bài dự thi dạy học môn ngữ văn tích hợp liên môn với các môn học khác ở trường trung học cơ sở

Kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia, Lịch sử sẽ cung cấp những tư liệu quý mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức tác phẩm văn học một cách rõ ràng.. + Tranh chân dung là tranh vẽ về mộ

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO QUẬN ĐỐNG ĐA

TRƯỜNG THCS BẾ VĂN ĐÀN

- -HỒ SƠ DỰ THI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

Tên chủ đề:

DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN TÍCH HỢP LIÊN MÔN VỚI CÁC MÔN HỌC KHÁC Ở TRƯỜNG THCS

Môn học chính của chủ đề: NGỮ VĂN Các môn được tích hợp : ĐỊA LÍ - LỊCH SỬ

MỸ THUẬT- GDCD Nhóm tác giả : Đinh Thị Hồng Châm Nguyễn Thị Nga Giáo viên môn : Ngữ văn - Mỹ thuật

NĂM HỌC 2014 - 2015

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ HÀ NỘI

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẬN ĐỐNG ĐA

TRƯỜNG THCS BẾ VĂN ĐÀN

Địa chỉ: Số 181 Nguyễn Lương Bằng, phường Quang Trung,

quận Đống Đa, Hà Nội Sđt: 0936354812 – Email: tuyetmaibvd@yahoo.com

THÔNG TIN VỀ NHÓM GIÁO VIÊN DỰ THI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN DÀNH CHO GIÁO VIÊN THCS

1 Họ và tên giáo viên: ĐINH THỊ HỒNG CHÂM

- Môn : Ngữ văn

- Ngày sinh : 14/9/1974

- Điện thoại : 0983.258.391

- Email : Hongchamanh@gmail.com

2 Họ và tên giáo viên: NGUYỄN THỊ NGA

- Môn : Mỹ thuật

- Ngày sinh : 4/8/1974

- Điện thoại : 0985.699.778

- Email : Ngahoasy1970@gmail.com

PHIẾU MIÊU TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC CỦA GIÁO VIÊN

I TÊN HỒ SƠ DẠY HỌC:

DẠY HỌC NGỮ VĂN TÍCH HỢP VỚI BỘ MÔN:

ĐỊA LÝ, LỊCH SỬ, MỸ THUẬT, GDCD

II MỤC TIÊU DẠY HỌC:

1 Mục tiêu:

- Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong hoạt động dạy học nói chung và dạy Ngữ văn nói riêng Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục Đó còn là sự phối hợp nhịp nhàng giữa các kiến thức

có mối quan hệ gần gũi mật thiết với nhau để chúng hỗ trợ tạo nên một khối lượng kiến thức tổng hợp vững chắc nhằm giúp người học có đủ khả năng giải quyết những vấn đề của cuộc sống

- Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giữa các môn học có mối quan hệ gần gũi Ví như giữa Ngữ văn và Lịch sử có mối quan hệ mật thiết Kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia, Lịch sử sẽ cung cấp những tư liệu quý mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức tác phẩm văn học một cách rõ ràng Như học đoạn trích “Tức nước vỡ bờ” (Trích “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố - Ngữ văn lớp 8 tập I), học sinh sẽ hiểu được những thuế, những sưu mà nhân dân ta phải gánh chịu Từ đó biết cảm thông sâu sắc cho tình

cảnh của người nông dân Việt Nam, họ làm việc cực nhọc “bán mặt cho đất,

bán lưng cho trời” nhưng vẫn không đủ sống.

- Ngược lại Lịch sử cũng góp phần giúp người học văn hiểu sâu sắc và toàn diện hơn nhiều vấn đề Khi học một tác phẩm văn học, người học cần phải hiểu, biết được hoàn cảnh ra đời của một tác phẩm Điều đó chi phối rất

mạnh đến cảm xúc và các cung bậc tâm trạng của tác giả Từ đó học sinh mới nắm bắt được dụng ý cũng như thông điệp mà tác giả gửi gắm

- Môn Ngữ văn cũng rất cần tích hợp với môn Mỹ thuật:

+ Ngôn ngữ hội họa thuộc nhóm nghệ thuật không gian tĩnh, tạo hình sự vật một cách cụ thể, đứng yên, hình ảnh được xây dựng theo ấn tượng thị giác Khi hiểu được nội dung của tác phẩm sẽ là điều kiện thuận lợi để học sinh dựng được những hình ảnh, những không gian đa sắc màu Thông qua môn Mỹ thuật giúp các em tìm hiểu về cái hay cái đẹp trong cuộc sống, tạo nên sự say mê sáng tạo Ngoài ra còn hình thành thị hiểu thẩm mĩ, khả năng

tư duy độc lập, giúp các em học tốt môn Ngữ văn

+ Tranh chân dung là tranh vẽ về một người hoặc một mẫu người nào đó, như chân dung các anh hùng dân tộc, các nhà khoa học, nhà trí thức có công với đất nước hoặc là tranh chân dung của người thân, bè bạn, có khi là một mẫu người mình thích, gợi cảm có khi tự họa Dù cụ thể hay mang tính chất chung, tranh chân dung nhất thiết phải miêu tả con người có thực chứ không phải người vẽ bịa đặt ra Nếu có sự tưởng tượng (với ý nghĩa sáng tạo) thì tranh chân dung ấy cũng phải dựa vào con người có thực (con người mà người vẽ được nhìn thấy, được biết tới trong cuộc sống hoặc trong các tác phẩm văn học, thơ, ca )

+ Đối tượng diễn tả chính của tranh chân dung là con người, vì vậy, một bức chân dung phải đạt được hai yếu tố: tả được ngoại hình và nội tâm nhân vật Có nghĩa là về mặt hình thức phải giống đối tượng, mặt khác nhân vật ấy trông sinh động, có hồn, phản ánh được nét đặc trưng nhất của tính cách và tâm trạng nhân vật Ngoài ra đôi khi tranh chân dung cũng phản ánh được tính giai cấp, tính xã hội, tính thời đại của nhân vật

+ Tranh phong cảnh: là loại tranh miêu tả cảnh đẹp thiên nhiên (biển, trời, mây, nước ) và những hiện tượng của thiên nhiên (bình minh, hoàng hôn, trăng thanh, mưa, chiều nắng đẹp ) Vẽ tranh phong cảnh không đơn

thuần là mô phỏng cho giống cảnh và hiện tượng Người vẽ phải thông qua sự cảm thụ của mình mà truyền vào tranh một cảm xúc, tình cảm hoặc một ý tưởng nào đó về tự nhiên Thông qua những bức tranh phong cảnh người xem cảm nhận được những đặc trưng riêng của từng vùng từng miền

+ Tranh lịch sử: Phản ánh về các sự kiện lịch sử hay các nhân vật lịch sử Nội dung tranh ch sử không thể tách rời lịch sử, phải trung thành với sự thật lịch sử Người vẽ phải nắm được tát cả các tài liệu, kiến thức về lịch sử, xã hội, con người Sau đó biết khái quát hóa các sự kiên lịch sử Để miêu tả tội

ác man rợ của thực dân Pháp đối với người tù cộng sản trong nhà tù Côn Đảo, nơi được coi là “địa ngục trần gian” Những cảnh thực dân Pháp tra tấn dã man được đưa vào tranh như một chứng tích để khơi dậy lòng căm thù giặc sâu sắc đồng thời giáo dục học sinh lòng yêu nước thiết tha và cảm phục khí phách hiên ngang lẫm liệt của người tù Cách mạng Chất liêu chì than: Một chất liệu đơn giản dễ tìm, dễ kiếm, dễ sử dụng đã được sử dụng trong giờ học,

để đạt hiệu quả cao

Như vậy dạy học theo quan điểm tích hợp sẽ góp phần xóa bỏ lối dạy học khép kín, tách biệt với các bộ môn, cô lập các kiến thức, kỹ năng vốn có liên

hệ mật thiết với nhau

2 Phạm vi:

Tích hợp liên môn trong bài học “Đập đá ở Côn Lôn” của Phan Châu Trinh

(Ngữ văn lớp 8- tập I):

- Môn Ngữ Văn

- Môn Địa lý

- Môn Lịch sử

- Môn Mỹ thuật

- Môn GDCD

3 Đối tượng dạy học của bài “Đập đá ở Côn Lôn” của Phan Châu Trinh:

Học sinh lớp 8NK (39 em)

4 Ý nghĩa, tầm quan trọng của dạy học liên môn:

- Đây là một phương pháp dạy học hiện đại trong dạy học Ngữ Văn, giúp học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt

- Giờ học sẽ trở nên sôi nổi, sinh động hơn vì không có giáo viên là người trình bày mà cả học sinh cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy được tính cực, năng động sáng tạo của học sinh

- Tạo cho học sinh một thói quen tư duy, lập luận khi xem xét một vấn đề phải đặt chúng trong hệ quy chiếu, từ đó mới có thể nhận thức được vấn đề một cách thấu đáo, toàn diện và sâu sắc

- Rèn cho học sinh khả năng “đọc” ngôn ngữ hội họa, hiểu được nội dung cũng như tư tưởng mà tác giả muốn đề cập đồng thời giáo dục tư tưởng, tình cảm, nếp sống đẹp cho học sinh qua bài học Ngoài ra việc tích hợp liên môn còn giúp học si nh hiểu kỹ hơn về những giai đoạn lịch sử có ý nghĩa với dân tộc, hiểu được khí phách hiên ngang lẫm liệt của những chiến sĩ yêu nước những năm đầu thế kỷ XX

5. Thiết bị dạy học:

- Bài soạn của giáo viên

- Bài giảng điện tử

- Tranh ảnh, bản đồ Việt Nam

- Giấy vẽ, chất liệu chì than

- Các tư liệu kèm theo

III TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN TIẾT DẠY LIÊN MÔN QUA BÀI:

“ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN” CỦA PHAN BỘI CHÂU

- Thơ trong tù là một hiện tượng đặc biệt của văn học Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XX đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 Từ trong buồng giam tăm tối của ngục tù đã dõng dạc vang lên những lời thơ bất khuất mang theo hào khí của một Đại Việt không chịu cúi đầu Nhà ngục của thực dân đế quốc, đó là nơi mưu toan chôn vùi ý chí chiến đấu của con người, là bóng đen mờ mịt với những mưu đồ, cạm bẫy trỗi dậy rình rập sự sống Vậy

mà đối với Phan Châu Trinh, đó chỉ là nơi thử lửa, là “nhà trọ” cho những bước chân bôn ba Cách mạng tạm dừng Bằng cảm xúc mãnh liệt, bài thơ

“Đập đá ở Côn Lôn”, như một khúc tráng ca vĩ đại và hào hùng, đã thể hiện

rõ phong thái ung dung, đường hoàng và khí phách kiên cường bất khuất vượt lên hoàn cảnh tù đầy của nhà chí sĩ Cách mạng Phan Châu Trinh

- Bài thơ “Đập đá ở Côn Lôn” của Phan Châu Trinh sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn vẻ đẹp của tác phẩm, chân dung của nhà yêu nước vĩ đại và khí phách của cả một dân tộc anh hùng:

ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,

Lừng lẫy làm cho lở núi non.

Xách búa đánh tan năm bảy đống,

Ra tay đập bể mấy tram hòn.

Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,

Mưa nắng càng bền dạ sắt son.

Những kẻ vá trời khi lỡ bước,

Gian nan chi kể việc con con!

Phan Châu Trinh

1 Tích hợp với môn Địa lý:

- Thông qua một địa danh được nhắc đến trong bài thơ là Côn Lôn, nhờ kiến thức của môn Địa lý đã giúp học sinh biết được vị trí địa lý của địa danh này

- Côn Lôn còn có một tên gọi khác là Côn Đảo, đó là một quần đảo ngoài khơi thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, cách sông Hậu 45 hải lý, cách Vũng Tàu

97 hải lý, có cùng kinh độ với thành phố Hồ Chí Minh (106036') và cùng vĩ độ với Cà Mau (8036') Côn Đảo gồm 16 hòn đảo lớn nhỏ, tổng diện tích là 76km2

2 Tích hợp với môn Lịch sử:

- Ngày 1/2/1862, thực dân Pháp ký quyết định thành lập nhà tù Côn Đảo để giam cầm những người yêu nước Từ đó chúng biến Côn Đảo thành

địa ngục trần gian Vậy tại sao nhà tù Côn Đảo lại được gọi như vậy? Kiến thức Lịch sử sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn tội ác dã man của thực dân Pháp:

+ Đây là một nhà tù nằm trơ trọi giữa biển khơi, tách biệt hẳn với đất liền, khí hậu ở đây thì vô cùng khắc nghiệt

+ Tại nhà tù này thực dân Pháp đã áp dụng những kiểu đầy ải, tra tấn tù nhân một cách dã man, tàn nhẫn, độc ác và vô nhân đạo nhất Chúng không những đầy đọa con người về thể xác mà còn quyết tâm làm lung lay, tiêu tan ý chí, lý tưởng của những người tù yêu nước Những kiểu tra tấn tại nhà tù Côn Đảo thật khủng khiếp Chính vì thế mà không chỉ nhân dân Việt Nam mà cả thế giới đều phải thốt lên: Đây chính là một địa ngục trần gian kinh khủng nhất.

Nhưng cũng tại nơi này, đã tôi luyện bản lĩnh cho những người tù yêu nước Phan Châu Trinh là một trong số những tù nhân Cách mạng tại đây

- Ngoài ra kiến thức Lịch sử còn giúp học sinh hiểu rõ cuộc đời và sự nghiệp của nhà yêu nước vĩ đại Phan Châu Trinh:

+ Cuộc đời: Phan Châu Trinh sinh ngày 9 tháng 9 năm 1872, người làng

Tây Lộc, huyện Tiên Phước, phủ Tam Kỳ (nay thuộc xã Tam Lộc, huyện

Phú Ninh), tỉnh Quảng Nam Cha ông là Phan Văn Bình, làm chức Quản cơ

sơn phòng, sau tham gia phong trào Cần Vương trong tỉnh Mẹ ông là Lê Thị Trung, con gái nhà vọng tộc, thông thạo chữ Hán, ở làng Phú Lâm, huyện Tiên Phước

+ Sự nghiệp: Năm 1892 ông đi học và nổi tiếng học giỏi Khoa Canh

Tý (1900) Phan Châu Trinh đỗ cử nhân thứ ba ở trường Thừa Thiên Năm sau (1901) triều đình mở ân khoa, ông đỗ phó bảng đồng khoa với tiến

sĩ Ngô Đức Kế và phó bảng Nguyễn Sinh Sắc Khoảng thời gian này, người anh cả mất nên ông về để tang, ở nhà dạy học đến năm Quý Mão (1903) thì được bổ làm Thừa biện Bộ Lễ Năm 1905 ông từ quan, rồi cùng với hai bạn học là Trần Quý Cáp và Huỳnh Thúc Kháng làm một cuộc Nam du, với mục đích xem xét dân tình, sĩ khí và tìm bạn đồng chí hướng Năm 1906, ông bí mật sang Quảng Đông (Trung Quốc) gặp Phan Bội Châu, trao đổi ý kiến rồi cùng sang Nhật Bản, tiếp xúc với nhiều nhà chính trị tại đây và xem xét công cuộc duy tân của xứ sở này Tháng 3 năm 1908, phong trào chống sưu thuế Trung Kỳ nổ ra, và bị triều Nguyễn và Chính phủ bảo hộ Pháp đàn áp dữ dội Phan Châu Trinh cùng nhiều thành viên trong phong trào Duy Tân bị nhà cầm quyền buộc tội là đã khởi xướng nên đều bị bắt Phan Châu Trinh bị bắt ở Hà Nội, giải về Huế Tòa Khâm sứ Huế và Nam triều đều muốn khép ông vào tội chết Nhưng nhờ sự can thiệp của những người Pháp có thiện chí và những đại diện của Hội Nhân quyền tại Hà Nội,

họ buộc lòng phải kết ông án (tội chém nhưng chỉ giam lại, đày xa ba ngàn dặm, gặp ân xá cũng không cho về), rồi đày đi Côn Đảo ngày 4 tháng

4 năm 1908

- Phan Châu Trinh vốn xuất thân là nhà Nho nhưng lại là con người tiên tiến của thời đại mới Ông đau đớn, xót xa cho đồng bào phải chịu cảnh lầm than nô lệ nên đã say sưa cổ động duy tân đất nước, đánh đuổi giặc thù Đang hoạt động Cách mạng thì ông bị bắt giam Trong tù, ông đã làm thơ để bày tỏ chí khí của mình

- Phan Châu Trinh vừa là một nhà Cách mạng, đồng thời là một người giỏi biện luận và có tài văn chương Văn chính luận của ông rất đanh thép, thơ trữ tình thì thấm đẫm tinh thần yêu nước, ngùn ngụt nhiệt tình cứu nước cứu

dân Theo Giáo sư Lê Trí Viễn: Phan Châu Trinh là con người ưu tú, cốt

cách dân tộc đã bồi thêm khí tiết đại trượng phu, nên đã sớm coi đó là trường học thiên nhiên, làm trai thế kỷ XX phải nếm trải, hơn nữa đã vì quốc dân mà

hy sinh thì gặp tù đầy cũng chẳng chút gì buồn Cái thung dung, khảng khái

từ đó mà ra.”

- Ông là tác giả của một số tác phẩm tiêu biểu (Kiến thức văn học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về sự nghiệp sáng tác của Phan Châu Trinh):

- Kiến thức Lịch sử còn giúp học sinh hiểu được hoàn cảnh sáng tác của bài thơ:

+ Năm 1908, Phan Châu Trinh bị khép tội xúi giục nhân dân nổi loạn

trong phong trào chống thuế ở Trung Kỳ nên bị bắt đầy ra Côn Đảo; đến tháng 6 năm 1910, nhờ sự can thiệp của Hội Nhân quyền (Pháp), ông mới được tha Khi mới vào tù, để khẳng định chí khí, để khẳng định chí khí của mình và động viên khích lệ tinh thần của các bạn đồng chí trong tù, Phan

Châu Trinh đã viết vào một mảnh giấy như sau: “Đây là một trường học thiên

nhiên Mùi cay đắng trong ấy, làm trai giữa thế kỷ XX này, không thể không nếm cho hết.” Sau đó mảnh giấy ấy được chuyển đi khắp nhà giam Bài thơ

“Đập đá ở Côn Lôn” được sáng tác chính trong giai đoạn Phan Châu Trinh bị đày tại đảo này, gắn với hoàn cảnh hiện thực khi ông và các bạn tù khác bị bắt lao động khổ sai đập đá

+ Tựa đề của bài thơ đã cho phép người đọc hình dung cụ thể hoàn cảnh của Phan Châu Trinh lúc bấy giờ

3 Tích hợp với môn Mỹ thuật:

- Không phải ai cũng như Phan Châu Trinh, giữa chốn địa ngục của nhà

tù mà vẫn giữ được khẩu khí ngang tàng:

Những kẻ vá trời khi lỡ bước

Gian nan chi kể việc con con

- Đây có lẽ là hai câu thơ sâu sắc và giàu ý nghĩa nhất, kết tinh tư tưởng

và tỏa sáng toàn bài, nên giáo viên cần định hướng và nâng đỡ sự sáng tạo của học sinh để qua đó giúp học sinh cảm nhận một cách sâu sắc về hình ảnh người tù Cách mạng

- Giáo viên định hướng cho học sinh:

+ Có thể phân tích hai câu thơ để khắc họa lên hình ảnh người tù

Cách mạng hiên ngang lẫm liệt giữa chốn lao tù (Ở hai câu thơ cuối, cảm

hứng lãng mạn hào hung cùng mạch thơ khoa trương tiếp tục được đẩy lên đỉnh điểm Kết tinh tư tưởng và tỏa sáng toàn bài là hình ảnh thơ mang đậm chất sử thi Hai chữ “Vá trời” được lấy từ điển tích bà Nữ Oa đang tạo lập ra thế giới, để khẳng định tầm vóc oai phong lẫm liệt cùng sức mạnh phi thường của người tù Cách mạng, đồng thời thể hiện một chỗ đứng quyền uy, một công việc chính nghĩa lớn lao mà người tù đang theo đuổi Đang hoạt động bị sa vào chốn tù đầy, người anh hùng chỉ xem