Phép biện chứng duy vật đối với sự lãnh đạo đất nước trong thời kỳ đổi mói, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Tài liệu tham khảo Phép biện chứng duy vật đối với sự lãnh đạo đất nước trong thời kỳ đổi mói, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Lời giới thiệu

Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, nhân dân Việt Nam lao động cần cù,sáng tạo, chiến đấu anh dũng để dựng nớc và giữ nớc Tạo nên truyền thốngcao đẹp, truyền thống đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau và tạo nên nền văn hoá dântộc đậm đà bản sắc dân tộc

Từ năm 1930, dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ Tịch

Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, nhân dân ta đã tiến hành hai cuộc chiếntranh thần thánh, đánh duổi hai đế quốc lớn dành lại độc lập tự do cho dân tộc,tiến lên chủ nghĩa xã hội Mặc dù tình hình gặp nhiều khó khăn, trong nớcphải chịu nhiều thiệt hại nặng nề do chiến tranh, thời gian khôi phục khôngnhiều, cơ sở vật chất bị thiệt hại nặng nề, thiếu thốn, nền nông nghiệp lạc hậulại thờng xuyên chịu thên tai Ngoài nớc thì hệ thống xã hội chủ nghĩa xụp đổ

ở Liên Xô và các nớc Đông Âu, các thế lực thù địch luôn nhòm ngó, chờ thờicơ tiêu diệt và đặc biệt là sự can thiệp của đế quốc Mĩ cả về kinh tế lẫn chínhtrị vào các nớc khác Mặc dù vậy, tình hình tuy gặp nhiều khó khăn nhng với

lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin và t tởng Hồ Chí Minh soi sáng, là kim chỉ namcho hành động Đảng ta đã sáng suốt quyết định tiến tới xã hội chủ nghĩa màkhông qua giai đoạn tích luỹ t bản chủ nghĩa Vì thời cơ đã đủ để chúng ta tiếnchắc chắn tới chủ nghĩa xã hội Một xã hội không có áp bức bóc lột, một xãhội do dân và vì dân Tuy vậy, Đại hội lần thứ VI của Đảng đã chỉ rõ sự lạchậu về nhận thức lý luận là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự sai lầm

và khuyết điểm trong thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội của chúng ta Vậychúng ta phải làm gì để tránh khỏi những sai lầm, khuyết điểm đó? Đó là phảibiết trang bị không ngừng kiến thức lý luận, phải biết áp dụng một cách linhhoạt, sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, không dập khuôn máy móc theo khuônmẫu cũ đã lỗi thời hay không phù lợp với hoàn cảnh đất nớc hiện nay, từ đódẫn tới không còn thể hiện đợc bản chất tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội Đây

cũng chính là lý do vì sao tôi chọn đề tài này "Phép biện chứng duy vật đối với sự nghiệp lãnh đạo đất nớc trong thời kỳ mới, thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội" Qua bài viết này tôi không đa ra những thiếu sót của Đảng ta

mà chỉ nêu lên những đánh giá của bản thân tôi về sự đánh giá sâu sắc và linhhoạt trong vận dụng phép biện chứng duy vật của Đảng trong chiến lợc chỉ

đạo toàn dân trên bớc đờng đổi mới

Do kiến thức còn hạn chế, vì nguồn tài liệu và thời gian nghiên cứukhông nhiều nên không tránh khỏi những thiết sót và hạn chế Rất mong nhận

đợc các góp ý xây dựng của các bạn và các thầy cô

Trong quá trình nghiên cứu, viết đề tài tôi đã nhận đợc rất nhiều sự động

viên, giúp đỡ của gia đình, bạn bè, nhà trờng và đặc biệt là thầy Vũ Thiện

V-ơng và thầy Lê Ngọc Thông.

Tôi xin chân thành cảm ơn

1 Giới thiệu đề tài:

Tình hình thế giới và trong nớc đang gặp rất nhiều khó khăn Hệ thốngXHCN ở Liên Xô và các nớc Đông Âu bị xụp đổ, các thế lực thù địch dắp tâmxoá bỏ XHCN ở các nớc còn lại Sự can thiệp của đế quốc Mĩ về kinh tế,chính trị vào các quốc gia có chủ quyền khác Sự phát triển cao và khôngngừng của khoa học công nghệ đã làm thay đổi to lớn đến hoạt động sản xuất

và nhận thức của con ngời Trong nớc, từ khi đa cơ chế thị trờng vào thì đờisống của ngời dân có thay đổi lớn lao, vật chất và tinh thần không ngừng đợccải thiện Nhng song song với nó là những mặt trái không thể tránh khỏi, xãhội vẫn còn phân biệt giàu nghèo, giai cấp Để hớng tới một xã hội công bằngvăn minh thì việc áp dụng đúng, đầy đủ "phép biện chứng duy vật đối với sựnghiệp đổi mới hiện nay ở nớc ta" là một việc hết sức cấp thiết và quan trong

và đây là một đề tài khó, cần phải nghiên cứu kỹ lỡng, cẩn thận vì các lý dosau:

- Việc nghiên cứu cẩn thận, kỹ lỡng mối quan hệ giữa lý luận Triết học

đối với sự nghiệp đổi mới hiện nay có tác dụng gắn Triết học vào cuộc sốngthực tiễn, để từ đó lấy Triết học để giải thích, mặt khác dùng tri thức Triết học

để làm lý luận, làm vũ khí sắc bén chống lại các thế lực thù địch, đa đất nớctiến chắc, tiến đúng trên bớc đờng CNXH đầy gian nan thử thách

- Việc nghiên cứu mối quan hệ gia Triết học đối với sự nghiệp đổi mớihiện nay ở nớc ta còn có tác dụng tránh cho chúng ta dao động, khủng hoảng

lý luận trớc thay đổi về cục diện chính trị, những phát minh khoa học Ví dụ

cụ thể: Triết học Mác-Lênin đã khẳng định "việc phát hiện ra điện tử, các hạtkhông mang điện và mang điện cấu tạo nên vật chất không dẫn chủ nghĩa duyvật tới sụp đổ nh chủ nghĩa duy tâm nói mà sự kiện đó chỉ chứng tỏ vật không

bị tiêu tan mà chỉ có sự hiểu biết của con ngời là có giới hạn" Qua một ví dụ

điển hình này ta thấy đợc tầm quan trọng của Triết học Mác-Lênin trong việcgiải thích thế giới, giải thích các hiện tợng của cuộc sống từ đó tìm ra định h-ớng, lý tởng đúng đắn và vững vàng trớc vô vàn khó khăn thử thách

Từ việc tìm hiểu đợc vai trò của Triết học là giải thích thế giới và cải tạocuộc sống Lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và t tởng Hồ Chí Minh là vũ khí và kimchỉ nam cho hành động Để chúng ta tìm ra con đờng đúng đắn, tìm thấy ánhsáng của chân lý, tìm ra CNXH Nhờ Triết học mà chúng ta nhận thức đợctình hình cũng nh dự đoán đợc tình hình để có những chính sách thích hợp,quyết sách đúng đắn kịp thời Tránh đợc những việc làm đáng tiếc khi vậndụng sai đờng lối chính sách

Qua sự phân tích trên ta có thể rút ra kết luận việc nghiên cứu Triết học

cụ thể là việc nghiên cứu mối quan hệ giữa Triết học và cuộc sống hay "phép

biện chứng duy vật trong sự nghiệp đổi mới hiện nay ở nớc ta" là một đề tàihết sức cấp thiết, nóng bỏng và hết sức phức tạp Đề tài này không nhữngchứng minh sự cần thiết của Triết học thông qua những lý luận của chủ nghĩaduy vật mà nó còn cho ta thấy và bắt buộc chúng ta không thể áp dụng mộtcách máy móc Triết học Mác-Lênin mà chúng ta phải biết khôn khéo, sángtạo trong áp dụng vào sơ sở thực tế nớc ta Có nh vậy thì công cuộc đi lênXHCN ở Việt Nam mới không đi phải những sai lầm nh ngời anh cả Liên Xô

và các ngời anh Đông Âu khác, và sớm đạt đợc kết quả cao Việc nghiên cứu

đề tài "phép việc chứng duy vật đối với sự nghiệp đổi mới hiện nay ở nớc ta"còm cho phép ta dự đoán đợc các xu hớng của thời đại, các xu hớng chính trị,các xu hớng kinh tế Để từ đó không bị ngỡ ngàng trớc mọi tình hình mới màbiết cách đón nhân, đa ra những quyết sách phù hợp với tình hình mới đó

2.1 Cơ sở của đề tài:

2.1.1 Cơ sở lý luận:

Phép biện chứng duy vật do Mác -Ănghen sáng lập ra giữa thế kỷ XIX và

đợc Lênin bổ xung thêm vào những năm đầu thế kỷ XX Lần đầu tiên giai cấpvô sản và tầng lớp nhân dân lao đông đã có một vũ khí tinh thần để đấu tranhgải phóng giai cấp mình và cả xã hội ra khỏi áp bức bóc lột Đối với nớc ta

"Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và t tởng Hồ Chí Minh làm nền tảng t tởng, kim chỉ nam cho hành động " (1) , "làm cho thế giới quan Mác-Lênin và t tởng

đạo đức Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tình thần xã hội" (2)

Triết học mác không những giải thích mà còn cải tạo thế giới mà thực chất là

đề cao vai trò của thực tiễn, coi thực tiễn là trung tâm của hệ thống lý luận(3).Phép biện chứng duy vật mà hạt nhân của nó là các quy luật, các phạm trù

để làm sáng tỏ chúng ta sẽ dần tìm hiểu sáu cặp phạm trù và ba quy luật cơbản của nó

Môt Khi nghiên cứu cặp phạm trù cái chung, cái riêng, và cái đơn nhất ta thấy rằng cái chung "dùng để chỉ những mặt những thuộc tính ,

những mối quan hệ giống nhau ở nhiều sự vât, hiện tợng hay quá trình đơn lẻ

"(4), cái riêng "dùng để chỉ một sự vật, hiện tợng, một quá trình riêng lẻ nhất

định"(5) và cái đơn nhất "dùng để chỉ những mặt , những thuộc tính chỉ có ởmột kết cấu vật chất nhất định, mà không lắp lại ở các kết cấu khác "(6) Ta rút

ra nhận xét:

- Cái chung và các riêng thống nhất với nhau nên trong nhận thức và hoạt

động thực tiễn, chúng ta phải biết phát hiện cái chung, cái cá biệt hoá cáichung, khi áp dụng vào cái riêng tức là muốn tìm cái chung phải tìm từ nhiềucái riêng, muốn tìm quy luật thì phải tìm từ rất nhiều sự vật hiện tợng Từ đó

áp dụng ra thực tiễn: muốn xây dựng một đờng lối chính sách hay lớn hơn làmột chế độ thì phải xuất phát từ nhiều ngành, nhiều nghề, nhiều nguyện vọngcủa nhân dân

- Giữa cái chung và cái đơn nhất có sự chuyển hoá lẫn nhau Cần tạo điềukiện cho sự chuyển hoá cái đơn nhất tiến bộ thành cái chung, và biến cáichụng lạc hậu thành cái đơn nhất Tức là: muốn xây dựng một cơ cấy kinh tếmới thì chúng ta thí điểm xây dựng ở một địa phơng, cho nó thành cái đơnnhất của địa phơng đó, nếu có hiệu quả thì ta nhân rộng ra toàn quốc, biến cái

đơn nhất thành cái chung

Hai Khi nghiên cứu cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả ta thấy rằng

"nguyên nhân là sự tác động giữa các sự vật hiện tợng để gây nên những biến

đổi nhất định" còn "kết quả là những biến đổi xuất hiện khi có nguyên nhânphát sinh và phát huy tác dụng" Khi nghiên cứu cặp phạm trù nguyên nhânkết quả này cần chú ý phân biệt các phạm trù nguyên cớ (là cái sảy ra trớc vàtạo ra kết quả nhng không sinh ra kết quả) và phạm trù điều kiện (là tổng hợpnhững điều kiện tạo ra kết quả nhng không sinh ra kết quả) và phạm trù điềukiện (là tổng hợp những hiện tợng không phụ thuộc và nguyên nhân nhng cótác dụng đối với sự nảy sinh ra kết quả Ví dụ: điều kiện nhiệt độ, ánh sáng, ápsuất, chất xúc tác trong phản ứng hoá học chẳng hạn) Cũng nh cần phân biệtquan hệ nhân quả với quan hệ nối tiếp của thời gian (Ví dụ: ngày sang đêmnhng ngày không tạo ra đêm)

Từ đó rút ra ý nghĩa: khi nghiên cứu đối tợng phải tìm hiểu nguyên nhânsinh ra nó Cũng nh dự kiến kết quả của đối tợng thông qua nguyên nhân đãbiết Cần có sự phân loại để đánh giá vị trí và vai trò của từng nguyên nhân.cần có biện pháp tác động tới nguyên nhân để đạt đợc kết quả tốt Ví dụ: trongthực tế nh có một trào lu lời học trong giới sinh viên chẳng hạn thì chúng taphải đi tìm nguyên nhân để khắc phục tình tạng đó Giả sử lúc đó có một giảbóng đá lớn chẳng hạn thì giải bóng đá đó không phải là nguyên nhân mà chỉ

là nguyên cớ, mà nguyên nhân chính là lòng say mê xem bóng đã của sinhviên cũng nh các quan hệ nhân quả khác trong kinh tế, chính trị chính vì vậychúng ta cần nắm chắc cặp phạm trù này để khai thác, vận dụng các kết quả

đã đạt đợc để nâng cao nhận thức và tiếp tục sự phát triển của xã hội

Ba Khi ngiên cứu bản chất và hiện tợng ta thấy rằng "bản chất là tổng

hợp tất cả những thuộc tính chung nhất nhất, tất yếu quy định cho sự tồn tạivận động của sự vật"(1) còn "bản chất là biểu hiện ra biên ngoài của bản chất"

Từ đó rút ra ý nghĩa: Muốn tìm hiều bản chất thì phải đi tìm hiều từ hiện tợng,phải phân loại đánh giá vị trí vai trò của từng hiện tợng, đánh giá mức độtrung thực của các hiện tợng đối với bản chất, tìm ra độ lệch giữa hiện tợng

đến bản chất Trong hoạt động thực tiễn không thể dựa trên tri thức về bản

chất của sự vật Qua đó để nhận thức đợc bản chất tốt đẹp của chế độ xã hộichủ nghĩa phải bản nguyên từ các hoạt động thực tiễn nh nâng cao dân chủ,thăng cờng quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam, điều này đợc quy địnhtại hiến pháp năm 1992, văn bản pháp luật cao nhất của nớc cộng hoà xã hộichủ nghĩa Việt Nam Đó là "Nhà nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam làNhà nớc của nhân dân, do nhân dân,vì nhân dân Tất cả quyền lực Nhà nớcthuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấpnông dân và tầng lớp trì thức".

Bốn Khi nghiên cứu cặp phạm trù tất yếu và ngẫu nhiên ta thấy rằng

tất nhiên là do "những nhuyên nhân cơ bản bên trong của sự vật quyết định vàtrong những điều kiện nhất định nó phải sảy ra nh thế, chứ không phải sảy rathế khác" còn "ngẫu nhiên là cái không do mối liên hệ bên trong mà do cácnguyên nhân bên ngoài quyết định, do đó nó có thể xuất hiện hoăc không xuấthiện, có thể xuất hiện nh thế này hoặc nh thế khác" Từ đó rút ra nhân xét:

- Nếu cái tất nhiên là cái nhất định phải xuất hiện theo quy luật nội tạicủa nó, còn ngẫu nhiên có thể xuất hiện và cũng có thể không xuất hện, thìtrong nhận thức phải đạt đến cái tất nhiên và trong hiọat động thực tiễn phảidựa vào cái tất nhiên

- Khi nhất mạnh cái tất nhiên, chúng ta không thể quyên cái ngẫu nhiên,không tách rời cái tất nhiên ra khỏi cái ngẫu nhiên Phải xuất phát từ cái ngẫunhiên để đạt đến cái tất nhiên và khi dựa vào cái tất nhiên phải chú ý đếnnhững cái ngẫu nhiên

- Tất nhiên và ngẫu nhiên có thể chuyển hoá qua lại, nên phải tạo ra điểukiện để cản trở hay chuyển hoá giữa chúng do yêu cầu cụ thể của thực tiễn

Do vậy trong hoạt động thực tiễn cần nắm rõ cặp phạm trù này cũng nhcác cặp phạm trù khác để có thể có xác định rõ kết quả hoạt động của mìnhthành hay bại là do đâu Có thể do ngẫu nhiên mà thắng lợi hay sự thắng lợimang tính tất nhiên, tất yếu của sự chăm chỉ, tích cực học tập Từ đó ta có thể

đề những phơng hớng phấn đấu, kế hoạch thực hiện cho ngày mai phù hợp với

sự phát triển nhận thức của ta hiện nay Có nh thế thì định hớng, kế hoạch đómới sát thực tế phù hợp với điều hiện, góp phần to lớn cho sự phấn đấu củachúng ta đạt kết quả tốt

Năm Khi nghiên cứu cặp phạm trù khả năng và hiện thực ta thấy rằng

"khả năng là cái hiện cha có, cha tới nhng sẽ tới nó sẽ xuất hiện khi đã có đủcác điều kiện thích hợp", còn "hiện thực là tất cả những gì hiện có, hiện đangtồn tại thực sự" Khi nghiên cứu cặp phạm trù này cần chú ý phân biệt khảnăng thực tế (là những khả năng do mối hiên hệ và quan dệ tất nhiên quyết

định, xuất hiện từ bản chất bên trong của sự vật khi có đầy đủ điều kiện sữ trởthành hiện thực)(1) với khả năng hiện thực (là những khả năng do những mối

liên hệ và quan hệ ngẫu nhiên, do sự kết hợp từ những hoàn cảnh bên ngoàiquyết định cha có đủ điều kiện cần thiết để chuyển thành hiện thực) Khả nănggần vời khả năng xa, khả năng chủ quan và khả năng khách quan v.v Từ đóchúng ta rút ra ý nghĩa:

- Trong thực tế phải căn cứ vào hiện thực, chứ không căn cứ vào khảnăng để đánh gía tình hình

- Phải phán đoán đúng tính chất và xu hớng của khả năng có thể sảy ra để

có sự ứng sử đúng đắn trong hoạt động thực tiễn

- Phải phát huy tối đa tính năng dộng chủ quan để biến khả năng thànhhiện thực khi cần thiết, tránh t tởng chờ đợi, thụ động

Đối với những ngời quản lý đất nớc, những ngời hoạch định chính sáchcho tổ quốc thì việc nắm rõ cặp phạm trù khả năng _hiện thực là hết sức quantrọng Từ việc nẵm rõ cặp phạm trù này cùng với việc nắm rõ hiện thực, thựctrạng đất nớc, tình hình thế giới để có những quyết sách đa nền kinh tế đất nớcthoát khỏi lạc hậu trì trệ, phát triển nguồn lực, phát triển cao hơn nữa đời sốngvật chất tinh thần Dần dần đa nớc ta hội nhập với khu vực và thế giới

Sáu Khi nghiên cứu cặp phạm trù nội dung và hình thức ta nhận thấy

rằng "nội dung là phạm trù chỉ yêú tố, những mặt và những quá trình tạo nên

sự vật"(3), còn "hình thức là chỉ phơng thức tồn tại và phát triển của sự vật, là

hệ thống các mối liên hệ tơng đối ổn định giữa các yếu tố của nó"(4) Từ đây tarút ra ý nghĩa:

- Nội dung và hình thức luôn luôn gắn bó hữu cơ với nhau, do đó tronghoạt động thực tiễn cần tránh sự tách rời hoặc tuyệt đối hoá một trong hai mặt

đó

- Vì nội dung quyết định hình thức nên khi xét đoán sự vật, trớc hết cầnphải căn cứ vào nội dung đồng thời thấy đợc sự tác động của hình tức đối vớinội dung Do đó, trong hoạt động thực tiễn cần nắm vững mối quan hệ giữanội dung và hình thức để có sự điều chỉnh, áp dụng một cách linh hoạt trongsản xuất

Vận dụng điều này hết sức đạt hiệu quả trong sản xuất kinh doanh Khisản xuất một mặt hàng nào đó thì chúng ta cần nghiên cứu thì trờng đẻ quyết

định nội dung của sản phẩm, nội dung ở đây có thể đợc hiểu là công dụng vàchất lợng của mặt hàng Nội dung, giá cả của sản phẩm là quan trọng nhữngchú trọng đến hình thức là một điều hết sức quan trọng, hình thức ở đây có thểcoi là những nét bên ngoài của sản phẩm Quan tâm đến hình thức tức là đemlại cho sản phảm một nét độc đáo, mới lạ, có thể hợp thời trang, model hợpthị hiếu của khách hàng Có nh vậy thì hàng hoá mới có thể tiêu thụ đợc

Bảy Khi nghiên cứu quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt

đối lập trong ba quy lật cơ bản của phép biện chứng thì quy luật này đợc

Lênin coi là "hạt nhân của phép biện chứng", bởi vì quy luật này đã chỉ rõ

nguồn gốc, động lực bên trong của sự vận động và phát triển của sự vật, và là

"chìa khoá" giúp ngời ta nắm vững thực chất của các quy luật cơ bản và các

cặp phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng Khi nghiên cứ quy luật thốngnhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập ta rút ra nhận xét sau:

- Mâu thuẫn là khách quan, là nguồn gốc, động lực của sự phát triển, nênmuốn nắm đợc bản chất của sự vật cần phải thống nhất và nhận thức các bộphận đối lập của chúng

- Mâu thuẫn là phổ biến, da dạng, do đó trong nhận thức và hoạt độngthực tiễn, phải có phơng pháp phân tích mâu thuẫn và giải quyết mâu thuẫnmột cách cụ thể Việc giải quyết mâu thuẫn chỉ bằng con đờng đấu tranh giữacác mặt dối lập và với những điều kiện chín muồi

Tức là với quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập ta thấyrằng mọi sự vật và hiện tợng trong thế giới khách quan đều là thể thống nhấtcủa các mặt đối lập, chính sự đấu tranh của các mặt đối lập và chuyển hoágiữa chúng là nguồn gốc, động lực của sự phát triển Tuy nhiên để phát triểnthì không chỉ kích thích sự đối lập, nếu sự đối lập là gay gắt sẽ dẫn đến sự đấutranh và bài trừ, xung đột giữa các mặt là gay gắt khi đó ta sẽ không thể kiểmsoát đợc chúng và rất có thể đem laị những hậu quả nguy hại

Khi nghiên cứu quy lật này thì chúng ta cần lu ý các phạm trù sau:

a Mâu thuẫn bên trong (là sự tác động qua lại giữa các mặt đối lập trêncùng một sự vật) với mây thuẫn bên ngoài (là sự tác động qua lại gia nhữngmặt đối lập thuộc các sự vật thuộc các sự vật khác nhau) để rút ra kết luận:Nếu mâu thuẫn bên trong quyết định sự vận dộng phát triển của sự vật thìtrong thực tiễn muốn tác động làm cho sự vận động phát triển, trớc hết cầnphát hiện, tạo điều kiện giải quyết mâu thuẫn bên ngoài, vì giải quyết mâuthuẫn bên ngoài cũng có tác dụng rất quan trong đối với sự phát triển của sựvật

Trong tiến trình phát triển kinh tế đất nớc để hội nhập cùng khu vực vàthế giới, Đảng và Nhà nớc ta luôn chú trọng phát huy nội lục, phát huy đoàn

kết tàn dân: "Phải động viên toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đồng tâm nhất

trí nỗ lực vợt vậc, nêu cao tinh thần độc lập tự chủ, tự lực nỗ lực vợt bậc, nếu cao tinh thần độc lập tự chủ, tự lực tự cờng, mở rộng lợp tác quốc tế thực hành cần kiệm liêm chính, ra sức khai thác thuận lợi, nắm bắt thời cơ, đẩy lùi nguy cơ vợt qua thử thách thúc đẩy nhanh hơn những mục tiêu của chiến lợc

ổn định và phát triển kinh tế, phấn đấu vì dân giàu nớc mạnh, xã hội công

bằng văn minh" (Mục tiêu khái quá mà Đại hội VII đề ra) Không những thế

chúng ta còn kịch liệt phê phán những t tởng ỷ lại, dựa dẫm vào bên ngoài "có

ý kiến cho rằng sức ta đang yếu nên phỉa dựa vàonguồng lực bên ngoài là chính mới có thể phát triển nhanh Cách suy nghĩ đó cha thoát khỏi thói quen dựa dẫm vào viện trợ vên ngoài Cần thấy rằng quan hệ kinh tế với bên ngoài phải trên nguyên tắc bình đẳng và cùng có lợi; do đó, chỉ có thể mở rộng và

đem lại hiệu quả tốt khi dựa trên cơ sở và hớng vào khai thác tối đa nguồn lực

và lợi thế bên trong ý trí tự lực tự cờng không mâu thuẫn mà ngợc lại điều kiện cơ bản thu hút các nguồn lực bên ngoài" (Báo cáo của Ban chấp hành

Trung Ương Đảng Khoá VI)

b Mâu thuẫn cơ bản (là mâu thuẫn xuất phát từ bản chất của sự vật, nóquy định quá trình và phát triển của sự vật và là cơ sở sự phát sinh các mâuthuẫn khác) với mâu thuẫn không cơ bản (là mâu thuẫn đặc trng cho một ph-

ơng diện nào đó của sự vật, ccó ảnh hởng đến quá trình vận động và phát triểncủa sự vật), để từ đó rút ra nhận xét:

- Trong nhận thức phải xác định đúng mâu thuẫn cơ bản, thì mới hiểu

đúng bản chất của sự vật Trong thực tế xã hội,có xác định đúng mâu thuẫn cơbản thì mới xác định đợc đờng lối chiến lợc của cách mạng khoa học

c Mâu thuẫn củ yếu (là mâu thuẫn nổi lên hàng đầu ở mỗi giai đoạn nhất

định đối với mâu thuẫn khác của quá trình phát triển của sự vật) với mâuthuẫn không chủ yếu (là những mâu thuẫn không đóng vai trò quyết định)

để thấy đợc ý nghĩa:

- Trong cách mạng, việc xác định mâu thuẫn chủ yếu là rất quan trọng

Nó giúp cho cách mạng xác định đợc kể thù trớc mắt, để đề ra nhiệm vụ trungtâm cần giải quyết và có sách lợc phù hợp để đa cách mạng tiến lên

- Trong hoạt động thực tiễn, mỗi ngời, mỗi nhành cũng cần tìm ra mâuthuẫn chủ yếu của bản thân, của ngành mình để có hớng tập trung vào côngviệc chính, trớc mắt để giải quyết kịp thời

d Mâu thuẫn đối kháng (là mâu thuẫn giữa những giai cấp tập đoàn ngời

có khuynh hớng đối lập nhau về lợi ích cơ bản) với mâu thuẫn không đốikháng (là mâu thuẫn giữa lực lợng có khuynh hớng đối lập nhau về lợi íchkhông cơ bản) từ đó ta rút ra ý nghĩa: Trong thực tiễn cách mạng không đợclẫn lộn hại loại mâu thuẫn để tránh phạm phải những sai lầm nghiêm trọng.Nếu mâu thuẫn đối kháng mà xã định nhầm thành mâu thuẫn không đốikhánh thì dẫn đến "hữu khuynh" -ngợc lại, mâu thuẫn không đối kháng thànhmâu thuũn đối kháng thì sẽ dẫn đến "tả khuynh" trong việc gải quyết mâuthuẫn Do đó, cần phân tích và giải quyết khoa học hai loại mâu trhuẫn này.Song, dù tiến hành giải quyết bằng phơng pháp nào thì cả hai loại mâu thuẫn

này để giải quyết bằng đấu tranh, chứ không thể dung hoà điều hoà giữa cácmặt đối lập.

Tám Khi xét nội dung quy luật từ những thay đổi về lợng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngợc lại, đây là một trọng ba quy luật cơ bản của phép

biện chứng duy vật Quy luật này chỉ rõ cách thức của sự phát triển của sự vật,hiện tợng Trớc hết, lợng biến đổi dần dần và liên tục và khi đạt đến điểm nút(giới hạn của sự thống nhất giữa chất là lợng) sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất;chất mới ra đời tạo nên sự thống nhất mới giữa lợng và chất Từ đó rút ra ýnghĩa:

- Quy luật lợng _chất có ý nghĩa phơng pháp luận quan trọng trong nhậnthức và hoạt động thực tiễn Do sự vận động và phát triển của sự vật, trớc hết,

là sự tích luỹ về lợng và khi sự tích luy về lợng vợt quá giới hạn cho phép, thìtất yếu có bớc nhảy về chất, nên trong nhận thức và hoạt động thực tiễn cầnthống nhất cả hai khuynh hớng: Thứ nhất, "tả khuynh"-T tởng nôn nóng, chủquan duy ý chí, thể hiện ở chỗ khi cha có sự tích luỹ về lợng đã muốn thựchiện bớc nhảy về chất Thứ hai, "hu khuynh"-t tởng bảo thủ, chờ đợi, khôngthực hiện bớc nhảy về chất, khi đã có sự tích luỹ đầy đủ về lợng hoặc chỉ nhấnmạnh đến sự biến đổi dần dần về lợng

- Cần có thái độ khách quan khoa học và có quyết tâm thực hiện bớcnhảy có các điều kiện đầy đủ

Chín Khi xét nội dung quy luật phủ định của phủ định ta thấy rằng

đây là quy luật thứ ba cơ bản của phép biện chứng duy vật, nó chỉ rõ khuynhhớng của sự vận động, phát triển của sự vật và sự liên hệ giữa cái mới và cái

cũ Để hiểu đợc bản chất của sự vật và sự liên hệ giữa cái mới và cái cũ Đểhiểu đợc bản chất của quy luật, trớc hết cần nắm đợc khái niệm phủ định vàphủ định viện chứng:

- Khái niệm phủ đinh: Trong thế giới vật chất, các sựvật đều có quá trìnhsinh ra, tồn tại và mất đi và đợc thay thế bằng sự vật khác Sự thay thế cái cũbằng cái mới là sự phủ định Nh vậy, phủ định là thuộc tính khách quan củathứ giới vật chất

- Khái niêm phủ định biện chứng: Theo Mác -Lênin coi phủ định là sựphủ định biện chứng- sự phủ định có tính kế thừa, tạo điều kiện cho sự pháttriển

Qua quy luật này ta rút ra đợc ý nghĩa:

- Quy luật phủ định của phủ định đã chỉ rõ sự phát triển và khuynh hớngchung, là tất yếu của các sự vật, hiện tợng trong trế giới khách quan Song,quá trình phát triển không diễn ra theo đờng thẳng mà quanh co, phức tạp,phải trải qua nhiều lần phủ định nhiều khâu trung gian Điều đó giúp chúng ta