Tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử lớp 6 ở các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú tỉnh vĩnh phúc

TS Nguyễn Thị Côi trong “Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông” NXB ĐHSP Hà Nội 2006, khi nói tới hiệu quả của bài học lịch sử, đã xem hứng thú nh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LƯU VĂN NĂM

TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LƯU VĂN NĂM

TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

GS TS NGUYỄN THỊ CÔI

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS

TS Nguyễn Thị Côi đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ để tôi có thể hoàn thànhluận văn

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong tổ bộ môn Lí luận vàPhương pháp dạy học môn Lịch sử, Khoa lịch sử, Khoa Sau đại học, thư việnNguyễn Thúc Hào - Trường Đại học Vinh, cùng các thầy, cô khoa lịch sửtrường Đại học Sư phạm Hà Nội, Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,các trường THCS - DTNT Tam Đảo huyện Tam Đảo, THCS - DTNT LậpThạch, huyện Lập Thạch cùng gia đình, bạn bè, đã giúp đỡ tôi, tạo điều kiệncho tôi trong quá trình học tập nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Nghệ An, tháng 10 năm 2014

Tác giả

Lưu Văn Năm

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 9

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 10

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 10

6 Giả thuyết khoa học 11

7 Đóng góp của luận văn 11

8 Ý nghĩa của đề tài 11

9 Cấu trúc luận văn 12

Chương 1 CƠ SƠ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS - DTNT TỈNH VĨNH PHÚC 13

1.1 Cơ sở lý luận của việc tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS - DTNT 13

1.1.1 Quan niệm 13

1.1.2 Xuất phát điểm của việc tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh 24

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc tạo hứng học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS nói chung, dân tộc nội trú nói riêng 31

1.2 Cơ sở thực tiễn 36

1.2.1 Vị trí địa lý kinh tế xã hội địa phương 36

1.2.2 Điều tra khảo sát về thực tiễn dạy học lịch sử ở trường THCS - DTNT Vĩnh Phúc 36

1.2.3 Thực trạng việc tạo hứng thú học tập lịch sử ở trường

THCS DTNT Vĩnh Phúc 38

1.2.4 Nhận xét chung 50

Chương 2 CÁC BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ CHO HỌC SINH LỚP 6 Ở CÁC TRƯỜNG THCS DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH VĨNH PHÚC THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 52

2.1 Vị trí, mục tiêu nội dung cơ bản của chương trình lịch sử lớp 6 THCS 52

2.1.1 Vị trí 52

2.1.2 Mục tiêu 53

2.1.3 Nội dung cơ bản của chương trình lịch sử lớp 6 - THCS 54

2.2 Yêu cầu cơ bản của việc lựa chọn biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử lớp 6 các trường DTNT tỉnh Vĩnh Phúc 57

2.2.1 Biện pháp tạo hứng thú cho học sinh phải góp phần đảm bảo thực hiện mục tiêu bài học, môn học 57

2.2.2 Sử dụng biện pháp phải giúp học sinh lĩnh hội tốt kiến thức cơ bản 58

2.2.3 Vận dụng biện pháp tạo hứng thú học tập lịch sử phải phát huy tính tích cực, độc lập nhận thức của học sinh 59

2.2.4 Vận dụng biện pháp tạo hứng thú học tập lịch sử phải linh hoạt, sáng tạo 61

2.3 Một số biện pháp tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh lớp 6 THCS - DTNT tỉnh Vĩnh Phúc 62

2.3.1 Thiết kế nội dung bài học hay, hấp dẫn 62

2.3.2 Tạo động cơ học tập cho học sinh bằng xây dựng tình huống có vấn đề và nêu bài tập nhận thức 70

2.3.3 Tổ chức trao đổi đàm thoại để tạo hứng thú học tập cho

học sinh 73

2.3.4 Kết hợp các dạng tổ chức hoạt động học tập của học sinh để tạo hứng thú học tập 76

2.3.5 Trình bày miệng sinh động hấp dẫn 85

2.3.6 Sử dụng các mẩu chuyện lịch sử để cụ thể hóa sự kiện - nhân vật lịch sử 90

2.3.7 Sử dụng đồ dùng trực quan và các phương tiện dạy học hiện đại 94

2.3.8 Sử dụng linh hoạt các cách kiểm tra đánh giá hoạt động nhận thức của học sinh 102

2.4 Thực nghiệm sư phạm 106

2.4.1 Mục đích đối tượng 106

2.4.2 Nội dung thực nghiệm 106

2.4.3 Phương pháp thực nghiệm 107

2.4.4 Kết quả thực nghiệm 107

KẾT LUẬN 115

TÀI LIỆU THAM KHẢO 118

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

- CNH - HĐH : Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

- CNTT : Công nghệ thông tin

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nước ta hiện nay đòi hỏingành giáo dục phải đào tạo ra những con người có kiến thức khoa học, kĩnăng nghề nghiệp, sức khỏe và khả năng thích ứng linh hoạt trong mọi hoàncảnh, mọi điều kiện của cuộc sống hiện đại, thấm nhuần bản sắc văn hóa dântộc Yêu cầu này đã được cụ thể hóa trong Luật Giáo dục, Cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam thông qua “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn

diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với

lí tưởng độc lập dân tộc và CNXH; hình thành và bồi dưỡng nhân cách phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng sự nghiệp xây dựng bảo vệ Tổ quốc”.

Việc giáo dục, đào tạo con người Việt Nam cho thế kỉ XXI vừa có laođộng trí tuệ, thể lực, có kỹ thuật, kỷ luật vừa là con người thấm nhuần vănhóa dân tộc, đồng thời biết trân trọng tiếp thu những tinh hoa của các dân tộckhác là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, của các ngành các cấp, trong

đó giáo dục giữ vai trò rất quan trọng

Đảng và Nhà nước ta đã nhận thức rõ tầm quan trọng của giáo dục đốivới sự phát triển của đất nước Có thể nói, không có sự tiến bộ và thành đạtnào lại tách khỏi sự tiến bộ và thành đạt trong giáo dục của mỗi quốc gia Cũng như bao môn học khác, lịch sử có vị trí ý nghĩa quan trọng đối vớiviệc góp phần hoàn thành mục tiêu giáo dục, đào tạo Từ những hiểu biết vềquá khứ học sinh sẽ hiểu rõ về truyền thống dân tộc, tự hào với những thànhtựu dựng và giữ nước của tổ tiên, xác định nhiệm vụ trong hiện tại, có thái độđúng với sự phát triển hợp quy luật của thời đại Giáo sư Trần Văn Giàu đã

từng nói “Trong số các bộ môn khoa học xã hội không có môn nào giáo dục

chủ nghĩa yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí phấn đấu và rèn luyện nhân cách thanh niên bằng bộ môn lịch sử trước hết là lịch sử dân tộc”. [6; 39]

Trong học tập, có hứng thú giúp con người chiếm lĩnh kiến thức nhanhhơn, sâu sắc hơn, khơi dậy trong lòng người học ham nuốn và khao khát nhậnthức, từ đó người học trở nên tích cực, độc lập và sáng tạo

Tuy nhiên, có một vấn đề còn tồn tại, rất khó giải quyết dứt điểm trongthực tiễn giáo dục nước ta hiện nay đó là chất lượng dạy học các môn nóichung cũng như môn lịch sử nói riêng còn chưa cao, chưa đồng đều giữa cácvùng và chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội Có rất nhiềunguyên nhân dẫn tới thực trạng không đảm bảo chất lượng dạy và học mônlịch sử ở trường như: Khó khăn về cơ sở vật chất, sự quan tâm chưa đúngmức với bộ môn, nhiều giáo viên dạy lịch sử ở trường THCS chưa đổi mớiphương pháp dạy học, theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, lấy họcsinh làm trung tâm, đặc biệt là giáo viên chưa chú ý tới bồi dưỡng hứng thúhọc tập cho học sinh

Ngoài ra, trong khóa trình Lịch sử ở THCS, chương trình có nội dungphong phú hơn, đa dạng hơn ở tiểu học, nhưng hiện nay vấn đề tạo hứng thú họctập lịch sử cho học sinh ở cấp học này chưa được chú ý nhiều, đặc biệt là ở cáclớp đầu cấp của trường phổ thông nói chung và ở các trường DTNT nói riêng

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định chọn vấn đề: “Tạo

hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử lớp 6 ở các trường THCS dân tộc nội trú tỉnh Vĩnh Phúc” làm đề tài nghiên cứu Luận văn Thạc

sĩ, chuyên ngành lí luận và phương pháp dạy học bộ môn lịch sử

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cho tới nay việc tạo hứng thú học tập cho học sinh nói chung và trongdạy học lịch sử nói riêng để nâng cao hiệu quả bài học, đã trở thành vấn đềcấp thiết vì vậy đây là một vấn đề được nhiều nhà giáo dục học, tâm lí học,giáo dục lịch sử và nhiều nhà giáo tâm huyết với nghề trong, ngoài nướcnghiên cứu

2.1 Tài liệu nước ngoài

Thông qua một số tài liệu dịch, chúng tôi đã tiếp cận được một số công trình sau:

Nhà Tâm lý học L I Bôgiơvic trong công trình “Nhân cách và sự hình

thành nhân cách ở lứa tuổi nhỏ” (1968), NXB Giáo Dục, đã đề cập đến khái

niệm vị trí, vai trò, biểu hiện của hứng thú, phân loại hứng thú, sự hình thành,phát triển của hứng thú Đây là những vấn đề lí luận cốt lõi đặt cơ sở choviệc nghiên cứu hứng thú ở mức độ sâu hơn trong các lĩnh vực hoạt độngcũng như đối với việc dạy học lịch sử

Đặc biệt là I.F Kharlamôp đã xem hứng thú là một trong nhữngnhân tố kích thích bên trong của tính tích cực học tập được thể hiện trong

công trình, “Phát huy tính tích cực của học sinh như thế nào” NXB Giáo

dục, Hà Nội, năm 1979 [30] Ông đã khẳng định tầm quan trọng của hứngthú trong hoạt động dạy học, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải gây

hứng thú cho học sinh để nâng cao hiệu quả học tập Trong cuốn “Những

cơ sở của lý luận dạy học” NXB Giáo dục, TP HCM, 1971 do B.P Êxipôp

chủ biên đã nêu lên mối quan hệ giữa hứng thú học tập với tính tích cực, tựgiác của HS trong học tập; vai trò của phương pháp dạy học đối với việckích thích hứng thú của HS đối với khoa học; vai trò của hứng thú đối với

kết quả học tập của HS ; còn M.N Sacđacôp với “Tư duy của HS” NXB Giáo dục Hà Nội, năm 1970 đã chỉ ra rằng hứng thú là một trong những điều kiện bên trong của tư duy Ngoài ra “Những cơ sở của tâm lí sư

phạm” (NXB Giáo dục TP.HCM, năm 1981) của V.A Cruchetxki, đã đề

cập tới vai trò, vị trí, biểu hiện của hứng thú học tập, cũng như mối quan hệgiữa hứng thú học tập với việc phát triển tư duy, tích cực, độc lập với dạyhọc nêu vấn đề và hiệu quả của hoạt động học tập [12]

2.2 Tài liệu trong nước

2.2.1 Các công trình tâm lí, giáo dục học

Ở trong nước, vấn đề hứng thú, hứng thú học tập của học sinh nói chungcũng nhận đươc sự quan tâm của các nhà tâm lí học, giáo dục học Dưới đâychúng tôi chỉ đề cập tới những công trình liên quan tới đề tài

Tác giả Đức Minh trong cuốn “Một số vấn đề tâm lí học sư phạm và lứa

tuổi học sinh Việt Nam” NXB Giáo dục Hà Nội, 1975 đã cho rằng hứng thú

nhận thức của học sinh chủ yếu do nghệ thuật giảng dạy và bản thân nội dung

tri thức khoa học của môn học quy định

Trong giáo trình “Tâm lí học” của các nhà nghiên cứu: Phạm Minh Hạc,

Phạm Hoàng Gia, Lê Khanh, Trần Trọng Thủy, Nguyễn Quang Uẩn, PhạmTất Dong NXB Giáo dục, 1990, đã giải quyết được một số vấn đề lí luận vềhứng thú học tập như khái niệm, biểu hiện và vai trò của hứng thú trong hoạtđộng nhận thức, hoạt động học tập của HS ở trường phổ thông

Cũng khẳng định tầm quan trọng của hứng trong học tập GS TSKH

Thái Duy Tuyên trình bày trong cuốn“Những vấn đề cơ bản của Giáo dục

học hiện đại” NXB Giáo dục Hà Nội, 1998, đã cho rằng người thầy có thể

điều khiển hứng thú học tập của học sinh qua các yếu tố của quá trình dạyhọc: Nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức; qua các côngviệc: Mở bài, giảng bài mới, củng cố, vận dụng, kiểm tra kiến thức, mối quan

hệ thầy trò Trong cuốn “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” NXB Giáo dục, 2008, ông khẳng định: “Sự kích thích nhu cầu hứng thú học

tập trong quá trình học tập chủ yếu dựa vào nội dung dạy học…” [61; 467].

Trong “Một số vấn đề về giáo dục học” và “Thử đi tìm những phương

pháp dạy học hiệu quả” của Lê Nguyên Long NXB Giáo dục, 2000 cũng đã

đề cập đến vai trò của giáo dục hứng thú học tập trong việc bồi dưỡng động

cơ học tập tích cực cho học sinh; chỉ ra mối quan hệ giữa hứng thú học tập

của học sinh với việc lựa chọn nội dung dạy học và việc vận dụng phươngpháp dạy học của giáo viên trong khi tiến hành bài học

Trong cuốn “Các thuộc tính tâm lí điển hình của nhân cách” tác giả Lê

Thị Bừng NXB Đại học Sư phạm, 2008, đã nêu ra khái niệm hứng thú, cácchức năng, đặc điểm cơ bản của hứng thú Qua đây tác giả cũng phân tích cácloại hứng thú, sự hình thành phát triển của hứng thú

Trong Tạp chí Giáo dục số 56 (4/2003) có bài viết “Hứng thú và hứng

thú học tập ở người học” tác giả Nguyễn Thị Thu Cúc đã phân tích rõ khái

niệm hứng thú, hứng thú học tập và chia hứng thú thành 2 loại là hứng thútrực tiếp và hứng thú gián tiếp trong hoạt động học tập, đồng thời đưa ra 3tiêu chí biểu hiện của hứng thú

Như vậy, có thể thấy hứng thú học tập được các nhà tâm lí học, giáo dụchọc quan tâm nghiên cứu Các nhà khoa học đều khẳng định vai trò của hứngthú học tập đối với tính tích cực học tập của học sinh, cũng như chỉ ra phươnghướng để tạo hứng thú cho học sinh trong dạy học, xem việc hình thành vàphát triển hứng thú học tập ở học sinh như một mục tiêu gần mà người giáoviên cần phải đạt được để nâng cao chất lượng dạy học

2.2.2 Các công trình nghiên cứu giáo dục lịch sử

Trước hết phải kể đến các giáo trình Phương pháp dạy học Lịch sử:

Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” xuất bản năm 1976, 1992,

2002, 2009, các tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi

đã tiếp thu thành tựu các công trình đã xuất bản trong và ngoài nước, nângcao lí luận cũng như tính hiệu quả của các phương pháp dạy học từ đó nângcao hiệu quả dạy học bộ môn

Trong “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử” do Phan Ngọc

Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường đồng chủ biênxuất bản năm 2002, các tác giả đã đi sâu vào việc đổi mới phương pháp dạy

học lịch sử ở trường THPT Trong từng chuyên đề, các tác giả đã đưa ranhững biện pháp cụ thể nhằm phát huy tính tích cực học tập, kích thích hứngthú học tập của học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử.

GS TS Nguyễn Thị Côi trong “Các con đường, biện pháp nâng cao

hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông” NXB ĐHSP Hà Nội 2006, khi

nói tới hiệu quả của bài học lịch sử, đã xem hứng thú như là một yếu tố củanhân cách, đồng thời cũng chính là động cơ quan trọng của học sinh trong họctập để đạt đến hiệu quả của bài học lịch sử, trong các biện pháp tác giả đã đề

cập “Phát triển tính tích cực, độc lập trong nhận thức đặc biệt trong tư duy là

phương tiện tốt để hình thành kiến thức, gợi dậy những cảm xúc lịch sử, kích thích hứng thú học tập, tạo cơ sở giáo dục tư tưởng, đạo đức tình cảm học sinh” [6; 69]

Mặc dù không phân tích cụ thể về hứng thú học tập lịch sử cho học sinh,

song trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học

lịch sử ở THCS”, các tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng đã đưa ra

những biện pháp sư phạm góp phần tạo hứng thú cho học sinh

Tác giả Trần Quốc Tuấn trong “Thiết kế và sử dụng bài tập trong dạy

học lịch sử ở trường THPT” nhấn mạnh sử dụng bài tập lịch sử có thể tạo

hứng thú học tập, góp phần phát triển tư duy cho HS Tuy nhiên, do khuônkhổ của một giáo trình các tác giả không thể làm rõ các nguyên tắc và biệnpháp để tạo tạo hứng thú học tập cho HS trong dạy học một giai đoạn lịch sử

cụ thể nói riêng, DHLS nói chung

Báo cáo trong Hội thảo khoa học “Những giải pháp chủ yếu nâng cao

chất lượng dạy học lịch sử Việt Nam ở trường phổ thông” (Hà Nội, 4/2008),

của GS.TS Nguyễn Viết Thịnh, đã đi sâu phân tích hoạt động của thầy, trò vàgợi mở vấn đề: Làm thế nào để tạo hứng thú cho học sinh trong học tập lịch

sử nói chung, lịch sử Việt Nam nói riêng; đồng thời đề cập đến mối quan hệ

giữa việc chọn lựa và sử dụng phương pháp dạy học với hứng thú học tập bộmôn Lịch sử của học sinh.

Bài viết “Định hướng nhiệm vụ nhận thức trong dạy học lịch sử ở

trường THPT nhằm kích thích hứng thú học tập cho học sinh” của T.S Trần

Quốc Tuấn và Th.S Nguyễn Văn Phúc trong Kỷ yếu hội thảo khoa học Quốcgia về Dạy học lịch sử ở trường phổ thông Việt Nam tại Đà Nẵng, tháng8/2012 Các tác giả đã chỉ rõ vai trò của hứng thú với học tập và đời sống,đồng thời cho rằng việc định hướng nhiệm vụ nhận thức trong dạy học nóichung, dạy học lịch sử nói riêng là rất cần thiết

Ngoài bài viết trên cũng trong Kỷ yếu này các tác giả Phạm Đình Kha,

Lương Hữu Nga có bài “Gây hứng thú học tập cho học sinh nhằm nâng cao

chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay” Trong bài viết này

các tác giả đã nêu lên thực trạng dạy học lịch sử ở trường THPT, từ đó đềxuất các yêu cầu trong quá trình dạy học để tạo hứng thú học tập cho họcsinh: Luôn khởi động giờ học bằng tình huống có vấn đề; luôn vận dụng khaithác triệt để phương pháp tường thuật, miêu tả trog dạy học lịch sử; ứng dụngcông nghệ thông tin làm cho giờ dạy sinh động; luôn chú trọng đến tính biểucảm trong dạy học lịch sử Tác giả cho rằng để góp phần nâng cao chất lượngdạy học môn lịch sử hiện nay giải pháp hàng đầu là phải tạo hứng thú học tậpcho học sinh

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng tiếp cận và tham khảo các luận án Tiến sĩ,luận văn Thạc sĩ có đề cập tới những khía cạnh khác nhau của vấn đề tạohứng thú học tập bộ môn Lịch sử cho học sinh:

Luận văn“Tạo hứng thú học tập cho học sinh qua các hình thức tổ

chức tự học môn lịch sử lớp 10 Trường THPT chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa”(2012) của Phan Thị Hà, Trường Đại học Giáo dục. Trong luận văn tác

giả tập trung trình bày những vấn đề về lí luận và khảo sát thực tiễn liên quan

đến vấn đề tổ chức tự học nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạyhọc lịch sử ở các trường THPT, chuyên nói chung THPT chuyên Lam SơnThanh Hóa nói riêng.

Các luận văn Thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sư phạm (ĐHSP) Hà Nộinhư: Luận văn thạc sĩ của Đặng Thị Yên “Gây hứng thú học tập lịch sử cho

học sinh miền núi tỉnh Lai Châu qua dạy học khóa trình lịch sử lớp 6 THCS”

(1999) đã nghiên cứu những vấn đề lí luận về hứng thú và hứng thú học tập,trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho

học sinh lớp 6 THCS “Một số biện pháp sư phạm nhằm gây hứng thú học tập

lịch sử cho học sinh trường THPT (Vận dụng qua phần lịch sử thế giới cận đại lớp 10 Chương trình Chuẩn)” (2008) của Nguyễn Thị Hằng đã xác định

vị trí, các nguyên tắc và một số biện pháp sư phạm nhằm tạo hứng thú học tậpmôn Lịch sử cho học sinh THPT

Luận văn Thạc sĩ “Những biện pháp gây hứng thú học tập cho học sinh

trong quá trình dạy học khóa trình lịch sử thế giới lớp 10 - THPT” của

Nguyễn Hà Giang; “Tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử

Việt Nam giai đoạn 1945-1954 ở trường Trung học phổ thông (Chương trình Chuẩn)” của Phạm Thị Ái Vân (2010).

Các luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Vinh: “Một số biện pháp gây hứng

thú học tập cho học viên trong dạy học lịch sử lớp 10 ở các trung tâm giáo dục thường xuyên Thành phố Hồ Chí Minh”(2012); của Nguyễn Thị Thùy

Dung; “Một số biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học

lịch sử thế giới cận đại ở trường Trung học cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh”(2012) của Nguyễn Thị Xuân Thảo Tất cả các công trình nghiên cứu

trên, dù ở những góc độ nghiên cứu khác nhau, đều đã xác định vị trí, cácnguyên tắc và một số biện pháp sư phạm nhằm tạo hứng thú học tập môn Lịch

sử cho học sinh THPT, đề cập đến lý luận về hứng thú học tập nói chung,

hứng thú học tập lịch sử ở trường THCS - THPT nói riêng Đồng thời, các tácgiả nhấn mạnh sự cần thiết phải tạo hứng thú học tập cho HS nhằm nâng caohiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Như vậy, trong tất cả cả những tài liệu trình bày ở trên đã ít nhiều đề cậptới vấn đề tạo hứng thú trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Đây là cơ

sở lí luận quan trọng giúp chúng tôi tìm hướng giải quyết các nhiệm vụ của đềtài, những kết quả nghiên cứu trên chúng tôi đã tham khảo và kế thừa, pháttriển để hoàn thành luận văn

Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng các công trình kể trên chưa cócông trình nào trình bày một cách đầy đủ có hệ thống các biện pháp tạohứng thú học tập cho học sinh lớp 6 ở các trường DTNT tỉnh Vĩnh Phúc Vì

vậy chúng tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Tạo hứng thú học tập cho học

sinh trong dạy học lịch sử lớp 6 ở các trường THCS dân tộc nội trú tỉnh Vĩnh Phúc”.

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các biện pháp tạo hứng thú học tậpcho học sinh trong dạy học lịch sử lớp 6, ở các trường THCS - DTNT trên địabàn tỉnh Vĩnh Phúc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Các biện pháp tạo hứng thú cho học sinh có thể thực hiện trên nhiềukhâu, nhiều hình thức dạy học, nhưng do điều kiện và khuân khổ của luậnvăn, chúng tôi chỉ tập trung vào các biện pháp trong bài học nội khóa trên lớp

ở lớp 6 THCS - DTNT Vĩnh Phúc Chúng tôi tiến hành điều tra, thực nghiệm

sư phạm ở 2 trường: Trường THCS - DTNT Tam Đảo, huyện Tam Đảo vàtrường THCS - DTNT Lập Thạch, huyện Lập Thạch

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khẳng định vai trò ý nghĩa của việc tạo hứng thú học tậpcho học sinh trong dạy học lịch sử ở các trường THCS nói chung, đề tàixác định những biểu hiện của hứng thú học tập lịch sử và đề xuất các biệnpháp tạo hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử lớp 6 THCS - DTNTtỉnh Vĩnh Phúc

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài cần thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Tìm hiểu lí luận về tâm lí học, giáo dục học, giáo dục lịch sử về hứngthú, hứng thú học tập lịch sử và việc tạo hứng thú học tập lịch sử

- Điều tra thực trạng việc dạy học lịch sử ở các trường THCS - DTNTnói chung và việc tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh nói riêng

- Tìm hiểu nội dung chương trình sách giáo khoa của chương trình lớp 6

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận của đề tài

Cơ sở lí luận của đề tài là dựa trên lí luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và nhà nước về giáo dục và giáo dụclịch sử

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nghiên cứu các tài liệu về tâm líhọc, lí luận dạy học, lí luận và phương pháp dạy học lịch sử và các tài liệu

lịch sử liên quan đến đề tài Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa lịch sửlớp 6 để đề xuất các biện pháp tạo hứng thú học tập bộ môn lịch sử.

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Tiến hành điều tra thực tế thôngqua dự giờ, quan sát, phiếu điều tra để tìm hiểu thực trạng của việc dạy học lịch

sử ở các trường THCS - DTNT trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc nói chung, hứngthú học tập lịch sử và việc tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh nói riêng

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Soạn bài và tiến hành thựcnghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và của các biện pháp sư phạm

mà chúng tôi đề xuất

- Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng toán học thống kê để xử líkết quả thực nghiệm sư phạm

6 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng những biện pháp tạo hứng thú theo những yêu cầu màLuận văn đề xuất sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử, ởcác trường THCS - DTNT trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc

7 Đóng góp của luận văn

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần:

- Tiếp tục khẳng định vai trò ý nghĩa của việc tạo hứng thú học tậptrong dạy học bộ môn lịch sử ở trường THCS nói chung, DTNT nói riêng

- Phác họa một bức tranh chân thực về thực trạng việc tạo hứng thú họctập cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS - DTNT Vĩnh Phúc

- Đề xuất các biện pháp tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh lớp 6các trường DTNT trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc

8 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa khoa học

Luận văn giúp bản thân nắm vững lí luận dạy học bộ môn về vấn đề tạohứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử, góp phần nhỏ làm phongphú thêm lí luận dạy học bộ môn về vấn đề này

- Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn giúp bản thân và đồng nghiệp biết vậndụng lí luận đã nghiên cứu vào công tác dạy học ở trường THCS sau này

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung củaLuận văn gồm 2 chương:

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tạo hứng thú học tập cho

học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS - DTNT tỉnh Vĩnh Phúc.

Chương 2 Các biện pháp tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh

lớp 6 ở trường THCS - DTNT tỉnh Vĩnh Phúc Thực nghiệm sư phạm.

“Hứng thú” là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong khoa học cũng

như trong đời sống, hứng thú là một hiện tượng tâm lí phức tạp, vì vậy, vấn

đề này được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên để trả lờicâu hỏi “hứng thú là gì” thì lại có nhiều quan niệm dựa trên các cách tiếpcận khác nhau

Hứng thú là “Một đặc điểm cá nhân của nhân cách, là khuynh hướng

thường xuyên của cá nhân đối với một lĩnh vực nhất định của hiện thực” [21;

158]

Nguyễn Quang Uẩn trong Tâm lý học đại cương đã đưa ra một khái niệm tương đối thống nhất:“Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối

với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng

mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động”[62; 173] Kháiniệm này vừa nêu được bản chất của hứng thú, vừa gắn hứng thú với hoạtđộng của cá nhân

Côvaliốp thì đưa ra khái niệm hứng thú: “Hứng thú là một thái độ đặc

thù của cá nhân với đối tượng nào đó, do ý nghĩa của nó trong đời sống và do

sự hấp dẫn về tình cảm của nó”[11, 228].

Trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào?” của Kharlamôp đã nêu rõ: “Hứng thú - đó là nhu cầu nhuốm màu sắc cảm đi

trước giai đoạn gây động cơ và làm cho hoạt động của con người có tính chất hấp dẫn”[30, 28].

Cũng có quan điểm về khái niệm hứng thú tác giả G.I Sukina cho rằng:

“Hứng thú là sự kết hợp độc đáo các quá trình tình cảm - ý chí và quá trình trí lực, tính tích cực nhận thức và hoạt động của con người được nâng cao”

và “Đó là thái độ riêng của cá nhân với đối tượng, ý thức được ý nghĩa của

cuộc sống và sự hấp dẫn về tình cảm gây ra”[53, 4].

Cuốn “Từ hứng thú đến tài năng” L.X.Xlôvâytrich cũng đưa ra quan niệm hứng thú của mình “Các năng khiếu khác nhau của con người giống

như các phím của một chiếc đàn ống, còn hứng thú như ngón tay của các nhạc công, hứng thú tạo nên giai điệu” “Hứng thú đó là chiếc dù nhỏ mở ra trước tiên tạo điều kiện bật tung vòm dù chính bao bọc các năng khiếu”.

“Hứng thú làm cho năng khiếu của chúng ta thêm nhạy bén” [65, 71.72].

Theo Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam: “Hứng thú là hình thức

biểu hiện tình cảm và nhu cầu nhận thức của con người nhằm ý thức một cách hào hứng về mục đích hoạt động, nhằm tìm hiểu sâu hơn, phản ánh đầy

đủ hơn đối tượng trong đời sống hiện thực Hứng thú có tính ổn định, thể hiện ở độ lâu dài và mạnh mẽ của nó” [55].

Tóm lại, hứng thú là một thuộc tính của xu hướng cá nhân, gắn liền vàthông qua các thuộc tính khác của xu hướng Nó chính là sự phản ánh thái độ

có chọn lọc của chủ thể với thực tiễn khách quan Nó kích thích hoạt độngtích cực và giúp con người thực hiện công việc dễ dàng, có hiệu quả Nó còn

có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển nhân cách một cách toàn diện Do đó,một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục là phải hình thành hứngthú phong phú ở học sinh

- Hứng thú nhận thức

Hứng thú có thể được phân thành nhiều loại, hứng thú nghệ thuật, hứngthú thể thao, hứng thú quân sự, chính trị, xã hội, nghề nghiệp, hứng thú nhậnthức…Hứng thú luôn có khuynh hướng nhất định, nó đa dạng trong cuộcsống, thế giới xung quanh chúng ta Trong các loại hứng thú trên, hứng thúnhận thức là một lĩnh vực đặc biệt và quan trọng của hiện tượng hứng thú

nói chung “Hứng thú nhận thức là một bộ phận của hứng thú nói chung,

hiểu như phẩm chất của nhân cách đảm bảo duy trì hoạt động của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu là động lực cơ bản của sự sinh tồn và phát triển” [34, 33].

Hứng thú nhận thức là sự định hướng có lựa chọn của cá nhân vào sự vậthiện tượng thực tế quanh mình, sự định hướng đó được đặc trưng bởi sự vươnlên thường trực tới nhận thức, tới các kiến thức mới ngày càng đầy đủ và sâusắc hơn

Hứng thú nhận thức có liên quan tới nhiều lĩnh vực khác nhau của hoạt

động nhận thức “Hứng thú có thể rất rộng, tràn lan, phân tán nhằm thu lượm

thông tin nói chung hoặc nhận biết các mặt mới của đối tượng, hoặc đi sâu vào một lĩnh vực nhất định, vào cơ sở lí luận của nó vào những mối quan hệ

và quy luật chung của nó” [53, 11].

Hứng thú nhận thức là một loại hứng thú đặc biệt trong đời sống tâm lí

cá nhân, có tính chất đặc thù phức tạp đối với hiện tượng, đối với ngoại giới,đối với kiến thức và hiện tượng, đối với ngành khoa học nghiên cứu đối tượng

và hiện tượng đó Thái độ đó thể hiện ra ở việc nghiên cứu sâu sắc và thườngxuyên, độc lập thu nhận các kiến thức thuộc lĩnh vực mà mình thích thú, tíchcực hoạt động để tìm kiếm kiên thức, những phương pháp cần thiết để họctập, kiên trì khắc phục những khó khăn gây cản trở việc nắm kiến thức vànhững phương pháp tiếp thu kiến thức

“Hứng thú nhận thức là cái tạo ra động cơ quan trọng nhất của học tập,

là cơ sở thái độ của học sinh đối với hứng thú, là nguồn thúc đẩy các em học tập một cách say mê Khi hoạt động nhận thức của học sinh dựa trên cở sở của hứng thú thì nó sẽ trở nên hào hứng, thoải mái dễ dàng, khi đó các em không cần đến sự động viên bên ngoài đối với học tập, mà làm việc với sức

mạnh của say mê bên trong, theo nguyện vọng của bản thân.”[22, 13].

Trong nhà trường đối tượng nhận thức hứng thú của học sinh là nộidung các môn học, mà việc tiếp thu những nội dung kiến thức đó chính lànhiệm vụ chủ yếu của học tập Hứng thú nhận thức là sự hòa hợp nhữngquá trình tâm lí quan trọng đối với sự phát triển tâm lí cá nhân… Hứng thúnhận thức không chỉ nhằm vào một môn học cụ thể, mà nó nhằm vào quátrình học tập, vào hoạt động nhận thức, phương pháp hoạt động để lĩnh hộikiến thức

- Hứng thú học tập

“Hứng thú nhận thức được thể hiện dưới hình thức hứng thú học tập, hứng thú khoa học có tính chất chuyên môn như hứng thú toán học, vật lí học, sinh học, triết học, sử học… Bản chất của hoạt động học tập cũng là quá trình nhận thức, do vậy nhiều nhà tâm lí học cũng như nhiều nhà nghiên cứu

đã đồng nhất hứng thú học tập với hứng thú nhận thức Sự học tập là trường hợp riêng của nhận thức, một sự nhận thức đã được làm cho dễ dàng đi và được thực hiện dưới chỉ đạo của giáo viên”[54, 24]

Hoạt động học tập được tổ chức ở nhà trường, với nội dung, phươngpháp và hình thức tổ chức chuyên biệt Vì vậy, hứng thú học tập là một dạngcủa hứng thú nhận thức, nó có đối tượng hẹp hơn so với hứng thú nhận thức.Hứng thú học tập là nội dung các môn học gồm hệ thống các tri thức, kỹnăng kỹ xảo và hoạt động học gồm các hành động học tập để lĩnh hội vốn trithức của nhân loại và hình thành các kỹ năng, kỹ xảo tương ứng Hứng thú

học tập bao gồm cả thái độ lựa chọn của cá nhân với tri thức, kỹ năng kỹxảo và thái độ đối với các hành động học tập để đạt tới tri thức, kỹ năng, kỹxảo đó.

- Hứng thú học tập lịch sử

Việc đào tạo nhân tài cho đất nước trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa là nhiệm vụ nặng nề song rất đỗi vinh quang của ngành giáo dụcViệt Nam Trong quá trình đó, môn lịch sử đóng góp một phần quan trọng,lịch sử giúp chúng ta hiểu biết sự phát triển của xã hội loài người, của dân tộc

-từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu, khắc phục những quan điểmsai lầm để phục vụ tốt công cuộc xây dựng đất nước Vì vậy kiến thức lịch sử

có vai trò vô cùng quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đấtnước trong thời ki hội nhập kinh tế thế giới và khu vực, như G.Tsecnưsepxki

nhà tư tưởng dân chủ Nga thế kỉ XIX đã nói rằng:“Có thể không biết, không

say mê học tập môn toán, tiếng Hy Lạp hoặc Latinh, hóa học, có thể không biết hàng trăm nghìn môn học khác, nhưng dù sao đã là một người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là là người không phát triển đầy

đủ về trí tuệ”.

Hứng thú học tập lịch sử là một thái độ say mê tự giác tích cực đặc biệtcủa cá nhân đối với nội dung lịch sử cụ thể, nó được biểu hiện trước hết ở sựtập trung chú ý của học sinh vào đối tượng, có hứng thú các em sẽ tập trungcác cơ quan thính giác, thị giác vào đối tượng mình cần nhận thức, mắt các

em sẽ quan sát còn tai thì tập trung nghe tiếp thu các thông tin về đối tượng,

để rồi từ đó dần dần hình thành biểu tượng, làm cho quá trình tư duy diễn ra

nhanh và hấp dẫn hơn “Khi hình thành được biểu tượng thì quá trình tư duy

trở nên sinh động, hồi hộp và khẩn trương Điều này góp phần làm cho việc vạch ra nội dung khái niệm của đối tượng tư duy được đầy đủ, sâu sắc hơn Đồng thời biểu tượng mở rộng làm phong phú thêm ý, làm cho nó có sức

mạnh thuyết phục trực tiếp và hấp dẫn đầy đủ cảm xúc” [51; 29] Nói một

cách khác trong quá trình dạy học lịch sử, biểu tượng lịch sử góp phần vàophát triển hứng thú và ngược lại hứng thú cũng góp phần vào việc tạo biểutượng lịch sử.

1.1.1.2 Những biểu hiện cơ bản của hứng thú học tập, hứng thú học tập lịch sử

Các nhà tâm lý học cho rằng hứng thú biểu hiện ở hai mức độ của nó:Một là chủ thể mới dừng lại ở việc nhận thức về đối tượng, chưa có xúc cảmtình cảm với đối tượng đó, chưa tiến hành, hoạt động để chiếm lĩnh đối tượngđó; Hai là đối tượng hứng thú thúc đẩy chủ thể hoạt động

Trong “Tâm lí học đại cương” các tác giả cho rằng hứng thú được biểu

hiện trong khuynh hướng thường xuyên của con người đối với đối tượng củahứng thú, trong khát vọng hiểu biết, muốn chiếm lĩnh đối tượng; biểu hiệntrong khuynh hướng của con người đối với hoạt động vốn có liên quan tới đốitượng, trong sự trải nghiệm thường xuyên những tình cảm dễ chịu do đốitượng tạo ra, trong khuynh hướng bàn luận thường xuyên về đối tượng, về cácviệc có liên quan với chúng; biểu hiện trong sự tập trung chú ý vào đối tượnghứng thú, đặc biệt trong sự ghi nhớ những điều có quan hệ gần gũi với đốitượng, trong hoạt động tưởng tượng phong phú xung quanh đối tượng vàtrong hoạt động tư duy căng thẳng về những vấn đề có liên quan với đốitượng hứng thú đó [16, 157-158]

Theo nhà tâm lí học N.G Marôzôva hứng thú có 3 nhóm biểu hiện:

- Những dấu hiệu đặc thù riêng của hứng thú, đó là những biểu hiện vềhành vi và hoạt động của chủ thể trong quá trình hoạt động trên lớp

+ Tập trung chú ý trong giờ học: khi hứng thú, cá nhân tập trung tưtưởng, không sao nhãng với vấn đề đang quan tâm

+ Khi theo dõi bài giảng, cá nhân tham gia vào bàn bạc, thảo luậnnhững vấn đề giáo viên đặt ra cho cả lớp Do đó việc giáo viên hăng hái giơ

tay phát biểu xây dựng bài, số lượng và chất lượng của những phát biểu làmột dấu hiệu chứng tỏ các nhân có hứng thú học tập.

+ Nảy sinh các câu hỏi trong quá trình học tập Khi hứng thú, cá nhânmuốn đi sâu vào bản chất của đối tượng nhận thức, do đó nảy sinh các câu hỏi

và sự tìm tòi lời giải đáp câu hỏi đó

- Những dấu hiệu của hứng thú có liên quan với sự thay đổi hành vi của

cá nhân ở ngoài giờ học: các cá nhân tranh luận với nhau về vấn đề đặt ra, suynghĩ về nội dung bài học

- Những dấu hiệu liên quan tới cách sống của cá nhân ở nhà là biểuhiện độ bền vững, phát triển cao của hứng thú học tập: ở nhà cá nhân thườngđọc sách gì, sử dụng thời gian rảnh rỗi như thế nào,

Từ các phân tích trên, chúng tôi đưa ra quan điểm của mình về hứngthú học tập trong đề tài như sau:

Biểu hiện thứ nhất: chủ thể nhận thức được tầm quan trọng, mục đíchcủa việc học tập

Việc nhận thức được mục đích, ý nghĩa của học tập mới chỉ là cơ sở,tiền đề chọ hứng thú học tập, học sinh mới chỉ dừng lại ở việc nhận thức vềđối tượng, chưa có xúc cảm, tình cảm với đối tượng đó, chưa tiến hành, hoạtđộng chiếm lĩnh đối tượng đó

Biểu hiện thứ hai: có thái độ tích cực với học tập

Học sinh tự thấy mình thích thú với việc học tập, coi việc học tập làniềm vui Đây là điều kiện cần thiết chọ sự hình thành hứng thú học tập

Biểu hiện thứ ba của hứng thú là thể hiện hành vi vươn tới chiếm lĩnhđối tượng học tập

Lúc này, đối tượng hứng thú thúc đẩy học sinh tiến hành thực hiện hệthống hành vi học tập tích cực nhằm chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo,thỏa mãn hứng thú học tập

Hứng thú học tập Lịch sử

Trong quá trình dạy học ở trường phổ thông, hứng thú học tập lịch sửbiểu hiện khá phong phú, đa dạng, phức tạp, chúng không tách rời mà có sựđan xen vào nhau.

- Về mặt kiến thức: Học sinh luôn nắm vững kiến thức bài cũ, nhanhchóng tiếp thu bài mới, tích cực nhận thức vấn đề, có thái độ hăng say vớiviệc học tập

- Biểu hiện về mặt tư tưởng tình cảm: Trong giờ học trên lớp, học sinh

có cảm xúc tích cực, thể hiện lòng say mê, chăm chú nghe giảng, ghi chép bàiđầy đủ, thích thú với bộ môn Lịch sử, coi việc tìm tòi, học hỏi kiến thức lịch

sử là niềm vui, hăng say phát biểu xây dựng bài, hay nêu thắc mắc với giáoviên Ở ngoài lớp và về nhà học sinh dành nhiều thời gian học tập bộ môn, tựgiác làm bài tập đầy đủ, thích sưu tầm, đọc thêm các tài liệu, sách báo có liênquan đến môn Lịch sử, tham gia các hoạt động ngoại khóa về lịch sử

- Về kĩ năng có kĩ năng quan sát, tổng hợp vấn đề, khai thác nộidung kênh hình tốt dưới sự dẫn dắt của giáo viên

- Ngoài ra hứng thú học tập Lịch sử còn biểu hiện trên kết quả học tậpcủa các em: đạt loại khá, giỏi môn Lịch sử

1.1.1.3 Đặc điểm và cấu trúc của hứng thú học tập

 Đặc điểm của hứng thú học tập

Khi nghiên cứu về đặc điểm của hứng thú học tập tác giả G I Sukina

trong tác phẩm “Vấn đề hứng thú trong khoa học giáo dục” cho rằng hứng thú có những đặc điểm riêng của nó “Hứng thú học tập có liên quan tới nhiều

lĩnh vực khác nhau của hoạt động học tập, hứng thú có thể rất rộng, phân tán nhằm thu lượm thông tin nói chung, hoặc nhận biết các mặt mới của đối tượng, hoặc đi sâu một lĩnh vực nhất định, vào cơ sở lí luận của nó, vào những mối liên hệ và quy luật của nó.” [53, 17]

Yếu tố đặc trưng của hứng thú học tập là bao hàm thái độ nhận thức phứctạp đối với đối tượng học tập Thái độ nhận thức đó được thể hiện ra ở việc

thường xuyên nghiên cứu sâu sắc, độc lập, tiếp thu kiến thức thuộc lĩnh vựcmình thích thú, hoàn thiện phương pháp học tập, kiên trì khắc phục khó khănnắm kiến thức và phương pháp tiếp thu kiến thức.

Trong hứng thú học tập, các quá trình suy nghĩ mang màu sắc xúc cảm rõrệt, các hành vi nhận thức không dừng ở mức độ quan sát thụ động mà mangtính chất định hướng tích cực Chủ thể không chỉ có nguyện vọng nắm vữngkiến thức mà còn muốn mở rộng kiến thức Hơn nữa, việc mở rộng kiến thứcđược gắn liền với hoạt động tích cực, tìm tòi ra bản chất, cái cơ bản bên trongcủa quá trình cũng như những hiện tượng, sự kiện được nghiên cứu, chứkhông chỉ dừng lại ở bề ngoài

Ngoài các quan điểm trên thì đặc điểm của hứng thú học tập còn đượcA.K.Marcôva và V.V.Repkin cho rằng hứng thú học tập còn có một số đặcđiểm khác:

- Hứng thú học tập lúc đầu hướng tới nội dung tri thức khoa học, sau đótới các phương pháp khám phá ra nội dung đó

- Hứng thú học tập dần có được tính bền vững, nếu được củng cố trongnhững điều kiện của tình huống đã làm nó xuất hiện, loại hứng thú này đượcphân biệt bằng tính không bão hòa: Sự làm quen với đồi tượng của hoạt độngnhận thức càng sâu sắc, sự cuốn hút của nó càng cao và càng xuất hiện nhữngvấn đề mới

- Hứng thú học tập là biểu hiện của một trong những động lực mạnhnhất, thúc đẩy học sinh nghiên cứu đối tượng trong phạm vi của nó

 Cấu trúc của hứng thú học tập

Về mặt cấu trúc của hứng thú, trên cơ sở ý kiến của các nhà tâm lí họcchúng tôi cho rằng hứng thú có ba thành tố: Nhận thức - cảm xúc tích cực -hoạt động này có quan hệ chặt chẽ với nhau Tùy giai đoạn phát triển củahứng thú mà mỗi yếu tố thể hiện ít hay nhiều, bất kì các yếu tố nào cũng bao

hàm sự nhận thức, thái độ của cá nhân với đối tượng Đặc biệt là khi cá nhânthích thú với một sự vật, hiện tượng nào đó thì càng muốn tìm hiểu nghiêncứu nó một cách kĩ càng hơn Do đó nếu không có yếu tố nhận thức thì không

có hứng thú Ngược lại, hứng thú là điều kiện để nhận thức đối tượng mộtcách cơ bản và sâu sắc hơn

Trong các yếu tố đó, thì thái độ xúc cảm đối với nhận thức có vai tròquan trọng, chính thái độ xúc cảm tích cực sẽ tạo nên niềm vui trong quá trìnhtìm hiểu và nhận thức Hứng thú liên quan tới việc người đó có xúc cảm tìnhcảm thực sự với đối tượng mà mình muốn chiếm lĩnh, có niềm vui tìm hiểunhận thức đối tượng, có động cơ xuất phát từ bản thân hoạt động chỉ có tácdụng hỗ trợ cho sự nảy sinh và duy trì hứng thú chứ không xác định bản chấthứng thú

Vậy hứng thú là sự kết hợp giữa nhận thức, cảm xúc tích cực và hoạtđộng, nếu nói đến mặt nhận thức thì chỉ là sự hiểu biết của con người với đốitượng, nếu nói chỉ đến mặt hành vi là chỉ đề cập tới hình thức biểu hiện bênngoài, không thấy được xúc cảm, tình cảm của họ đối với đối tượng đó, cónghĩa là hiểu được nội dung tâm lí của hứng thú nó tiềm ẩn bên trong Hứngthú phải là sự kết hợp giữa nhận thức và xúc cảm tích cực và hành động,nghĩa là có sự kết hợp giữa sự hiểu biết về đối tượng với sự thích thú với đốitượng và tính tích cực hoạt động đối tượng Bất kì những hứng thú nào cũng

là thái độ xúc cảm tích cực của chủ thể với đối tượng, nó là sự thích thú vớibản thân đối tượng và hoạt động với đối tượng, nhận thức luôn là tiền đề, là

cơ sở cho việc hình thành thái độ

1.1.1.4 Những yếu tố tạo nên hứng thú học tập lịch sử cho học sinh

Khi xác định các biện pháp hình thành hứng thú học tập lịch sử cho họcsinh, cần xem xét các yếu tố tạo nên hứng thú học tập lịch sử của học sinh

Yếu tố thứ nhất: Về nội dung bài học, chương trình lịch sử lớp 6 bao

gồm phần lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc Phần đầu của lịch sử thế giới lànhững phần xa xưa nhất, trừu tượng nhất trong toàn bộ quá trình lịch sử Kiếnthức của chương trình lớp 6 cung cấp cho học sinh những kiến thức khái quát

sơ đẳng nhưng cơ bản, chính xác, có hệ thống về lịch sử dân tộc và một sốkiến thức chung về lịch sử loài người, về các công trình văn hóa Trên cơ sở

đó, bước đầu hình thành cho học sinh những nhận thức đúng đắn về sự xuấthiện của loài người trên trái đất, cũng như sự xuất hiện của loài người trên đấtnước ta, về quá trình hình thành và phát triển các quốc gia đầu tiên trên thếgiới, của nước ta, cùng những thành tựu kinh tế, văn hóa Với những nội dungkhá trừu tượng, giai đoạn cách nay hàng triệu năm, ảnh hưởng đến việc tiếpthu kiến thức của học sinh Do đó, trong quá trình dạy học, giáo viên cần lựachọn những kiến thức phù hợp, hấp dẫn, biến những sự kiện tưởng như khôkhan thành bức tranh quá khứ nhiều màu sắc

Lịch sử là những sự kiện xảy ra liên tiếp, có mối quan hệ chặt chẽ vớinhau, đôi khi sự kiện này có mối liên hệ với sư kiện kia Vì vậy, trong quátrình lên lớp, giáo viên cần xâu chuỗi, móc nối các sự kiện lại với nhau, biếnbài học thành những câu chuyện lịch sử, qua đó học sinh nhanh chóng nắmđược kiến thức lịch sử, kích thích hứng thú học tập của học sinh

Yếu tố thứ hai, về phương pháp dạy học lịch sử Hiện nay, một trongnhững nguyên nhân khiến học sinh không yêu thích môn lịch sử chính làphương pháp dạy học của giáo viên, giáo viên còn dạy thụ động, vận dụngchưa linh hoạt các phương pháp dạy học, điều đó khiến bài học rời rạc, khônghấp dẫn Trong đó, có rất nhiều biện pháp có thể tạo hứng thú ngay lúc đầucho học sinh như sử dụng đồ dùng trực quan, dùng lời nói sinh động, hấp dẫn,trao đổi, thảo luận thông qua các phương pháp dạy hợp lí, giáo viên giúp họcsinh hiểu rõ kiến thức lịch sử, dựng lại bức tranh quá khứ như nó từng tồn tại

Thứ ba, tổ chức hoạt động độc lập nhận thức cho học sinh Trong giờhọc, học sinh phải được tham gia vào hoạt động học tập, do đó, giáo viên cần

đa dạng các hình thức tổ chức hoạt động học tập, khiến học sinh tích cựctrong việc tiếp nhận kiến thức, hình thành các kĩ năng, kĩ xảo, phương pháphọc tập và giúp học sinh hiểu được ý nghĩa của việc học tập bộ môn Từ đó,hình thành hứng thú học tập cho học sinh, có hứng thú học tập, học sinh mới

có tự giác học tập, đây cũng là cơ sở để đạt được kết quả tốt trong học tập vàkết quả tốt là cơ sở để duy trì phát triển hứng thú học tập

Thứ tư, yếu tố về phương tiện, thiết bị kĩ thuật hỗ trợ dạy học Trongdạy học lịch sử, do đặc trưng bộ môn là lịch sử không thể trực tiếp quan sát sựkiện lịch sử, nên các phương tiện, thiết bị hỗ trợ là công cụ cần thiết, khôngthể thiếu, nhất là trong điều kiện dạy học hiện nay Việc sử dụng các phương,thiết bị kĩ thuật hỗ trợ việc dạy học, sẽ giúp tạo biểu tượng lịch sử cho họcsinh, thông qua quan sát đồ dùng trực quan kết hợp với lắng nghe lời của giáoviên, từ đó hình thành khái niệm lịch sử, tránh được hiện tượng hiện đại hóalịch sử Sử dụng các phương tiện hiện đại vào dạy học lịch sử giúp bài họcsinh động hơn, hấp dẫn hơn với màu sắc, các yếu tố động của đồ dùng trựcquan như mũi tên, hình ngọn lửa Ngoài ra, việc sử dụng các phương tiện, kĩthật hiện đại trong dạy học, còn giúp giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn,tiết kiệm thời gian giảng bài

Như vậy có thể thấy, hứng thú học tập của học sinh có thể nảy sinh vàphát triển phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả yếu tố bên ngoài như điềukiện, môi trường học tập, yếu tố từ giáo viên như phương pháp dạy học, thái

độ học tập của học sinh Muốn hình thành hứng thú học tập cho học sinh, cầnchú ý đến các vấn đề đó

1.1.2 Xuất phát điểm của việc tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh

1.1.2.1 Mục tiêu môn học

Mục tiêu của môn lịch sử ở trường phổ thông cũng như các môn khoahọc khác, được xây dựng trên cơ sở lí luận và thực tiễn dạy học đáp ứng nhucầu của xã hội Mục tiêu môn lịch sử quán triệt mục tiêu chung của giáo dụcphổ thông và đường lối, chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước về giáodục theo yêu cầu phát triển kinh tế xã hội từng giai đoạn.

Theo GS TS Phan Ngọc Liên: “Dạy, học lịch sử ở trường phổ thông

là nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản có hệ thống về lịch sử phát triển hợp quy luật của lịch sử dân tộc và xã hội loài người Trên cơ sở đó, giáo dục cho học sinh những tư tưởng, tình cảm đúng đắn (niềm tin lí tưởng, tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, kính yêu các bậc tiền bối)” [40; 363]

Lịch sử ở trường phổ thông góp phần không nhỏ vào việc giáo dục thế

hệ trẻ, giúp cho thế hệ trẻ có cái nhìn chính xác về quá khứ, từ đó đánh giáhiện tại và tương lai Môn lịch sử nhằm giúp cho học sinh có những kiếnthức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hìnhthành thế giới quan khoa học, tình yêu quê hương, đất nước, truyền thốngdân tộc, bồi dưỡng năng lực tư duy, hành động để có thái độ ứng xử đúngđắn trong đời sống

Như vậy, đối với cấp THCS, trước hết bộ môn lịch sử phải trang bị chohọc sinh những kiến thức cơ bản, những bước phát triển, những chuyển biếnquan trọng của lịch sử, bao gồm cả lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc từ cộinguồn cho đến nay, hiểu biết một số nội dung quan trọng, cần thiết về mặtnhận thức xã hội, từ đó hiểu được quy luật phát triển của lịch sử Đồng thờithông qua việc trang bị kiến thức ở cấp THCS còn giúp học sinh có nhữngkiến thức đơn giản về phương pháp học tập bộ môn

Thứ hai, về mặt kĩ năng, hình thành cho học sinh một số kĩ năng như: Kĩnăng tự học, kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, đánh giá sự kiệncũng như các năng lực thực hành bộ môn.

Thứ ba, về mặt thái độ: Trên cơ sở kiến thức đã trang bị cho học sinh,qua đó bồi dưỡng cho các em những tư tưởng tình cảm đạo đức đúng đắn,lòng yêu nước gắn liền với tự hào dân tộc, trân trọng những anh hùng dân tộc,những di tích lịch sử và các giá trị văn hóa

1.1.2.2 Đặc điểm tâm lí của học sinh THCS nói chung, DTNT tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng.

 Đặc điểm tâm lí của học sinh THCS

Lứa tuổi học sinh THCS là bao gồm những em có độ tuổi từ 11, 12 đến

14, 15 tuổi, đó là các em đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 ở trường trung học

cơ sở Lứa tuổi này còn gọi là lứa tuổi thiếu niên và nó có một vai trò đặc biệttrong thời kì phát triển ở các em, hoạt động trong học tập và các hoạt độngkhác của các em có nhiều thay đổi Nội dung cơ bản của sự khác biệt ở lứatuổi học sinh THCS với các em lứa tuổi khác là sự phát triển mạnh mẽ về cácmặt Song lại thiếu cân đối về mặt trí tuệ, đạo đức Điều đó quyết định sự tồntại song song vừa tính trẻ con vừa tính người lớn ở lứa tuổi này

Hoạt động học tập và các hoạt động khác của các em học sinh THCS đòihỏi và thúc đẩy các em có thái độ học tập tích cực hơn, tạo điều kiện cho các

em thỏa mãn nhu cầu giao tiếp của chính mình Ở trường THCS, các em đượctiếp xúc với nhiều môn học khác nhau, có nội dung trừu tượng, sâu sắc vàphong phú hơn, do đó đòi hỏi các em phải có sự thay đổi về cách học Sựphong phú về tri thức của từng môn học làm cho khối lượng tri thức các emlĩnh hội tăng lên rất nhiều, tầm hiểu biết của các em được mở rộng Thái độsay sưa, hứng thú học tập, lĩnh hội, phát triển trí tuệ, việc hình thành và pháttriển cách lập luận độc đáo cùng những nét tính cách đặc biệt của các em đều

do ảnh hưởng của phong cách dạy và nhân cách của người thầy Giáo viêncần thấy được mức độ phát triển cụ thể ở mỗi em để kịp thời động viên hướngdẫn các em khắc phục những khó khăn trong học tập và hình thành nhân cáchmột cách tốt nhất Mặt khác cần chú ý tới tài liệu học tập: Tài liệu phải súctích về nội dung khoa học, phải gắn với cuộc sống của các em, làm cho các

em hiểu rõ ý nghĩa của tài liệu học tập, phải gợi cảm, gây cho học sinh hứngthú học tâp và phải trình bày tài liệu, phải gợi mỏ cho học sinh có nhu cầu tìmhiểu tài liệu đó

 Đặc điểm tâm lí của học sinh các trường THCS - dân tộc nội trú tỉnh Vĩnh Phúc:

Học sinh các trường THCS - DTNT tỉnh Vĩnh Phúc là con em các dântộc ít người ở trên địa bàn Vĩnh Phúc, do vị trí địa lí không thuận lợi, chủyếu ở các huyện miền núi lại cách trung tâm thành phố Vĩnh Yên khá xa,nên việc nói tiếng phổ thông chưa thành thạo, ngại giao tiếp, khá rụt rè trongxây dựng bài học, kĩ năng đọc của các em chưa được tốt, phát âm các từkhoa học bằng tiếng La tinh rất khó khăn, khi viết các em phạm nhiều lỗichính tả và ngữ pháp, đọc và nhớ tên nước ngoài đối với các em là vấn đề rấtkhó, từ chỗ hạn chế về ngôn ngữ cho nên khi làm bài kiểm tra các em viếtkhá lộn xộn, trùng lặp, không đủ ý, thiếu mạch lạc do vậy dẫn tới tình trạngkết quả học tập chưa cao Để diễn đạt được một sự kiện, hiện tượng lịch sửbằng tiếng phổ thông các em học sinh còn khá lúng túng, nếu giáo viên đưa

ra câu hỏi trừu tượng một chút là các em không trả lời được, ngại phát biểuhoặc không hiểu câu hỏi

Từ những hạn chế ngôn ngữ dẫn tới khả năng tư duy của các em cũng rấtkém, các em ngại suy nghĩ, dễ thừa nhận điều người khác nói ra, ít đi sâu tìmhiểu nguyên nhân, ý nghĩa, diễn biến hậu quả của các sự kiện, hiện tượng.Khi lên lớp nghe giảng rất ít khi các em có những câu hỏi tại sao lại như vậy?

thường thì các em tiêp thu một cách thụ động kiến thức bài giảng của thầy, côtruyền đạt, chưa phát huy được tính tích cực học tập của mình, chưa cảm thấyhứng thú với môn học.

Về các thao tác tư duy nhìn chung năng lực phân tích tổng hợp và kháiquát ở học sinh THCS - DTNT ở Vĩnh Phúc rất kém, thiếu toàn diện

Ví dụ: Khi dạy bài 17 “Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40” sau khigiáo viên đã phân tích nguyên nhân khởi nghĩa và trình bày diễn biến khởinghĩa, đến đây giáo viên dừng lại hỏi, vì sao cuộc khởi nghĩa hoàn toàn thắnglợi và nhanh chóng như vậy, thì chỉ có một đến 2 em học khá, bạo dạn hơntrong giao tiếp trả lời được, còn các em khác khó mà tổng hợp được nhữngchi tiết để trả lời câu hỏi của giáo viên

Trong khả năng tri giác học sinh THCS - DTNT Vĩnh Phúc thường ngỡngàng trước các sự vật mới lạ, với cuộc sống quanh mình Các em thường bịthu hút bởi cái mới lạ, hấp dẫn Đây là đặc điểm tâm lí mà quá trình dạy họcnói chung dạy học lịch sử nói riêng cần lưu ý Nếu giáo viên biết hướng khảnăng tri giác cái mới lạ của các em đi sâu vào bản chất của sự việc hiệntượng, thì quá trình dạy học đạt hiệu quả, ngược lại các em chỉ quan sát bênngoài mà không tìm hiểu bản chất bên trong của sự vật, hiện tượng từ đónhanh chóng quên đi

Như vậy, do đặc điểm địa hình miền núi, điều kiện kinh tế khó khăn, lại

ít tiếp xúc giao lưu, nên học sinh dân tộc thiểu số có trình độ nhận thức cũngnhư tư duy chậm Trong quá trình dạy học lịch sử, giáo viên cần chú ý tới đốitượng học sinh để lựa chọn nội dung, phương pháp phù hợp nhất nhằm tạohứng thú cho học sinh trong giờ học Có như vậy mới từng bước nâng caochất lượng bộ môn

1.1.2.3 Đặc điểm nhận thức của học sinh THCS nói chung, DTNT

tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng

Quá trình nhận thức của học sinh trong học tập môn lịch sử cũng giốngnhư quá trình nhận thức chung của xã hội loài người, theo quy luật chung: Từnhận thức cảm tính đến nhận thức lí tính và cuối cùng là vận dụng vào thựctiễn Nhưng do đặc điểm của môn lịch sử là nhận thức quá khứ đã diễn rahoàn toàn độc lập với ý thức của con người, đó là nhận thức cái đã qua, khôngthể cảm giác, tri giác hay thí nghiệm.

Xuất phát từ lí luận bộ môn cũng như chức năng nhiệm vụ của môn lịch

sử, các nhà giáo dục lịch sử khẳng định bản chất của quá trình nhận thức củahọc sinh như sau: Quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông mang tính đặcthù, vì là sự nhận thức của mỗi cá nhân học sinh, là sự nhận thức trong lĩnhvực giáo dục

Nhận thức lịch sử là nhận thức cái đã qua hoàn toàn độc lập với ý thứccon người, không thể cảm giác hay tri giác trực tiếp hoặc làm thí nghiệmđược, nên quá trình nhận thức lịch sử cũng có đặc điểm riêng Trong học tậplịch sử, học sinh tri giác tài liệu về sự kiện, lời giảng của giáo viên, qua tàiliệu, đồ dùng trực quan… Để học sinh dễ nhận thức lịch sử, người giáo viêncần thổi hồn vào sự kiện, làm cho sự kiện nhảy múa trước mắt học sinh, làmcho học sinh có cảm giác như sự kiện đang diễn ra trước mắt và mình nhưđang tham gia vào sự kiện đó Trên cơ sở tri giác các nguồn tài liệu, sư kiệnlịch sử đang dần hiện ra, tài liệu càng phong phú thì việc tạo biểu tượng lịch

sử của học sinh càng dễ dàng, đó chính là giai đoạn nhận thức cảm tính Giaiđoạn nhận thức lí tính, học sinh phải sử dụng các thao tác tư duy phân tích,khái quát hóa, trừu tượng hóa để hiểu bản chất lịch sử, tiếp đó học sinh vậndụng kiến thức vào học tập và cuộc sống

Như vậy, quá trình nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử, đi từnhận thức cảm tính đến lí tính và vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, nétkhác biệt là nhận thức lịch sử của học sinh phải xuất phát từ tài liệu về sự

kiện, từ việc tri giác tài liệu, giáo viên hướng dẫn học sinh tạo biểu tượng,nắm khái niệm lịch sử, từ đó rút ra quy luật bài học lịch sử, nhận thức lịch sửkhông đơn thuần là để biết lịch sử mà quan trọng hơn là từ bài học quá khứ,học sinh hiểu và vận dụng kiến thức lịch sử vào hiện tại và phục vụ cho tươnglai Để thực hiện tốt sự nhận thức đó, học sinh phải thực sự nỗ lực, phát huytính tích cực trong quá trình nhận thức, dưới sự điều khiển hướng dẫn củagiáo viên, giáo viên phải căn cứ vào đối tượng học sinh để lựa chọn phươngpháp thích hợp nhất để tạo hứng thú học tập góp phần nâng cao hiệu quả từngbài học lịch sử.

1.1.2.4 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Bước sang thế kỉ XXI, nền kinh tế tri thức đã tác động mạnh mẽ đến tất

cả các lĩnh vực, làm biến đổi nhanh chóng đời sống vật chất và tinh thần của

xã hội Cùng với nó là xu thế toàn cầu hóa, các quốc gia vừa hợp tác vừa đấutranh với nhau để phát triển và bảo vệ lợi ích dân tộc Để tham gia vào quátrình toàn cầu hóa có lợi, buộc các nước phải tăng hàm lượng tri thức về khoahọc công nghệ trong sản phẩm, nâng cao nguồn nhân lực Mặt khác, nước tađang đẩy mạnh CNH - HĐH với mục tiêu đến năm 2020 sẽ trở thành nướccông nghiệp, hội nhập khu vực và thế giới Do đó giáo dục phải đào tạo ranhững con người làm chủ công nghệ mới, nắm bắt nhanh chóng công nghệ

hiện đại, cần có sự chuyển biến mới trong giáo dục “Để đáp ứng yêu cầu về

con người và nguồn nhân lực là nhân tố quyết định sự phát triển của đất nước trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần tạo chuyển biến cơ bản toàn diện về giáo dục và đào tạo” [63; 201]

Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số16/2006/ QĐ - Bộ GD&ĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã nhấn

mạnh: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh,

phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm của đối tượng học sinh, điều kiện

từng lớp, bồi dưỡng cho học sinh phương hướng tự học, khả năng hợp tác, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”, [54; 11].)

Phương pháp dạy học truyền thống, người thầy là trung tâm của quátrình dạy học, thầy truyền đạt kiến thức có sẵn cho học sinh và phương phápchính là thuyết trình “thầy đọc trò chép” Trước sự bùng nổ thông tin ngàycàng lớn, các nhà trường phổ thông cần chú trọng dạy cách học cho học sinh.Tức là giáo dục cần giải quyết được mối quan hệ thầy - trò trong quá trình dạyhọc Chuyển từ thầy làm trung tâm của quá trình dạy học sang trò làm trungtâm, trò tích cực chủ động chiếm lĩnh tri thức, tự giải quyết vấn đề dưới sự

hướng dẫn của thầy “Dạy học phục vụ nhu cầu người học, tôn trọng, đồng

cảm với nhu cầu, lợi ích, mục đích của người học, tạo được sự thu hút, thuyết phục, hình thức, động cơ bên trong của học sinh; dạy học cần khai thác tối

đa tiềm năng của người học, đặc biệt là tiềm năng sáng tạo; dạy học tạo ra cho người học một môi trường để khám phá” [47; 221].Người học là chủ thểcủa hoạt động học, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh tự tìm hiểu, tựphát hiện và giải quyết vấn đề Chính điều đó tạo cho học sinh khả năng vàđiều kiện chủ động sáng tạo trong hoạt động học tập

Như vậy, bản chất của đổi mới phương pháp dạy học là thay đổi quan hệthầy - trò trong qúa trình dạy học, từ chỗ thầy là trung tâm sang trò là trungtâm của quá trình dạy học, nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinhtrong quá trình học tập, đồng thời rèn cho học sinh phương pháp học tập tíchcực hơn

Môn Lịch sử hiện nay chưa đáp ứng được những yêu cầu của côngcuộc đổi mới đất nước, đặc biệt ở những khu vực miền núi chất lượng mônlịch sử còn rất thấp Nhiều giáo viên đã nhận thức được tầm quan trọng đốivới việc đổi mới phương pháp dạy học để tạo hứng thú học tập góp phần nâng

cao chất lượng môn lịch sử, góp phần đào tạo ra thế hệ trẻ đáp ứng cho nhucầu CNH - HĐH hiện nay Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học đặt ra bứcthiết Tạo hứng thú học tập cho học sinh là một vấn đề quan trọng để thựchiện đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông.

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc tạo hứng học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS nói chung, dân tộc nội trú nói riêng

1.1.3.1 Vai trò

Việc tạo hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCSnói chung, DTNT nói riêng có tầm quan trong đặc biệt Môn lịch sử ở trườngphổ thông rất có ưu thế trong việc giáo dục và phát triển toàn diện học sinh.Những con người thực, việc làm thực trong quá khứ, sẽ khơi dậy ở các emnhững tư tưởng tình cảm đúng đắn, đó là hành trang cho các em bước vàođời Song thực tiễn việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông chưa đáp ứngđược yêu cầu đặt ra, trước hết vì học sinh không thích học lịch sử Vì vậy đểtạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh là vô cùng cần thiết

Trước hết, tạo hứng thú học tập có thể coi là một biện pháp để thựchiện mục tiêu môn Lịch sử Mục tiêu môn Lịch sử ở trường phổ thông nhằmgiúp cho học sinh có những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc vàthế giới, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dụclòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, bồi dưỡng năng lực tưduy hành động, có thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội Để thựchiện mục tiêu đó, học sinh phải hứng thú học tập Bởi vì khi đã có hứng thúhọc tập, học sinh sẽ học tập với niềm say mê, bên cạnh đó các em sẽ tự giác,tích cực, độc lập trong học tập để chiếm lĩnh lấy kiến thức, rèn luyện kĩ năng

và tự bồi dưỡng cho mình những tư tưởng tình cảm tốt đẹp

Thứ hai, việc tạo hứng thú học tập môn Lịch sử góp phần to lớn vàoviệc nâng cao chất lượng bộ môn Thực tế dạy học hiện nay cho thấy, học

sinh rất sợ học môn Lịch sử, dẫn đến những câu chuyện cười ra nước mắttrong những bài thi tốt nghiệp cũng như thi đại học Hiện tượng học sinh hiểusai lịch sử, hiện đại hóa lịch sử là rất nhiều Tạo hứng thú học tập bộ mônLịch sử, nghĩa là thực hiện từng khâu trong chương trình để từng bước nângcao chất lượng bộ môn này.

Vì vậy hình thành hứng thú cho học sinh là mục đích cần đạt của giáoviên, hay cũng có thể nói rằng, học sinh có hứng thú học tập thì đã là thànhcông lớn của người giáo viên trong giáo dục Muốn học sinh học tập tốt,người giáo viên Lịch sử hay giáo viên bất cứ bộ môn nào khác đều cần tạohứng thú học tập cho học sinh, để đạt được mục đích giáo dục, giáo dưỡng vàphát triển học sinh của nhà trường, gia đình và xã hội Cần chú ý hơn nữa đếnviệc phát huy sở trường và năng khiếu cá nhân, cần coi trọng việc bồi dưỡnghứng thú cho học sinh

1.1.3.2 Ý nghĩa

Từ vai trò quan trọng như vậy, trong dạy học lịch sử, tạo hứng thú họctập cho học sinh có ý nghĩa trên cả ba mặt đối với các em về: Kiến thức, kĩnăng, thái độ

Lịch sử là những gì đã qua, trừu tượng, học sinh không thể quan sát trựctiếp Cho nên ý nghĩa thứ nhất tạo hứng thú học tập sẽ giúp cho học sinh lĩnhhội tốt kiến thức cơ bản của lịch sử thế giới và dân tộc, các em không chỉ

“biết” mà phải “hiểu” sâu sắc những sự kiện, hiện tượng lịch sử.

Khi có hứng thú tìm hiểu sự kiện hiện tượng, nhân vật lịch sử, học sinh sẽ

có biểu tượng chân thực, chính xác, sinh động về những sự kiện, biểu tượnglịch sử đó Trên cơ sở biểu tượng với sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽhiểu được bản chất của chúng, qua đó hình thành được khái niệm lịch sử

Ví dụ: Khi dạy bài 12 “Nhà nước Văn Lang”, trong mục 2 “Nhà nước

Văn Lang thành lập” để giúp học sinh hiểu rõ hơn về nhà nước đầu tiên của