Đối tượng dạy học của bài học *Đối tượng dạy học là học sinh khối 11 - Số lượng học sinh: 35 em - Số lớp thực hiện: 01 lớp * Dự án mà chúng tôi thực hiện là kiến thức Ngữ văn và Địa lý 1
Trang 1PHIẾU THÔNG TIN VỀ NHÓM GIÁO VIÊN DỰ THI
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
- Trường THPT Phan Huy Chú - Đống Đa
- Địa chỉ: Số 34 - Ngõ 49 đường Huỳnh Thúc Kháng- Quận Đống Đa, Hà Nội Điện thoại: 043.7731514; Email: c3phanhuychu@hanoiedu.vn
Thông tin về giáo viên:
1 Họ và tên: Nguyễn Kim Anh
Ngày sinh: 22 – 09 – 1969 Môn: Ngữ văn
Điện thoại: 0915270289; Email: kimanhdspl@gmail.com
2 Họ và tên: Nguyễn Thị Lan Hương
Ngày sinh: 08 – 05- 1986 Môn: Địa lý
Điện thoại: 0985736658; Email: huonglan.geography@gmail.com
PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI
I Tên hồ sơ dạy học
Chuyên đề liên môn Ngữ Văn + Địa lý dành cho lớp chất lượng cao (11D1)
HÀ NỘI VÀ VĂN TÀI VŨ TRỌNG PHỤNG
II Mục tiêu dạy học
1 Về kiến thức
- Hiểu và nắm vững được một số đặc điểm nổi bật về vị trí địa lí, đặc điểm
tự nhiên, kinh tế - xã hội, một số ngành kinh tế chính của thành phố Hà Nội Đặc biệt hiểu hoàn cảnh kinh tế - xã hội Hà Nội khoảng một thập niên trước Cách mạng Tháng Tám
- Nắm chắc được cuộc đời và sự nghiệp của tác giả Vũ Trọng Phụng
Trang 2- Nắm vững những nét chính về tác phẩm và hiểu được giá trị của tiểu thuyết “Số đỏ”
2 Về kỹ năng
- Phát triển kĩ năng phân tích bản đồ
- Hiểu hoàn cảnh sách tác và hoàn cảnh xã hội của một tác phẩm
- Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thảo luận nhóm, thu thập thông tin, phân tích các kênh hình, kênh chữ, liên hệ thực tế
- Biết vận dụng kiến thức liên môn trong giải quyết vấn đề
3 Thái độ
- Giáo dục ý thức bảo vệ văn hóa và nét đẹp ở Hà Nội - địa phương nơi các
em đang sinh sống
- Nghiêm túc, hợp tác tốt, linh hoạt trong các hoạt động vận dụng kiến thức liên môn trong việc lĩnh hội kiến thức
III Đối tượng dạy học của bài học
*Đối tượng dạy học là học sinh khối 11
- Số lượng học sinh: 35 em
- Số lớp thực hiện: 01 lớp
* Dự án mà chúng tôi thực hiện là kiến thức Ngữ văn và Địa lý 11D1 đồng thời trực tiếp giảng dạy với các em học sinh lớp 11D1 nên có nhiều thuận lợi trong quá trình thực hiện
- Thứ nhất: các em học sinh lớp 11 đã tiếp cận và làm quen với kiến thức chương trình bậc THPT nói chung và môn Ngữ văn và Địa lý nói riêng nên các em không còn bỡ ngỡ, lạ lẫm với những hình thức kiểm tra đánh giá mà giáo viên đề ra
- Thứ hai: Đối với kiến thức bài về tác giả Vũ Trọng Phụng các em đã học ở bài trước các kiến thức liên quan đến văn học giai đoạn 1930-1945 và dòng văn học hiện thực đương thời
- Thứ ba: Đối với các môn học như môn Ngữ văn, Địa lý, Lịch sử thì các em cũng dễ dàng được tìm hiểu kiến thức liên quan đến môn Lịch sử trong đó có kiến
Trang 3thức về văn học Hiện thực, xã hội Hà Nội đầu TK XX Vì vậy khi cần tích hợp kiến thức của một môn học như Địa lý vào vào bộ môn Ngữ văn để giải quyết vấn
đề trong bài học các em không cảm thấy bỡ ngỡ Ví dụ: Học sinh là người Hà Nội,
có cơ hội đến thăm nhà Vũ Trọng Phụng và khu vực sinh thời nhà văn đã sống và viết Như vậy học sinh có thể tích hợp được kiến thức của hai môn học này để giải quyết vấn đề trong môn học một cách thuận lợi nhất
IV Ý nghĩa của bài học
Qua dạy học thực tế nhiều năm chúng tôi thấy rằng việc tích hợp kiến thức giữa các môn học vào giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết Điều đó không chỉ đòi hỏi người giáo viên giảng dạy bộ môn không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những bộ môn học khác để giúp các
em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học nhanh chóng và hiệu quả nhất
Đối với việc tích hợp kiến thức các môn Ngữ văn, địa lí và lịch sử vào bài dạy “Hà Nội và văn tài Vũ Trọng Phụng” sẽ giúp các em nắm được, hiểu rõ nguyên nhân tác giả có thể viết những tác phẩm giàu tính hiện thực và đặc sắc như “Số đỏ”;
Sự tồn tại của cái tên “Xuân tóc đỏ” như đại diện một kiểu người Từ đó, các em có
ý thức quyết tâm rèn tài luyện đức xứng là công dân Hà Nội bằng các biện pháp thiết thực của bản thân
Trong thực tế chúng tôi thấy khi bài soạn có tích hợp với kiến thức của các môn học khác sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra trong SGK Từ đó bài học trở nên sinh động hơn, học sinh có hứng thú bài học, được tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạo hơn đồng thời vận dụng vào thực tế tốt hơn
V Thiết bị dạy học, học liệu
- Máy tính, máy chiếu
- Sách giáo khoa, bản đồ, tài liệu địa lí Hà Nội
- Các hình ảnh, tư liệu và clip thăm mộ nhà văn Vũ Trọng Phụng
Trang 4VI HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Tiến trình dạy học
- Giáo viên
Liên hệ với gia đình nhà văn để đưa học sinh đến thăm gia đình và mộ phần của nhà văn
Tìm kiếm các tư liệu về văn nghiệp, tác phẩm và các câu chuyện về tác giả Hai cô giáo dạy Ngữ văn và Địa lý cùng bàn bạc nội dung và xây dựng giáo án trình chiếu trên màn hình lớp học
Ảnh và clip thăm mộ nhà văn
- Học sinh:
Nghiên cứu kĩ nội dung bài học
Soạn bài, làm sơ đồ tóm tắt tác phẩm
Chuấn bị bài thuyết trình về hoàn cảnh xã hội Hà Nội thời “Số đỏ”
Tập tiểu phẩm từ đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia”
2 Hoạt động dạy và học
2.1 Ổn định tổ chức
2.2 Định hướng bài học
Chúng ta sống ở thời hội nhập sâu rộng Bản thân cuộc sống đòi hỏi cái nhìn tổng hợp, linh hoạt và kiến thức không thể phân ngành riêng rẽ Trong văn có Sử,
có Địa và ngược lại…
Chuyên đề liên môn Ngữ Văn + Địa lý dành cho lớp chất lượng cao (11D1)
HÀ NỘI VÀ VĂN TÀI VŨ TRỌNG PHỤNG
2.3 Tiến trình bài học (40 phút)
Hoạt động 1 Tìm hiểu về nhà
văn Vũ Trọng Phụng
- Nhà văn Vũ Trọng Phụng có quê
gốc Hải Dương (chân chất, thuần
hậu) Ông sinh sống, làm việc, kết
hôn, có con và mất ở HN (Tinh
I Vũ Trọng Phụng - Thư ký của thời đại
1 Người “thư
ký” quặn lòng thời thế
Trang 5nhạy+ tài giỏi+ chăm chỉ).
- Văn học và Địa lý có quan hệ
mật thiết
Nhà văn – Tác phẩm - Bạn đọc
+ Mảnh đất nhà văn sinh sống,
trong một điều kiện xã hội nhất
định…
+ Tác phẩm được lưu hành và phát
huy ảnh hưởng về cơ bản cho một
vùng địa lý nhất định và hướng
đến độc giả trước mắt và lâu dài
trong tính dự báo về XH
Mối quan hệ: Địa linh - nhân kiệt
XH Hà Nội thời “mưa Âu gió Mỹ”
– tạo nhức nhối trong Vũ Trọng
Phụng Văn tài đã tạo thành tác
phẩm
Thời thế - anh hùng Nhà văn là
thư ký của thời đại
Con trai (vết thương) – Ngọc trai
(tinh hoa)
Vũ Trọng Phụng sống giữa thời
xã hội phát triển hơn về phía văn
minh vật chất nhưng lại suy thoái
về văn hóa dân tộc và ông đã ghi
lại tất cả trong những trang đầy
trăn trở của mình
Để hiểu sâu hơn về điều kiện xã
hội, xin mời đến với cách nhìn của
nhà địa lý
Hoạt động 2: Tìm hiểu về Hà
Nội nơi sinh ra và lớn lên của
văn tài Vũ Trọng Phụng
- HS lắng nghe
- HS cả lớp theo dõi hình ảnh minh họa
nhận thức con người nhà văn
- Quê gốc: Hưng Yên
- Sinh sống ở Hà Nội
- 27 năm đau đời, tài năng kết tinh nước mắt và trí tuệ
Tác phẩm còn sáng mãi
2 Hà Nội – cái nôi của văn tài
Vũ Trọng Phụng
Trang 6Hà Nội – vùng đất địa linh
? Dựa vào bản đồ Hà Nội chứng
minh vị trí địa – chính trị của
thành phố Hà Nội?
- GV chuẩn kiến thức, bổ sung:
Hà Nội nằm ở trung tâm Đồng
bằng sông Hồng Phạm vi từ
20053’B đến 21023’B và từ
105044’Đ đến 106002’Đ Diện tích
3328,9 km2 (đứng thứ 42 về diện
tích) Dân số: 6936,9 nghìn người
(năm 2013)
? Em có những hiểu biết gì về kinh
tế - xã hội của thành phố Hà Nội?
- GV chuẩn kiến thức
- Để hiểu rõ hơn về vùng đất với
hơn 1000 năm lịch sử, chúng ta sẽ
lắng nghe đại nhóm địa linh trình
bày về sự phân chia hành chính
của Hà Nội qua các triều đại nước
ta
- GV nhận xét nhóm địa linh và bổ
sung:
+ Hà Nội trong những thập niên
đầu thế kỷ XX LS XH thực dân
nửa PK
+ Trung tâm Hà Nội: Vũ Trọng
Phụng đã thuê nhà sống ở phố
Hàng Bạc
+ Vùng Nhân Chính thời đó là
ngoại thành Hà Nội với những
ruộng rau, vạt lúa Chưa đo thị hóa
như ngày nay Đó là nơi yên tĩnh
- Cá nhân HS trả lời câu hỏi
- Cá nhân HS trả lời
HS khác nhận xét bổ sung
- Đại diện nhóm trình bày
- Vị trí địa lí
vị trí địa – chính trị quan trọng
- Đặc điểm kinh tế:
+ Đầu mối giao thông, thông thương quan trọng bậc nhất + Trung tâm kinh
tế, chính trị và tôn giáo từ những buổi đầu lịch sử
- Lịch sử, xã hội
Vùng đất địa linh
Trang 7thích hợp để các nhà văn sáng tạo
Hoạt động 3: Báo cáo thực tế
của các nhóm
Mới đây, cô giáo dạy hai bộ môn
đã cùng các con đi thăm gia đình
và mộ của nhà văn Mời hai con
đại diện cho hai miền kiến thức kết
nối: địa linh và nhân kiệt lên trình
bày báo cáo về việc đi thực tế của
lớp
- Trình bày báo cáo đi thực tế
- Trình chiếu đoạn video
cả lớp đi thăm mộ nhà văn
Những ấn tượng khó quên về tiết học thực tế
1 Sẽ nhớ mãi ngôi nhà
và mộ phần với câu đánh
giá của nhà thơ Tố Hữu:
“VTP không phải là cách mạng nhưng cách mạng phải cảm ơn Vũ Trọng Phụng”
2 Nhân cách của nhà
văn:
- Cuốn sổ ghi chép chi tiết
từng món tiền, từng bó hoa đã được nhận từ đồng nghiệp, bè bạn khi đến mừng cưới, thăm vợ ông sinh con cũng như thăm ông ốm
- Biết mình không qua khỏi, ông đã bán sách thuê căn nhà gần nhà vợ để ra
đi
Nơi sản sinh
và quy tụ nhân tài
Trang 8Hoạt động 4 Tìm hiểu tác phẩm
“Số đỏ”
Mối quan hệ giữa văn học và báo
chí thời Vũ Trọng Phụng
- Bước sang thế kỷ XX, cùng với
những đổi thay của XH, sinh hoạt
văn chương dần thay đổi, rồi trở
nên khác hẳn
Báo chí sách vở là một bộ phận
không thể thiếu Văn chương thành
một ngành hoạt động xã hội
Một guồng máy sản xuất và tiêu
thụ văn chương cứ thế hình thành
và mở rộng
Thời của Vũ Trọng Phụng, báo chí
ngoài mục đích hoạt động của
mình, còn hỗ trợ văn học đăng tải
dài kỳ các tiểu thuyết trên báo Có
những tác phẩm đăng báo trước,
hai ba năm sau mới xuất bản thành
sách như Số đỏ của Vũ Trọng
Phụng Vũ Trọng Phụng viết về
thành thị với sự thâm nhập vất vả
với cuộc sống thị thành Vũ Trọng
Phụng đã thành công với tư cách
một nhà báo trước là nhà văn”
Ông thành danh trước ở các thể
phóng sự rồi mới đến tiểu thuyết
Với hàng loạt phóng sự như “Kỹ
nghệ lấy tây,” “Cạm bẫy người,”
“Cơm thầy cơm cô ”
- Tác phẩm “Số đỏ”: Tiểu thuyết
3 Về người con rể hiếu
thảo vì vừa phục nhân cách, phục văn tài của
cha vợ mà theo đến cùng việc chăm sóc từ mộ phần đến văn nghiệp của “ông vua phóng sự đất Bắc”, con người chỉ có 27 tuổi đời mà để lại văn chương bất hủ
4 Việc có người là Việt
kiều ở Mỹ đã mạo nhận
là con trai Vũ Trọng Phụng… cho thấy người
ta muốn hưởng theo thanh danh của ông, nhưng điều này gây tổn thương đến con người sống mẫu mực, nghèo khó Khi ông qua đời, mụn con gái duy nhất chưa đầy một tuổi Vì thế
mà ông Nghiêm Xuân Sơn
đã bảo vệ đến cùng
=> Nhà văn sống nghèo
nhưng tài cao, đức trọng sáng trên trang văn nhưng nếu không đến tận nơi, chỉ qua sách vở không hiểu hết Chúng con thực sự thấy: Đi thực tế dễ nhớ
“Số đỏ”
1.Tiểu thuyết nóng hổi thế sự
- Viết báo –> Nuôi văn là “lấy ngắn nuôi dài”
Trang 9“Số Đỏ” là các bài báo tiếp nối mà
nên Nhân vật như đi lại, cựa quậy,
hò hét giữa dòng đời- Ấy là tính
thời sự, nóng hổi chất phóng sự
báo chí Nhưng khi ghép lại thành
một bức tranh xã hội thu nhỏ thời
Tư sản thực dân nửa phong kiến…
Nhân vật có “Số đỏ” thực chất là
nghịch lý xã hội tôn vinh người
không thực tài
- Sau đây, chúng ta sẽ thưởng thức
màn tóm tắt tác phẩm ấn tượng
của HS 11D1
Màn hoạt cảnh kịch để tóm tắt tác
phẩm “Số đỏ”
- HS giới thiệu đoạn trích
- GV nhận xét và chốt lại: Xã hội
và văn học không thể tách rời
nên học địa hiểu thêm văn, học
văn càng rõ kiến thức địa lý
Bài học hôm nay là một ví dụ.
Tiết này là một định hình mẫu
cách tư duy mới của chúng ta.
- HS lắng nghe
- HS cả lớp theo dõi hình ảnh minh họa
Viết báo dài kỳ, rồi hợp lại in thành sách
Phụng được vinh danh là “Ông Vua phóng sự đất Bắc”
“Số đỏ”: Đăng
Hà Nội báo từ
1936 in sách lần đầu năm 193
2.Tóm tắt tác
Trang 10Cách tư duy tổng hợp, rộng mở - Diễn kịch
Bảng thông tin về tác phẩm ( giấy A0)
phẩm “Số đỏ”
Xuân tóc đỏ (hành động xấu gặp bà Phó Đoan nhịp cầu đến “số đỏ”)
- Làm ở tiệm may Âu Hóa Nhà cải cách XH
- Dạy dỗ con bà Phó Đoan Giáo học
- Thuộc thơ bán
“Đốc tờ Xuân"
- Xui nhà sư đấu
đá Cố vấn cho báo Gõ Mõ -Vô tình gây ra cái chết được mang ơn
- Thủ đoạn, thi tài quần vợt với quán quân Xiêm,
có lệnh phải thua
Anh hùng cứu quốc
* Khai trí tiến đức, nhận huân chương Bắc Đẩu bội tinh Xuân trở thành con rể nhà giàu
VII Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
Trang 11- Lập lược đồ tư duy về nội dung đã được học
- Nêu ấn tượng về kiến thức liên môn trong bài học