Sáng kiến kinh nghiệm PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1930 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

MỤC LỤC Trang Mục lục 1 I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3 II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 5 CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG 5 DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5 II.1. Những vấn đề lý luận chung về tư duy 5 II.1.1. Khái niệm về tư duy 5 II.2.2. Những đặc trưng của tư duy lịch sử 5 II.2.4. Định hướng phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử 6 II.2.5. Ý nghĩa của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử 7 II.3. Thực tiễn của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông 8 III. NỘI DUNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH 10 TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 1930 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 10 III.1. Nội dung các vấn đề phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông 10 III.2. Mục tiêu của khóa trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 19191930 11 III.3. Đặc điểm, nội dung khoá trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 19191930 12 III.4. Các nhóm kiến thức để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 1930 ở trường Trung học phổ thông 13 III.4.1. Nhóm kiến thức phản ánh hoạt động của các nhân vật lịch sử 13 13 III.4.2. Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về đấu tranh chính trị, quân sự 15 III.4.3. Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về kinh tế, văn hóa 17 IV. MỘT SỐ NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1930 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 19 IV.1. Nguyên tắc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1930 trường Trung học phổ thông 19 IV.1.1. Đảm bảo thực hiện đúng mục tiêu của bộ môn lịch sử 19 IV.1.2. Đảm bảo tính khoa học trong việc phát triển tư duy học sinh 20 IV.1.3. Khai thác triệt để nội dung khoá trình lịch sử 20 IV.1.4. Phát huy tính tích cực của học sinh 21 Ví dụ như khi dạy bài 12, khi vào bài ta đưa ra vấn đề: Tại sao Pháp thực hiện chương trình khai thác Việt Nam ngay sau chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc? Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của Pháp có gì mới so với chương trình khai thác lần thứ nhất ? 21 IV.1.5. Đảm bảo tính vừa sức của học sinh 22 IV.2. Một số biện pháp để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 1930 ở trường Trung học phổ thông 22 IV.2.1. Tạo tình huống có vấn đề và biết cách giải quyết vấn đề 22 IV.2.2. Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập nhận thức 24 IV.2.3. Khai thác đồ dùng trực quan để phát triển tư duy học sinh 28 IV.2.4. Tổ chức thảo luận nhóm 31 IV.2.5. Thiết kế bài học theo hướng phát triển tư duy học sinh 32 V. KHUYẾN NGHỊ 35 Người thực hiện 36 Phạm Thị Hạnh 36 TÀI LIỆU THAM KHẢO 37

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1930 Ở TRƯỜNG

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2014-2015

I.THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên : Phạm Thị Hạnh

2 Ngày tháng năm sinh : 01 tháng 05 năm 1979

3 Nam, nữ : Nữ

4 Địa chỉ: 114-tổ 16b – khu phố 2- Bình Đa – Biên Hòa – Đồng Nai

5 Điện thoại : 0613834289 (CQ)

6 Email : phamhanh@nhc.edu.vn

7 Chức vụ : Giáo viên

8 Đơn vị công tác : Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

II.TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Trình độ chuyên môn cao nhất : Cử nhân

- Năm nhận bằng : 2001

- Chuyên ngành đào tạo : Lịch Sử

III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy môn Lịch Sử

- Số năm có kinh nghiệm:14

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

+ Hướng dẫn học sinh làm bài kiểm tra Lịch Sử.

+ Sưu tầm và ứng dụng một số trò chơi nhằm nâng cao chất lượng

bộ môn Lịch sử trong trường THPT.

+ Xây dựng và vận dụng giáo án các loại hình hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch Sử (Chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 10 Ban cơ bản)

+ Sưu tầm và hướng dẫn sử dụng phim tư liệu trong dạy học góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử việt nam giai đoạn 1945 – 1954 + Xây dựng và sử dụng bài học nhận thức trong dạy học Lịch sử thế giới

cổ trung đại lớp 10 chương trình chuẩn.

MỤC LỤC

Trang

Mục lục 1

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 5

CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG 5

DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

II.1 Những vấn đề lý luận chung về tư duy 5

II.1.1 Khái niệm về tư duy 5

II.2.2 Những đặc trưng của tư duy lịch sử 5

II.2.4 Định hướng phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử 6

II.2.5 Ý nghĩa của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử 7

II.3 Thực tiễn của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông 8

III NỘI DUNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH 10

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 - 1930 10

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 10

III.1 Nội dung các vấn đề phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông 10

III.2 Mục tiêu của khóa trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930 11

III.3 Đặc điểm, nội dung khoá trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930 12

III.4 Các nhóm kiến thức để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường Trung học phổ thông 13

III.4.1 Nhóm kiến thức phản ánh hoạt động của các nhân vật lịch sử 13

13

III.4.2 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về đấu tranh chính trị, quân sự 15

III.4.3 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về kinh tế, văn hóa 17

IV MỘT SỐ NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY

HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1930 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 19

IV.1 Nguyên tắc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1930 trường Trung học phổ thông 19

IV.1.1 Đảm bảo thực hiện đúng mục tiêu của bộ môn lịch sử 19

IV.1.2 Đảm bảo tính khoa học trong việc phát triển tư duy học sinh 20

IV.1.3 Khai thác triệt để nội dung khoá trình lịch sử 20

IV.1.4 Phát huy tính tích cực của học sinh 21

Ví dụ như khi dạy bài 12, khi vào bài ta đưa ra vấn đề: Tại sao Pháp thực hiện chương trình khai thác Việt Nam ngay sau chiến tranh thế giới thứ nhất

kết thúc? Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của Pháp có gì mới so

với chương trình khai thác lần thứ nhất ? 21

IV.1.5 Đảm bảo tính vừa sức của học sinh 22

IV.2 Một số biện pháp để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường Trung học phổ thông 22

IV.2.1 Tạo tình huống có vấn đề và biết cách giải quyết vấn đề 22

IV.2.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập nhận thức 24

IV.2.3 Khai thác đồ dùng trực quan để phát triển tư duy học sinh 28

IV.2.4 Tổ chức thảo luận nhóm 31

IV.2.5 Thiết kế bài học theo hướng phát triển tư duy học sinh 32

V KHUYẾN NGHỊ 35

Người thực hiện 36

Phạm Thị Hạnh 36

TÀI LIỆU THAM KHẢO 37

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Thế kỷ XXI, cuộc cách mạng công nghệ đang phát triển với những bướcnhảy vọt chưa từng thấy, đưa thế giới từ nền văn minh công nghiệp sang nềnvăn minh thông tin, sản sinh ra một khối lượng kiến thức đồ sộ, cung cấp chonhân loại một khối lượng khổng lồ của cải vật chất và tinh thần, làm thay đổilớn bộ mặt của xã hội

Điều đó đang đặt ra những yêu cầu lớn đối với nền giáo dục nước nhà làphải đào tạo những con người năng động, thông minh và sáng tạo Chínhnhững yêu cầu bức bách của thời đại đòi hỏi nền giáo dục phải đổi mới mộtcách sâu sắc và toàn diện nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của mọi tầnglớp nhân dân về học tập và tiếp thu những kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, tạonguồn nhân lực cho sự nghiệp đổi mới đất nước Vấn đề đặt ra không chỉ là dạycái gì mà là dạy như thế nào để có thể phát triển tư duy học sinh, để học sinhkhông những biết mà còn hiểu và nhớ lâu kiến thức bài học luôn là mối trăn trởlớn của những người làm công tác dạy học nói chung và dạy học lịch sử nóiriêng

Khoá trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930 một thời kỳ quan trọngtrong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Là thời kỳ mà Nguyễn Ái Quốcsau bao nhiêu năm bôn ba khắp năm châu bốn bể, từ một con người yêu nước

đã sớm đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và tìm ra con đường cứu nước đúngđắn cho dân tộc, sự kiện này đã chấm dứt sự khủng hoảng về đường lối lãnhđạo cách mạng Việt Nam kéo dài từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX Đâycũng là thời kỳ đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của Đảng… thời kỳ này

là cơ sở quan trọng để người giáo viên lịch sử phát triển tư duy học sinh trongdạy - học ở trường Trung học phổ thông

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của giáo viên lịch sử ở trường Trung họcphổ thông là việc tiếp cận có hệ thống cơ sở lý luận và các biện pháp cụ thể

để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn

1919-1930 ở trường Trung học phổ thông

Xuất phát từ định hướng về đổi mới phương pháp dạy học, nội dung,chương trình, sách giáo khoa và yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục lịch sử

ở trường Trung học phổ thông, tôi mạnh dạn chọn vấn đề “Phát triển tư duy

học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường Trung học phổ thông” Làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG

DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

II.1 Những vấn đề lý luận chung về tư duy

II.1.1 Khái niệm về tư duy

Các nhà nghiên cứu khoa học đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về tưduy

Tác giả Nguyễn Quang Uẩn trong giáo trình Tâm lý học đại cương đưa

ra định nghĩa: “Tư duy là quá trình tâm lí phản ánh những thuộc tính bản

chất, những mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết”.

M N Sacđacôp- nhà giáo dục học Liên Xô trước đây thì cho rằng: tư duycũng là sự nhận thức và xây dựng sáng tạo những sự vật và hiện tượng mới,riêng lẻ của hiện thực trên cơ sở những tri thức khái quát hoá đã thu nhậnđược

Từ những quan niệm trên, có thể nhận thấy rằng tư duy là một mức độnhận thức mới về chất so với cảm giác và tri giác

II.2.2 Những đặc trưng của tư duy lịch sử

Tư duy lịch sử được hình thành trong quá trình học tập lịch sử, nó liênquan đến nhiều loại tư duy khác Ngoài những tính chất của tư duy nói chung,

tư duy lịch sử cũng có những đặc trưng riêng:

Biết miêu tả, khôi phục những sự kiện lịch sử quá khứ với một số tài liệu

cơ bản được lựa chọn chính xác

Xác định được điều kiện, hoàn cảnh, những mối liên hệ phổ biến của các sự kiện Nhận biết tính chất, ý nghĩa bài học, kinh nghiệm rút ra từ sự kiện, nhất là những sự kiện lớn quan trọng

Xác định động cơ hoạt động của những tầng lớp, tập đoàn hay cá nhân trong lịch sử

Biết liên hệ, so sánh, đối chiếu tài liệu lịch sử với đời sống hiện nay và rút bài học kinh nghiệm

II.2.3 Các hoạt động tư duy của học sinh trong học tập lịch sử

Hoạt động tư duy của học sinh trong quá trình học tập lịch sử bao gồmnhững nội dung chủ yếu sau:

- Ở mỗi thời kỳ lịch sử, mỗi giai đoạn nhận thức, học sinh cần nắm vữngcác sự kiện, các nhân vật lịch sử một cách toàn diện

- Phải xem xét, nghiên cứu các sự kiện, các nhân vật cụ thể trong những

điều kiện tồn tại và phát triển của nó (hoàn cảnh lịch sử cụ thể).

- Xem xét các sự kiện, nhân vật trong mối quan hệ chi phối sự phát triểncủa nó

- Làm sáng tỏ những tác động của sự kiện, nhân vật lịch sử đối với xã

hội và con người (thực tiễn) và rút ra các quy luật lịch sử, các bài học kinh

nghiệm

- Biết liên hệ, so sánh, đối chiếu tài liệu lịch sử với đời sống hiện nay

- Nghiên cứu sự phát triển của của các sự vật, hiện tượng trên quan điểmphủ định của phủ định

II.2.4 Định hướng phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử

Phát triển tư duy học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng củagiáo dục phổ thông, trong đó có dạy học lịch sử Việc phát triển tư duy họcsinh được tiến hành trong quá trình dạy - học lịch sử, trong mọi khâu, mọihình thức hoạt động giáo dục của bộ môn

Ở giai đoạn nhận thức cảm tính trong học tập lịch sử, thông qua giáoviên, tài liệu học sinh tiếp xúc với những tri thức mang tính chất gián tiếp sẽtạo thành những tri giác và biểu tượng; đến giai đoạn nhận thức lý tính, bằngsức mạnh của tư duy trừu tượng, học sinh sẽ đi đến những tri thức trừu tượng

khái quát, nhờ hoạt động “xử lý” những tri thức cụ thể, ở đây học sinh tiến

hành việc hình thành các khái niệm Sau đó học sinh vận dụng tri thức đã học

(kể cả những tri thức trừu tượng khái quát) để tạo ra trong tư duy những mối

liên hệ mới giữa những tri thức cũ và những điều mới, chưa biết và cuối cùng

là sử dụng kiến thức về quá khứ để hiểu ngày nay, để hành động trong thựctiễn, phù hợp với yêu cầu, trình độ, nhiệm vụ cụ thể của mình

So sánh cùng với trừu tượng hóa, phân tích, tổng hợp… là kết quả củathao tác tư duy nhằm rút ra và khái quát hóa bản chất của đối tượng tìm hiểu,nghiên cứu Các nhà tâm lý học chia ra nhiều loại tư duy: loại tư duy tích cực,chủ động, độc lập, sáng tạo; tư duy tái tạo và tư duy sáng tạo…

II.2.5 Ý nghĩa của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử

Con người có thể quên đi nhiều sự việc cụ thể mà dựa vào đó những nét

tính cách của anh ta được hoàn thiện“Giáo dục – đó là cái được giữ lại khi

mà tất cả những điều học thuộc đã quên đi” – nhà vật lý nổi tiếng N.I Sue đã

nói như vậy Điều này khẳng định vai trò của việc phát triển tư duy cũng nhưmối quan hệ mật thiết của nó trong quá trình giảng dạy

Phát triển tư duy của học sinh trong dạy học lịch sử trước hết giúp chocác em nắm vững kiến thức, biết vận dụng kiến thức vào việc giải quyết cáccâu hỏi, bài tập nhận thức, qua đó mà kiến thức học sinh thu nhận được trởnên vững chắc hơn và sinh động hơn để hiểu đúng bản chất sự kiện, quá trìnhlịch sử Học sinh chỉ thực sự lĩnh hội được kiến thức khi tư duy của họ đượcphát triển nhờ sự hướng dẫn của giáo viên mà học sinh biết phân tích, kháiquát tài liệu có nội dung sự kiện cụ thể và rút ra được những kết luận cầnthiết

Tư duy càng phát triển thì càng có khả năng lĩnh hội kiến thức một cáchnhanh chóng, sâu sắc và khả năng vận dụng tri thức linh hoạt hơn, có hiệu quảhơn Do đó, trong hoạt động giảng dạy lịch sử cần rèn luyện cho học sinh trở

thành những người có tư duy độc lập, tự lập, chủ động, tích cực trong suynghĩ và hành động qua các khâu của quá trình dạy học

II.3 Thực tiễn của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Qua thực tế giảng dạy chúng tôi rút ra một vài nhận xét sau

Một là, đại đa số giáo viên nhận thức đúng tầm quan trọng của việc dạy

học theo hướng phát triển tư duy, song chưa áp dụng có hiệu quả trong thựctiễn dạy học, chưa có sự đầu tư đồng bộ trong toàn bộ chương trình

Hai là, mặc dù nhiều giáo viên đã rất cố gắng cải tiến phương pháp dạy

học, sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại, tìm tòi nghiên cứu các tài liệutham khảo, cập nhật thông tin bổ sung bài giảng, nhưng môn sử trong tiềmthức của xã hội, ngay cả trong một bộ phận cán bộ lãnh đạo nhà trường vẫn là

môn “phụ” nên sự quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, tư tưởng chỉ đạo còn

xem nhẹ, cùng với phương pháp học thụ động của học sinh chưa đầu tư thờigian đúng mức

Ba là, việc phát triển tư duy trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông phải

tiến hành đồng bộ Trong đó người thầy đóng vai trò là người tổ chức, điềukhiển học sinh tiếp nhận tri thức, còn học sinh tích cực chủ động lĩnh hội kiếnthức

Bốn là, để thực hiện có hiệu quả việc phát triển tư duy học sinh trong dạy

học lịch sử cần phải giúp cho giáo viên nắm vững lý luận cơ bản, thường xuyên

trao đổi, thảo luận tổ (nhóm) chuyên môn để rút kinh nghiệm, nhân rộng những

phương pháp hiệu quả Đối với học sinh cần khắc phục cách học thụ động, máymóc Ngoài những kiến thức sách giáo khoa, bài giảng của thầy trên lớp, cầntiếp cận các tài liệu tham khảo, các kiến thức liên quan, tích hợp các bộ mônkhoa học xã hội để nắm chắc được bản chất sự kiện, kiến thức được lưu giữ lâu

hơn trong “bộ nhớ” của mình.

Năm là, cần đổi mới đồng bộ giữa phương pháp dạy học và phương

pháp kiểm tra đánh giá, nội dung kiểm tra chú trọng ở mức độ thông hiểu vàvận dụng Tăng cường các câu hỏi và bài tập nhận thức để phát triển tư duyhọc sinh

Nói tóm lại, quá trình nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử diễn

ra theo một trình tự, tuân thủ các nguyên tắc của con đường biện chứng củaviệc nhận thức mà Lê nin đã nêu – Từ trực quan sinh động đến tư duy trừutượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Trên cơ sở lý luận và yêu cầu củathực tiễn đối với đổi mới dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông, thìviệc phát triển tư duy của học sinh trong dạy học nói chung và dạy học lịch sửViệt Nam giai đoạn 1919-1930 nói riêng là một yêu cầu cấp thiết nhằm gópphần nâng cao chất lượng bộ môn

III NỘI DUNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 - 1930

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

III.1 Nội dung các vấn đề phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch

sử ở trường Trung học phổ thông

Quan điểm lịch sử: Muốn nhận thức bất kỳ một sự kiện nào cũng phải

nhận thức trong quá trình phát sinh, phát triển và thay đổi có liên quan đếnđiều kiện cụ thể của nó

Chân lý bao giờ cũng cụ thể: Để hiểu rõ điều này, giáo viên hướng dẫn

học sinh nắm vững sự kiện cụ thể, phân tích những điều kiện lịch sử cụ thểảnh hưởng đến hoạt động của nhân vật, đến sự tồn tại và phát triển của xã hội

Cách xem xét như vậy hình thành cho học sinh nguyên lí khoa học về “chân

lý bao giờ cũng cụ thể”, tránh được việc “hiện đại hoá” lịch sử.

Sự phát triển của mọi sự vật, hiện tượng đều thông qua sự thống nhất và đấu tranh các mặt đối lập: Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu nguồn gốc

và nguyên nhân phát sinh, bùng nổ của các sự kiện, hiện tượng lịch sử, nhất lànhững sự kiện lớn như các cuộc cách mạng, chiến tranh…

Tìm mối liên hệ nhân quả, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các sự kiện lịch sử: Lịch sử phát triển liên tục, không gián đoạn qua các thời kỳ khác nhau Ở

mỗi giai đoạn phát triển khác nhau, lịch sử mỗi quốc gia, dân tộc có nhữngnét riêng, đặc thù

Nắm vững mối liên hệ nhân quả và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các hiện tượng lịch sử đơn giản, dựa trên cơ sở tài liệu, sự kiện cụ thể, phù hợp với trình độ học sinh, tiến lên nhận thức những hiện tượng phức tạp hơn, những vấn đề lý thuyết của chương trình lịch sử Chương trình ở lớp trên không phát

triển chi tiết các sự kiện đã học ở cấp dưới mà làm cho học sinh nâng caotrình độ khái quát hóa, trừu tượng hóa của nhận thức lịch sử

Cuối cùng, tư duy của học sinh thể hiện rõ nhất, tập trung nhất ở việc vận dụng kiến thức đã học một cách thông minh, tích cực và sáng tạo vào việc tiếp nhận kiến thức mới và cuộc sống Đây là việc thực hiện nguyên lý học đi đôi

với hành Thực hiện được điều này chúng ta đã thực hiện tốt phương châm: họclịch sử không những là để biết, ghi nhớ những kiến thức về quá khứ, mà trên cơ

sở biết đúng về quá khứ, hiểu sâu sắc hiện tại, góp phần vào cuộc sống hiện tại,nhận thức khuynh hướng phát triển tất yếu của tương lai mà hành động đúngđắn

III.2 Mục tiêu của khóa trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930

Giúp học sinh nắm được những kiến thức cơ bản về lịch sử dân tộc từ

1919 - 1930, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dụclòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡngnăng lực tư duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội

Cụ thể là:

Về giáo dưỡng, nội dung khóa trình lịch sử Việt Nam giai đoạn

1919-1930 cung cấp cho học sinh những hiểu biết về tác động của chương trìnhkhai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp đã làm cho nền kinh tế và

xã hội Việt Nam có nhiều chuyển biến sâu sắc đặc biệt là về mặt xã hội.Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc trong quá trình tìm đường cứu nướcđến với chủ nghĩa Mác-Lênin, truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào trong nướclàm chuyển biến phong trào cách mạng Việt Nam sang lập trường vô sản…

Về giáo dục, bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu nước, hiểu rõ độc lập dân

tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; tinh thần đoàn kết dân tộc Bồi dưỡng chohọc sinh niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm trong xây dựng, bảo vệ quêhương, đất nước Bồi dưỡng niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và tiền đồ củacách mạng, tin vào thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước

Về phát triển, rèn luyện cho học sinh các kỹ năng trong học tập, nâng

cao nhận thức, nắm các sự kiện; xem xét các sự kiện lịch sử trong các quan hệ

không gian và thời gian; rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh, tổng hợp, kháiquát, vận dụng đánh giá các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử; tiếp tục rènluyện năng lực tự học, làm việc với sách giáo khoa, các nguồn sử liệu và cácphương tiện trực quan để tự làm giàu tri thức lịch sử Ngoài ra, góp phần bồidưỡng năng lực phát hiện, đề xuất và giải quyết các vấn đề lịch sử có liênquan trong giai đoạn 1919 - 1930, trên cơ sở đó làm nền tảng để tiếp tục giảiquyết các vấn đề lịch sử các giai đoạn khác trong tiến trình phát triển của lịch

sử dân tộc và lịch sử thế giới

III.3 Đặc điểm, nội dung khoá trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930

1919 Giai đoạn 19191919 1930 đánh dấu bằng việc thực dân Pháp tiến hành cuộc

khai thác thuộc địa Đông Dương (chủ yếu là Việt Nam) lần thứ hai, làm cho tình hình kinh tế và giai cấp ở các nước Đông Dương (trước hết là Việt Nam)

có những chuyển biến sâu sắc Ách thống trị, bóc lột của thực dân Pháp là chomâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam và thực dân Pháp trở nên sâu sắc, tác độngđến thái độ chính trị và tinh thần đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp nhân dân

(trừ bọn phản động, tay sai của chính quyền thuộc địa) Tinh thần dân tộc và

chủ nghĩa yêu nước đã tập hợp và huy động sức mạnh của các tầng lớp nhândân, giai cấp, cá nhân yêu nước tiến bộ trong tầng lớp trên chống thực dânPháp và giành độc lập dân tộc Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời sớm saukhi Pháp đặt nền đô hộ Việt Nam, dần dần trưởng thành đấu tranh anh dũng,nhanh chóng vươn lên thành một động lực mạnh mẽ, lãnh đạo phong trào dântộc

Trong phong trào yêu nước, cách mạng của nhân dân Việt Nam, ĐảngCộng sản Việt Nam ra đời là một tất yếu lịch sử và là công lao lớn củaNguyễn Ái Quốc, sau công lao lớn đầu tiên – xác định con đường cứu nướcđúng đắn cho dân tộc Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam tuân thủ theoquy luật chung của việc thành lập của một đảng cộng sản chân chính ở bất kỳ

nước nào, song lại thể hiện sự linh hoạt và sáng tạo của Nguyễn Ái Quốctrong việc kết hợp phong trào yêu nước, phong trào công nhân và sự truyền báchủ nghĩa Mác-Lênin trong điều kiện Việt Nam Hội nghị thống nhất các tổchức cộng sản và thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam được xem như Đại hộithành lập Đảng và những văn kiện do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo và được Hội

nghị thông qua (Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt) là Cương lĩnh chính

trị đầu tiên của Đảng Ý nghĩa việc ra đời của Đảng là rất to lớn, là bướcngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam, nó chứng tỏ giai cấp vô sản đã đủ sứctrưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng Việt Nam

- Trên cơ sở những vấn đề cơ bản trên, chương trình phân chia thành các bài:

Bài 12 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 đến năm 1925 Bài 13 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1925 đến năm 1930

III.4 Các nhóm kiến thức để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường Trung học phổ thông

III.4.1 Nhóm kiến thức phản ánh hoạt động của các nhân vật lịch sử ơ

Bài, mục Hoạt động của nhân vật

- 1920, Nguyễn Ái Quốc đọcbản Sơ thảo lần thứ nhấtnhững luận cương về vấn đềdân tộc và vấn đề thuộc địa

- 1920, Nguyễn Ái Quốc

- Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị

về chính trị và tư tưởng đểthành lập nên chính đảng vôsản ở Việt Nam

tham dự Đại hội Tua.

- 1921, Nguyễn Ái Quốc cùngmột số người yêu nước châuPhi lập ra Hội Liên hiệp thuộcđịa, viết nhiều sách báo tiếnbộ…

- 1927, tác phẩm ĐườngKách mệnh được xuất bản

Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị vềmặt tổ chức để sáng lập nênĐảng Cộng sản Việt Nam

- Nguyễn Ái Quốc sáng lậpĐảng Cộng sản Việt Nam

III.4.2 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về đấu tranh chính trị, quân sự

Bài, mục Kiến thức được phản ánh Nội dung cần khai thác để

phát triển tư duy

- Tầng lớp tiểu tư sản trí thứcsôi nổi đấu tranh đòi tự dodân chủ, nhiều tổ chức chínhtrị, nhà xuất bản ra đời, nhiều

tờ báo xuất hiện

- 8/1925, thợ máy xưởng BaSon ở Sài Gòn bãi công buộcPháp phải nhượng bộ

- Hạn chế của phong trào yêunước theo khuynh hướng dânchủ tư sản?

- Vì sao cuộc bãi công Ba Sonđánh dấu bước phát triển củaphong trào công nhân từ tựphát lên tự giác?

trương “vô sản hóa”.

- 1928, bãi công của côngnhân mỏ than mạo Khê, LộcNinh, nhà máy cưa Bến Thủy,

tơ Nam Định, xi măng HảiPhòng…

- 1929, bãi công của côngnhân nhà máy chai Hải Phòng,

xe lửa Trường Thi, nhà máydệt Nam Định, đồn điền cao

su Phú Riềng, hãng dầu HảiPhòng, các nhà in ở ChợLớn…

- Tác động của phong trào

“vô sản hóa” đối với phong

trào công nhân?

- Phong trào công nhân từ

1925 trở đi có những đặcđiểm gì? Tác dụng của phongtrào

Bài 13, mục - 6/1925, Hội Việt Nam cách

- 8/1929, An Nam Cộng sảnđảng được thành lập.

- 9/1929, Đông Dương Cộngsản liên đoàn được thành lập

- Vì sao nói sự xuất hiện ba tổchức cộng sản là một xu thếkhách quan của cuộc vậnđộng giải phóng dân tộc theocon đường cách mạng vô sản?Mặt tích cực và hạn chế khicùng một lúc xuất hiện ba tổchức cộng sản?

- Đại hội Đại biểu toàn quốclần thứ III của Đảng (họptháng 9/1960), quyết định lấyngày 3/2/1930 hằng năm làmngày kỉ niệm thành lập Đảng

- Vì sao nói sự ra đời củaĐảng là một bước ngoặt vĩ đạitrong lịch sử cách mạng ViệtNam?

- Tại sao nói Đảng Cộng sản

Việt Nam ra đời là “sự sàng

lọc nghiêm khắc của lịch sử trên con đường đấu tranh trong mấy thập kỷ đầu của thế

kỷ XX” ở Việt Nam?

- Tại sao nói Đảng Cộng sảnViệt Nam ra đời là sản phẩmcủa sự kết hợp giữa chủ nghĩaMác-Lênin với phong trào

công nhân và phong trào yêunước ở Việt Nam trong thờiđại mới?

III.4.3 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về kinh tế, văn hóa

Bài, mục Kiến thức được phản ánh Nội dung cần khai thác để

phát triển tư duy

mô lớn vào các ngành kinh

tế Việt Nam

- Tác động của chương trìnhkhai thác thuộc địa lần thứ haiđối với Việt Nam?

người Việt Nam, “chấn

hưng nội hóa”, “bài trừ ngoại hóa”.

- 1923, địa chủ và tư sảnViệt Nam đấu tranh chốngđộc quyền cảng Sài Gòn vàđộc quyền xuất cảng lúa gạo

ở Nam Kỳ

- Tác dụng của phong trào

“Chấn hưng nội hóa và bài trừ ngoại hóa của địa chủ và

tư sản Việt Nam”? Liên hệ

với khẩu hiệu “người Việt

Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” mà hiện nay chúng ta

- Vì sao kinh tế Đông Dương

bị cột chặt vào nền kinh tếPháp?

tế và giai cấp

xã hội ở Việt

Nam”.

bước phát triển mới, song cơcấu kinh tế Việt Nam vẫnmất cân đối

- Nhà cầm quyền Pháp ưutiên, khuyến khích xuất bảncác sách báo cổ vũ chủ

trương “Pháp – Việt đề

huề”.

- Vì sao thực dân Pháp thựchiện chính sách ngu dân ở

Việt Nam?

Những nội dung này là cơ sở để đề xuất các biện pháp sư phạm cơ bảnphát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-

1930 ở trường Trung học phổ thông

IV MỘT SỐ NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919

– 1930 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG