Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam tại phường Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên – Tỉnh Thái Nguyên.

Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: -Bồi thường bằng nhà ở.. - Thông tư li

HÀ VĂN TUYỂN

Tên đề tài:

“ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ

ÁN NHÀ MÁY ĐIỆN TỬ GLONICS VIỆT NAM TẠI PHƯỜNG PHÚ,

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN – TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Quản lý đất đai

Khoa : Quản lý Tài Nguyên

Khóa học : 2010 – 2014

Người hướng dẫn : TS Nguyễn Thị Lợi

Thái Nguyên, năm 2014

Thực tập tốt nghiệp là một giai đoạn cần thiết và hết sức quan trọng đối với mỗi sinh viên, đó là thời gian để sinh viên tiếp cận với thực tế, nhằm củng

cố và vận dụng những kiến thức mà mình đã học được trong nhà trường Được sự nhất trí của Ban Giám Hiệu nhà trường, Ban Chủ nhiệm khoa Quản

Lý Tài Nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái nguyên, em đã tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam tại phường Phú Xá, Thành phố Thái Nguyên – Tỉnh Thái Nguyên”

Sau một thời gian nghiên cứu và thực tập bản báo cáo tốt nghiệp của

em đã hoàn thành chương trình, kế hoạch thực tập tốt nghiệp tại cơ sở Để hoàn thành báo cáo khóa luận tốt nghiệp này, em xin bày tỏ lòng biết ơn trân trọng nhất tới các thầy cô giáo trong khoa Quản Lý Tài Nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã giảng dạy và hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường Đồng thời em xin

bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo – TS Nguyễn Thị Lợi người đã trực

tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn đến ban lãnh đạo Trung Tâm Phát Triển Quỹ Đất thành phố Thái Nguyên, các cán bộ, chuyên viên, các ban ngành khác đã giúp đỡ

em trong quá trình thực tập và hoàn thành khóa luận

Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã động viên, khuyến khích em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 05 tháng 05 năm 2014

Sinh viên thực hiện

Hà Văn Tuyển

MỤC LỤC

1.2 Mục đích của đề tài 2

1.3 Yêu cầu của đề tài 2

1.4 Ý nghĩa của đề tài 3

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Khái quát về công tác bồi thường GPMB 4

2.1.1 Khái niệm về bồi thường hỗ trợ và tái định cư 4

2.1.2 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB 5

2.1.3 Đối tượng và điều kiện được đền bù 5

2.2 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường GPMB 7

2.2.1 Cơ sở pháp lý 7

2.2.2 Cơ sở khoa học 8

2.2.3 Các văn bản pháp quy của Nhà nước về bồi thường GPMB 12

2.2.4 Các văn bản của UBND tỉnh Thái Nguyên liên quan đến công tác bồi thường GPMB 13

2.3 Công tác bồi thường GPMB trên thế giới và Việt Nam 14

2.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới 14

2.3.2 Công tác bồi thường GPMB ở nước Việt Nam 18

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 23

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 23

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 23

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 23

3.2.1 Địa điểm 23

3.2.2 Thời gian 23

3.3 Nội dung nghiên cứu 23

3.3.1 Đánh giá sơ lược tình hình cơ bản phường Phú Xá, nơi triển khai Dự án 23

3.3.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam 23

3.3.3 Đánh giá thực trạng đời sống người dân sau khi bị Nhà nước thu hồi đất tại dự án 24

3.4 Phương pháp nghiên cứu 24

3.4.1 Điều tra số liệu thứ cấp 24

3.4.2 Điều tra số liệu sơ cấp 24

3.4.3 Phương pháp tổng hợp và xử lí số liệu 24

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 Đánh giá tình hình cơ bản trên địa bàn phường Phú Xá 26

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

4.1.2 Đặc điểm kinh tế, xã hội 30

4.1.3 Tình hình quản lý, sử dụng đất đai phường Phú Xá 37

4.1.4 Hiện trạng sử dụng đất đai phường Phú Xá năm 2013 40

4.2 Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng tại dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam tại phường Phú Xá thành phố Thái Nguyên, Tỉnh Thái Nguyên 44

4.2.1 Khái quát tình hình công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam tại phường Phú Xá, Tp Thái Nguyên 44

4.2.2 Đánh giá công tác thống kê đất đai trong khu vực thực hiện dự án 44

4.2.3 Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án 45

4.2.4 Công tác bồi thường về đất 49

4.3 Thực trạng đời sống người dân sau khi bị thu hồi đất tại tại dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam tại phường Phú Xá, TP Thái Nguyên 53

4.3.1 Kết quả điều tra, phỏng vấn các hộ về tình hình thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ 53

4.3.2 Tác động đến thu nhập 55

4.3.3 Ảnh hưởng của thu hồi đất đến lao động và việc làm 56

4.4 Đánh giá những thuận lợi khó khăn trong công tác GPMB của dự án và đề xuất những phương án giải quyết 59

4.4.1 Đánh giá những thuận lợi khó khăn trong công tác bồi thường GPMB 59

4.4.2 Đề xuất các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất và rút ra những bài học kinh nghiệm 61

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

ADB Asian Development Bank (Ngân hàng Châu Á) BTHT Bồi thường hỗ trợ

CNH-HĐH Công nghiêp hóa- Hiện đại hóa

GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

GPMB Giải phóng mặt bằng

KT – XH Kinh tế- xã hội

NĐ-CP Nghị định- Chính phủ

NQ-TU Nghị quyết- Thành ủy

NQ-HĐND Nghị quyết- Hội đồng nhân dân

QĐ-UBND Quyết định- Ủy ban nhân dân

THCS Trung học cơ sở

TT-BTNMT Thông tư- Bộ Tài nguyên Môi trường

TT-BTC Thông tư Bộ Tài chính

TTLT Thông tư liên tịch

TN&MT Tài nguyên và Môi trường

TTCN Tiểu thủ công nghiệp

TMDV Thương mại dịch vụ

WB World Bank (Ngân hàng Thế giới)

Bảng 4.1: Một số kết quả sản xuất nông nghiệp của Phường Phú Xá 31

Bảng 4.2: Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 của phường PhúXá 44

Bảng 4.3: Kết quả thống kê diện tích đất đai bị thu hồi của dự án 44

Bảng 4.4: Giá đất nông nghiệp cho khu vực giải phóng mặt bằng 46

Bảng 4.5: Đơn giá đất ở tại khu vực giải phóng mặt bằng của dự án 48

Bảng 4.6: Đơn giá bồi thường đất nông nghiệp của dự án 47

Bảng 4.7: Kết quả bồi thường đất nông nghiệp của dự án 50

Bảng 4.8: Kết quả bồi thường về đất ở của dự án 51

Bảng 4.9: Kết quả bồi thường về tài sản, cây cối trên đất … 51

Bảng 4.10: Tổng kinh phí bồi thường của dự án … …52

Bảng 4.11: Ý kiến của người dân về công tác BTGPMT tại dự án………….54

Bảng 4.12: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất 55

Bảng 4.13 : Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân trước và sau khi bị thu hồi đất……… ……… 58

Hình 4.1 Biểu đồ cơ cấu đất đai phường Phú Xá 43Hình 4.2 Thu nhập của các hộ dân t sau khi bị thu hồi đất……… 56Hình 4.3 Sự thay đổi về ngành nghề của các hộ gia đình trước và sau khi bị

thu hồi đất……… … 59

sử dụng đất đai hợp lý và nâng cao chất lượng của đất

Trong những năm gần đây thực hiện công tác đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước do Đảng đề ra, đất nước ta có nhiều khởi sắc, kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang trên đà phát triển với các khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ, văn hóa… Sự thay đổi

và phát triển đó đòi hỏi phải có mặt bằng xây dựng Vậy để thực hiện các dự

án phát triển kinh tế - xã hội Nhà nước phải thu hồi một phần đất của người dân đang sử dụng

Công tác giải phóng mặt bằng là một việc hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn Vì vậy công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân Thực tế, qua nhiều dự án đã cho thấy công tác giải phóng mặt bằng vẫn tồn tại nhiều bất cập Khó khăn lớn nhất của công tác giải phóng mặt bằng là việc xác định giá bồi thường nhưng giá bồi thường lại luôn thấp hơn so với giá thị trường, do vậy ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của người dân, họ luôn cảm thấy mức giá bồi thường là chưa thỏa đáng Đó cũng là lí do chính khiến cho người dân không tình nguyện chuyển đi, không ủng hộ công tác giải phóng mặt bằng

Trong thời gian qua, thành phố Thái Nguyên đang tập trung vào phát triển hạ tầng, công nghiệp và dịch vụ dẫn tới sự phát triển dân cư cũng như nhu cầu cải thiện đời sống ăn ở của nhân dân Nhiều công trình dự án đã hoàn thành và đi vào hoạt động đem lại nhiều thành tựu về kinh tế - xã hội Tuy nhiên, có nhiều dự án đã hoàn thành, các công trình đã đi vào sử dụng nhưng vẫn còn rất nhiều vấn đề liên quan đến đất đai của người dân yêu cầu cơ quan

có thẩm quyền giải quyết Nguyên nhân chính là do mức bồi thường đất đai

chưa thỏa đáng hay còn ở nguyên nhân khác? Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng không chỉ là di dời dân khỏi khu vực giải tỏa mà còn phải có kế hoạch cụ thể trong công tác tái định cư và hỗ trợ phát triển kinh tế ổn định đời sống của người dân sau tái định cư

Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác giải phóng mặt bằng, được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu nhà trường, ban Chủ nhiệm khoa Tài nguyên và Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn trực tiếp của cô giáo

TS Nguyễn Thị Lợi em tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án Nhà Máy Điện Tử GLONICS Việt Nam tại phường Phú Xá– Thành phố Thái Nguyên – Thái Nguyên”

1.3 Yêu cầu của đề tài

- Phải nắm vững chính sách, pháp luật đất đai, đặc biệt là các chính sách về bồi thường GPMB và các văn bản có liên quan của trung ương cũng như của địa phương

- Nguồn số liệu, tài liệu điều tra thu thập phải có độ tin cậy, chính xác, trung thực và khách quan, phản ánh đúng quá trình thực hiện các chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng qua một số dự án đã được thực hiện trên địa bàn nghiên cứu

- Dựa trên những số liệu đã thu thập được để đề ra các giải pháp hợp lý nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB và nâng cao đời sống của nhân dân có đất bị thu hồi

1.4 Ý nghĩa của đề tài

* Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu:

- Đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc học tập và nghiên cứu khoa học Nó giúp củng cố kiến thức đã học trên lớp, tiếp thu những kiến thức, kinh nghiệm thực thế hiểu rõ hơn công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể

là BT- GPMB và hỗ trợ tái định cư

* Ý nghĩa thực tiễn:

- Đối với thực tiễn đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng có hiệu quả

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Khái quát về công tác bồi thường GPMB

2.1.1 Khái niệm về bồi thường hỗ trợ và tái định cư

2.1.1.1 Bồi thường

Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao Như vậy bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

2.1.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới…

2.1.1.3 Tái định cư

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đấy

để sinh sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó Như vậy tái đinh cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT- XH đối với một bộ phận dân

cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau:

-Bồi thường bằng nhà ở

-Bồi thường bằng giao đất ở mới

-Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở

Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng Các dự án tái định cư cũng được gọi là các dự án phát triển và được thực hiện như các dự án khác (Nghị định 197, 2004) [5]

2.1.1.4 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Khi tiến hành thực thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi, nhà đầu tư Tuy nhiên, có thể nhận thấy một điều là cùng một lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa

vụ và trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường hỗ trợ

và tái định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mỗi quan hệ phức tạp này,

đó là chính sách liên quan đến lợi ích của mỗi bên

2.1.2 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB

Trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng có nhiều yếu tố tác động, các yếu tố này có thể phần nào thúc đẩy công tác GPMB diễn ra thuận lợi hoặc có thể gây cản trở tiến độ bồi thường GPMB, đó là những yếu tố sau:

- Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Tác động của công tác cho thuê đất, giao đất

- Đăng kí đất đai lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê kiểm kê đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra, kiểm tra công tác quản lý nhà nước về đất đai và tổ chức thực hiện

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại tố cáo các vi phạm trong quản lý và

sử dụng đất đai

2.1.3 Đối tượng và điều kiện được đền bù

Nội dung này được Nhà nước quy định rõ ràng tại khoản 1 Điều 42 Luật đất đai 2003 như sau: “Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì người thu hồi đất được bồi thường”

2.2.3.1 Đối tượng được đền bù theo quy định của pháp luật

Tổ chức, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, cá nhân trong nước, ngoài nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi (gọi chung là người bị thu hồi đất) được đền bù

thiệt hại về đất khi bị thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích công cộng phải là người có đủ điều kiện được đền bù thiệt hại về đất

Người được đền bù thiệt hại về tài sản trên đất phải là người sử dụng hợp pháp tài sản đó, phù hợp với quy định của pháp luật

2.2.3.2 Điều kiện được đền bù thiệt hại

* Điều kiện được đền bù thiệt hại về đất

Theo quy định của Luật đất đai 2003 người bị Nhà nước thu hồi được đền bù phải có một trong các điều kiện sau:

- Có giấy CNQSDĐ theo quy định của pháp luật về đất đai

- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nước có quyền theo quy định của pháp luật đất đai

- Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản làm muối, tại vùng có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn ở miền núi, hải đảo nay được UBND xã, phường xác nhận là người sử dụng đất ổn định không có tranh chấp

- Hộ gia đình cá nhân sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định thi hành

án của tòa án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã được thi hành

- Hộ gia đình cá nhân sử dụng đất mà trước đây cơ quan Nhà nước đã

có quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách của đất đai của Nhà nước, nhưng trong thực tế Nhà nước chưa quản lý mà hộ gia đình, cá nhân vẫn chưa sử dụng

* Điều kiện được đền bù tài sản trên đất

Khi thu hồi đất, ngoài việc được đền bù trên đất thì người bị thu hồi sẽ được đền bù về đất, đền bù về tài sản trên đất theo những nguyên tắc và điều kiện sau:

- Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được bồi thường

- Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất

đó thuộc đối tượng không được bồi thường thì tùy từng trường hợp cụ thể được bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản

- Nhà, công trình gắn liền với đất được xây dựng sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất công bố mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép xây dựng thì không được bồi thường

- Tài sản gắn liền với đất được tạo lập sau khi có quyết định thu hồi đất được công bố thì không được bồi thường

- Chủ sử dụng tài sản là người có tài sản trên đất hợp pháp khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được đền bù thiệt hại theo giá hiện có của tài sản

2.2 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường GPMB

- Luật đất đai 2003 và nghị định 181/2004/NĐ - CP của chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

-Nghị định 107/2004/NĐ - CP của chính phủ về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

-Thông tư 116/2004/TT - BTC của Bộ tài chính về hướng dẫn thi hành nghị định 197/2004/NĐ - CP

- Nghị định 188/2004/NĐ - CP của chính phủ về phương pháp xác định giá đất

- Thông tư 114/2004/TT - BTC về hướng dẫn thực hiện nghị định 188/2004/NĐ-CP

- Nghị định 84/2007/NĐ - CP của Chính phủ quy định bổ sung về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Thông tư 06/2007/TT - BTNMT của Bộ tài nguyên và Môi trường về hướng dẫn một số điều của nghị định 84/2007/NĐ - CP

- Thông tư liên tịch số 14/2008/TTLT - BTC - BTNMT của Bộ Tài chính

- Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn một số điều của Nghị định 84/2007/NĐ - CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định 69/2009/NĐ - CP của Chính phủ bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

2.2.2 Cơ sở khoa học

Theo Nghị định 197

Điều 38 Các trường hợp thu hồi đất

Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây:

1.Nhà nước sử dụng đất vào các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế

2.Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đó có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất

3.Sử dụng đất không đúng mục đích sử dụng, sử dụng đất không có hiệu quả

4.Người sử dụng cố ý hủy hoại đất

5.Đất được giao không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền

6.Đất bị lấn chiếm trong các trường hợp sau đây:

- Đất chưa sử dụng bị lấn chiếm

- Đất chưa được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai 2003 mà người sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm

7 Cá nhân sử dụng đất mà không có người thừa kế

8 Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất

9 Người sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước

10 Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn mà không được gia hạn khi hết thời hạn

11 Đất trồng cây hàng năm không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liền, đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong thời hạn 18 tháng liền, đất trồng rừng không được sử dụng trong 24 tháng liền

12 Đất được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tư mà không được thực hiện trong thời hạn 12 tháng liền hoặc tiến độ sử dụng đất chậm hơn 4 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư, kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất đó cho phép (Nghị định 197, 2004) [5]

Điều 8: Điều kiện được bồi thường đất

Người bị Nhà nước thu hồi đất, có một trong những điều kiện sau đây thì được bồi thường:

1 Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về đất đai, nghĩa là cơ quan có thẩm quyền giao đất phải phù hợp với quy định của pháp luật về đất đai tại thời điểm quy định

2.Một số loại giấy tờ cụ thể như sau:

Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đai theo quy định cuả pháp luật

- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời

- Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất, hoặc tài sản gắn liền với đất, giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất của cơ quan tổ chức giao nhà và có xác nhận của UBND xã

- Giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất được UBND xã xác nhận đất sử dụng theo quy định của pháp luật

- Giấy tờ thanh lý, hóa giá nhà ở, mua nhà ở gắn liền với đất theo quy định của pháp luật

3 Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ quy định như trên nhưng đất đã sử dụng ổn định trước ngày 15/10/1993 hay là sử dụng sau ngày 15/10/1993, nay được UBND cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp khi Nhà nước thu hồi được bồi thường

4 Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất có một trong các giấy tờ quy định tại khoản 3 Nghị định 197 điều này mà trên giấy tờ ghi tên người khác, kèm theo giấy tờ việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có chữ ký của các bên có liên quan nhưng đến thời điểm có quyết định thu hồi đất chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật, nay được UBND xã xác nhận là không có tranh chấp (Nghị định 197, 2004) [5]

Điều 2: Đối tượng áp dụng

1 Tổ chức, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, hộ gia đình, cá nhân nước ngoài đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi đất (sau đây gọi chung là người bị thu hồi đất)

2 Người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, được bồi thường đất, tài sản, được hỗ trợ và bố trí tái định cư theo quy định tại Nghị định này

3 Nhà nước khuyến khích người có đất, tài sản thuộc phạm vi thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích quy định tại khoản 1, Điều 1 của Nghị định này tự nguyện hiến, tặng một phần hoặc toàn bộ đất, tài sản cho Nhà nước (Nghị định 197, 2004) [5]

Điều 6 Nguyên tắc bồi thường

1 Người bị Nhà nước thu hồi đất có đủ điều kiện quy định tại Điều 8 của Nghị định này thì được bồi thường, trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường thì UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là UBND cấp tỉnh) xem xét để hỗ trợ

2 Người bị thu hồi đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất

để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới

hoặc bằng nhà ở, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thực hiện thanh toán bằng tiền

3 Trường hợp người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường, hỗ trợ để hoàn toàn trả ngân sách Nhà nước (Nghị định 197, 2004) [5]

Điều 7 Những trường hợp thu hồi đất mà không được bồi thường

1 Người sử dụng đất không đủ điều kiện theo quy định tại Điều 8 của Nghị định này

2 Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có ngân sách từ Nhà nước; được Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm; đất nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà tiền trả cho việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước

3 Đất bị thu hồi thuộc một trong các trường hợp quy định tại các khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9,10, 11 và 12 Điều 38 Luật đất đai 2003

Việc xử lý tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tài sản đã đầu tư trên đất đối với đất bị thu hồi quy định tại khoản này được thực hiện theo quy định tại khoản 3 Điều 34 và Điều 35 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai

4 Đất nông nghiệp do cộng đồng dân cư sử dụng

5 Đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của xã, phường, thị trấn

6 Người bị Nhà nước thu hồi đất có một trong các điều kiện quy định tại Điều 8 của Nghị định này nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1, 2, 3, 4 và 5 Điều này.(Nghị định 197, 2004) [5]

Điều 41 Thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án

1 Thẩm định phương án BTHT và TĐC đối với các trường hợp:

a) Thu hồi đất có liên quan từ 2 quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh trở lên

b) Phương án BTHT và TĐC của dự án do UBND tỉnh phê duyệt

2 Nội dung thẩm định gồm:

a) Việc áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ của dự án

b) Việc áp giá đất, giá tài sản để tính bồi thường

c) Phương án bố trí tái định cư

3 Việc thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư do Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan cho phù hợp với đặc điểm, tính chất của từng dự án

Trường hợp cần thiết, Chủ tịch UBND tỉnh quyết định thành lập hội đồng thẩm định do Giám đốc Sở Tài chính làm chủ tịch Hội đồng

4 Thời gian thẩm định tối đa là 15 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đề nghị phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư của dự án; sau thời hạn trên, nếu cơ quan thẩm định không có ý kiến thì Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt

5 Những phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án không thuộc quy định tại khoản 1 Điều này thì không phải thẩm định

6 Sau khi có ý kiến của cơ quan thẩm định, chủ đầu tư giúp Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt (Nghị đinh

197, 2004) [5]

2.2.3 Các văn bản pháp quy của Nhà nước về bồi thường GPMB

1 Hiến pháp năm 1992 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

là văn bản pháp quy đầu tiên là cơ sở cho việc xây dựng chính sách bồi thường GPMB qua các điều khoản sau:

Điều 17: Đất đai, rừng núi, sông hồ, nguồn nước… cùng các tài sản khác mà pháp luật quy định là của Nhà nước, đều thuộc sở hữu toàn dân Điều 18: Nói đến nhiệm vụ Nhà nước quản lý toàn bộ quỹ đất theo đúng quy hoạch và pháp luật, tổ chức và cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi

bổ, khai thác hợp lý quỹ đất đai…

2 Bộ luật dân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

3 Luật đất đai 2003 hướng dẫn việc bồi thường GPMB đối với người

có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất cùng với luật đất đai

là một số văn bản sau đi kèm: Các Nghị định, Thông tư có liên quan đến như:

- Thông tư 116/2004/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn việc thực hiện Nghị định số: 188/2004/NĐ- CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số: 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 Nghị định của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Thông tư số: 16/2004/TT-BTC ngày 7/12/2004 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

2.2.4 Các văn bản của UBND tỉnh Thái Nguyên liên quan đến công tác bồi thường GPMB

- Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 5 tháng 1 năm 2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 28/2011/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối, hoa màu gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 15/2012/QĐ-UBND ngày 11/7/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 36/2013/QĐ-UBND ngày 21/12/2013 về việc phê duyệt giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2014

2.3 Công tác bồi thường GPMB trên thế giới và Việt Nam

2.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới

Đối với các nước trên thế giới chế độ quản lý đất đai là sở hữu tư nhân, thị trường đất đai phát triển theo quy luật của thị trường hoàng hóa và mua bán tự do Việc chuyển nhượng và cho thuê ruộng đất được coi là một biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bởi họ cho rằng đất đai khi thuộc

sử hữu của các chủ sử dụng tư nhân mới có khả năng sinh lợi cao hơn so với chủ sử dụng cũ Chính vì thế việc GPMB thực chất là việc mua và bán đất theo thỏa thuận giữa người mua và người bán nên việc GPMB chỉ mang tính chất thủ tục vì đất đai thuộc sở hữu tư nhân do đó họ có quyền đem ra trao đổi hay mua bán tùy ý

2.3.1.1 Trung Quốc

Trung Quốc là một quốc gia có quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa diễn

ra mạnh mẽ Điều đó dẫn đến quá trình GPMB cũng diễn ra với tốc độ nhanh chóng Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa mở cửa đặt ra hàng loạt vấn đề mới về quản lý đất đai đô thị, xây dựng cơ sở đầu tư nước ngoài Chính phủ Trung Quốc có những quy định mới về chính sách và pháp luật để giả quyết các nhu cầu trên

Tại các thành phố lớn như: Bắc Kinh, Vũ Hán, Quảng Châu và một số tỉnh nhiệm vụ quy hoạch đất đai ở đô thị và nông thôn được Nhà nước Trung Quốc quan tâm và thực hiện triệt để

Công tác bồi thường và tái định cư ở Trung Quốc những năm gần đây, đạt được những kết quả đáng kể, nguyên nhân là do việc xây dựng các chính sách và các thủ tục rất chi tiết, ràng buộc các hoạt động tái định cư với nhiều lĩnh vực khác, mục tiêu của các chính sách này là cung cấp cơ hội phát triển cho tái định cư, thông qua cách tiếp cận và tạo nơi ở mới ổn định, tạo nguồn lực sản xuất cho người thuộc diện bồi thường và tái định cư Đối với các dự

án phải bồi thường để GPMB, kế hoạch tái định cư chi tiết được chuẩn bị trước khi thông qua dự án, cùng với việc dàn xếp kinh tế khôi phục cho từng địa phương, từng gia đình và người bị ảnh hưởng

Thành công của Chính phủ Trung Quốc trong việc thực hiện bồi thường và tái định cư là do hệ thống pháp luật đồng bộ, pháp luật đất đai và chính sách pháp luật đất đai đầy đủ, phù hợp công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất rất năng động cùng với một Nhà nước pháp quyền vững chắc Năng lực, thể chế của chính quyền địa phương theo thẩm quyền có hiệu lực cao, người dân có ý thức pháp luật nghiêm minh nhân dân tin tưởng vào chế độ tốt

đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa (Viện nghiên cứu địa chính 2002) [1]

2.3.1.2 Australia

Australia có lịch sử hình thành từ thuộc địa của Anh, nhờ vậy mà hệ thống pháp luật quản lý xã hội nói chung, quản lý sở hữu và sử dụng đất đai nói riêng được hình thành từ rất sớm Theo chiều dài lịch sử, chính sách, pháp luật đất đai Australia mang tính kế thừa và phát triển liên tục, không bị thay đổi và gián đoạn bởi thay đổi của chế độ chính trị Trên cơ sở tập hợp và vận dụng hàng chục luật khác nhau của đất nước nên pháp luật và chính sách đất đai phát triển một cách nhất quán ngày càng hoàn thiện thuộc nhóm đứng hàng đầu trên thế giới Luật đất đai của Australia quy định đất đai của quốc gia, thuộc hai loại sở hữu là sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân Luật đất đai bảo vệ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu đất đai, chủ sở hữu đất đai có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp, thừa kế theo di chúc mà không có sự cản trở nào, kể cả việc tích lũy đất đai Luật cũng quy định Nhà nước có quyền trưng thu đất tư nhân phục vụ vào mục đích công cộng, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và trưng thu gắn với việc Nhà nước thực hiện bồi thường

Ở mỗi bang ngoài luật đất đai, các văn bản quy định cụ thể việc thực hiện và các đạo luật khác có liên quan nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu đất để phát triển bền vững đất đai, khai thác tối đa hiệu quả trong việc sử dụng đất Về quản lý công trình công cộng mang lại lợi ích cho Nhà nước và nhân dân Quyền lấy đất để cấp cho các công trình công cộng là quy tắc chung bao chùm các luật có liên quan tới đất ngay cả trong trường hợp mảnh đất đó thuộc sở hữu tư nhân, giấy chứng nhận thửa đất đó có lưu quyền bảo

lưu của Nhà nước lấy lại mảnh đất đó phục vụ cho công trình công cộng (Viện nghiên cứu địa chính 2002) [1]

2.3.1.4 Chính sách bồi thường và tái định cư của một số ngân hàng trên thế giới

Ngân hàng Thế giới (WB) là một trong những tổ chức tài trợ quốc tế đầu tiên đưa ra chính sách về tái định cư bắt buộc Tháng 2/1980, lần đầu tiên chính sách tái định cư được ban hành dưới dạng một Thông báo hướng dẫn các hoạt động nội bộ cho nhân viên Từ đó đến nay chính sách tái định cư đã được sửa đổi và ban hành lại nhiều lần

Như chúng ta đã biết, Khi Nhà nước thu hồi đất và tái định cư thì những người bị ảnh hưởng, là những người mà do hậu quả của dự án họ phải chịu thiệt hại toàn bộ hay một phần tài sản vật chất và phi vật chất, bao gồm nhà cửa, cộng đồng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, các phương tiện sản xuất bao gồm đất đai, nguồn thu nhập, kế sinh nhai do đất đai tạo ra, đặc trưng văn hóa và tiềm năng về sự hỗ trợ lẫn nhau để đảm bảo đời sống, tài nguyên cho sự sinh tồn và hệ sinh thái… Kinh nghiệm của WB cho thấy việc tái định cư không tự nguyện do các dự án phát triển gây nên, trong trường hợp không thể giảm thiểu được thường dẫn đến những hiểm họa nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và môi trường do các hệ thống sản xuất bị phá vỡ, con người phải đối mặt với sự bần cùng hóa khi những tài sản, công cụ sản xuất hay nguồn thu nhập của họ bị mất đi Tất cả những điều đó nếu giải quyết không tốt sẽ dẫn đến những khó khăn, căng thẳng về xã hội và dễ dàng dẫn tới sự bần cùng hóa đời sống dân cư Chính vì vậy mà chính sách tái định cư của

WB đã đưa ra những nguyên tắc hướng dẫn cơ bản đó là:

- Tái định cư không tự nguyện cần tránh được ở mọi nơi có thể tránh được hoặc giảm đến mức tối thiểu bằng cách đưa ra mọi phương án có thể lựa chọn trong quá trình thiết kế kỹ thuật

- Ở những nơi mà tái định cư không tự nguyện là không thể tránh khỏi, hoạt động tái định cư cần được nhận thức và thực thi như những chương trình phát triển bền vững, cần cung cấp đủ nguồn đầu tư để giúp những người bị dự

án ảnh hưởng tiêu cực được chia sẻ lợi ích của dự án, những người bị ảnh hưởng cần được tham khảo ý kiến đầy đủ và cần được tham gia vào quá trình lập kế hoạch và thực hiện các chương trình tái định cư

- Những người bị ảnh hưởng cần được trợ giúp nhằm được cải thiện điều kiện sống của mình hoặc ít nhất là khôi phục được mức sống cũ như trước khi có dự án

- Từ tháng 02/1994, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đã bắt đầu áp dụng bản hướng dẫn hoạt động của WB về tái định cư và từ tháng 11/1995 Ngân hàng này đã có chính sách riêng của Ngân hàng về tái định cư bắt buộc Theo chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và tái định cư của

WB và ADB thì việc thiếu các quyền pháp lý chính thức về đất sẽ không cản trở việc bồi thường cho một nhóm dân bị ảnh hưởng và những người ảnh hưởng còn được mở rộng cả với đối tượng không bị thiệt hại về đất đai và tài sản mà chỉ bị ảnh hưởng nhỏ về mặt tinh thần Đối với đất đai và tài sản được bồi thường, chính sách của WB và ADB là phải bồi thường theo giá xây dựng mới đối với tất cả các công trình xây dựng và quy định thời hạn bồi thường tái định cư hoàn thành trước một tháng khi dự án triển khai thực hiện

Khôi phục thu nhập là một yếu tố quan trọng của tái định cư khi những người bị ảnh hưởng bị mất cơ sở sản xuất, công việc kinh doanh, việc làm hay những thu nhập khác, bất kể là họ có mất nơi ở hay không Các bước cơ bản trong chương trình khôi phục thu nhập của WB và ADB đó là:

- Phân tích các hoạt động kinh tế của tất cả những người bị ảnh hưởng (theo giới, nhóm tuổi, trình độ văn hóa, kỹ năng, thu nhập, số người trong hộ gia đình, nguyện vọng, các phương án) để đánh giá các nhu cầu của họ

- Xác định các chương trình khôi phục thu nhập đa dạng (cho cả cá nhân lẫn các nhóm đặc biệt) thông qua việc tư vấn về lợi ích và sự phân tích khả thi về tài chính và thị trường

- Kiểm tra các chương trình đào tạo và tạo thu nhập với người bị ảnh hưởng được lựa chọn trên cơ sở thử nghiệm

- Nhân rộng việc thử nghiệm

- Đánh giá chương trình và hỗ trợ kỹ thuật bổ sung nếu cần thiết

Việc lập kế hoạch cho công tác bồi thường tái định cư được các tổ chức cho vay vốn quốc tế coi là điều kiện bắt buộc trong quá trình thẩm định dự án Mức độ chi tiết của kế hoạch phụ thuộc vào số lượng người bị ảnh hưởng và mức độ tác động của dự án Kế hoạch bồi thường tái định cư phải được coi là

một phần của chương trình phát triển cụ thể, cung cấp đầy đủ nguồn vốn và

cơ hội cho các hộ bị ảnh hưởng Ngoài ra còn phải áp dụng các biện pháp sao cho người bị di chuyển hòa nhập được với cộng đồng mới (Hoàng Thị Nhất Thương, 2012) [9]

2.3.2 Công tác bồi thường GPMB ở nước Việt Nam

Vai trò đất đai đối với quá trình phát triển kinh tế xã hội ngày càng được nhìn nhận đầy đủ, toàn diện và khoa học, đặc biệt là trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Tình hình bồi thường GPMB hiện nay đã được nhà nước quan tâm đúng mức, đã thực hiện tốt công tác bồi thường GPMB, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội Đáp ứng được nhu cầu xây dựng các dự án nhằm thúc đẩy tiến độ phát triển kinh tế thị trường Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những vấn đề khó khăn, bất cập Thực tế cho thấy sau khi Nhà nước thu hồi đất và thực hiện bồi thường GPMB, người dân bị ảnh hưởng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là những người bị thu hồi hết đất sản xuất phải chuyển sang nghề khác, với giá trị được bồi thường, người có đất bị thu hồi không có khả năng tạo lập nơi ở mới cũng như không có khả năng đầu tư

để chuyển sang nghề khác Cùng với tiến trình phát triển của đất nước, dưới

sự tác động của nền kinh tế thị trường cùng với số lượng các dự án gia tăng; Công tác bồi thường thiệt hại GPMB khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng trở nên phức tạp, khó khăn, đòi hỏi phải có sự thay đổi về cơ chế, chính sách, trong công tác này Đồng thời Nhà nước cũng cần có chính sách phù hợp về nhà ở, lao động, việc làm… để giải quyết những vấn đề liên quan đến đời sống, kinh tế cộng đồng và ổn định xã hội

2.3.2.1 Công tác GPMB ở Hà Nội

Thành phố Hà Nội là nơi có rất nhiều dự án liên quan đến việc GPMB Tính đến cuối tháng 5 năm 2003, toàn thành phố có khoảng 352 dự án liên quan đến GPMB Trong đó, các dự án có đủ điều kiện là 293 Để thực hiện các dự án đó, có 2.123 ha đất đã phải thu hồi, liên quan đến 39.079 hộ Diện tích đất thu hồi của các dự án đủ điều kiện là 1.672 ha, số hộ liên quan của dự

án đủ điều kiện là 32.510 hộ

Trong 6 tháng đầu năm 2003, UBND thành phố đã tổ chức hội nghị giao ban với các quận, huyện về công tác GPMB Hầu hết các ý kiến của hội

đồng GPMB các quận, huyện và chủ đầu tư đều khẳng định rằng công tác GPMB ngày càng phức tạp và có rất nhiều những vướng mắc xung quanh vấn

đề về cơ chế chính sách, quỹ nhà tái định cư, giá cả đền bù của các dự án

Kế hoạch GPMB năm 2003 của thành phố Hà Nội so với thực hiện năm

2002 về số lượng dự án không tăng nhưng về khối lượng thu hồi đất và liên quan đến số hộ đền bù và bố trí tái định cư tăng gần 2 lần Quy mô của các dự

án lớn, có dự án diện tích đất thu hồi lên đến hàng trăm hécta như dự án thoát nước giai đoạn I, hạ tầng kỹ thuật xung quanh Hồ Tây, công viên Yên Sở, cầu Thanh Trì Bên cạnh đó các dự án liên quan đến công tác GPMB có nhiều công trình phục vụ Sea Game 22 và 9 cụm công trình trọng điểm và nhiều dự

án quan trọng của Trung Ương đồng loạt triển khai trên địa bàn thành phố Do vậy yêu cầu cấp bách đặt ra cho thành phố là cần GPMB sớm để triển khai đảm bảo tiến độ của các dự án

Trong việc GPMB của thành phố khâu điều tra, khảo sát gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc Tính đến đầu tháng 6 năm 2003, trong tổng số 293 dự

án đã đủ điều kiện để triển khai GPMB hiện đã điều tra, khảo sát xong 20.000/32.500 hộ, tỷ lệ đạt 60% Trong đó, số lượng dự án, hạng mục dự án

đã GPMB xong, bàn giao đưa vào thi công được gần 30 dự án Tuy nhiên theo

ý kiến của các chủ đầu tư, một trong những khó khăn vướng mắc của công tác GPMB hiện được xác định là do công tác tổ chức, điều tra nguồn gốc, quá trình sử dụng để làm căn cứ lập phương án bồi thường, hỗ trợ GPMB Bởi công tác GPMB hiện nay chỗ nào cũng vướng mắc, không vướng về vấn đề quy hoạch thì vướng về xác định nguồn gốc đất đai và quá trình sử dụng Rất nhiều dự án không thể triển khai được vì người dân không đồng ý để cán bộ vào điều tra, khảo sát lập phương án bồi thường, hỗ trợ GPMB

Một khó khăn không nhỏ, làm ảnh hưởng đến tiến độ các dự án là nhu cầu tái định cư Qua kết quả điều tra, rà soát mới nhất về nhu cầu tái định cư của tổ công tác quỹ đất thành phố cho thấy, hiện có 120 dự án có nhu cầu bố trí tái định cư với số lượng gần 9.000 căn hộ, lô đất Trong đó các dự án có đủ điều kiện như có vốn đền bù, chuẩn bị trước quỹ nhà, quỹ đất tái định cư cần cho năm 2003 là 7.000 căn hộ, lô đất Hiện nay việc chuẩn bị quỹ nhà, đất tái định cư so với nhu cầu chưa đáp ứng được, mới đạt tỷ lệ khoảng 50% Nguyên

nhân của tình trạng này là do trước đây việc xây dựng trước quỹ nhà, quỹ đất không được bố trí vốn trước mà chỉ khi nào dự án đầu tư được duyệt thì mới bắt đầu triển khai, một số nơi có xây dựng xong nhà lại thiếu điều kiện để ở như không có nước, nhà để lâu bị lún, nứt hoặc chưa hoàn thiện xong

Trong thời gian tới Ban chỉ đạo GPMB thành phố sẽ phối hợp, kết hợp chặt chẽ hơn với các quận, huyện, chủ đầu tư để giải quyết những vướng mắc trong việc GPMB, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án

Cầu Giấy là quận có tốc độ đô thị hoá mạnh Số lượng các dự án cần GPMB là rất lớn Tuy nhiên công tác GPMB trên địa bàn quận diễn ra rất chậm, chưa đáp ứng được yêu cầu đô thị hoá ngày một cao của quận Nguyên nhân chính là người có đất bị thu hồi không chịu nhận tiền bồi thường, hỗ trợ GPMB và bàn giao mặt bằng cho dự án Điều này do chính sách bồi thường,

hỗ trợ GPMB của Nhà nước chưa phù hợp với tình hình thực tế, chưa thoả thỏa đáng, gây khiếu kiện kéo dài

Về công tác tổ chức thực hiện còn nhiều yếu kém biểu hiện cụ thể như sau:

- Tuỳ tiện quy định hạn mức đất đối với các trường hợp sử dụng đất trước khi có Luật Đất đai năm 1993, nhân dân không đồng tình dẫn đến khiếu kiện, chậm GPMB, triển khai dự án

- Tuỳ tiện áp đặt người sử dụng đất vi phạm hành lang bảo vệ công

trình để không đền bù cho người bị thu hồi

- Một số địa phương tự đặt ra cho các chủ dự án các khoản đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng và đóng góp khác cho xã, phường nơi có đất bị thu hồi đã dẫn đến hiện tượng là có chủ nhiệm hợp tác xã không ký vào phương

án bồi thường, hỗ trợ GPMB, đòi chủ dự án phải chi phí cho địa phương khoản hỗ trợ, mà có trường hợp khoản hỗ trợ này còn cao hơn tổng chi phí

đền bù đất cho dân Đó là việc làm phi lý gây bất bình cho dân (Đỗ Thị Lan

và cs, 2007) [8]

2.3.2.2 Công tác GPMB ở tỉnh Vĩnh Phúc

Đến thời điểm này trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc có hơn 500 dự án đầu tư

có hiệu lực với tổng số vốn là 28.000 tỷ đồng và 2034 triệu USD Nhờ thu hút được nhiều dự án đầu tư nên tổng thu ngân sách của tỉnh hàng năm tăng cao,

dự kiến năm 2009 đạt xấp xỉ 10000 tỷ đồng Năm 2009, GDP của tỉnh ước đạt

19% Đạt được thành tựu này, Vĩnh Phúc coi khâu GPMB là then chốt Toàn tỉnh đã giải phóng gần 7000 ha đất dành cho công nghiệp và phát triển đô thị Với phương châm “có công nghiệp vào, đời sống nhân dân phải tốt hơn khi chưa có”, Vĩnh Phúc đã tạo cơ chế cấp đất cho người dân bị mất 30% đất sản xuất trở lên ở vị trí thuận lợi để họ làm dịch vụ, có chính sách rằng buộc nhà đầu tư thực hiện nghĩa vụ tạo việc làm cho con em công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn

Tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn này đang tích cực thực hiện HĐH nông nghiệp, nông thôn ngoài việc phải thực hiện thành công việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thì vấn đề thu hút vốn đầu tư, đưa các

CNH-dự án vào địa phương nhằm phát triển công nghiệp, xây CNH-dựng, dịch vụ… việc thúc đẩy phát triển KT- XH trở thành nhiệm vụ hàng đầu của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương tỉnh Vĩnh Phúc Tuy nhiên, mỗi công trình xây dựng, mỗi dự án muốn được triển khai nhanh chóng và có hiệu quả cao thì vấn đề đặc biệt cần quan tâm giải quyết trước là công tác GPMB

Xác định được nhiệm vụ đó, ngay từ ngày đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ 2005-2010, Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc đã xác định: muốn công tác GPMB có hiệu quả thì trước nhất phải phát huy được tinh thần tự giác trong nhân dân, làm tốt quy chế dân chủ, tuyên truyền để nhân dân hiểu và tự nguyện bàn giao mặt bằng cho các dự án Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc đã công khai các Nghị quyết liên quan đến công tác GPMB, quy hoạch đất đai hàng năm Đồng thời thành lập Ban chỉ đạo thực hiện công tác GPMB ở địa phương

Việc GPMB cho các dự án đầu tư vào địa phương nhiều lúc không thể thực hiện được theo dự án nêu trên Nguyên nhân chính là sự hạn chế trong nhận thức của bộ phận một số người dân trong địa bàn xã Họ cho rằng: mảnh ruộng mà họ sống chung cả đời sẽ bị mất đi khi bàn giao cho dự án, cho nên nhiều người mặc dù đã nhận tiền đền bù đất, không những không bàn giao đất

mà luôn đòi hỏi về chế độ hỗ trợ đất, dịch vụ, đòi tăng giá đền bù, tăng hạng đất Đó là những bất cập khó giải quyết mà công tác GPMB gặp phải khi tiếp xúc người dân, trước tình hình đó lãnh đạo Đảng ủy, UBND cấp xã đã giải quyết bằng cách xuống các thôn trực tiếp đối thoại với người dân, giải thích

rõ cho họ hiểu về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về việc bảo vệ quyền, lợi ích của nhân dân trong tiến trình phát triển KT- XH ở địa phương Bằng nhiều hình chính sách tuyên truyền, vận động đã dần dần thay đổi được nhận thức của người dân Thực tế cho thấy người dân đã tự giác bàn giao đất cho chủ đầu tư (Hoàng Thị Nhất Thương, 2012) [9]

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Chính sách và kết quả bồi thường GPMB tại dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam tại TP Thái Nguyên – Thái Nguyên

- Thực trạng đời sống người dân sau khi bị thu hồi đất tại dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam tại Tp Thái Nguyên – Thái Nguyên

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Đánh giá sơ lược tình hình cơ bản phường Phú Xá, nơi thực hiện

Dự án

- Đánh giá điều kiện tự nhiên phường Phú Xá

- Đánh giá điều kiện kinh tế, xã hội phường Phú Xá

- Tình hình quản lý, sử dụng đất đai phường Phú Xá

- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất của phường Phú Xá năm 2013

3.3.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án nhà máy điện tử GLONICS Việt Nam

- Khái quát tình hình công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án

- Đánh giá công tác thống kê đất đai trong khu vực dự án

- Đánh giá công tác thống kê về tài sản, cây cối hoa màu trong khu vực dự án

- Đánh giá công tác bồi thường về đất của dự án

- Đánh giá công tác về bồi thường về hoa màu, tài sản của dự án

- Đánh giá công tái hỗ trợ cho các hộ dân sau khi bị thu hồi đất

3.3.3 Đánh giá thực trạng đời sống người dân sau khi bị Nhà nước thu hồi đất tại dự án

- Đánh giá ảnh hưởng tới đời sống người dân sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

- Đánh giá ảnh hưởng tới thu nhập

- Đánh giá ảnh hưởng đến lao động và việc làm

3.3.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và giải pháp trong công tác giải phóng mặt bằng cho địa phương trong thời gian tới

- Những thuận lợi, khó khăn

- Các giải pháp khắc phục và bài học kinh nghiệm

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Điều tra số liệu thứ cấp

- Thu thập tài liệu từ UBND phường Phú Xá, Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Thái Nguyên, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Thái Nguyên

- Các Nghị định, Thông tư, Quyết định, Công văn hướng dẫn thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

3.4.2 Điều tra số liệu sơ cấp

Điều tra phỏng vấn trực tiếp các hộ gia đình thuộc diện bị ảnh hưởng bởi giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án (bằng phiếu điều tra) Em đã tiến hành điều tra 50 hộ nằm trong và khu vực dự án và các hộ nằm xung quoanh

dự án Số lượng phiếu như trên là đủ để đảm bảo tính đại diện cho khu vực nghiên cứu, quá trình phỏng vấn được diễn ra một cách ngẫu nhiên tại các hộ, trong đó các hộ được phỏng vấn bao gồm cả các hộ có điều kiện kinh tế khá giả, trung bình và khó khăn Những người dân được phỏng vấn bao gồm cả nam và nữ ở các lứa tuổi khác nhau

3.4.3 Phương pháp tổng hợp và xử lí số liệu

- Phương pháp thống kê: Tính toán và trình bày các số liệu đã thu thập được bằng số trung bình hoặc tổng trên phần mềm Word, Excel Các số liệu được trình bày như diện tích, đơn giá, số tiền bồi thường…

- Phương pháp so sánh: Số liệu về trung bình và tổng diện tích, tổng số tiền bồi thường, đơn giá bồi thường đã thống kê và điều tra trong phạm vi của

dự án được so sánh với giá thị trường, với khung giá của Chính phủ và quyết định bảng giá của thành phố Thái Nguyên

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Kết quả đánh giá tình hình cơ bản trên địa bàn phường Phú Xá

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa

Phường Phú Xá ở phía nam so với thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thành phố khoảng 6 km Tổng diện tích tự nhiên là 4,26 km2 theo số liệu thống kê đất đai ngày 01 tháng 01 năm 2013 Phường có vị trí như sau:

+ Phía Bắc giáp với phường Gia Sàng - Thành phố Thái Nguyên + Phía Đông giáp với phường Cam Giá - Thành phố Thái Nguyên

+ Phía Nam giáp với phường Trung Thành và phường Tích Lương - Thành phố Thái Nguyên

+ Phía Tây Nam giáp với phường Tích Lương - Thành phố Thái Nguyên + Phía Tây Bắc giáp với phường Tân Lập – Thành Phố Thái Nguyên Phường Phú Xá có vị trí thuận lợi trong việc phát triển kinh tế, xã hội

4.1.1.2 Địa hình địa mạo

- Phường Phú Xá có địa hình dạng đồi bát úp, xen kẽ đồng ruộng Cao

độ nền tự nhiên trung bình từ 20 m đến 21 m, cao độ cao nhất từ 50 m đến 60

m Hướng dốc từ bắc xuống nam, từ đông bắc xuống tây nam Nhìn chung địa hình của phường thuận tiện cho phát triển đô thị và bố trí xây dựng công trình

4.1.1.3 Khí hậu

Nhiệt độ:

- Phường Phú Xá có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, mang đặc trưng khí hậu miền bắc nước ta Trong năm có bốn mùa rõ rệt: Xuân – Hạ - Thu - Đông

- Nhiệt độ trung bình trên địa bàn phường đạt 22-23 độ C Có sự chênh lệch nhiệt độ ban ngày và ban đêm khoảng 2 – 5 độ C Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất là 27,7 độ C và trung bình tháng thấp nhất là 16 độ C

Lượng mưa:

Lượng mưa trung bình năm là 1.764 mm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa ( tháng 6,7,8,9) chiếm 85 % lượng mưa cả năm, trong đó tháng 7, 8 có số ngày mưa nhiều nhất

Tóm lại, Phú Xá có khí hậu nhiệt độ gió mùa nóng ẩm, lượng mưa khá phong phú tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển nông lâm nghiệp Tuy nhiên, phường cần cải tạo hệ thống thuỷ lợi để tránh úng ngập khi có mưa lớn Mặt khác, do khí hậu chia theo mùa rõ rệt thuận lợi cho việc đa dạng hóa cây trồng vật nuôi, xây dựng các công trình

4.1.1.5 Các nguồn tài nguyên

a Tài nguyên đất

trên địa bàn phường chủ yếu là đất phù sa, được bồi đắp bởi sông cầu Loại đất này có thành phần cơ giới trung bình, đất ít bị chua, hàm lượng dinh dưỡng khá, rất thíc hợp cho nhiều loại cây trồng đặc biệt là cây trồng ngắn ngày như là lúa, ngô, sắn và các loại cây hoa màu khác

b Tài nguyên nước

- Nguồn nước mặt: nguồn nước mặt của phường được cung cấp toàn bộ bởi lượng mưa và nước mặt của suối Phú Xá, suối loàng, hệ thống kênh mương

thủy lợi Tuy nguồn nước tại suối Phú Xá, suối Loàng đang bị ô nhiễm do chất thải trực tiếp của một số cơ sở sản xuất và khu dân cư.

- Nước ngầm: Trên địa bàn phường chưa có khảo sát, nghiên cứu đầy đủ về trữ lượng và chất lượng nước ngầm Tuy nhiên qua đánh giá sơ bộ của các hộ gia đình đang khai thác và sử dụng thông qua hình thức giếng khơi cho thấy trữ lượng tương đối phong phú, mực nước ngầm tại đồng bằng có độ sâu 4-5 mét, còn khu vực đồi núi từ 23-25 m

c Tài nguyên nhân văn

Theo số liệu thống kê, năm 2013 dân số phường có 6.828 người, với 1.900 hộ dân Dân tộc Tày chiếm 85% dân số Dân số trong độ tuổi lao động là 4.766 người chiếm 69,80%

Dân cư lao động nông nghiệp chiếm 75% là chủ yếu, ngoài ra dân

cư tham gia các ngành nghề khác chiếm 25%

Nhân dân phường Phú Xá với truyền thống đấu tranh cách mạng kiên cường, ngày nay họ đã phấn đấu vươn lên trong lao động và sản xuất Đảng bộ

và nhân dân phường đã đoàn kết nhất trí, tập trung thực hiện thắng lợi nhiệm

vụ phát triển KT- XH, an ninh, quốc phòng trong thời kỳ đổi mới Đây được đánh giá là nguồn lực quan trọng thúc đẩy sự công nghiệp hoá, hiện đại hoá của thành phố nói chung và phường Phú Xá nói riêng trong những năm tới để xây dựng phường Phú Xá thành khu vực đô thị năng động và phát triển

Với lịch sử văn hiến, truyền thống cách mạng, người dân trong phường cần cù, sáng tạo, có ý chí tự lực tự cường, khắc phục khó khăn, kế thừa và phát huy những kinh nghiệm, thành quả đạt được trong lao động sản xuất Đội ngũ cán bộ, lãnh đạo trẻ có trình độ, đủ năng lực để lãnh đạo các mặt chính trị, kinh tế xã hội của phường vững bước trên con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Người dân hiện nay đã và đang thực hiện nếp sống văn minh, tiết kiệm xóa bỏ những thủ tục lạc hậu nhằm vươn tới một xã hội văn minh, lành mạnh

d Cảnh quan môi trường

Môi trường của phường Phú Xá đang diễn ra khá nghiêm trọng Tuy nhiên chưa có đánh giá cụ thể về chỉ số môi trường nhưng hiện tại trên địa bàn phường đang gặp khó khăn về môi trường sinh thái Một trong những

nguyên nhân là do : nhiều cơ sở sản xuất công nghệ đã cũ, lạc hậu, không có biện pháp sử lý, quá trình đô thị hóa mạnh, phương tiện giao thông phát triển quá nhanh, các cơ sở luyện gang, thép còn hoạt động nhiều trong khu dân

cư, hệ thống thoát nước thải còn nhiều hạn chế Trong những năm tới để đạt được mục tiêu phát triển kinh tế theo hướng đô thị, cần có những biện pháp khắc phục triệt để

4.1.1.6 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, tài nguyên và cảnh quan môi trường

Từ việc phân tích đánh giá về điều kiện tự nhiên, các nguồn tài nguyên

và thực trạng về môi trường trên địa bàn phường cho thấy:

* Thuận lợi:

- Về điều kiện tự nhiên:

Phường có vị trí thuận lợi cho việc giao lưu kinh tế thuộc khu vực phát triển đô thị của tỉnh Thái Nguyên có quốc lộ 3 chạy qua cùng với ga Lưu Xá, tạo điều kiện cho thu hút đầu tư ( nhà máy điện tử Glonics Vietnam), có địa hình tương đối bằng phẳng nên thuận lợi cho việc xây dựng các công trình và phát triển cơ sở hạ tầng, xây dựng các khu đô thị mới

Yếu tố thuỷ văn luôn được đánh giá là quan trọng trong việc cung cấp nguồn nước cho sinh hoạt và khai thác cho mục đích công nghiệp trong tương lai của phường

- Về các nguồn tài nguyên và cảnh quan môi trường:

Nguồn nhân lực dồi dào, có trình độ tay nghề ngày càng được nâng cao, chất lượng đội ngũ lao động đáp ứng được nhu cầu phát triển của nền kinh tế ( ĐH Công Nghiệp Thái Nguyên ) Nguồn tài nguyên nước có trữ lượng và chất lượng đảm bảo cho sinh hoạt

Môi trường văn hoá lịch sử rất tốt tạo cho phường có điều kiện phát triển mạnh các hoạt động thương mại, dịch vụ, thu hút khách tham quan đình, đền, các di tích lịch sử cách mạng

* Khó khăn:

+ Chế độ nhiệt và lượng mưa phân bố không đều trong năm, mưa lớn tập trung vào các tháng 6, 7, 8 thường xuyên gây xói mòn, lũ cuốn rửa trôi mạnh đối với đất đồi núi Mùa lạnh ít mưa gây hạn hán, sản xuất nông nghiệp gặp khó khăn