Tư tưởng hồ chí minh về lãnh đạo công tác tư tưởng giá trị lý luận và thực tiễn

Lãnh đạo công tác tư tưởng là một nhiệm vụ chính trị quan trọng của Đảng, là một đặc trưng chủ yếu trong hoạt động lãnh đạo của Đảng. Lãnh đạo công tác tư tưởng không chỉ là định hướng, chỉ đạo, giáo dục, vận động nhân dân thực hiện các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, mà còn là phương thức thu hút nhân dân vào việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách đó. Trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, một nội dung quan trọng là xây dựng về tư tưởng chính trị, trình độ trí tuệ, nâng cao năng lực, phương thức cầm quyền của Đảng, Toàn bộ hoạt động của Đảng, trước hết là hoạt động tư tưởng có yêu cầu tự thân phải giáo dục hóa, lãnh đạo hóa, kể cả nhận thức và hành động. Thực tiễn đó đòi hỏi những cán bộ, đảng viên làm công tác xây dựng Đảng về tư tưởng chính trị phải quan tâm thường xuyên đến vấn đề lãnh đạo công tác tư tưởng nhằm giúp Đảng hình thành quan điểm, đường lối, chủ trương để tổ chức, lãnh đạo và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Từ nhận thức một cách sâu sắc vai trò, sức lan tỏa, tính thời sự cấp bách của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và vấn đề lãnh đạo công tác tư tưởng của Người nói riêng, trên cơ sở tiếp thu thành quả nghiên cứu của các học giả đi trước, tôi lựa chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng giá trị lý luận và thực tiễn”. Từ đó, mở rộng thêm nhận thức về Hồ Chí Minh, góp phần đưa tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng vào thực tiễn đời sống để giải quyết những vấn đề cấp bách về tư tưởng và lãnh đạo công tác tư tưởng đang đặt ra của xã hội Việt Nam hiện nay.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 4

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 8

6 Đóng góp của luận văn 9

7 Kết cấu luận văn 9

CHƯƠNG 1: KHÁI LUẬN CHUNG VỀ LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG 10

1.1 Công tác tư tưởng và những nguyên tắc của công tác tư tưởng 10

1.1.1 Khái niệm tư tưởng 10

1.1.3.Các nguyên tắc trong công tác tư tưởng 18

1.1.3.2 Nguyên tắc tính khoa học trong công tác tư tưởng. 20

1.2 Lãnh đạo và lãnh đạo công tác tư tưởng 24

1.2.1 Khái niệm lãnh đạo 24

1.2.2 Khái niệm lãnh đạo công tác tư tưởng 27

CHƯƠNG 2:TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG 29

2.1 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng 29

2.1.1 Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò lãnh đạo công tác tư tưởng .29

2.1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng 29

2.1.1.2 Vị trí, vai trò của lãnh đạo công tác tư tưởng theo quan điểm Hồ Chí Minh .32

2.1.2 Đảng Cộng sản Việt Nam - chủ thể lãnh đạo công tác tư tưởng theo quan điểm Hồ Chí Minh. 33

2.1.3.2 Phương thức lãnh đạo công tác tư tưởng theo quan điểm Hồ Chí Minh 45

2.1.4 Quan điểm Hồ Chí Minh về cán bộ lãnh đạo công tác tư tưởng 48

2.1.4.1 Đạo đức cách mạng là gốc của người cán bộ lãnh đạo công tác tư tưởng. 502.1.4.2 Có năng lực lãnh đạo và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng. 53

2.2 Hồ Chí Minh - tấm gương mẫu mực về thực hành lãnh đạo công tác tư tưởng 57

CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH VỀ LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG 73

3.1 Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng 733.2.1 Tình hình tư tưởng 833.2.2 Thực trạng lãnh đạo công tác tư tưởng 843.3 Tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng 863.3.1 Tiếp tục hoàn thiện nhận thức về lãnh đạo công tác tư tưởng 863.3.2 Tiếp tục hoàn thiện những nhiệm vụ, giải pháp lãnh đạo công tác tư tưởng 96

KẾT LUẬN 103 TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đã có biếtbao vĩ nhân, anh hùng mà cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng và nhân cách của họ tiêubiểu cho lý tưởng, ý chí, khát vọng của dân tộc và xu hướng phát triển của thời đại.Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong những người như vậy “Hồ Chí Minh” - nhữngchữ ấy đã trở thành một biểu tượng, một niềm tự hào của dân tộc ta và của nhân loạitiến bộ trên toàn thế giới

Dân tộc ta sinh ra Hồ Chủ tịch, và chính Người - Anh hùng giải phóng dântộc, danh nhân văn hoá thế giới - người mà tổ chức Giáo dục - Khoa học - Văn hóaLiên Hợp quốc (UNESCO) đánh giá là đã “để lại dấu ấn trong quá trình phát triểncủa nhân loại” - đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta Cuộcđời và sự nghiệp, tư tưởng và lý luận cách mạng mà Người để lại cho dân tộc ta vànhân loại là một di sản vô cùng quý giá Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX củaĐảng Cộng sản Việt Nam đã xác định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thốngquan điểm toàn diện, sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, làkết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện

cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc,tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại” và “Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường chocuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng

tư tưởng và lãnh đạo quá trình tư tưởng trong Đảng và trong xã hội Người nhấnmạnh: “Lãnh đạo quan trọng nhất là lãnh đạo tư tưởng, phải hiểu tư tưởng của mỗicán bộ để giúp đỡ thiết thực trong công tác; vì tư tưởng thông suốt thì làm tốt, tưtưởng nhùng nhằng thì không làm được việc”, theo Người “Tư tưởng không đúng

đắn thì công tác ắt sai lầm” Trong tổ chức thực hiện, lãnh đạo công tác tư tưởngphải đi trước một bước và quan trọng nhất, không ngừng đổi mới để phù hợp vớinhững điều kiện cụ thể của hoàn cảnh, đối tượng, nâng cao hiệu quả, phục vụ cho

sự nghiệp chung của cách mạng

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà tư tưởng lớn mà Người còn làmột nhà lãnh đạo công tác tư tưởng kiệt xuất Lãnh đạo công tác tư tưởng là mộttrong những thực hành lớn và có ý nghĩa quan trọng của Hồ Chí Minh Trong suốtcuộc đời cách mạng của mình, chúng ta có thể nhận thấy rằng, Người đã có nhữngthực hành biện chứng trên mọi lĩnh vực: Công tác tư tưởng, giáo dục tư tưởng vàlãnh đạo công tác tư tưởng, dân chủ, đạo đức cách mạng, đoàn kết và đại đoànkết, Những thực hành đó không chỉ có ý nghĩa và giá trị đối với thời kỳ cáchmạng trước đây mà còn rất quan trọng đối với thời kỳ đổi mới và hội nhập củaĐảng, Nhà nước ta hiện nay

Nắm bắt được tầm quan trọng của “tư tưởng” và “lãnh đạo công tác tưtưởng” trong công cuộc dựng nước và giữ nước, Hồ Chí Minh đã đặc biệt chú trọngtới công tác và quá trình lãnh đạo tư tưởng và coi đây là một trong những hoạt độngcấp thiết của mọi thời đại Tư tưởng lòng dân có vững, có mạnh thì đất nước mớiphát triển, do đó Hồ Chí Minh đã xây dựng lên một hệ thống các quan điểm về vấn

đề lãnh đạo công tác tư tưởng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội Trongnhững hoạt động này vấn đề cốt lõi là lãnh đạo phải thống nhất, dân chủ, khoa học

và cách mạng Vấn đề tưởng như đơn giản, dễ làm nhưng thực tế đến nay nhiều lúc,nhiều nơi vẫn làm chưa tốt

Tình hình tư tưởng và lãnh đạo tư tưởng của Đảng ta chịu nhiều tác động sâusắc của đời sống chính trị - kinh tế quốc tế, đặc biệt là trong thời đại bùng nổ côngnghệ thông tin và sức ảnh hưởng của thời đại toàn cầu hóa Các thế lực cơ hội chínhtrị ngoài nước đã, đang và sẽ cấu kết, ra sức chống phá cách mạng Việt Nam bằngchiến lược “Diễn biến hòa bình”, trong mọi lĩnh vực và dưới mọi hình thức; phảnbác quyết liệt chủ nghĩa Mác - Lênin, phản bác mục tiêu, lý tưởng và con đường đilên chủ nghĩa xã hội của các nước xã hội chủ nghĩa còn lại như Trung Quốc, ViệtNam, Cuba… Sự nghiệp đổi mới xây dựng chủ nghĩa xã hội của nhân dân ta 28năm qua do Đảng lãnh đạo đã đạt được những thành tựu hết sức to lớn, toàn diện

Nhờ đó cũng cố được niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo, định hướng của Đảng

ta trên con đường đi tới CNXH Điều này đặc biệt quan trọng về mặt tư tưởng và lýluận đối với toàn Đảng và toàn dân ta Tuy vậy, bên cạnh những thành tựu đạt được,quá trình xây dựng và phát triển đất nước đang đặt ra nhiều vấn đề gay gắt và tháchthức Những yếu kém, hạn chế về năng lực lãnh đạo, quản lý và điều hành của bộmáy nhà nước các cấp Từ đó gây bức xúc và giảm lòng tin của nhân dân đối vớikhả năng cầm quyền và lãnh đạo của Đảng Trong khi đó căn bệnh tham nhũng,lãng phí, quan liêu của cán bộ, đảng viên chưa được đẩy lùi, gây bức xúc cho quầnchúng nhân dân: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống trongmột bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quanliêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn tiếp tụcdiễn biến phức tạp” [16, tr.173] Những hiện tượng đó là tiếng chuông cảnh báo đểchúng ta phải làm tốt hơn nữa lãnh đạo công tác tư tưởng

Chính vì vậy, việc tìm hiểu, phân tích, nghiên cứu và vận dụng tư tưởng HồChí Minh về Lãnh đạo công tác tư tưởng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắcnhằm để đấu tranh thắng lợi các âm mưu, diễn biến và thủ đoạn của các thế lực thùđịch; xây dựng, bảo vệ và phát triển thành công nền chủ nghĩa xã hội ở nước ta; xâydựng Đảng ta vững mạnh về tư tưởng chính trị, xây dựng và củng cố niềm tin, sựkiên định trong tư tưởng và hành động của quần chúng nhân dân hiện nay

Lãnh đạo công tác tư tưởng là một nhiệm vụ chính trị quan trọng của Đảng,

là một đặc trưng chủ yếu trong hoạt động lãnh đạo của Đảng Lãnh đạo công tác tưtưởng không chỉ là định hướng, chỉ đạo, giáo dục, vận động nhân dân thực hiện cácchủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, mà còn là phương thức thu hút nhândân vào việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách đó

Trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, một nội dung quan trọng là xâydựng về tư tưởng chính trị, trình độ trí tuệ, nâng cao năng lực, phương thức cầmquyền của Đảng, Toàn bộ hoạt động của Đảng, trước hết là hoạt động tư tưởng cóyêu cầu tự thân phải giáo dục hóa, lãnh đạo hóa, kể cả nhận thức và hành động.Thực tiễn đó đòi hỏi những cán bộ, đảng viên làm công tác xây dựng Đảng về tư

tưởng chính trị phải quan tâm thường xuyên đến vấn đề lãnh đạo công tác tư tưởngnhằm giúp Đảng hình thành quan điểm, đường lối, chủ trương để tổ chức, lãnh đạo

và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Từ nhận thức một cách sâu sắc vai trò, sức lan tỏa, tính thời sự cấp bách của

tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và vấn đề lãnh đạo công tác tư tưởng của Ngườinói riêng, trên cơ sở tiếp thu thành quả nghiên cứu của các học giả đi trước, tôi lựa

chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng - giá trị lý luận và thực tiễn” Từ đó, mở rộng thêm nhận thức về Hồ Chí Minh, góp phần đưa

tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng vào thực tiễn đời sống để giảiquyết những vấn đề cấp bách về tư tưởng và lãnh đạo công tác tư tưởng đang đặt racủa xã hội Việt Nam hiện nay

Một số tác phẩm và công trình khoa học của các nhà lãnh đạo tư tưởng, các

các cơ quan của Đảng về lĩnh vực tư tưởng, như: “Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng” của Ban Tuyên huấn Trung ương (Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1985); “Tạo một chuyển biến mạnh mẽ về công tác tư tưởng” của Lê Duẩn (Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1962); “Công tác tư tưởng của Đảng” của Trường Chinh (Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1962); “Một số vấn đề về công tác tư tưởng” của Đào Duy Tùng (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999); “Một số vấn đề về công tác lý luận, tư tưởng và tổ chức của Đảng trong thời kỳ đổi mới” của PGS.TS Tô Huy Rứa (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012); “Góp phần nghiên cứu một số vấn đề phát triển của Việt Nam” của GS.TS Tạ Ngọc Tấn (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012); “Tuyển tập Đào Duy Tùng”, Tập 1 (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001); “Sơ khảo lược sử công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam” của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000); “70 năm công tác tư tưởng – văn

hóa của Đảng truyền thống vẻ vang, trách nhiệm to lớn” của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000); “Một số văn kiện của Đảng về công tác tư tưởng – văn hóa” của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương ,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000)

Các công trình của các cơ quan nghiên cứu, giảng dạy về công tác tư tưởng

và lãnh đạo tư tưởng, như: “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác tư tưởng, lý luận”

của Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng (kỷ yếu hội thảo khoa học) (Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001); “Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng văn hóa” của Hữu Thọ (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000); “Hồ Chí Minh văn hóa và đổi mới” của GS Đinh Xuân Lâm, PTS Bùi Đình Phong (Nxb Lao động, Hà Nội, 1998); “Một số vấn đề về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam” của Đào Duy Quát (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001); “Nguyên lý công tác tư tưởng” của Lương Khắc Hiếu (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, Tập 1);

“Nguyên lý công tác tư tưởng” của Đào Duy Quát, Lương Khắc Hiếu (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, Tập 2); “Giáo trình công tác tư tưởng của Đảng” của

Đỗ Ngọc Ninh, (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,2003); “Công tác tư tưởng” của Hoàng Tùng (Nxb Sách giáo khoa Mác - Lênin, Hà Nội, 1986); “Văn hóa chính trị

và việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta hiện nay” của Phạm Ngọc Quang (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995); “Công tác tư tưởng và vấn đề đào tạo cán bộ làm công tác tư tưởng” của PGS.TS Trần Thị Anh Đào (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010); “Những vấn đề lý luận về công tác tư tưởng của Đảng hiện nay” của TS Ngô Huy Tiếp (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011); “Góp phần đổi mới công tác lý luận - tư tưởng” của Trần Trọng Tân (Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội, 1996); “Về công tác tư tưởng - văn hóa” của Trần Trọng Tân (Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005); “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng chính trị cách mạng đối với cán bộ, công chức đảng viên, đoàn viên Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới” của Minh Tiến, Thanh Hà (Nxb Lao động Xã hội, Hà Nội, 2006); “Giáo dục và quản lý sự phối hợp công tác tư tưởng” của I.D.Tơrốtchencô (Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội, 1984); “Đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng” của Hà Ngọc Hợi, Ngô Văn Thạo

(Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002) Những công trình khoa học trên tập

trung phân tích, nghiên cứu những vấn đề về tư tưởng, hệ tư tưởng, nhữngnguyên lý về công tác tư tưởng, Hồ Chí Minh với công tác tư tưởng, lý luận vàcông tác tư tưởng trong tình hình mới dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh.

Các các bài viết đăng ở các tạp chí như: Trần Thị Kim Cúc với bài viết “Hồ

Chí Minh và những nguyên lý công tác tư tưởng - lý luận” (Tạp chí Tư tưởng Văn

hóa, số 9, 2005); Lý Thị Bích Hồng với bài viết “Quán triệt quan điểm Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng, lý luận trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay” (Tạp chí Lịch sử Đảng, số 3, 2005); Hữu Thọ với bài viết “Một vài điều thu hoạch về phong cách Hồ Chí Minh với công tác tư tưởng” (Tạp chí Tư tưởng Văn hóa, số 7, 2005) Trần Bạch Đằng (2004); “Suy nghĩ về thực trạng văn hóa và công tác lãnh đạo, quản lý của chúng ta” (Tạp chí Tư tưởng - Văn hóa, số 9, 2004); NguyễnVân với bài viết “Tuyên truyền chính trị trước những đòi hỏi và thách thức mới” (Tạp chí Tư tưởng - Văn hóa số 10, 1993); Trần Quang Nhiếp với bài viết “Mấy vấn đề

về bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên hiện nay” (Thông tin Công tác

tư tưởng lý luận số 9, 2004); Hà Đăng với bài viết “Đổi mới, tăng cường hoạt động báo cáo viên, góp phần nâng cao hiệu quả tư tưởng” (Tạp chí Tư tưởng - Văn hóa,

số 10, 1994); Hoàng Chí Bảo với bài viết “Về chất lượng nghiên cứu lý luận chính trị” (Tạp chí Lý luận chính trị số 4, 2005); Hữu Thọ với bài viết “Từ thực tiễn, cần suy nghĩ sâu hơn về công tác tư tưởng” (Thông tin Công tác tư tưởng số 3, 2001); Nguyễn Khoa Điềm với bài viết “Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Trung ương V về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới” (Thông tin Công tác tư tưởng lý luận số 1, 2005); Hồng Vinh với bài viết “Vai trò của công tác tư tưởng – văn hóa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước” (Tạp chí Tư tưởng Văn hóa, số 5, 2005); Nguyễn Viết Thông với bài “Công tác tư tưởng với phát triển bền vững” (Tạp chí Tư tưởng Văn hóa, số 12, 2004); Tô Huy Rứa với bài viết “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng trong giai đoạn phát triển mới” (Tạp chí Tư tưởng Văn hóa, số 6, 2006).

Các công trình, sách, báo, bài viết nói trên đã góp phần làm rõ hơn tư tưởng

Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng cũng như những hoạt động của Người trên mặttrận tư tưởng, sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong lãnh đạo và địnhhướng về lĩnh vực tư tưởng trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay Tuy

nhiên, chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu, phân tích tư tưởng của Hồ ChíMinh về lãnh đạo công tác tư tưởng và giá trị của tư tưởng này trong giai đoạn hiệnnay Chính vì vậy, trên tinh thần cầu thị và tiếp thu những kết quả của những nhànghiên cứu đi trước và mong muốn tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả chọn đềtài này để đi vào tìm hiểu tư tưởng của Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng;giá trị lý luận và thực tiễn mà tư tưởng đó mang lại, góp phần vào việc vận dụng tưtưởng đó của Người trong việc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước hiện nay.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích và đánh giá về giá trị lý luận và thực tiễn tư tưởng Hồ Chí Minh

về lãnh đạo công tác tư tưởng trong kho tàng lý luận dân tộc và Mác xít; đối với sựnghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng, đặc biệt là về phương thức lãnh đạo của Đảngtrên mặt trận tư tưởng chính trị trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng trong hệ thống tưtưởng phong phú của Người

- Những giá trị về lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạocông tác tư tưởng trong giai đoạn hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Lãnh đạo công tác tư tưởng là một lĩnh vực rộng lớn, đặc thù và phức tạp củagiới lý luận, của Đảng Trên cơ sở các nguồn tài liệu, luận văn chỉ tập trung nghiêncứu, phân tích, khái quát một cách có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạocông tác tư tưởng và hoạt động thực tiễn lãnh đạo công tác tư tưởng của Người; Nộidung tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng: Vị trí và vai trò củalãnh đạo công tác tư tưởng trong lãnh đạo nói chung; sự cần thiết, nhu cầu kháchquan của lãnh đạo công tác tư tưởng; chủ thể, nội dung và phương thức của lãnhđạo công tác tư tưởng; cán bộ lãnh đạo công tác tư tưởng

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

- Luận văn được thực hiện lập trường, quan điểm, nguyên lý cơ bản của chủ

nghĩa Mác - Lênin về hệ tư tưởng và hoạt động tư tưởng; tư tưởng Hồ Chí Minh vềcông tác tư tưởng và lãnh đạo công tác tư tưởng; trên quan điểm, đường lối, nghịquyết, chỉ thị của Đảng về công tác tư tưởng; kế thừa những luận điểm và tư tưởngcác bài viết, bài nói của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các đồng chí lãnhđạo ngành tư tưởng, các công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu, học giảtrong và ngoài nước có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn chủ yếu được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủnghĩa Mác - Lênin, đặc biệt phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử đề làm rõ vấn đề

Ngoài ra luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn:

-Phương pháp tổng hợp: sử dụng phương pháp tổng hợp trong quá trình tìmkiếm thông tin, tài liệu có liên quan; sắp xếp, phân loại chúng theo các luận điểmliên quan đến nội dung chính của luận văn

Phương pháp phân tích: trên cơ sở các thông tin và tài liệu liên quan đã đượctổng hợp, tiến hành nghiên cứu các vấn đề nhằm nêu bật được nội dung chính củaluận văn Từ đó rút ra nhận định, đánh giá cho luận văn

Phương pháp logic - lịch sử: được sử dụng trong luận văn khi viện dẫnnhững thực hành và quan điểm của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực lãnh đạo tư tưởng.Qua đó đánh giá những giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng đó đối với côngcuộc đổi mới hiện nay.

6 Đóng góp của luận văn

- Luận văn bước đầu góp phần làm rõ, tổng hợp, hệ thống và luận giải nhữngnội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng, những thựchành lãnh đạo công tác tư tưởng của Người, đồng thời góp phần tổng kết, đánh giánhững giá trị đặc sắc về lý luận và thực tiễn của tư tưởng này đối với việc xây dựngĐảng trên mặt trận tư tưởng ở nước ta hiện nay

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, giảng dạy chuyênngành Hồ Chí Minh học và Chính trị học về lãnh đạo công tác tư tưởng; bên cạnh

đó luận văn đưa ra một số vấn đề tham chiếu cho Đảng ta trong lĩnh vực tư tưởng

mà đặc biệt là vấn đề lãnh đạo công tác tư tưởng

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luậnvăn gồm 3 chương:

Chương 1: Khái luận chung về lãnh đạo công tác tư tưởng

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng

Chương 3: Giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng

CHƯƠNG 1:

KHÁI LUẬN CHUNG VỀ LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

1.1 Công tác tư tưởng và những nguyên tắc của công tác tư tưởng

1.1.1 Khái niệm tư tưởng

Thuật ngữ “tư tưởng” (idea) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là hìnhthức Cho đến ngày nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về “tư tưởng”: tư tưởng

là sự phản ánh hiện thực trong ý thức, là biểu hiện quan hệ của con người đối vớithế giới chung quanh [52, tr 43]; tư tưởng là những quan điểm, ý nghĩ phản ánh thếgiới vật chất trong nhận thức của con người và thể hiện mặt này hay mặt khác củathế giới khách quan [42, tr 57]; v.v…

Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ ra rằng, đời sống xã hội có hai loại nhu cầu cơbản: nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần; do đó có hai lĩnh vực sản xuất là sảnxuất vật chất và sản xuất tinh thần để đáp ứng hai nhu cầu đó Lĩnh vực vật chấtquyết định lĩnh vực tinh thần, nhưng mặt khác, lĩnh vực tinh thần có tính độc lậptương đối và tác động trở lại lĩnh vực vật chất Ph Ăngghen viết: “nhân tố lịch sửmột khi được những nhân tố khác, xét tới cùng là nguyên nhân kinh tế, làm nảy sinh

ra thì nhân tố lịch sử đó cũng có thể tác động trở lại đến môi trường của nó, và thậmchí đến những nguyên nhân đã tạo ra nó” [2, tr 90]

Vì vậy, tinh thần, tư tưởng - một bộ phận của lĩnh vực tinh thần, có vai trò rấtquan trọng trong đời sống con người

Trong lịch sử xã hội loài người, lúc đầu con người tiến hành các hoạt độngsản xuất vật chất để đảm bảo nhu cầu sinh tồn của mình, sau đó cùng với sản xuấtvật chất, xã hội thường xuyên diễn ra các quá trình sản xuất tinh thần Ph Ăngghenviết: “con người trước hết cần phải ăn, uống, chổ ở và mặc đã rồi mới có thể làmchính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo, và v.v được” [3, tr 500] Ph Ăngghen đãchỉ ra ý thức đầu tiên của con người được hình thành trên cơ sở bộ não - dạng vậtchất có tổ chức cao, dưới “hai sức kích thích chủ yếu” là lao động và ngôn ngữ Sau

đó, do nhu cầu không ngừng nhận thức để cải biến thế giới, phục vụ con người vàgiao tiếp xã hội, sản xuất tinh thần ra đời và ngày càng phát triển Quá trình sản xuấttinh thần này sinh ra ý thức bảo vệ lợi ích con người Ở xã hội nguyên thủy chưa

xuất hiện giai cấp, đời sống tinh thần còn nghèo nàn, song lúc đó đã có một dạngtâm lý xã hội - như tình cảm, tâm trạng mong muốn… của con người - hình thành tựphát dưới dạng ảnh hưởng trực tiếp của điều kiện sống.

Có quan điểm cho rằng, xã hội nguyên thủy đã có tư tưởng Điều đó chỉđúng, nếu hiểu khái niệm tư tưởng theo nghĩa ban đầu của nó Thực ra, xã hộinguyên thủy mới chỉ có “mầm mống tư tưởng” Khi xã hội phát triển, phân chiathành giai cấp, có sự tách rời giữa lao động trí óc và lao động chân tay, tầng lớp tríthức xuất hiện thì mới có các nhà tư tưởng bảo vệ lợi ích cho những người mà mìnhđại diện một cách có ý thức Có thể thấy rõ sự xuất hiện tư tưởng trong xã hội HyLạp cổ đại - quốc gia có chế độ chiếm hữu nô lệ điển hình - từ những “mầm mống

tư tưởng” như thế nào Trong cuốn Lược khảo Lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa, giáo sư Đỗ Tư cho rằng: “Trên quan điểm khoa học, vào thế kỷ

XI - IX trước công nguyên, hình thái kinh tế - xã hội Hy Lạp về cơ bản vẫn còn làhình thái kinh tế cộng đồng nguyên thủy và sự xuất hiện của các nhân tố giai cấp,nhà nước cũng chỉ mới là bắt đầu Tình hình kinh tế - xã hội Hy Lạp trong thời kỳnày được phản ánh trong hai tập sử thi Iliát và Ôđixê mà theo truyền thuyết thì tácgiả là Hôme” [51, tr.11] Dù tác giả đó là có thật hay không, thì một điều chắc chắnphải có một hoặc một số ít người có trình độ tri thức nhất định mới có thể sáng tác

ra các bản trường ca đó, thể hiện rõ ý muốn bênh vực lợi ích của nô lệ, đầy tớ những người phải lao động dưới sự cai quản khắc nghiệt và dã man của chủ nô Vàothế kỷ VIII - VI trước công nguyên, trong xã hội Hy Lạp, giai cấp và nhà nước mớichính thức ra đời thì các tập sử thi nói trên đã từ truyền miệng được ghi lại bằng chữ

-Hy Lạp cổ ở thế kỷ VI trước công nguyên Việc ghi chép đó chỉ có các nhà trí thứcmới làm được, trên cơ sở kế thừa và phát triển những mầm mống tư tưởng xã hộitrước đó

Bất cứ tư tưởng nào cũng đều do chế độ xã hội, điều kiện sinh hoạt vật chấtcủa con người quyết định Khi phân tích mối quan hệ giữa các nhà tư tưởng tiểu tưsản, C Mác chỉ ra: sở dĩ hộ là đại biểu của giai cấp tiểu tư sản, chính là vì tư tưởngcủa họ bị quy định bởi lợi ích vật chất và địa vị xã hội của tiểu tư sản Từ đó, C.Mác đi tới kết luận: “Nói chung, mối quan hệ giữa những đại biểu chính trị và vănhọc của một giai cấp với giai cấp mà họ đại diện là như thế đó” [6, tr 183-184]

Như vậy, tư tưởng là sự phản ánh hiện thực thông qua lăng kính của nhà tư tưởng.Chẳng hạn, người ta vẫn có thể dễ dàng nhận biết trong những dự báo về tương lai ởcấp độ toàn cầu của nhà tương lai học nổi tiếng người Mỹ Alvin Toffler lập trườnggiai cấp tư sản, ở việc đề cao quá mức vai trò kỹ trị trong xã hội hiện đại.

Cũng theo C Mác, tư tưởng phải gắn với lợi ích, tư tưởng mà không gắn vớilợi ích là điều hết sức vô nghĩa Chẳng hạn, khi nói về tư tưởng của Luít Napôlêôngmang danh đại diện cho giai cấp nông dân Pháp giữa thế kỷ XIX nhưng hoàn toànkhông gắn với lợi ích của giai cấp nông dân C Mác viết: “Những tư tưởng ấy chỉ lànhững ảo giác trong cơn hấp hối, là những từ đã biến thành những câu nói suông, lànhững thần linh đã biến thành những bóng ma” [7, tr 272]

Các nhà tư tưởng thường bảo vệ lợi ích giai cấp dưới hình thức lý tưởng hóa,tức là gắn cho giai cấp mình một sứ mệnh đại diện chân chính cho toàn xã hội, và

do đó, lợi ích được bảo vệ cũng chính là lợi ích chung, phổ biến trong xã hội Trong

Hệ tư tưởng Đức, C Mác và Ph Ăngghen viết: “mỗi giai cấp mới thay thế cho giai

cấp thống trị trước mình, muốn thực hiện được mục đích của mình, điều nhất thiếtphải biểu hiện lợi ích của bản thân mình thành lợi ích chung của mọi thành viêntrong xã hội hay nói một cách trừu tượng: phải gắn cho những tư tưởng của bảnthân mình một hình thức phổ biến, phải biểu hiện những tư tưởng đó thành những

tư tưởng duy nhất hợp lý, duy nhất có giá trị phổ biến” [8, tr 68] Lấy giai cấp tư sảntrong chế độ tư bản làm ví dụ C Mác viết: “Trong chế độ này, mỗi lợi ích, mỗithiết chế xã hội đều biến thành một tư tưởng chung, và được luận giải như là một tưtưởng” [9, tr 201] Chỉ có tư tưởng vô sản mới thực sự bảo vệ lợi ích chung phổbiến trong toàn xã hội, vì lợi ích của giai cấp vô sản phù hợp với lợi ích của đại đa

số tầng lớp nhân dân

Lẽ dĩ nhiên, trong xã hội có giai cấp thì tư tưởng bao giờ cũng mang tính giai

cấp Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C Mác và Ph Ăngghen viết: “Lịch sử

tư tưởng chứng minh cái gì, nếu không phải là chứng minh rằng sản xuất tinh thầncũng biến đổi theo sản xuất vật chất? Những tư tưởng thống trị của một thời đại baogiờ cũng chỉ là những tư tưởng của giai cấp thống trị” [10, tr 625] Trong xã hội cógiai cấp luôn có sự đấu tranh để truyền bá, thu phục lòng người, lôi kéo quần chúngnhân dân theo quan điểm tư tưởng của giai cấp thống trị, nhằm biến tư tưởng thành

sức mạnh để giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh giai cấp Thực chất đấu tranh tưtưởng là biểu hiện của đấu tranh giai cấp Ph Ăngghen viết: tất cả mọi cuộc đấutranh trong lịch sử, không kể nó diễn ra trên địa hạt chính trị, tôn giáo, triết học, haytrên bất kỳ một địa hạt tư tưởng nào khác - thực ra chỉ là biểu hiện ít nhiều rõ rệtcủa cuộc đấu tranh của các giai cấp trong xã hội…” [11, tr 373-374] Trong cuộcđấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản, đấu tranh tư tưởng đã góp phần quan trọnggiúp giai cấp vô sản giành chính quyền Sau khi có chính quyền, đấu tranh tư tưởngvẫn tiếp tục để chống các tàn dư tư tưởng của xã hội cũ, những khuynh hướng tưtưởng lệch lạc và các tư tưởng thù địch, phản động để làm cho ý thức xã hội chủnghĩa chiếm ưu thế tuyệt đối trong đời sống tính thần của xã hội.

Qua đó, có thể hiểu khái niệm tư tưởng như sau: Tư tưởng là sự phản ánh của hiện thực trong ý thức, biểu thị những lợi ích ít nhiều có tính phổ biến của con người, của xã hội.

Như vậy, tư tưởng là ý thức phản ánh tồn tại xã hội dưới dạng khái quát, trừutượng; phản ánh lợi ích của tập đoàn, giai cấp, dân tộc, thời đại nhất định (lợi ích cótính phổ biến) và trong xã hội có giai cấp, luôn có sự đấu tranh tư tưởng giữa cácgiai cấp Trong lịch sử, các giai cấp thống trị xã hội đã phát triển tư tưởng (hệ thốnghóa, khái quát hóa tư tưởng của giai cấp mình thành lý luận, thành các học thuyếtchính trị - xã hội) làm vũ khí lý luận trong đấu tranh giai cấp Hệ tư tưởng cũng làsản phẩm của nhà tư tưởng trên cơ sở hệ thống hóa, bảo vệ và phát triển các quanđiểm tư tưởng phản ánh lợi ích giai cấp của họ Ăngghen viết: “Hệ tư tưởng là mộtquá trình do con người mệnh danh là nhà tư tưởng đã hoàn thành một cách có ýthức” [12, tr 776] Hoạt động tư tưởng của các giai cấp có hệ tư tưởng diễn ra quacác khâu như: sản xuất ra hệ tư tưởng (xây dựng các quan điểm, tư tưởng của giaicấp mình thành hệ thống lý luận); tái sản xuất hệ tư tưởng (bảo vệ, phát triển vàtruyền bá hệ tư tưởng trong giai cấp và toàn thể xã hội); vật chất hóa hệ tư tưởng(biến hệ tư tưởng thành sức mạnh vật chất thông qua việc thúc đẩy con người hànhđộng vì lợi ích giai cấp)

Tư tưởng và hệ tư tưởng đều ra đời trong xã hội có giai cấp, là sự phản ánhlợi ích của giai cấp thông qua lăng kính của các nhà tư tưởng Hình thức biểu hiện

của nhà tư tưởng là các hình thái của ý thức xã hội như triết học, chính trị, tôn giáo,khoa học và văn học - nghệ thuật.

Sự ra đời, tồn tại của tư tưởng và hệ tư tưởng gắn liền với lợi ích của giai cấp

và xã hội Muốn truyền bá hoặc giải quyết các vấn đề về tư tưởng có hiệu quả phảiquan tâm đến lợi ích thiết thân, chính đáng của đối tượng

1.1.2 Khái niệm công tác tư tưởng

Trong lịch sử, các hoạt động tư tưởng do giai cấp thống trị thực hiện thườngchi phối các lĩnh vực hoạt động khác của đời sống xã hội nhằm tác động vào ý thức

xã hội; từ giáo dục quốc dân đến định hướng các giá trị, chuẩn mực đạo đức, từsáng tạo tri thức đến hình thành các quan điểm triết học, chính trị, tôn giáo… Cáclĩnh vực này thuộc đời sống tinh thần của xã hội Mọi chính đảng, mọi nhà nướcđều tiến hành công tác tư tưởng, coi đó là hoạt động quan trọng của mình Do đó,

họ sử dụng mọi thành quả trí tuệ, văn hóa và công nghệ tiến tiến phục vụ côngtác này

Có nhiều cách tiếp cận để đi đến khái niệm công tác tư tưởng:

- Cách tiếp cận theo quá trình hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởngcủa các giai cấp trong lịch sử Theo cách này, công tác tư tưởng được hiểu với nghĩarộng: “là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một chính đảng nhằm hình thành,phát triển, truyền bá hệ tư tưởng trong quần chúng, thúc đẩy quần chúng hành động

vì lợi ích của chủ thể hệ tư tưởng” [22, tr 11]

- Cách tiếp cận theo quá trình hình thành, phát triển và truyền bá hệ tư tưởngcủa giai cấp vô sản: “Công tác tư tưởng là hoạt động đa dạng và quan trọng vào bậcnhất của Đảng Cộng sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm xây dựng, xác lập,phát triển hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, hình thành niềm tin, định hướng giá trịđúng đắn, góp phần xây dựng thế giới quan khoa học cho con người hành động tíchcực và sáng tạo để thực hiện thắng lợi lý tưởng và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội”[41, tr 23]

- Gắn liền với công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam có một sốcách trình bày như sau:

“Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của giai cấp công nhân - thôngqua Đảng, Nhà nước và tổ chức chính trị nhằm bảo vệ, phát triển và truyền bá chủ

nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng vàNhà nước, xây dựng ý thức xã hội chủ nghĩa, hình thành niềm tin khoa học, thúcđẩy quần chúng tham gia vào sự nghiệp đổi mới đưa đất nước tiến lên chủ nghĩa xãhội” [22, tr 12]

“Công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam chúng ta nhằm xây dựngcho con người có tư tưởng đúng để hành động đúng” [46 tr 35]; “Công tác tưtưởng là một bố phận cấu thành rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động cách mạngcủa Đảng… Nó có nhiệm vụ giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối chính sáchcủa Đảng cho cán bộ, đảng viên và quần chúng, nhằm nâng cao tính tự giác, chủđộng, sáng tạo của họ trong việc thực hiện những nhiệm vụ chính trị cụ thể do Đảng

đề ra; góp phần vào việc hình thành đường lối, chính sách của Đảng; góp phần quantrọng vào việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, vào việc hình thànhthượng tầng kiến trúc mới về mặt hình thái ý thức” [50, tr 5-6]

“Công tác tư tưởng ở Việt Nam hiện nay là hoạt động tư tưởng có mục đíchcủa giai cấp công nhân Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Thông quaĐảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, công tác tư tưởng có nhiệm vụbảo vệ, phát triển và truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; thông tin theo định hướng của Đảngtrên tất cả mọi mặt của đời sống xã hội Công tác tư tưởng nhằm xây dựng ý thức xãhội chủ nghĩa; định hướng giá trị xã hội đúng đắn; hình thành niềm tin cách mạng

có căn cứ khoa học, thúc đẩy quần chúng tích cực tham gia vào sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện thực hóa đất nước, xây dựng dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ,công bằng, văn minh, đưa đất nước vững chắc tiến lên chủ nghĩa xã hội

Các khái niệm về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản nói lên bản chấtcông tác tư tưởng là hoạt động làm cho tư tưởng của giai cấp công nhân chi phốitoàn bộ xã hội, góp phần bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng

Vai trò của công tác tư tưởng trong sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo

là đem đến cho nhân dân lao động tri thức cách mạng và tình cảm cách mạng Cốtlõi tri thức cách mạng đó là hệ tư tưởng giai cấp vô sản giúp cho quần chúng nhândân hiểu và hành động hợp quy luật vận động của xã hội, vì lợi ích cách mạng trong

đó có lợi ích thiết thân của họ Tình cảm cách mạng là động lực thúc đẩy quầnchúng thực hiện mục tiêu, lý tưởng của giai cấp vô sản trong việc cải tạo xã hội cũ,xây dựng xã hội mới mà cụ thể và trực tiếp là biến chủ trương, chính sách của Đảng

và Nhà nước xã hội chủ nghĩa thành hiện thức trong điều kiện, hoàn cảnh cụ thể củadân tộc

Có thể phân định ba hình thái cơ bản cấu thành trong công tác tư tưởng là:

Công tác lý luận, công tác tuyên truyền, công tác cổ động

Công tác lý luận hướng vào nghiên cứu để ngày càng nhận thức đúng đắn và

đầy đủ hơn bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo vào thực tiễn của đất nước, đề ra đường lối lãnhđạo chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội, làm cơ sở giáo dục hệ tư tưởng và đườnglối đó trong nhân dân Bởi vậy, công tác lý luận là toàn bộ cái gốc của công tác tưtưởng

Công tác tuyên truyền nhằm truyền bá và giải thích sâu rộng trong quần

chúng nhân dân hiểu rõ lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vàđường lối của Đảng Cộng sản, trang bị cho quần chúng nhân dân tri thức về các quyluật phát triển của xã hội, trên cơ sở đó xây dựng niềm tin vào lý tưởng cộng sản vànâng cao tính tích cực, sáng tạo của quần chúng trong cuộc đấu tranh xây dựng xãhội mới

Công tác cổ động nhằm tác động trực tiếp vào tâm lý và tình cảm quần

chúng bằng việc thông tin, giải thích cho quần chúng hiểu biết kịp thời những sựkiện đang diễn ra trong đời sống, có liên quan đến đường lối, chính sách của Đảng

và Nhà nước; động viên, cổ vũ họ tham gia hành động cách mạng cụ thể

Lênin đã xác định ba hình thái này của công tác tư tưởng Ba hình thái này

có cùng một nội dung, chung một mục đích tác động đến ý thức, tính tích cực hànhđộng của quần chúng, nhưng hình thức và phương pháp tác động khác nhau Mỗihình thái đó có vị trí, vai trò nhất định trong công tác tư tưởng nói riêng và sựnghiệp cách mạng nói chung

Đối tượng của công tác tư tưởng bao gồm giai cấp, các tầng lớp nhân dân,

các cộng đồng dân tộc, các tập thể và cá nhân trong toàn xã hội tiếp nhận tác độngcủa công tác tư tưởng Trong xã hội ta, đó là toàn thể cán bộ, đảng viên và quần

chúng nhân dân, trong đó có lực lượng nòng cốt xây dựng xã hội mới là liên minhgiai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức Đối tượng của côngtác tư tưởng không những tiếp nhận tác động của công tác tư tưởng một cách thụđộng mà còn chủ động hướng tới công tác tư tưởng, và còn có tác động trở lại to lớnthậm chí chi phối chủ thể công tác tư tưởng ở một số mặt nào đó Chẳng hạn, vớitrình độ dân trí ngày càng cao, môi trường thông tin ngày càng đa dạng và nhiềuchiều, trên mỗi vấn đề tư tưởng xuất hiện nhiều ý kiến khác nhau Không ít ý kiếnsắc sảo, nhiều góc cạnh, nhiều lập luận đòi hỏi chủ thể công tác tư tưởng phải nângcao trình độ, cải tiến phương pháp và hình thức để thuyết phục được ý kiến đi đếnthống nhất Thậm chí, đôi khi có những vấn đề đối tượng đưa ra mà chủ thể côngtác tư tưởng chưa từng biết đến hoặc biết chưa đầy đủ buộc chủ thể sau đó phải tìmhiểu kỹ hơn, qua đó mà kiến thức chủ thể được nâng lên.

Trình độ nhận thức các vấn đề tư tưởng - lý luận của đối tượng là không

đồng đều Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra rằng:

“Trong dân chúng, có nhiều tầng lớp khác nhau, trình độ khác nhau, ý kiến khácnhau Có lớp tiền tiến, có lớp chừng chừng, có lớp lạc hậu” [30, tr 336] Do đó, cầnphải đi sâu tìm hiểu đối tượng thông qua ý kiến, phản ứng của họ trong mỗi vấn đềtác động của công tác tư tưởng để điều chỉnh, đưa ra nội dung giáo giáo dục tuyêntruyền phù hợp với từng loại đối tượng cụ thể Đối tượng có trình độ cao có thể đưa

ra những vấn đề ở tầm khái quát cao hoặc mức độ tìm hiểu sâu, nhưng đối vớinhững đối tượng có trình độ còn hạn chế thì vấn đề đưa ra cần cụ thể, dễ hiểu, v.v

Công tác tư tưởng không được bỏ sót bất cứ đối tượng nào, bởi nếu khôngnhận được tác động, công tác tư tưởng của Đảng lập tức đối tượng sẽ bị tác độngbởi các luồng tư tưởng trái ngược khác như tuyên truyền thù địch của phần tử cơhội, bất mãn, các thế lực thù địch; tác động tiêu cực của tôn giáo, mê tín dị đoan, hủtục lạc hậu…

Công tác tư tưởng của ta hiện nay cần chú trọng hơn nữa đối với đồng bàocác tôn giáo, dân tộc, đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng cũ Thực

tế cho thấy việc lơi lỏng các trận địa này sẽ có nguy cơ tổn hại cho cách mạng bởi

sự lôi kéo, lợi dụng “diễn biến hòa bình” của kẻ địch

1.1.3 Các nguyên tắc trong công tác tư tưởng

1.1.3.1 Nguyên tắc tính đảng trong công tác tư tưởng.

Trong xã hội có giai cấp, mỗi giai cấp đều có tư tưởng chủ đạo của mình Tưtưởng đó phản ánh điều kiện sinh hoạt vật chất, địa vị kinh tế của một giai cấp Giaicấp nào giữ địa vị thống trị trong xã hội, thì tư tưởng của giai cấp đó sẽ là tư tưởng

thống trị trong xã hội Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C Mác và Ph.

Ăngghen khẳng định: “Những tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng chỉ

là những tư tưởng của giai cấp thống trị” [4, tr 625] Chừng nào trong xã hội còn

có giai cấp và đấu tranh giai cấp thì không thể có hệ tư tưởng nói chung, không thể

có hệ tư tưởng phi giai cấp Bất cứ quan điểm lý luận nào, một học thuyết nào cũngđều mang dấu ấn của giai cấp, đều có tính chất giai cấp, đều phản ánh lợi ích củamột giai cấp nhất định và bảo vệ lợi ích của giai cấp ấy V.I Lênin viết “… vấn đề

đặt ra chỉ là như thế này: hệ tư tưởng tư sản hoặc là hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa.

Không có hệ tư tưởng trung gian (vì nhân loại không tạo ra một hệ tư tưởng “thứba” nào cả; vả chăng, trong một xã hội bị những sự đối kháng giai cấp chia sẽ thìkhông bao giờ có hệ tư tưởng ở ngoài hoặc trên các giai cấp) Vì vậy, mọi sự coinhẹ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, mọi sự xa rời hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa đều cónghĩa là tăng cường hệ tư tưởng tư sản” [55, tr.49-50]

Tính đảng là biểu hiện tập trung của tính giai cấp Tính đảng trong công tác

tư tưởng của Đảng là biểu hiện tập trung của tính giai cấp công nhân Chủ nghĩaMác - Lênin, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, phản ánh lợi ích của giai cấp côngnhân và bảo vệ lợi ích của giai cấp đó Đặc điểm của giai cấp công nhân là sự pháttriển của nó phù hợp với quy luật phát triển của xã hội, lợi ích của nó nhất trí với lợiích của những người lao động Cho nên, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân cũngbảo vệ lợi ích của những người lao động

Nguyên tắc tính đảng trong công tác tư tưởng đòi hỏi chúng ta phải đứngvững trên lập trường của giai cấp công nhân, luôn luôn xuất phát từ thế giới quanMác - Lênin, từ quan điểm của Đảng để giải thích cho quần chúng hiểu biết đúngđắn những sự kiện và hiện tượng của đời sống xã hội Vì vậy, tính đảng trong côngtác tư tưởng cũng thống nhất với tính khoa học Tính đảng đòi hỏi người làm côngtác tư tưởng phải có tính trung thực Xa rời lập trường giai cấp công nhân, xa rời

quan điểm của Đảng trong công tác tư tưởng là biểu hiện nghiêm trọng của sự xarời tính đảng trong công tác tư tưởng Nếu xa rời tính đảng, thì người làm công tác

tư tưởng sẽ lý giải sai lầm những vấn đề đặt ra trong cuộc sống, dễ dàng tiếp thuquan điểm của giai cấp tư sản Đứng trước khó khăn của cách mạng, họ dễ daođộng, không chịu đựng nổi khó khăn; không cắt nghĩa đúng nguyên nhân của khókhăn; thậm chí cắt nghĩa, giải thích những khó khăn trái với cách nhìn, quan điểmcủa Đảng

Chủ nghĩa Mác - Lênin là hạt nhân của thế giới quan khoa học và cách mạngcủa Đảng Cộng sản Đường lối của Đảng ta là sản phẩm của sự kết hợp chủ nghĩaMác - Lênin với thực tiễn cách mạng Việt Nam Vì vậy, nguyên tắc tính đảng đòihỏi công tác tư tưởng phải tuyên truyền không mệt mỏi cho tư tưởng của chủ nghĩaMác - Lênin, cho đường lối, quan điểm của Đảng Mỗi bài viết, bài nói đều phải cónội dung tư tưởng chính trị, nghĩa là bài viết, bài nói đó phải thấm nhuần quan điểmcủa Đảng, thấm nhuần thế giới quan Mác - Lênin, V.I Lênin đã phê bình rằng:

“không có một nội dung tư tưởng rõ ràng, có suy nghĩ chính chắn, thì công tác cổđộng sẽ thoái hóa thành những lời nói suông” [55, tr 95] Người còn nhấn mạnh:

“Trong bất kỳ một trường học nào, điều quan trọng nhất là phương hướng chính trị

và tư tưởng của các bài giảng” [55, tr 248]

Tính chiến đấu chính là một biểu hiện của tính đảng trong công tác tư tưởng.

Tính chiến đấu trong công tác tư tưởng đòi hỏi các chiến sỹ của Đảng phải đấutranh không khoan nhượng chống những tư tưởng thù địch với chủ nghĩa Mác -Lênin, đấu tranh không mệt mỏi để bảo vệ quan điểm của Đảng Tính chiến đấutrong công tác tư tưởng là một yêu cầu cơ bản trong công tác tư tưởng của Đảng,đồng thời là thước đo chất lượng công tác tư tưởng Hiệu quả của công tác tư tưởngphụ thuộc một phần quan trọng ở tính chiến đấu của nó

Một người kém tính đảng và không có tính đảng cao không thể được lựachọn vào hàng ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng Bồi dưỡng về tính đảng phải làmột nội dung rất quan trọng trong việc đào tạo, bồi dưỡng những cán bộ làm côngtác tư tưởng Dựa vào tính đảng, các cấp ủy, các cơ quan tham mưu làm công tác tưtưởng có được căn cứ quan trọng để đánh giá một bài giảng, một bài báo, một buổiphát thanh v.v

Tính đảng phụ thuộc rất lớn vào trình độ lý luận, trình độ chính trị và tưtưởng của người làm công tác tư tưởng Một cán bộ có trình độ lý luận, nhạy cảmvới cái mới và có lập trường, tư tưởng vững vàng nhất định sẽ quán triệt sâu sắctính đảng trong công tác tư tưởng Do đó, để nâng cao tính đảng trong công tác tưtưởng một vấn đề quan trọng hàng đầu là phải chú ý nâng cao trình độ lý luận,chính trị và tư tưởng cho đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng.

1.1.3.2 Nguyên tắc tính khoa học trong công tác tư tưởng.

Tính khoa học là một nguyên tắc rất cơ bản của công tác tư tưởng Quán triệttính khoa học có nghĩa là toàn bộ công tác tư tưởng phải luôn luôn xuất phát từ chủnghĩa Mác - Lênin, lấy đó làm cơ sở lý giải cho quần chúng hiểu một cách có căn

cứ khoa học những vấn đề do thực tiễn cách mạng đặt ra, để từ đó họ hành độngmột cách tự giác và có hiệu quả Sở dĩ chủ nghĩa Mác - Lênin có thể làm được nhưvậy là vì nó đã kết hợp được trong bản thân nó hai đặc tính cơ bản: tính khoa họcchặt chẽ và cao độ… với tinh thần cách mạng, như V.I Lênin đã nêu ra

Tính khoa học trong công tác tư tưởng đòi hỏi phải quán triệt quan điểm lịch

sử cụ thể, quan điểm biện chứng, trong khi đề cập, lý giải hoặc phân tích các sựkiện và hiện tượng của đời sống xã hội Điều đó có nghĩa là khi chúng ta phân tíchmột vấn đề cụ thể nào đó phải đặt nó trong những điều kiện không gian, thời giannhất định, phải vạch rõ quá trình phát triển, biến đổi của nó, chỉ rõ bản chất của nó

và phải giải quyết như thế nào cho khoa học và đạt kết quả cao

Tính khoa học trong công tác tư tưởng đòi hỏi nội dung công tác tư tưởngphải phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan Vì thế, giai cấp công nhân và chínhđảng của nó đặc biệt coi trọng việc phát hiện, nắm vững những quy luật vận động,biến đổi, phát triển của thế giới khách quan, quan tâm sâu sắc đến việc vận dụng cácquy luật ấy Bảo đảm tính khoa học trong việc giáo dục lý luận chủ nghĩa Mác -Lênin cho quần chúng là làm cho quần chúng hiểu được các quy luật vận động vàphát triển của xã hội, thấy rõ được vị trí và vai trò lịch sử của mình, do đó mà nângcao tính tự giác trong hoạt động cách mạng, trong việc sáng tạo lịch sử Tính khoahọc trong công tác tư tưởng càng cao bao nhiêu thì tính tự giác của quần chúng càngsâu sắc bấy nhiêu, do đó công tác tư tưởng càng phục vụ tốt cho sự nghiệp giảiphóng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Tính khoa học trong công tác tư tưởng còn thể hiện ở tính chân thật Tính

chân thật là một tiêu chuẩn quan trọng của công tác tuyên tuyền, giáo dục quầnchúng Đối với quần chúng, Đảng ta luôn luôn nói lên sự thật Tính chân thật làmcho quần chúng ngày càng tin tưởng sâu sắc vào sự đúng đắn của các quan điểm,chủ trương, đường lối của Đảng

Hoạt động vì lợi ích của nhân dân, người cộng sản không thể che giấu sự thậtvới nhân dân V.I Lênin đã chỉ ra rằng: “…giai cấp vô sản cần biết sự thật, vàchẳng có gì tai hại hơn cho sự nghiệp của họ bằng những lời dối trá có vẻ đẹp đẽ và

êm tai của bọn tiểu tư sản” [56, tr 112] Vì vậy, người cộng sản phải nhìn thẳng vào

sự thật, bằng quan điểm của Đảng, nói thẳng cho quần chúng biết rõ sự thật đó vàhướng họ hành động đúng

Tính chân thật có nghĩa là trình bày nội dung vấn đề một cách khách quan,chẳng hạn, trong tuyên truyền chúng ta có thể trình bày cả thành tích, thắng lợi cũngnhư khuyết điểm, sai lầm nếu có, nói rõ thuận lợi, đồng thời nêu những khó khăn,thách thức Chúng ta phải đối quan điểm “tô hồng” làm cho quần chúng say sưa vớithành tích, thắng lợi, không thấy hết khó khăn, khuyết điểm cần khắc phục Đồngthời, chúng ta cũng kiên quyết chống lại quan điểm “bôi đen”, chỉ khuếch đạikhuyết điểm, sai lầm, khó khăn nhất thời mà không thấy hoặc phủ nhận thành tích,thắng lợi Các Nghị quyết của Đảng là một tấm gương lớn về tính chân thực vềđánh giá tình hình chung cũng như tình hình xây dựng Đảng ta Điều đó giúp đảngviên và quần chúng hiểu một cách khách quan, có căn cứ khoa học về những thànhtích chúng ta đã đạt được trên các lĩnh vực, về những khuyết điểm, sai lầm vànhững nguyên nhân của nó mà Đảng ta đã mắc phải, để từ đó Đảng và quần chúngcùng ra sức phát huy những ưu điểm và hạn chế hay nhanh chóng khắc phục khuyếtđiểm, sai lầm

Tính khoa học trong công tác tư tưởng còn đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứuđặc điểm của các tầng lớp quần chúng lao động, nắm vững quy luật của quá trìnhnhận thức, sử dụng phương pháp thích hợp, nhằm đưa tư tưởng của Đảng đến vớiquần chúng một cách hiệu quả nhất Nói cách khác là phải tiến hành công tác tưtưởng một cách khoa học, phải vận dụng những thành tựu mới của khoa học tâm lý,khoa học sư phạm, tổng kết kinh nghiệm công tác tư tưởng của Đảng ta, tham khảo

những bài học về công tác tư tưởng của các Đảng anh em, tạo cho công tác tư tưởngmột cơ sở khoa học vững chắc.

1.1.3.3 Nguyên tắc công tác tư tưởng gắn với thực tiễn cuộc sống.

Những nhà sáng lập chủ nghĩa cộng sản khoa học đã nhiều lần nó rõ tầmquan trọng của lý luận đối với cách mạng và nhấn mạnh học thuyết của mình

“không phải là một giáo điều mà là kim chỉ nam cho hành động” C.Mác đã chỉ rõ:triết học không phải chỉ để nhận thức thế giới, mà quan trọng hơn là để cải tạo thếgiới Điều đó nói lên sự thống nhất hữu cơ giữa lý luận và thực tiễn; lý luận soiđường cho thực tiễn; thực tiễn kiểm nghiệm lý luận Toàn bộ cuộc đời và hoạt độngcủa C Mác, Ph Ăngghen và V.I Lênin là tấm gương sáng về sự thống nhất giữa lýluận và thực tiễn Xuất phát từ những luận điểm nói trên, những người làm công tác

tư tưởng phải có ý thức sâu sắc rằng, truyền bá cho quần chúng lý luận chủ nghĩaMác - Lênin và đường lối, chủ trương của Đảng không phải chỉ là trang bị cho họ lýluận, những nhận thức mới mà điều quan trọng là phải làm cho họ nắm được lýluận, biết dùng nó để cải tạo xã hội, cải tạo thiên nhiên, cải tạo bản thân mình, nhằmđưa đất nước và xã hội ta tiến nhanh trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội.Chính sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn đòi hỏi công tác tư tưởng phải gắnliền với thực tiễn cuộc sống

Công tác tư tưởng gắn với thực tiễn cuộc sống thể hiện trước hết ở chỗ, nóphải bám chắc và thực tiễn cách mạng, vào quá trình đấu tranh của quần chúng cảitạo xã hội, cải tạo thiên nhiên, phải luôn luôn tính đến đặc điểm và tâm tư, nguyệnvọng của các tầng lớp nhân dân Nói cách khác, mục tiêu, nội dung, hình thức,phương pháp công tác tư tưởng phải xuất phát từ yêu cầu của đời sống Công tác tưtưởng phải phục vụ nhiệm vụ chính trị, phải gắn với nhiệm vụ chính trị, có nghĩa làphải gắn với cuộc sống Bởi vì, đường lối chính trị, nhiệm vụ chính trị không có gìkhác là những giải pháp cụ thể do Đảng đề ra nhằm giải quyết những nhiệm vụ củacách mạng V.I Lênin luôn luôn nhắc nhở những người làm công tác tư tưởngkhông được xa rời cuộc sống Người nói: “Hãy bớt làm rùm beng về chính trị đi.Hãy bớt những nghị luận kiểu trí thức đi Hãy gần gũi đời sống hơn nữa Hãy chú ýnhiều hơn nữa xem trong công việc thường ngày của họ, quần chúng công nông

đang thực tế sáng tạo cái mới như thế nào Hãy kiểm nghiệm kỹ hơn xem cái mới đó

có tính chất cộng sản đến mức độ nào” [57, tr.109]

Công tác tư tưởng không chỉ gắn với cuộc sống mà còn góp phần thúc đẩy

cuộc sống tiến lên Nó phải trang bị cho quần chúng nhưng tư tưởng mới, tình cảmmới, những kiến thức khoa học để quần chúng có thể lý giải được những vấn đềtrong cuộc sống, xác định phương hướng hành động đúng, tích cực tham gia vàoviệc hoàn thành những nhiệm vụ chính trị cụ thể Nó phải hóp phần quyết định vàoviệc xây dựng con người mới, xây dựng thượng tầng kiến trúc mới về mặt hình thái

và có tính thuyết phục Đó cũng là điều kiện để khắc phục bệnh chủ quan, lý luậnsuông và quan điểm duy tâm trong công tác tư tưởng

Khi vận dụng nguyên tắc công tác tư tưởng gắn với thực tiễn cuộc sống,

chúng ta phải đề phòng và khắc phục hai thiên hướng: một là, chủ nghĩa giáo điều,

tách công tác tư tưởng xa rời cuộc sống, xa rời những nhiệm vụ chính trị cụ thể,không trả lời những vấn đề của quần chúng nêu lên, tuyên truyền cổ động theo lối

sách vở; hai là, chủ nghĩa kinh nghiệm, coi thường lý luận, không biết sử dụng thế

giới quan khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối, quan điểm của Đảngnhằm giúp cho quần chúng nâng cao nhận thức, để tạo cơ sở tự giác cho hành độngcủa quần chúng

Trong bản tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng,đồng chí Trường Chinh đã phân tích sâu sắc chủ nghĩa kinh nghiệm với chủ nghĩagiáo điều trong thời kỳ ấy: “Chủ nghĩa kinh nghiệm biểu hiện ở chỗ công tác tưtưởng của chúng ta phần nào còn tách rời lý luận; việc phân tích, phê phán những tưtưởng sai lầm nhiều khi còn hời hợt, đơn giản, gò ép; sức thuyết phục còn yếu Chủnghĩa giáo điều biểu hiện ở chỗ nhiều khi chúng ta thoát ly thực tế, vận dụng mộtcách máy móc những kinh nghiệm hoặc những kết luận có tính chất lý luận của một

số đảng an hem, chưa phát huy hết tinh thần độc lập nghiên cứu của mình, chưa đi

sâu nghiên cứu đầy đủ thực tế của nước mình để làm cho công tác lý luận, công tác

tư tưởng được sinh động, phong phú và có sáng tạo”

Các nguyên tắc của công tác tư tưởng nêu trên có quan hệ hữu cơ, chặt chẽvới nhau, tác động và bổ sung lẫn nhau, đó là một thể hoàn chỉnh, không thể táchrời nguyên tắc nọ với nguyên tắc kia một cách máy móc Đó là những nguyên tắcchung, song khi vận dụng cần chú ý điều kiện và hoàn cảnh từng nơi và chức năng,nhiệm vụ của từng binh chủng của công tác tư tưởng thì mới đem lại hiệu quả cao

1.2 Lãnh đạo và lãnh đạo công tác tư tưởng

1.2.1 Khái niệm lãnh đạo

Cho đến nay, có rất nhiều quan niệm khác nhau về lãnh đạo

Theo H Koontz và các tác giả: Lãnh đạo là quá trình tác động đến con ngườisao cho họ sẽ tự nguyện và nhiệt tình phấn đấu để đạt được các mục tiêu của tổchức Lãnh đạo là chỉ dẫn, điều khiển, ra lệnh, và đi trước [20, tr 499]

Theo P Hersey và Ken Blanchard: Lãnh đạo là một quá trình gây ảnh hưởngđến các hoạt động của một cá nhân hay một nhóm nhằm đạt được tình huống nhấtđịnh [20, tr 120]

Từ những quan niệm về lãnh đạo, xuất phát từ thực tiễn lãnh đạo và quản lý

có thể đưa ra một định nghĩa về lãnh đạo (theo nghĩa rộng) như sau:

Lãnh đạo là tác động gây ảnh hưởng tích cực tới con người để phát huy và

phối hợp tiềm năng và năng lực của họ nhằm hướng tới hoàn thành mục tiêu của tổchức Khi đề cập đến lãnh đạo như là một hoạt động thực tiễn đặc biệt, trước hếtchúng ta nói đến hoạt động đặc biệt của các nhà lãnh đạo, các thủ lĩnh, người đứngđầu tổ chức và có thầm quyền đặc biệt trong tổ chức (khái niệm tổ chức ở đây đượchiểu theo nghĩa rộng nhất, bao gồm các loại tổ chức khác nhau, các phạm vi và quy

mô khác nhau)

Bất kể một dạng lao động nào của nhiều người nhằm mục đích chung đềucần lãnh đạo Nhà tâm lý học Xôviết A.G.Kôvaliốp đã viết “Việc thực hiện các mụctiêu đòi hỏi phải có một hoạt động có kế hoạch, một mối liên hệ hữu cơ giữa thànhviên này với thành viên khác trong tập thể Do đó, nảy sinh sự cần thiết phải phốihợp hoạt động của mọi người với nhau và điều đó sẽ do một người được cử ra lãnhđạo, thực hiện Nếu không có sự lãnh đạo thì không thể xây dựng được một tập thể

Ngay cả trong những cộng đồng người tạm thời như trò chơi cũng cần có ngườilãnh đạo”[24, tr 149].

Theo Từ điển Tâm lý học: “Người lãnh đạo là người được giao các chức

năng quản lý tập thể và tổ chức hoạt động của nó một cách chính thức” [53, tr 248]

Qua đó, có thể hiểu người lãnh đạo là người có quyền hạn quyết định và raquyết định, tổ chức việc thực hiện các quyết định đó Người lãnh đạo là người cóchức vụ đứng đầu tổ chức, có quyền điều hành, kiểm tra kỹ thuật và có quyền raquyết định chiến lược và thay đổi tổ chức trong quá trình phát triển không ngừngcủa tổ chức Có những người quản lý thực hiện chức năng lãnh đạo nhưng khôngthể có quyền hạn như những nhà lãnh đạo đứng đầu tổ chức Có những người không

có chức vụ có thể gây ảnh hưởng làm thay đổi những quá trình cụ thể, nhưng cũngkhông thể quyết định được những vấn đề trọng đại của tổ chức Chỉ có nhà lãnh đạođứng đầu tổ chức mới có đủ năng lực, bản lĩnh đương đầu với các vấn đề khó khăn,nan giải của tổ chức

Một cách hiểu khác về lãnh đạo: “Lãnh đạo là một phạm trù của chính trị học

và quản lý học Trong khoa học chính trị, lãnh đạo là sự dẫn dắt xã hội bằng chínhtrị và đạo đức của người đứng đầu; là một chức năng cơ bản của đảng cầm quyền,lãnh tụ quốc gia, nhằm đưa đất nước tới các mục tiêu nhất định bằng cương lĩnh,đường lối chính trị, các chiến lược phát triển, công tác tổ chức - cán bộ… Chủ thểlãnh đạo là những cá nhân, tổ chức có quyền lực cao nhất trong một hệ thống chínhtrị, thể chế Chủ thể lãnh đạo có thẩm quyền cao hơn, lớn hơn các chủ thể quản lý”[19, tr 19 - 20]

Cũng có khái niệm khác về lãnh đạo: “Lãnh đạo là việc đề ra chủ trương,đường lối, chiến lược, sách lược, gắn với những vấn đề tổng quát, mang tính địnhhướng Lãnh đạo thiên về hoạch định đường lối chính trị; người lãnh đạo là nhàchính trị Về phương thức tác động, lãnh đạo sử dụng chủ yếu là phương pháp độngviên, thuyết phục, gây ảnh hưởng Về nội dung, lãnh đạo gồm có: xác định phươnghướng, mục tiêu lâu dài, lựa chọn chủ trương, chiến lược, điều hòa phối hợp cácmối quan hệ và phân công, giao quyền lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện cho độingũ cán bộ, đảng viên; động viên thuyết phục toàn xã hội cùng thực hiện Về hiệulực, lãnh đạo giúp cho các tổ chức, cá nhân tự tổ chức, thực hiện được mục đích, tôn

chỉ mà lực lượng lãnh đạo đặt ra một cách đầy đủ, nghiêm túc, đồng thời tham giagiám sát các tổ chức, cá nhân thực hiện đầy đủ, nghiêm túc” [62, tr 248 - 249]

Ở nước ta, khái niệm lãnh đạo có những sắc thái riêng do xuất phát trước hết

từ đặc thù của hệ thống chính trị nhất nguyên do một Đảng Cộng sản duy nhất cầmquyền lãnh đạo Chế độ chính trị nước ta sau Cách mạng tháng Tám - 1945, đặc biệt

là sau năm 1975, được tổ chức theo nguyên tắc “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,nhân dân làm chủ” Hiến pháp 1980, 1992, 2013 đều đã khẳng định tại Điều 4:

“Đảng là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội”

Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng duy nhất cầm quyền, được tổ chức theonguyên tắc tập trung dân chủ với một số nội dung chính là tập thể lãnh đạo, cá nhânphụ trách; cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu toàn quốc, cơquan lãnh đạo ở mỗi cấp là đại hội đại biểu hoặc đại hội đảng viên, giữa hai kỳ đạihội, cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban Chấp hành Trung ương, ở mỗi cấp là BanChấp hành đảng bộ, chi bộ (gọi tắt là cấp ủy); hệ thống tổ chức của Đảng được lậptương ứng với hệ thống tổ chức của Nhà nước

Như vậy, ở nước ta hiện nay, khái niệm lãnh đạo được dùng dùng trước hết ởtầm vĩ mô, chỉ vai trò, thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng Cộng sản đối với toàn

xã hội; chủ thể lãnh đạo các tổ chức trong hệ thống chính trị phải là tập thể cấp ủy,đứng đầu là bí thư và ban thường vụ cấp ủy Nói đến “người đứng đầu tổ chức”trước hết là nói đến thẩm quyền và trách nhiệm của người giữ chức danh bí thư cấp

ủy của tổ chức đó Nói đến năng lực lãnh đạo của cán bộ trước hết là nói đến nănglực thực hiện chức trách của các cấp ủy viên, tiêu biểu là năng lực của một bí thưcấp ủy, được chế định bởi Hiến pháp, pháp luật, Điều lệ và các quy định của Đảng

Hệ thống chính trị nước ta là một chỉnh thể thống nhất, Đảng là một bộ phậncủa hệ thống chính trị nhưng có vai trò lãnh đạo toàn hệ thống và lãnh đạo xã hội.Phương thức lãnh đạo tập thể của Đảng ta đòi hỏi những vấn đề quan trọng, phứctạp thuộc phạm vi, thẩm quyền của lãnh đạo phải được đưa ra tập thể (thường là cấp

ủy có thẩm quyền) bàn bạc, để đi đến một quyết định chung, thống nhất, chống sựchuyên quyền, độc đoán cá nhân Song không phải vì vậy mà vai trò người đứngđầu cấp ủy (bí thư) và thủ trưởng đơn vị lại bị hạ thấp, coi nhẹ; trái lại, Đảng ta luôn

đề cao trách nhiệm cá nhân của mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là trách nhiệm cá

nhân của người đứng đầu tổ chức Các chức danh đứng đầu là bí thư cấp ủy và thủtrưởng cơ quan hành chính, sự nghiệp là những người có thầm quyền và tráchnhiệm cao hơn trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ lãnh đạo so với cấp phócủa họ và các thành viên khác trong tập thể lãnh đạo.

1.2.2 Khái niệm lãnh đạo công tác tư tưởng

Qua việc xem xét, phân tích khái niệm về công tác tư tưởng và khái niệm vềlãnh đạo, chúng ta có thể khái quát chung về lãnh đạo công tác tư tưởng, như sau:Lãnh đạo công tác tư tưởng là một chức năng cơ bản và quan trọng, là hoạt động cómục đích của một giai cấp, một chính đảng nhằm thúc đẩy, chỉ đạo về mọi mặt củacông tác tư tưởng với mục tiêu xây dựng, bảo vệ và phát triển hệ tư tưởng trong giaicấp với chính đảng của mình và quần chúng nhân dân

Với đặc trưng là một nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa Lãnh đạocông tác tư tưởng được xem là hoạt động đặc biệt và vô cùng quan trọng của ĐảngCộng sản Việt Nam nhằm lãnh đạo toàn dân tộc xây dựng thành công chủ nghĩa xãhội Chúng ta có thể đi đến quan niệm về lãnh đạo công tác tư tưởng dựa trên đặctrưng của của nước ta:

Lãnh đạo công tác tư tưởng là hoạt động thường xuyên, vô cùng quan trọngcủa Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm chỉ đạo, dẫn dắt, định hướng công tác tư tưởngnhằm bảo vệ, phát triển và truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; đảm bảo thông tin theo định hướngcủa Đảng trên tất cả mọi mặt của đời sống xã hội, xây dựng và bảo vệ ý thức xã hộichủ nghĩa; xây dựng đất nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ,công bằng, văn minh”

Lãnh đạo công tác tư tưởng là việc đề ra chủ trương, đường lối, chiến lược,sách lược về công tác tư tưởng bằng các phương thức chủ yếu là động viên, thuyếtphục, gây ảnh hưởng Đồng thời, xác định phương hướng, mục tiêu lâu dài, lựachọn chủ trương công tác tư tưởng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên; động viên thuyếtphục toàn xã hội cùng thực hiện

Tiểu kết chương 1

Mọi chính đảng, mọi nhà nước đều tiến hành công tác tư tưởng, coi đó làhoạt động quan trọng của mình Với ba hình thái cơ bản cấu thành trong công tác tư

tưởng là: Công tác lý luận, công tác tuyên truyền, công tác cổ động, cùng với banguyên tắc: nguyên tắc tính đảng, nguyên tắc tính khoa học, nguyên tắc công tác tưtưởng gắn với thực tiễn cuộc sống Công tác tư tưởng được xem là hoạt động tưtưởng có mục đích của giai cấp công nhân Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Namlãnh đạo Thông qua Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, công tác tưtưởng có nhiệm vụ bảo vệ, phát triển và truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; thông tin theo địnhhướng của Đảng trên tất cả mọi mặt của đời sống xã hội Công tác tư tưởng nhằmxây dựng ý thức xã hội chủ nghĩa; định hướng giá trị xã hội đúng đắn; hình thành niềmtin cách mạng có căn cứ khoa học, thúc đẩy quần chúng tích cực tham gia vào sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện thực hóa đất nước, xây dựng dân giàu, nước mạnh, xãhội dân chủ, công bằng, văn minh, đưa đất nước vững chắc tiến lên chủ nghĩa xã hội

Trong khoa học chính trị, lãnh đạo là sự dẫn dắt xã hội bằng chính trị và đạođức của người đứng đầu; là một chức năng cơ bản của đảng cầm quyền, lãnh tụquốc gia, nhằm đưa đất nước tới các mục tiêu nhất định bằng cương lĩnh, đường lốichính trị, các chiến lược phát triển, công tác tổ chức - cán bộ… Chủ thể lãnh đạo lànhững cá nhân, tổ chức có quyền lực cao nhất trong một hệ thống chính trị, thể chế.Chủ thể lãnh đạo có thẩm quyền cao hơn, lớn hơn các chủ thể quản lý

Ở nước ta hiện nay, khái niệm lãnh đạo được dùng dùng trước hết ở tầm vĩ

mô, chỉ vai trò, thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng Cộng sản đối với toàn xã hội;chủ thể lãnh đạo các tổ chức trong hệ thống chính trị phải là tập thể cấp ủy, đứngđầu là bí thư và ban thường vụ cấp ủy Nói đến năng lực lãnh đạo của cán bộ trướchết là nói đến năng lực thực hiện chức trách của các cấp ủy viên, tiêu biểu là nănglực của một bí thư cấp ủy, bị chế định bởi Hiến pháp, pháp luật, Điều lệ và các quyđịnh của Đảng

Lãnh đạo công tác tư tưởng là một khái niệm chỉ hoạt động thường xuyên, vôcùng quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm chỉ đạo, dẫn dắt công tác tưtưởng nhằm bảo vệ, phát triển và truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; đảm bảo thông tin theo địnhhướng của Đảng trên tất cả mọi mặt của đời sống xã hội, xây dựng và bảo vệ ý thức

xã hội chủ nghĩa; xây dựng đất nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội dânchủ, công bằng, văn minh

CHƯƠNG 2:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

2.1 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng

2.1.1 Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò lãnh đạo công tác tư tưởng

2.1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về lãnh đạo công tác tư tưởng

Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài của Đảng ta, dân tộc ta Người là nhà tưtưởng, nhà lý luận lỗi lạc Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng của mình, Chủtịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng vai trò của công tác tư tưởng cũng như về lãnhđạo công tác tư tưởng Người đòi hỏi công tác tư tưởng và lãnh đạo công tác tưtưởng của Đảng và Nhà nước phải được đặt trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin vàthực tiễn cách mạng của Đảng, của dân tộc Người đã thực hiện lãnh đạo công tác tưtưởng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong suốt quá trình hoạt động cách mạng củamình

Trong tác phẩm được viết năm 1901 Mạn đàm với những người bảo vệ chủ nghĩa kinh tế , Lênin đã chỉ rõ, một người “chỉ xứng đáng với danh hiệu nhà tư

tưởng khi nào họ đi trước phong trào tự phát, chỉ đường cho nó, khi nào họ biết giảiquyết, trước những người khác, tất cả các vấn đề lý luận, chính trị, sách lược và cácvấn đề về tổ chức mà “những yếu tố vật chất” của phong trào húc phải một cách tựphát” [59, tr 445- 446] Như vậy, thực chất Lênin đã nhấn mạnh, nhà tư tưởng tức

là người lãnh đạo tự giác

Đầu năm 1930, nhằm đáp ứng đòi hỏi của phong trào cách mạng trong nước

và yêu cầu hợp nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam, đồng chí Nguyễn Ái Quốc(sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh) với tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng sản từThái Lan đến Hương Cảng (Trung Quốc) đã chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chứccộng sản, thành lâp Đảng Cộng sản Việt Nam Hội nghị hợp nhất có ý nghĩa nhưĐại hội thành lập Đảng Hội nghị đã thông qua Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắntắt, Điều lệ vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam Những văn kiện đó hợp thànhCương lĩnh và Điều lệ đầu tiên của Đảng Với các sự kiện lịch sử nói trên, Hồ ChíMinh đã trở thành nhà tư tưởng theo đúng quan niệm của Lênin Bởi vì, với việcĐảng Cộng sản Việt Nam ra đời, thông qua Cương lĩnh cách mạng - cương lĩnh

dương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội thì phong trào đấu tranh củanhân dân Việt Nam đã được dẫn dắt bởi một đảng cách mạng tiên phong, với một lýluận cách mạng tiên phong Từ đó, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc Ở ViệtNam thoát khỏi tình trạng tự phát, theo cách nói của Lênin đã “nâng tính tự phát lênđến tính tự giác”.

Nhà tư tưởng, theo quan niệm của Lênin, gắn bó chặt chẽ với nhà lý luận,

nhà tổ chức Năm 1894, trong tác phẩm Những “người bạn dân” là thế nào và họ đấu tranh chống những người dân chủ - xã hội ra sao? Lênin đã viết “Không thể là

một nhà lãnh đạo tư tưởng mà lại không làm công tác lý luận nói trên, cũng nhưkhông thể là một nhà lãnh đạo tư tưởng mà lại không hướng công tác đó theo nhữngnhu cầu của sự nghiệp, mà lại không tuyên truyền trong công nhân những kết luậncủa lý luận đó và không giúp đỡ họ tổ chức nhau lại” [60, tr 382] Vì vậy có thểnói, nhà tư tưởng cách mạng Hồ Chí Minh, đồng thời cũng là nhà lý luận, nhà tổchức mác xít tài giỏi

Nhà tư tưởng, nhà lý luận Hồ Chí Minh kế thừa những di sản tư tưởng quýbáu của Chủ nghĩa Mác - Lênin luôn quan tâm sâu sắc tới công tác tư tưởng Trongquá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, công tác tư tưởng và lãnh đạo công tác tưtưởng luôn được Hồ Chí Minh đặt ở vị trí hàng đầu

Trong những năm chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, trong tác

phẩm Đường Kách mệnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Cách mệnh, “Trước

hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thìliên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnhmới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy” [27, tr 289] Từchỉ dẫn của Người ta thấy rõ, những vấn đề chủ yếu của “sự lãnh đạo” của Đảng,gồm: chủ thể lãnh đạo (Đảng Cộng sản Việt Nam), đối tượng lãnh đạo (nhân dânlao động Việt Nam), nội dung lãnh đạo (thực hiện nhiệm vụ của cách mạng ViệtNam), phương thức lãnh đạo của Đảng (đó là cách thức vận động, liên lạc, tổ chứcnhân dân, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của nhân dân tiến bộ trên thế giới vì thắnglợi của cách mạng nước ta) Người còn quan niệm, Đảng là người lãnh đạo, ngườicầm lái, vững vàng đưa con thuyền cách mạng đi đến đích Người cầm lái vữngvàng, kiên định mục tiêu con đường đã chọn, thông minh, sáng suốt trong xử lý

đúng đắn mọi tình huống thì mới đưa con thuyền cách mạng vượt qua thác ghềnh,phong ba, bão táp đến đích đã được xác định, tức là cách mạng thành công.

Để lãnh đạo công tác tư tưởng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi đến khái niệm “lãnhđạo”, “lãnh đạo đúng” của Đảng và chỉ ra những nội hàm chủ yếu của khái niệmnày Người viết: “Lãnh đạo đúng nghĩa là phải giải quyết mọi vấn đề một cách đúngđắn; phải tổ chức sự thi hành cho đúng; phải tổ chức sự kiểm soát” [30, tr 325].Đây cũng là những yếu tố chủ yếu tạo nên sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng Sự kiểmsoát theo tư tưởng của Người, bao hàm cả sự kiểm tra và giám sát và được xuyên suốttrong quá trình lãnh đạo của Đảng, cả trong quá trình thu thập, xử lý thông tin để hìnhthành dự thảo nghị quyết của Đảng; trong bàn bạc, thảo luận ra nghị quyết; trong suốtquá trình tổ chức thực hiện quyết định; sơ kết, tổng kết và đúc rút kinh nghiệm

Khi bàn và quan niệm về lãnh đạo công tác tư tưởng Hồ Chí Minh khẳngđịnh: “Giáo dục tư tưởng và lãnh đạo tư tưởng là việc quan trọng nhất của Đảng”.Trong các tác phẩm, bài nói, bài viết của mình, khi nêu lên những nhiệm vụ và côngtác chính, Hồ Chí Minh luôn chốt lại, trong những nhiệm vụ và công tác ấy “thìcông tác lãnh đạo tư tưởng là quan trọng nhất” Người nói: “Lãnh đạo quan trọngnhất là lãnh đạo tư tưởng, phải hiểu tư tưởng của mỗi cán bộ để giúp đỡ thiết thựctrong công tác; vì tư tưởng thông suốt thì làm tốt, tư tưởng nhùng nhằng thì khônglàm được việc” [34, tr 309] Trong báo cáo tại Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hànhTrung ương Đảng khoá II (15-7-1954), trong mười công tác được xác định thì côngtác lãnh đạo tư tưởng là quan trọng nhất

Người cũng khẳng thêm: “Để đưa cuộc đấu tranh đến thắng lợi, sự lãnh đạocủa Trung ương và của toàn Đảng cần cải tiến hơn nữa Trước hết là lãnh đạo tưtưởng Chúng ta cần phải ra sức sửa chữa những tư tưởng sai lầm, như tư tưởng tháibình, khuynh hữu, muốn nghỉ ngơi, hưởng lạc, v.v ” [40, tr.444]

Hồ Chí Minh cũng quan niệm: lãnh đạo công tác tư tưởng là, “từ trong quầnchúng ra, trở lại nơi quần chúng Nghĩa là gom góp mọi ý kiến rời rạc, lẻ tẻ củaquần chúng, rồi phân tích nó, nghiên cứu nó, sắp đặt nó thành những ý kiến có hệthống Rồi đem nó tuyên truyền, giải thích cho quần chúng, và làm cho nó thành ýkiến của quần chúng, và làm cho quần chúng giữ vững và thực hành ý kiến đó.Đồng thời nhân lúc quần chúng thực hành, ta xem xét lại, coi ý kiến đó đúng hay

không Rồi lại tập trung ý kiến của quần chúng, phát triển những ưu điểm, sửa chữanhững khuyết điểm, tuyên truyền, giải thích, làm cho quần chúng giữ vững và thựchành” [30, tr 330-331].

Với những luận điểm trên, chúng ta có thể khẳng định rằng, lãnh đạo côngtác tư tưởng đối với Hồ Chí Minh luôn là việc quan trọng nhất và ưu tiên hàng đầutrong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng đi đến thắng lợi hoàn toàn Bên cạnh việcđưa ra những luận điểm về lãnh đạo công tác tư tưởng, Người không quên đánh giá

vị trí và vai trò của lãnh đạo công tác tư tưởng

2.1.1.2 Vị trí, vai trò của lãnh đạo công tác tư tưởng theo quan điểm Hồ Chí Minh

Để làm nổi bật vị trí, vai trò của lãnh đạo công tác tư tưởng, Hồ Chí Minh đã

đi sâu luận chứng mối quan hệ chặt chẽ giữa nhận thức tư tưởng với hành động củamột người, một tập thể và toàn xã hội

Hồ Chí Minh luôn khẳng định tư tưởng đúng thì hành động đúng, tư tưởngnhất trí thì hành động nhất trí, tư tưởng thống nhất thì hành động thống nhất… Theo

Hồ Chí Minh: “Tư tưởng có thống nhất, hành động mới thống nhất Tư tưởng vàhành động có thống nhất mới đánh thắng được giặc” [32, tr 75]

Hồ Chí Minh còn chỉ rõ: “Tư tưởng hẹp hòi, thì hành động cũng hẹp hòi, thìnhiều thù, ít bạn Người hẹp hòi ít kẻ giúp Đoàn thể hẹp hòi không thể phát triển”.[30, tr 88]

Hồ Chí Minh chỉ rõ, sở dĩ có quan liêu, tham ô, lãng phí cũng như mọikhuyết điểm khác, nguồn gốc của nó là do tư tưởng không đúng Hồ Chí Minh chorằng: “Tư tưởng không đúng đắn thì công tác ắt sai lầm Thí dụ: vì thiếu quan điểmquần chúng (tư tưởng), nên trong công tác mắc bệnh mệnh lệnh, quan liêu” [32,tr.114] Nói một cách chung nhất, Hồ Chí Minh kết luận “mỗi việc thành hay bạiđều do tư tưởng đúng hay sai”

Trước những diễn biến phức tạp, nhanh chóng của tình hình trong nước

và quốc tế, Hồ Chí Minh càng đề cao vai trò của tư tưởng và lãnh đạo công tác

tư tưởng Trong điều kiện ấy, theo Hồ Chí Minh: “Nếu ta không chuẩn bị sẵnsàng, không kịp thời lãnh đạo, thì tư tưởng sẽ hỗn loạn, hành động sẽ hỗn loạn”[33, tr 553]

Như vậy, có thể thấy rằng Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chăm lo đến công tác tưtưởng và lãnh đạo công tác tư tưởng, bởi theo Người “Tư tưởng không đúng đắn thìcông tác ắt sai lầm”; rằng “Trong Đảng và ngoài Đảng có nhận rõ tình hình mới,hiểu rõ nhiệm vụ mới thì tư tưởng mới thống nhất, tư tưởng thống nhất thì hànhđộng mới thống nhất” [33, tr 554 - 555] Công tác tư tưởng tự bản thân nó đã hàmchứa những vấn đề nhạy cảm, phức tạp, đa chiều, liên quan đến tâm tư nguyện vọngcủa cán bộ, đảng viên, nhân dân; liên quan đến sự thành bại của sự nghiệp cáchmạng.

Hồ Chí Minh luôn yêu cầu “Cán bộ lãnh đạo và cán bộ các ngành, tư tưởng

phải thông, phải thật thông Phải có quyết tâm khắc phục khó khăn, làm tròn nhiệm

vụ” [36, tr 530] “Phải đánh thông tư tưởng và động viên sáng kiến và lực lượngcủa toàn Đảng, toàn dân Mọi người quyết tâm làm cho được và tin tưởng làm nhấtđịnh được” [36, tr 555] Mỗi lần về thăm các nhà máy, công trường, hợp tác xã,Bác Hồ luôn nhắc nhở, động viên cán bộ, đảng viên, nhân viên “Muốn quản lý tốtthì cán bộ và công nhân phải thông suốt tư tưởng” [36, tr 572]

Trên cơ sở quy luật của công tác tư tưởng, Người đã trù liệu hệ quả khi đảngviên chưa thông suốt tư tưởng sẽ dẫn tới những biến dạng khôn lường “Nếu đảngviên tư tưởng và hành động không nhất trí, thì khác nào một mớ cắt rời, “trống đánhxuôi, kèn thổi ngược” Như vậy, thì không thể lãnh đạo quần chúng, không thể làmcách mạng” [36, tr 606] Do đó mà Người luôn canh cánh kỳ vọng làm sao tưtưởng tiên tiến, tư tưởng XHCN phải trở thành chủ đạo, trường tồn cùng với Đảng,với cán bộ, đảng viên và nhân dân Người chỉ rõ “Tư tưởng thông suốt thì mọi việclàm đều tốt Phải làm cho tư tưởng xã hội chủ nghĩa hoàn toàn thắng, tư tưởng cánhân hoàn toàn thất bại” [36, tr 590]

Qua những luận điểm trên, ta có thể thấy Hồ Chí Minh đặt vị trí lãnh đạo tưtưởng luôn ở hàng đầu và có vai trò hết sức quan trọng trong mọi hoạt động, côngtác và trong tiến trình cách mạng Việt Nam

2.1.2 Đảng Cộng sản Việt Nam - chủ thể lãnh đạo công tác tư tưởng theo quan điểm Hồ Chí Minh

Là người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Hồ Chí Minh đã xây dựng vàrèn luyện Đảng Cộng sản thành một đảng cách mạng chân chính, bộ tham mưu sáng

suốt và kiên cường của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam, để lãnh đạo nhândân tiến hành thắng lợi cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước vàđưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh về lãnh đạocông tác tư tưởng, những luận điểm của Người về Đảng Cộng sản Việt Nam - chủthể lãnh đạo công tác tư tưởng đóng vai trò quan trọng.

Mười năm sau khi rời Tổ quốc đi “tìm hình của nước” Năm 1920, Hồ ChíMinh đến được với Chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm được con đường cứu nước đúngđắn là con đường cách mạng vô sản Đồng thời, Người cũng nhận thức được mộtvấn đề quan trọng là: muốn đưa sự nghiệp cách mạng vô sản đến thắng lợi thì phải

có sự lãnh đạo của Đảng Ngay trong những bài giảng đầu tiên cho lớp thanh niêntrí thức yêu nước Việt Nam đầu tiền, Người đã đặt vấn đề: “Cách mệnh trước hếtphải có cái gì?”, và Người khẳng định: “Trước hết phải có đảng cách mệnh, đểtrong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và

vô sản giai cấp mọi nơi” [27, tr 289] Đây cũng chính là bài học của Cách mạngTháng Mười Nga năm 1917, cuộc cách mạng đã dạy cho chúng ta rằng: muốncách mệnh thành công thì “phải có đảng vững bền, phải bền gan, phải hi sinh,phải thống nhất”

Từ những năm 1925 - 1927, trong các bài giảng tại lớp huấn luyện chính trị,

Hồ Chí Minh cũng đã cho ta thấy rõ mối quan hệ logic, biện chứng giữa vai trò lãnhđạo của Đảng với sự vững mạnh của Đảng Cần phải nhắc lại tư tưởng của Người:không có Đảng lãnh đạo, cách mạng không thành công; có Đảng lãnh đạo, nhưngĐảng có vững cách mạng mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thìthuyền mới chạy Người cầm lái là Đảng, nếu không vững tay lái thì thuyền khôngthể chạy theo định hướng của mình Đây là một trong những quan điểm độc đáo,đặc sắc của Hồ Chí Minh trong thời kỳ chuẩn bị các điều kiện để Đảng ra đời

Sự nỗ lực không mệt mỏi của Hồ Chí Minh trong 10 năm trời chính là để đạtđược điều cần thiết “trước hết phải có Đảng”

Ngay từ năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Hồ Chí Minh đãkhẳng định: “Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức ra là để lãnh đạo quần chúng laokhổ làm giai cấp tranh đấu để tiêu trừ tư bản đế quốc chủ nghĩa, làm cho thực hiện

xã hội cộng sản” [28, tr 5] Từ đó trở đi, Hồ Chí Minh nhất quán tư tưởng về tính

tất yếu lãnh đạo của Đảng đối với cách mạng Người nhấn mạnh: “Việc thành lậpĐảng là một bước ngoặt vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam ta.

Nó chứng tỏ rằng, giai cấp vô sản ta đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng”[37, tr 406]

Lịch sử cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng trải qua nhiều bước hiểmnghèo, có lúc tưởng chừng như không vượt qua được Đó là những thời kỳ sauXôviết Nghệ Tĩnh, sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945… Nhưng rồi cách mạngViệt Nam đã vượt qua những thác ghềnh để giành được nhiều thắng lợi vẻ vang.Điều cơ bản là sự lãnh đạo của Đảng vẫn được giữ vững kể cả lúc Đảng phải tuyên

bố tự giải tán, thực chất là rút vào hoạt động bí mật dưới hình thức “Hội nghiên cứuchủ nghĩa Mác”

Đảng cộng sản Việt Nam ra đời được trải nghiệm trong đấu tranh cách mạngcam go với kẻ thù Hồ Chí Minh đã vạch ra “Chủ nghĩa Mác - Lênin đã giúp Đảng

ta vượt qua những trận thử thách… nhờ vậy Đảng ta không những giành được

quyền lãnh đạo cách mạng trong cả nước mà còn giữ vững được quyền lãnh đạo trên các lĩnh vực và đập tan mọi âm mưu của giai cấp tư sản hòng tranh quyền lãnh

đạo với Đảng ta”

Hồ Chí Minh đã đưa ra một số luận điểm để khẳng định Đảng Cộng sản ViệtNam là chủ thể của lãnh đạo công tác tư tưởng:

Theo Hồ Chí Minh: vai trò lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng Cộng sảnViệt Nam đối với cách mạng nước ta được thể hiện trước hết ở việc Đảng vạch racương lĩnh chính trị, đường lối mang tính cách mạng và khoa học Hồ Chí Minhcũng nhấn mạnh thêm sức mạnh mọi thắng lợi là củng cố Đảng và tăng cường sựlãnh đạo của Đảng về mọi mặt trong đó có lĩnh vực lãnh đạo công tác tư tưởng.Người nhấn mạnh: “Đảng phải có chính cương rõ rệt”, phải đề ra “khẩu hiệu chínhtrị đúng” phù hợp với mỗi giai đoạn cách mạng để động viên và lãnh đạo nhân dânđấu tranh” [33, tr.19]

Khẳng định Đảng Cộng sản là chủ thể lãnh đạo công tác tư tưởng, Hồ ChíMinh viết: “Muốn thắng lợi, thì cách mạng phải có đảng lãnh đạo Đảng phải làm

cho quần chúng giác ngộ vì đâu mà họ bị áp bức bóc lột; phải dạy cho quần chúng hiểu các quy luật phát triển của xã hội, để họ nhận rõ vì mục đích gì mà đấu tranh;

chỉ rõ con đường giải phóng cho quần chúng, cổ động cho quần chúng kiên quyết cách mạng; làm cho quần chúng tin chắc cách mạng nhất định thắng lợi” [33, tr 274].

Đồng thời, Người cũng nhấn mạnh: “Muốn khỏi đi lạc phương hướng, quần

chúng phải có Đảng lãnh đạo để nhận rõ tình hình, đường lối, và định hướng phương châm cho đúng” [33, tr 274] “Đảng phải luôn giáo dục đảng viên về lýluận cách mạng Đối với những đảng viên xuất thân là trí thức, tiểu tư sản, nông dânthì Đảng phải ra sức cải tạo tư tưởng khiến cho những đồng chí ấy thành nhữngchiến sỹ của giai cấp công nhân” [33, tr 276]

Trong việc cách thức Đảng lãnh đạo công tác tư tưởng, Theo Hồ Chí Minh:

“Đảng dùng cách gì và làm như thế nào để lãnh đạo?

1 Đảng đã truyền bá lý luận Mác - Lênin vào trong nhân dân ta…

2 Trong mỗi giai đoạn cách mạng, Đảng căn cứ vào tình hình trong nước vàtrên thế giới, đề ra những khẩu hiệu, mục đích kế hoạch đấu tranh…

3 Kinh qua Đảng viên và các tổ chức Đảng Đảng liên hệ chặt chẽ với quầnchúng, tuyên truyền, giáo dục và tổ chức quần chúng, lãnh đạo các đoàn thể cáchmạng của quần chúng…” [33, tr 276 - 277]

Khẳng định Đảng Cộng sản là chủ thể lãnh đạo công tác tư tưởng, Đảngmuốn lãnh đạo công tác tư tưởng thì phải thông qua cương lĩnh của Đảng, qua đóxây dựng niềm tin ở nhân dân vào đường lối, chủ trương của Đảng trong lãnh đạocách mạng Hồ Chí Minh cho rằng: “Đảng cương là một văn kiện nó quy định: Tínhchất của Đảng, mục đích đấu tranh và đường lối cách mạng của Đảng, phương pháplãnh đạo cách mạng của Đảng Đảng cương là lý luận nền tảng, Đảng dùng để lãnhđạo cách mạng Vì vậy, mỗi đảng viên nhất định phải thừa nhận và theo đúng Đảngcương Nếu không vậy, thì tư tưởng sẽ rối loạn, ý kiến sẽ lung tung, Đảng sẽ yếuđuối, rời rạc, không làm được gì” [33, tr 282]

Theo Hồ Chí Minh, Chi bộ là gốc rễ của Đảng, là sợi dây chuyển để liên hệ

giữa Đảng với quần chúng Tiến hành lãnh đạo công tác tư tưởng không chỉ ở Trungương, Người xác định ba nhiệm vụ chủ yếu của chi bộ trong việc lãnh đạo công tác

tư tưởng:

“- Luôn luôn tuyên truyền cho nhân dân và tổ chức nhân dân, để thực hiệnkhẩu hiệu và chính sách của Đảng

- Luôn luôn chú ý đến tư tưởng và nhu cầu của nhân dân và kịp thời báo cáocho cấp trên biết rõ.

- Luôn luôn quan tâm đến đời sống kinh tế, chính trị và văn hóa của nhândân, đồng thời giáo dục nhân dân, tổ chức nhân dân để giải quyết các vấn đề chonhân dân” [33, tr 288-289]

Lãnh đạo công tác tư tưởng là một trong những nội dung trong công tác lãnhđạo của Đảng ta trên mọi lĩnh vực Hồ Chí Minh không chỉ sáng lập nên Đảng Cộngsản Việt Nam mà bên cạnh đó, Người đã có những chỉ dẫn quan trọng để Đảng taxứng đáng duy nhất là người lãnh đạo cách mạng Việt Nam, trong đó không thểthiếu một công tác lãnh đạo quan trọng đó là lãnh đạo công tác tư tưởng

2.1.3 Nội dung và phương thức lãnh đạo công tác tư tưởng theo quan điểm Hồ Chí Minh

2.1.3.1 Nội dung lãnh đạo công tác tư tưởng theo quan điểm Hồ Chí Minh

- Về nội dung lãnh đạo công tác tư tưởng, Hồ Chí Minh đề cập trước tiên là phải giáo dục về “chủ nghĩa cộng sản”, về đường lối và nhiệm vụ cách mạng, về chủ nghĩa yêu nước, truyền thống cách mạng của dân tộc Việt Nam Người lý giải:

“Vì chủ nghĩa cộng sản là mục đích cuối cùng của Đảng ta Đấu tranh cho chủnghĩa cộng sản là lẽ sống của đảng viên” [40, tr 144] Xét về thực chất, đây là nộidung lãnh đạo bằng việc giáo dục tư tưởng và mục tiêu cách mạng, một trong nhữngđịnh hướng tư tưởng xã hội chủ nghĩa cơ bản và quan trọng Trong nội dung này cóhai yếu tố cần thiết là:

Thứ nhất, bồi dưỡng tư tưởng, nhận thức đúng đắn về chủ nghĩa xã hội, chủ

nghĩa cộng sản, nâng cao ý chí phấn đấu vì lý tưởng cao cả là độc lập dân tộc vàtiến lên xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Thứ hai, giáo dục cán bộ, đảng viên và nhân dân thấm nhuần sâu sắc lý

tưởng giải phóng con người khỏi áp bức, bóc lột, xây dựng xã hội mới tốt đẹp, dânchủ, công bằng và hạnh phúc

Trả lời cho câu hỏi : Vì sao phải giáo dục về đường lối cách mạng? Ngườinói: “Vì có nắm vững đường lối cách mạng mới thấy rõ phương hướng tiến lên củacách mạng, mới hiểu rõ mình phải làm gì và đi theo phương hướng nào để thực hiệnmục đích của Đảng trong giai đoạn cách mang hiện nay” [40, tr 115]

- Nội dung lãnh đạo công tác tư tưởng rất rộng, nhưng nội dung quan trọng

đó chính là việc giáo dục lý luận chính trị, bao gồm giáo dục những nguyên lý phổ

biến của chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối quan điểm của Đảng ta về các lĩnh vựccủa đời sống xã hội, lịch sử Đảng, xây dựng Đảng những kinh nghiệm của cácnước Nhưng quan trọng nhất là giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin Muốn lãnh đạo thìđiều đầu tiên phải học tập mà đặc biệt là học tập lý luận Mác - Lênin Theo cách nóicủa Hồ Chí Minh là: “Trước hết phải lấy những tài liệu về chủ nghĩa Mác - Lêninlàm gốc” [31, tr 359]

Hồ Chí Minh cho rằng: “Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là sự tổng kếtkinh nghiệm của phong trào công nhân từ trước đến nay của tất cả các nước Nó là:

“Khoa học về các quy luật phát triển của tự nhiên và xã hội; khoa học về cách mạngcủa quần chúng bị áp bức và bị bóc lột; khoa học về thắng lợi của chủ nghĩa xã hội

ở tất cả các nước; khoa học về xây dựng chủ nghĩa cộng sản” [36, tr 96]

Muốn lãnh đạo công tác tư tưởng được tốt, theo Người phải: “Phải nêu caotác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng… Đào sâu suy nghĩ khi nghiên cứucác tác phẩm của Mác - Lênin, các bài giảng của các đồng chí giáo sư bạn, khiêmtốn học tập các đồng chí giáo sư bạn, cái gì biết thì nói biết, không biết thì nóikhông biết” [36, tr 98]; “phải liên hệ với những vấn đề thực tế ở trong nước và trênthế giới, những vấn đề về nhiệm vụ cách mạng hiện nay đề ra cho Đảng ta… phântích các kinh nghiệm công tác đã qua của Đảng và tìm nguyên nhân của nhữngthành công và thất bại của Đảng” [36, tr 97]; phải giảng dạy chủ nghĩa cho dânhiểu, phải học tập cả đường lối chính sách của Đảng và nhà nước vì đường lối chínhsách của Đảng và nhà nước ta là sự vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào nước tađồng thời phản ánh hiện thực của xã hội ta trong từng thời kỳ lịch sử Người giảithích: “Vì có nắm vững đường lối cách mạng mới thấy rõ phương hướng tiến lêncủa cách mạng, mới hiểu rõ mình phải làm gì và đi theo phương hướng nào để thựchiện mục đích của Đảng trong giai đoạn cách mạng hiện nay” [40, tr 115]

Khi đặt vấn đề phải học tập lý luận Mác - Lênin, Hồ Chí Minh chỉ ra nộidung học tập đúng đắn phù hợp với bản chất cách mạng và khoa học của lý luậnMác - Lênin Người khẳng định học lý luận không phải để thuộc lòng từng câu từngchữ, cũng không phải học lý luận vì lý luận Cần hết sức tránh tình trạng “chỉ học