh đúng giá đất thực tế, chưa đáp ứng được các yêu cầu của công tác tài chính về đất đai đặc biệt đối với công tác bồi thường GPMB (Vướng mắc chính hiện nay của công tác bồi thường GPMB là giá đất

- Việc bố trí kinh phí bồi thường hỗ trợ và tái định cư ở một số dự án chưa kịp thời dẫn đến một số dự án đã phê duyệt phương án bồi thường GPMB nhưng không có kinh phí để chi trả dẫn đến dự án kéo dài qua các chính sách khác nhau

- Việc định hướng chuyển đổi nghề nghiệp và giải quyết việc làm cho người nông dân sau khi thu hồi đất cũng như định hướng sử dụng tiền bồi

thường hỗ trợ cho người nông dân còn hạn chế (Hiện nay, tiền bồi thường người

dân chủ yếu sử dụng vào mục đích xây dựng nhà cửa, mua sắm trang thiết bị

là chính) [13]

* Khách quan:

- Chính sách Pháp luật về đất đai và các quy định về bồi thường GPMB ngày càng mở lại thường xuyên thay đổi (Từ khi thực hiện Luật Đất đai 2003 đến nay Chính phủ đã ban hành 5 Nghị định liên quan đến bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư kèm theo đó là rất nhiều văn bản hướng dẫn của các Bộ) gây rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện, người dân trông chờ chính sách sau

có lợi hơn chính sách trước, đồng thời một số chính sách tạo ra sự thiếu công bằng giữa người chấp hành tốt và người không chấp hành đã gây ra thắc mắc, khiếu kiện, rất khó khăn trong quá trình giải quyết

- Chính sách hỗ trợ bằng đất ở dịch vụ còn nhiều bất cập, rất khó thực hiện: Theo quy định kinh phí xây dựng khu đất ở dịch vụ do người dân phải chi trả nhưng thực tế hiện nay cơ bản người dân có đất Nhà nước thu hồi đều

bán “tiêu chí” để lấy tiền chênh lệch trước khi được giao đất do vậy rất khó

khăn trong việc huy động kinh phí thực hiện, việc huy động nguồn vốn bên ngoài khó khăn do chưa có cơ chế, chính sách

- Chính sách về việc nhà đầu tư phải thoả thuận (nhận chuyển nhượng)

trước khi chuyển mục đích thực hiện dự án theo quy định của Luật Đất đai năm 2003 đối với những dự án không thuộc diện Nhà nước thu hồi đất dẫn đến có sự chênh lệch lớn về giá đất giữa dự án nhà nước thu hồi đất và dự án

nhà đầu tư thoả thuận (Mặc dù mục đích sử dụng đất sau khi thu hồi chuyển mục đích là như nhau) Trong khi đó Nhà nước chưa kiểm soát được các giao dịch (chuyển nhượng) về quyền sử dụng đất dẫn đến đơn giá bồi thường về

đất còn chưa sát với giá thực tế [13]

PHẦN 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng nghiên cứu

Các hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất trên địa bàn, thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư để Cải tạo, mở rộng Nhà máy phân đạm Hà Bắc từ 2007 – 2011

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Dự án: Cải tạo, mở rộng Nhà máy Phân đạm Hà Bắc

- Được Tổng công ty Hoá chất Việt Nam phê duyệt dự án và đầu tư xây dựng công trình: Cải tạo, mở rộng Nhà máy Phân đạm Hà Bắc, tại Quyết định

số 212/QĐ-HCVN ngày 19/3/2008 ; Diện tích: 20,86 ha;

- Vị trí tại phường Thọ Xương, thành phố Bắc Giang

- Thời gian thực hiện từ năm 2007 đến năm 2011

- Chủ đầu tư: Công ty TNHH một thành viên Phân đạm và Hoá chất Hà Bắc

- Hình thức đầu tư: Nâng cấp, mở rộng Nhà máy Phân đạm Hà Bắc

- Hình thức quản lý thực hiện dự án: Theo hình thức chủ đầu tư trực tiếp quản lý thực hiện dự án

- Tổ chức được giao thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB: Trung tâm Phát triển quỹ đất và Cụm công nghiệp thành phố Bắc Giang

3.3 Nội dung nghiên cứu:

- Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến công tác GPMB

- Đánh giá thực trạng tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Phân tích đánh giá ưu, nhược điểm trong công tác bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư của dự án: Cải tạo, mở rộng Nhà máy Phân đạm Hà Bắc

- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội nhằm nâng cao hiệu quả của công tác bồi thường GPMB của địa phương trong thời gian tới

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp tiếp cận hệ thống

- Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đặt trong mối quan hệ tổng hợp từ góc độ kinh tế, pháp lý, hành chính, chính sách pháp luật liên quan đến thực tiễn triển khai thực hiện chính sách và thi hành pháp luật

3.4.2 Phương pháp thu thập số liệu

- Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp: Thu thập tài liệu, số liệu thông qua sách, báo, Internet và tiếp cận với các tổ chức thực hiện như Trung tâm phát triển quỹ đất; Ban quản lý dự án, phòng Tài nguyên Môi trường, phòng Thống kê, Hội đồng GPMB của thành phố Bắc Giang, các phòng ban có liên quan để trao đổi, thu thập thông tin về tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Phối hợp với các tổ chức tham gia thực hiện công tác GPMB để đánh giá thu thập tài liệu

3.4.3 Phương pháp điều tra, phỏng vấn

- Phương pháp điều tra, phỏng vấn: Em tiến hành điều tra, phỏng vấn 12 cán bộ tham gia công tác bồi thường GPMB nơi có đất thu hồi và 40 hộ gia đình có đất bị thu hồi bằng bảng hỏi Quá trình phỏng vấn được diễn ra một cách ngẫu nhiên tại các hộ, trong đó các hộ được phỏng vấn bao gồm cả các

hộ có điều kiện kinh tế khá giả, trung bình và khó khăn Những người dân được phỏng vấn bao gồm cả nam và nữ ở các lứa tuổi khác nhau

3.4.4 Phương pháp so sánh

Trên cơ sở số liệu thu thập được phân tích đánh giá tồn tại và hạn chế trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở các giai đoạn thực hiện dự án Kết quả thu được so sánh với kế hoạch thực hiên và yêu cầu của dự án

3.4.5 Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích

Trên cơ sở số liệu thu thập cũng như các chính sách liên quan tiến hành tổng hợp, phân tích Tổng hợp các yếu tố tác động đến kết quả thực hiện dự

án

3.4.6 Phương pháp xử lý số liệu

- Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán và trình bày các số liệu đã thu thập được bằng số trung bình hoặc tổng trên phần mềm Word, Excel Các số liệu được trình bày như diện tích, đơn giá, số tiền bồi thường…

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 4.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằng

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý: Nhà máy Phân đạm Hà Bắc nằm trên địa bàn của phường Thọ Xương

Thọ Xương là phường thuộc Thành phố Bắc Giang, có tổng diện tích tự nhiên là 426,26 ha

Phường Thọ Xương có vị trí địa giới hành chính như sau:

- Phía Bắc giáp huyện Lạng Giang

- Phía Đông giáp xã Xương Giang

- Phía Nam giáp phường Trần Nguyên Hãn, Trần Phú và Ngô Quyền

- Phía Tây giáp xã Song Mai

Thọ Xương có vị trí thuận lợi trong việc phát triển kinh tế, giao lưu văn hóa với các phường, xã trong thành phố cũng như thuận lợi trong việc tiếp thu

và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất, vận chuyển hàng hóa, tiếp cận với thị trường tiêu thụ sản phẩm

4.1.1.2 Địa hình, địa mạo

Phường Thọ Xương có địa hình bằng phẳng, độ dốc nhỏ ( 00 – 80) Độ cao trung bình so với mặt nước biển từ 8m – 10m Ao, hồ trên địa bàn phường khá nhiều nhưng phần lớn có diện tích nhỏ, hẹp, nông, nên khả năng tiếp nhận cũng như cung cấp nước hạn chế

4.1.1.3 Khí hậu

Phường Thọ Xương nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, hàng năm

có 4 mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông Mùa xuân và mùa Thu là hai mùa chuyển tiếp có khí hậu ôn hòa, mùa Hạ nóng ẩm, mưa nhiều, mùa Đông lạnh giá, mưa ít Theo chế độ mưa có thể chia khí hậu của Phường thành 2 mùa chính:

- Mùa nóng ( mùa mưa): Từ tháng 4 đến tháng 10, trong thời gian này lượng mưa đạt tới 1400 mm, chiếm 90% lượng mưa cả năm và có tới 138 ngày có nhiệt độ trên 300C

- Mùa lạnh ( mùa khô): Từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau Nhiệt độ trung bình trong ngày thấp, có ngày xuống dưới 150C

- Nhiệt độ:

+ Nhiệt độ trung bình trong năm vào khoảng 23,40C

+ Nhiệt độ trung bình năm cao nhất là 26,90C

+ Nhiệt độ trung bình năm thấp nhất là 20,50C

+ Nhiệt độ thấp nhất trung bình vào tháng 1 ( phổ biến từ 10 – 150C) Các tháng có nhiệt độ trung bình < 200C ( phổ biến từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau), các tháng có nhiệt độ trung bình lớn hơn 250C ( phổ biến từ tháng 5 đến tháng 9)

- Tổng số giờ nắng trung bình cả năm: 1730 giờ

- Độ ẩm không khí: Độ ẩm không khí trung bình 81%, cao nhất 86% vào tháng 4 và thấp nhất 76% vào tháng 12

- Chế độ gió, bão: Phường Thọ Xương nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng của gió mùa, ít khi chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão, nhưng thỉnh thoảng có những trận mưa lớn do nằm trong dải hội tụ nhiệt đới Hướng gió chủ đạo là gió Đông và Đông Bắc (từ tháng 11-3 năm sau), mùa hạ gió chủ đạo là gió Đông Nam (từ tháng 4 -10) Tốc độ gió mạnh nhất 34 m/s Bão thường xuất hiện vào tháng 7, 8, 9 gây mưa to gió lớn

4.1.1.4 Thuỷ văn

Hệ thống kênh mương được bố trí khá hợp lý, đảm bảo việc cung cấp

và tưới tiêu nước thuận lợi Đây là điều kiện thuận lợi cho mục đích phát triển nông nghiệp, nâng cao năng suất cây trồng và hệ số sử dụng đất

4.1.1.5 Các nguồn tài nguyên

- Tài nguyên đất: Đất đai phường nhìn chung có điều kiện thổ nhưỡng thuận lợi cho việc phát triển sản xuất nông nghiệp, phát triển công nghiệp, thương mại dịch vụ Theo kết quả thống kê đất đai năm 2012 thì tổng diện tích đất tự nhiên của phường là 426,26 ha

- Tài nguyên nước:

+ Tài nguyên nước mặt: lấy từ nguồn nước sông Thương, nhìn chung nguồn nước mặt cung cấp khá dồi dào, ổn định và là nguồn cung cấp nước chính cho sinh hoạt và sản xuất của nhân dân

+ Tài nguyên nước ngầm: Hiện tại nước sinh hoạt của nhân dân, nước phục vụ làm việc tại các cơ quan trên lãnh thổ phường chủ yếu dùng nước ngầm qua xử lý

- Tài nguyên nhân văn:

+ Phường Thọ Xương có nền văn hóa tương đối lâu đời với nhiều truyền thống và phong tục tập quán Đây là điều kiện để các cấp chính quyền cần quan tâm để duy trì và giữ gìn truyền thống văn hóa, bản sắc dân tộc vốn

có của địa phương góp phần sự phát triển chung của toàn phường

+ Nhìn chung, nhân dân trong phường có nền văn hóa truyền thống, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc trong nhân dân, nâng cao tinh thần đoàn kết yêu thương cộng đồng

- Cảnh quan môi trường:

+ Môi trường cảnh quan của phường bị ảnh hưởng của các hoạt động sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp Đồng thời, vấn đề rác thải sinh hoạt và rác thải của các hoạt động tiểu thủ công nghiệp chưa được quan tâm xử lý đúng mức, chính vì vậy trong thời gian tới cần có những biện pháp xử

lý triệt để nhằm tránh tình trạng ô nhiễm môi trường có thể xảy ra

+ Suy thoái môi trường đất: Môi trường đất phần nào bị ảnh hưởng bởi sự lạm dụng phân bón hóa học cũng như thuốc bảo vệ thực vât mà người dân đã sử dụng trong các hoạt động sản xuất nông nghiệp

4.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội

4.1.2.1 Tăng trưởng - chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thực trạng phát triển các ngành kinh tế:

Đánh giá tổng kết tình hình thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội trong những năm qua cho thấy, nền kinh tế của phường luôn có sự chuyển biến, cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp, dịch vụ, sản xuất nông nghiệp và các dịch vụ ngành nghề tiếp tục được phát triển, sản xuất nông nghiệp được mùa, năng suất sản lượng đều tăng

Cơ cấu kinh tế năm 2012:

+ Nông nghiệp chiếm: 34,00%

+ Tiểu thủ công nghiệp, xây dựng chiếm: 43,00%