I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Sinh thời, Bác Hồ đã dạy “Người có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó. Người có tài mà không có đức thì vô dụng” Giáo dục phải là bồi dưỡng được cái đức: cái vốn quí của một con người. Loài người đã bước sang thế kỷ XXI, sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, xu thế toàn cầu hoá kinh tế diễn ra mạnh mẽ. Sự phát triển của công nghệ đã ảnh hưởng to lớn đến cuộc sống, sự phát triển của tất cả các quốc gia trên toàn thế giới. Sự ra đời của nền kinh tế tri thức đặt ra những vấn đề mới cho lĩnh vực giáo dục đạo đức. Sau hơn hai thập kỷ thực hiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến rõ rệt. Bên cạnh những kết quả đạt được, nền kinh tế thị trường cũng dần bộc lộ một số hạn chế nhất định như sự phân hoá giàu nghèo, bất công xã hội, một số tệ nạn gia tăng. Đặc biệt, những mặt trái của nền kinh thế thị trường làm ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp giáo dục, trong đó sự suy thoái về đạo đức và những giá trị nhân văn là vấn đề toàn xã hội quan tâm. Đánh giá thực trạng Giáo dục, đào tạo: Nghị quyết TW 2 khóa VIII nhấn mạnh “Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước”. Lối sống thực dụng, sống gấp và thiếu lý tưởng, đề cao lợi ích cá nhân, giá trị vật chất, tôn thờ đồng tiền, hiện tượng suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực, nhiều tầng lớp xã hội, đặc biệt là trong lối sống học sinh THPT nói chung đã và đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của tất cả mọi người, mọi tầng lớp trong xã hội. Thật vậy, giáo dục đạo đức cho học sinh là một trong những nhiệm vụ chủ yếu, cốt lõi xuyên suốt và giữ vị trí chủ đạo trong toàn bộ quá trình giáo dục nhân cách, đào tạo con người trong nhà trường ở nước ta, đặc biệt là trong nhà trường THPT. Do đó, việc giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh trường THPT trong giai đoạn hiện nay là một trong những nhân tố quan trọng góp phần hình thành một thế hệ những con người mới đáp ứng sự nghiệp phát triển của đất nước và của địa phương. Với ý nghĩa đó quan trọng đó và với cương vị là người làm công tác giáo dục nhiều năm, bản thân nhận thức rõ được trách nhiệm phải có các giải pháp thiết thực, phù hợp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh THPT, coi việc giáo dục, rèn luyện các giá trị đạo đức cho học sinh là nền tảng, là gốc rễ vững chắc cho các mặt giáo dục khác trong nhà trường. Vì vậy, bản thân mạnh dạn chọn vấn đề: “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác Giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình. II. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT 1. Khái niệm đạo đức Đạo đức gồm những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ xã hội trong quan quan hệ giữa người người. Quan điểm duy vật lịch sử về đạo đức đã khẳng định rằng, với tư cách một hình thái ý thức xã hội, đạo đức có nguồn gốc từ những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, từ cơ sở kinh tế xã hội. Nghĩa là đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống xã hội, là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở kinh tế xã hội nảy sinh và quyết định; Trong quá trình phát triển của xã hội, trên cơ sở phát triển của sản xuất vật chất mà đạo đức được hoàn thiện dần dần. Đạo đức phát triển từ thấp đến cao cùng với sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội thông qua đấu tranh, lọc bỏ, kế thừa để tiến bộ không ngừng. Tuy là sản phảm của kinh tế, đạo đức cũng có tác động mạnh mẽ trở lại, có khả năng tạo ra những biến động to lớn đối với đời sống kinh tế xã hội. Nhờ có đạo đức và thông qua đạo đức, những chuẩn mực xã hội mới phát huy hết chức năng điều chỉnh hành vi, chế định hoạt động giao tiếp và hành vi ứng xử của con người nhằm đảm bảo sự thống nhất cần thiết giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể và lợi ích cộng đồng.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
PHÒNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC
Mã số:
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY” Người thực hiện : HÀ CÔNG CHÍNH Lĩnh vực nghiên cứu: Quản lý giáo dục : ………
Phương pháp dạy học bộ môn: ………
Phương pháp giáo dục : ………
Lĩnh vực khác:
Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN
Mô hình Đĩa CD (DVD) Phim ảnh Hiện vật khác
(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)
Năm học 2014 - 2015
Trang 2SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
PHÒNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Đồng Nai, ngày tháng 05 năm 2015
PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2014 - 2015
–––––––––––––––––
Tên sáng kiến kinh nghiệm: ““Giải pháp nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên
đề của các tổ bộ môn, cụm chuyên môn liên trường”.
Họ và tên tác giả: TRẦN ĐÌNH VINH Chức vụ: Trưởng phòng
Đơn vị: Phòng Giáo dục trung học, Sở GDĐT Đồng Nai
Lĩnh vực: (Đánh dấu X vào các ô tương ứng, ghi rõ tên bộ môn hoặc lĩnh vực
1 Tính mới (Đánh dấu X vào 1 trong 2 ô dưới đây)
- Có giải pháp hoàn toàn mới
- Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có
2 Hiệu quả (Đánh dấu X vào 1 trong 4 ô dưới đây)
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao
- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao
- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả
3 Khả năng áp dụng (Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô mỗi dòng dưới đây)
- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:
- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện và
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu
Phiếu này được đánh dấu X đầy đủ các ô tương ứng, có ký tên xác nhận củangười có thẩm quyền, đóng dấu của đơn vị và đóng kèm vào cuối mỗi bản sángkiến kinh nghiệm
NGƯỜI THỰC HIỆN SKKN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)
Hà Công Chính
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký tên, ghi rõ
họ tên và đóng dấu)
Trang 3I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sinh thời, Bác Hồ đã dạy “Người có đức mà không có tài làm việc gì cũngkhó Người có tài mà không có đức thì vô dụng” Giáo dục phải là bồi dưỡng đượccái đức: cái vốn quí của một con người Loài người đã bước sang thế kỷ XXI, sựphát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, xu thế toàn cầuhoá kinh tế diễn ra mạnh mẽ Sự phát triển của công nghệ đã ảnh hưởng to lớn đếncuộc sống, sự phát triển của tất cả các quốc gia trên toàn thế giới Sự ra đời của nềnkinh tế tri thức đặt ra những vấn đề mới cho lĩnh vực giáo dục đạo đức
Sau hơn hai thập kỷ thực hiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội, chủ độnghội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến rõ rệt.Bên cạnh những kết quả đạt được, nền kinh tế thị trường cũng dần bộc lộ một sốhạn chế nhất định như sự phân hoá giàu nghèo, bất công xã hội, một số tệ nạn giatăng Đặc biệt, những mặt trái của nền kinh thế thị trường làm ảnh hưởng lớn đến
sự nghiệp giáo dục, trong đó sự suy thoái về đạo đức và những giá trị nhân văn làvấn đề toàn xã hội quan tâm Đánh giá thực trạng Giáo dục, đào tạo: Nghị quyết
TW 2 khóa VIII nhấn mạnh “Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước”.
Lối sống thực dụng, sống gấp và thiếu lý tưởng, đề cao lợi ích cá nhân, giá trịvật chất, tôn thờ đồng tiền, hiện tượng suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống
ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực, nhiều tầng lớp xã hội, đặc biệt là trong lối sống họcsinh THPT nói chung đã và đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của tất cả mọingười, mọi tầng lớp trong xã hội
Thật vậy, giáo dục đạo đức cho học sinh là một trong những nhiệm vụ chủyếu, cốt lõi xuyên suốt và giữ vị trí chủ đạo trong toàn bộ quá trình giáo dục nhâncách, đào tạo con người trong nhà trường ở nước ta, đặc biệt là trong nhà trườngTHPT Do đó, việc giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh trường THPT trong giaiđoạn hiện nay là một trong những nhân tố quan trọng góp phần hình thành một thế
hệ những con người mới đáp ứng sự nghiệp phát triển của đất nước và của địaphương
Với ý nghĩa đó quan trọng đó và với cương vị là người làm công tác giáodục nhiều năm, bản thân nhận thức rõ được trách nhiệm phải có các giải pháp thiếtthực, phù hợp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinhTHPT, coi việc giáo dục, rèn luyện các giá trị đạo đức cho học sinh là nền tảng, làgốc rễ vững chắc cho các mặt giáo dục khác trong nhà trường Vì vậy, bản thân
mạnh dạn chọn vấn đề: “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác Giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình.
II CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT
1 Khái niệm đạo đức
Đạo đức gồm những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội, nhờ đó conngười tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và
Trang 4sự tiến bộ xã hội trong quan quan hệ giữa người - người.
Quan điểm duy vật lịch sử về đạo đức đã khẳng định rằng, với tư cách mộthình thái ý thức xã hội, đạo đức có nguồn gốc từ những điều kiện sinh hoạt vậtchất của xã hội, từ cơ sở kinh tế - xã hội Nghĩa là đạo đức nảy sinh do nhu cầucủa đời sống xã hội, là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở kinh tế - xã hội nảysinh và quyết định; Trong quá trình phát triển của xã hội, trên cơ sở phát triển củasản xuất vật chất mà đạo đức được hoàn thiện dần dần Đạo đức phát triển từ thấpđến cao cùng với sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội thông qua đấutranh, lọc bỏ, kế thừa để tiến bộ không ngừng Tuy là sản phảm của kinh tế, đạođức cũng có tác động mạnh mẽ trở lại, có khả năng tạo ra những biến động to lớnđối với đời sống kinh tế - xã hội
Nhờ có đạo đức và thông qua đạo đức, những chuẩn mực xã hội mới pháthuy hết chức năng điều chỉnh hành vi, chế định hoạt động giao tiếp và hành vi ứng
xử của con người nhằm đảm bảo sự thống nhất cần thiết giữa lợi ích cá nhân và lợiích tập thể và lợi ích cộng đồng
2 Đặc điểm của học sinh THPT trong việc hình thành các giá trị đạo đức
a) Về đặc điểm tâm sinh lí của học sinh trung học phổ thông
Tuổi thanh niên nằm giữa tuổi trẻ em và tuổi người lớn, do đặc điểm này màlứa tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển phức tạp và nhiều mặt của cá thể Rấtnhiều các nghiên cứu đi sâu tìm hiểu, tổng kết và đưa ra các định hướng giáo dục
độ tuổi thanh niên mới lớn Dựa trên các nghiên cứu về đặc điểm tâm lý lứa tuổithanh niên mới lớn (học sinh THPT) và một số thực trạng xã hội có liên quan đếnlứa tuổi này mà các nhà giáo dục rút ra được phương pháp giáo dục có hiệu quả
Học sinh THPT (15 đến 18 tuổi) ở giai đoạn đầu tuổi thanh niên (thanh niênmới lớn thanh niên sinh học) Đây là thời kỳ đạt được sự trưởng thành về mặt cơthể nhưng chưa thực sự phát triển thể lực của các em còn kém so với người lớn.Các em đến trường học tập dưới sự chỉ đạo của người lớn, phụ thuộc vào ngườilớn Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bêntrong của não phức tạp và các chức năng của não phát triển Tuổi đầu thanh niên làthời kì đầu đạt được sự tăng trưởng về mặt thể lực Nhịp độ tăng trưởng về chiềucao và trọng lượng đã chậm lại
b) Về đặc điểm hoạt động học tập
Hoạt động học tập của học sinh THPT đòi hỏi tính năng động và tính độclập hơn học sinh THCS Ở lứa tuổi này đòi hỏi trình độ tư duy lý luận phát triển.Hứng thú học tập của các em có những thay đổi rõ rệt, có tính bền vững và gắnliền với khuynh hướng nghề nghiệp Đối với các lĩnh vực khoa học, các em đã cóthái độ lựa chọn khá rõ ràng: có em thích học môn khoa học xã hội, có em lại thíchhọc môn khoa học tự nhiên Nhìn chung thái độ học tập của thanh niên học sinhgắn liền với động cơ thực tiễn, động cơ nhận thức, sau đó là ý nghĩa của môn học
Ở nhiều em xuất hiện thái độ học lệch: một mặt các em rất tích cực học tập một số
Trang 5môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề mình chọn, mặt khác các em saonhãng các môn học khác.
c) Về đặc điểm của sự phát triển trí tuệ
Ở thanh niên mới lớn, tính chủ định phát triển mạnh ở tất cả các quá trìnhnhận thức Tri giác có mục đích của học sinh đã đạt tới mức rất cao Tuy vậy, hiệnnay số học sinh đạt tới mức tư duy đặc trưng như thế chưa nhiều Khiếm khuyết
cơ bản trong hoạt động tư duy của nhiều em là thiếu tính độc lập Nhiều khi các
em chưa chú ý phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của bản thân, còn kết luậnvội vàng theo cảm tính hoặc thiên về tái hiện tư tưởng của người khác Nhà trườngcần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập sángtạo của người học Chương trình THPT đòi hỏi phát huy tính tích cực, năng độngcao, sự phát triển mạnh của tư duy lý luận, hình thành hứng thú học tập liên quanđến xu hướng nghề nghiệp Bồi dưỡng bởi động cơ học tập sát với thực tiễn cuộcsống, sau đó mới đến ý nghĩa xã hội của môn học Đó là động lực thúc đẩy các emhọc tập và đạt kết quả cao các môn đã lựa chọn Vì vậy, đa số chỉ quan tâm đếnmôn học liên quan đến thi cử, sao nhãng các môn học khác
Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ là tri giác có mục đích đã đạt tới mức rấtcao Ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động, đồng thời vai tròcủa ghi nhớ logic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa ngày một tăng rõ rệt Các em đã tạođược tâm thế phân hoá trong ghi nhớ, có sự thay đổi về tư duy Các em có khảnăng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, chặt chẽ có căn cứ vàmang tính nhất quán Việc tự phân tích có mục đích là một dấu hiệu cần thiết củamột nhân cách đang trưởng thành và là tiền đề của sự tự giáo dục có mục đích.Nên giáo viên cần phải tôn trọng ý kiến của học sinh, biết lắng nghe ý kiến của các
em, đồng thời có biện pháp khéo léo để các em hình thành được một biểu tượngkhách quan về nhân cách của mình
d) Về sự phát triển ý thức
Sự phát triển ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cáchcủa học sinh THPT Ý thức của học sinh với những đặc điểm cơ bản là: Các emtiếp tục chú ý đến hình dáng bên ngoài của mình, hình ảnh về thân thể là mộtthành tố quan trọng của sự tự ý thức của thanh niên mới lớn Quá trình phát triển
tự ý thức diễn ra mạnh mẽ, sôi nổi và có tính chất đặc thù riêng Thanh niên tìmhiểu và đánh giá những đặc điểm tâm lý theo quan điểm về mục đích và hoài bãocủa mình Sự tự ý thức của họ xuất phát từ yêu cầu của cuộc sống và hoạt động,địa vị mới trong tập thể, những quan hệ mới với thế giới xung quanh Các em hayghi nhật ký, so sánh mình với những nhân vật mà họ coi là tấm gương, là thầntượng Nội dung của tự ý thức khá phức tạp, các em không chỉ nhận thức về cáitôi của mình trong hiện tại mà còn nhận thức vị trí của mình trong xã hội, hiện tại
và tương lai Đôi lúc còn có biểu hiện rõ những phẩm chất phức tạp Các em cókhả năng đánh giá sâu sắc những phẩm chất, mặt mạnh, mặt yếu của những ngườicùng sống với mình Đồng thời các em cũng có khuynh hướng độc lập trong việcphân tích đánh giá bản thân, song việc tự đánh giá bản thân nhiều khi chưa kháchquan, có thể sai lầm, cần giúp đỡ khéo léo để các em hình thành một biểu tượngkhách quan về nhân cách của mình
Trang 6Trên cơ sở tư ý thức phát triển mạnh mẽ, nhu cầu tự giáo dục ở học sinhTHPT cũng được phát triển Tuy chưa thật có lòng tin và tự giáo dục hoặc chưathành công trong tự giáo dục, nhưng vấn đề tự giáo dục của học sinh THPT thật sự
là cần cho sự phát triển của chính các em, vừa là đối tượng, vừa là chủ thể củagiáo dục, các em là những nhân cách đang vươn lên để trở thành người côngdân… các em vừa là đối tượng mang tính đặc thù của lứa tuổi, vừa là chủ thể củagiáo dục đạo đức Trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách, học sinhTHPT đã có đầy đủ các điều kiện cơ bản về nhận thức, ý chí hoạt động… Để biếnquá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, quyết định kết quả phát triển tài đứccủa cá nhân Tuy nhiên, với kinh nghiệm, vốn sống của cá nhân chưa nhiều, họcsinh phổ thông dễ thay đổi hành vi hoạt động của mình
d) Về sự hình thành thế giới quan
Học sinh THPT trong độ tuổi quyết định sự hình thành của thế giới quan.Đây là nét chủ yếu trong sự phát triển tâm lý của tuổi thanh niên học sinh Chỉ sốđầu tiên của sự hình thành thế giới quan là sự phát triển của hứng thú nhận thứcvới các vấn đề tự nhiên, xã hội thông qua các môn học ở bậc THPT Ở lứa tuổimới lớn quan tâm nhiều nhất đến các vấn đề liên quan đến con người là quan trọngnhất Vai trò của con người trong lịch sử, quan hệ giữa con người và xã hội, giữatình cảm và trách nhiệm, các em có khuynh hướng sống một cuộc sống tích cực vì
đề thuộc nguyên tắc chung nhất và những quy luật phổ biến của tự nhiên, của xãhội Việc hình thành thế giới quan không chỉ giới hạn ở tính tích cực nhận thức,
mà còn thể hiện ở phạm vi nội dung Trong quá trình giáo dục, nhà giáo dục cầnphải xây dựng thế giới quan lành mạnh, đúng đắn cho các em Trong đó cần chútrọng môn Giáo dục công dân Thế giới quan của các em đang hình thành và tiếntới hoàn chỉnh Nhà trường cần giúp các em xây dựng được thế giới quan đúngđắn để các em trở thành người công dân chân chính, có ích cho xã hội Dưới sựgiáo dục của nhà trường, bản thân các em phải có ý thức tu dưỡng, rèn luyện, tựhoàn thiện nhân cách của mình Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Conđường học vấn là lý tưởng cao đẹp ở mỗi con người, để phát triển nhân cách conngười, đó là sự rộng lớn, muốn đạt được học vấn đích thực thì phải có đạo đứctrong sáng, có sự chí tâm, sự thành ý, đem kết quả học tập của mình phục vụ chohạnh phúc của nhân dân…”
e) Về đời sống tình cảm
Đây là giai đoạn đang phát triển mạnh về thể chất, tinh thần và tình cảm củacác em Với đặc điểm tâm lý của lứa tuổi này, các em rất dễ bị kích động, lôi kéo.Các em có nhu cầu giao tiếp rất lớn, đặc biệt là sự giao tiếp với bạn bè, từ đó hìnhthành lên các nhóm bạn cùng sở thích Nếu không được giáo dục dễ bị sai lệch Về
Trang 7quan hệ xã hội, 15 tuổi các em được làm chứng minh thư, 18 tuổi được đi bầu cử,
đủ tuổi nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ lao động, nữ đủ tuổi kết hôn, đó là những cáiđích đến của cuộc đời các em Vì vậy, ở cấp học THPT, nhà trường phải chuẩn bịcho các em một hành trang hoàn chỉnh trước khi bước vào cuộc sống cộng đồng.Đối với nhà trường, học sinh là nòng cốt trong các phong trào, tham gia tổ chứcĐoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Hệ thống tri thức mà học sinh được tiếpnhận ngày càng phong phú Ở tuổi học sinh THPT, quan hệ bạn bè chiếm vị tríhơn hẳn so với những lớp người khác Học sinh có lòng khao khát muốn có vị tríbình đẳng trong cuộc sống với mọi người trong xã hội Các em được sinh hoạt vớicác bạn cùng tuổi, cảm thấy mình cần cho nhóm, có uy tín, có vị trí nhất địnhtrong nhóm Các em thích giao lưu với ban bè cùng lứa tuổi, cùng lớp, cùngtrường hoặc ngoài trường Trong công tác giáo dục đạo đức càng chú ý tới ảnhhưởng của nhóm Nhà trường phải lưu ý đến những hành vi của học sinh trongviệc sinh hoạt hội tự phát ngoài nhà trường Hậu quả xấu của nhóm tự phát khôngthể lường trước được Muốn tránh được điều đó bằng cách tổ chức các hoạt độngtập thể, tổ chức để phát huy được tính tích cực của thanh niên, thẳng thắn chỉ tríchnhững hình thức tham gia băng đảng tự phát ngoài xã hội…
Đời sống tình cảm của thanh niên mới lớn rất phong phú Đặc biệt ở lứa tuổinày, các em có nhu cầu lớn về tình bạn chân thật, tin tưởng và giúp đỡ lẫn nhau.Tình bạn của các em mang tính xúc cảm cao, đôi lúc lý tưởng hóa tình bạn Ởthanh niên mới lớn quan hệ giữa nam và nữ được tích cực hóa rõ rệt Đa số các em
đã vượt qua thời kì phát dục Để giáo dục đạo đức, lối sống lành mạnh cho các em,chúng ta cần chú ý xây dựng mối quan hệ tốt đẹp Mối quan hệ bình đẳng, tôntrọng lẫn nhau, tin tưởng nhau, tạo điều kiện để các em phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo độc lập, giúp các em nâng cao tinh thần trách nhiệm của bản thân
và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển nhân cách
.Từ các đặc điểm trên, công tác giáo dục đạo đức có ý nghĩa hết sức to lớntrong sự phát triển nhân cách của các em Nhà trường có vai trò quan trọng, có vịtrí đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục đạo đức GDĐĐ cho học sinh là trách nhiệmcủa toàn xã hội, trong đó nhà trường giữ vai trò chủ đạo GDĐĐ trong nhà trường
là một quá trình giáo dục tổng thể, có quan hệ biện chứng giữa các bộ môn Mụcđích giáo dục trong nhà trường không ngoài mục đích hình thành và phát triểnnhân cách cho thế hệ trẻ Ở nhà trường, GDĐĐ là hình thành ý thức đạo đức, hành
vi, thói quen đạo đức, tình cảm đạo đức theo những nguyên tắc đạo đức dân tộc,đạo đức cách mạng, đạo đức XHCN
3 Vai trò của giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT trong giai đoạn hiện nay
a) Đạo đức là nền tảng của nhân cách
Đạo đức là nền tảng quy định nhân cách, là cơ sở để hình thành năng lực,
làm cho năng lực được phát huy một cách có định hướng, phù hợp với chuẩn mựccủa xã hội Đạo đức của mỗi người phải được hiện thực hoá bằng những hànhđộng cụ thể, chỉ có thể được thực hiện khi có năng lực, nếu không thì đạo đức chỉdừng lại ở nguyện vọng, khả năng mà thôi Như vậy, khái niệm nhân cách đượchiểu bao gồm: tài và đức, là hai yếu tố luôn đi liền với nhau, chi phối và biểu hiện
Trang 8lẫn nhau Hai mặt không thể thiếu ở mỗi con người, giữa hai mặt đó thì đạo đức làgốc, là cơ sở của tài Xét trong cuộc đời của một con người thì tài năng chỉ pháttriển trong một giai đoạn nhất định, còn đạo đức thì phải được trau dồi, rèn luyệnsuốt cả cuộc đời Hành trang của mỗi con người trong bối cảnh hiện nay đức và tàiphải đi liền và gắn bó với nhau không thể tách rời, có tài mà không có đức làngười vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó Sự thống nhấtgiữa đạo đức và tài, trong đó đạo đức là gốc, thể hiện vai trò quan trọng của đạođức đối với con người nói chung và thế hệ trẻ nói riêng.
b) Giáo dục đạo đức để hình thành và phát triển nhân cách của học sinh Khi bàn về quá trình hình thành và phát triển nhân cách của con người cónhiều quan điểm khác nhau Tuy nhiên, Mác cho rằng, con người là sản phẩm lâudài và cao nhất trong quá trình tiến hoá của giới tự nhiên Con người trước hết làmột thực thể tự nhiên - sinh học, nhưng con người mang bản chất xã hội, bởi trongtính hiện thực của tồn tại người, con người thiết lập, tham gia các quan hệ hiệnthực Đó là con người hiện thực mà bản chất và nhân cách của nó không thể là mộtcái gì trừu tượng, nằm ngoài xã hội: “Nhân cách không có con người thì cố nhiên
là một điều trừu tượng; nhưng cũng chỉ trong sự tồn tại của loài của mình, chỉ vớitính cách là những con người thì người mới là ý niệm hiện thực của nhân cách”
Trong môi trường xã hội con người không ngừng thực hiện cơ chế truyềnđạt và lĩnh hội các kinh nghiệm sống, các mối quan hệ xã hội Trong môi trường
xã hội đó con người phải giao tiếp và hoạt động Chính trong quá trình hoạt độngnày đã hình thành các mối quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp Đây chính là điều kiện
để phát triển nhân cách của từng cá nhân
Điều 27, khoản 1, chương III Luật Giáo dục (sửa đổi, bổ sung năm 2010)khẳng định “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện
về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cánhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xãhội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinhtiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổquốc”
c) Yêu cầu của giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT
Quá trình giáo dục đạo đức không chỉ định hướng cho các hoạt động giáodục đạo đức mà còn định hướng cho hoạt động dạy học nói chung Với tư cách làmột người làm công tác giáo dục, trước hết cần phải hiểu biết một cách sâu sắcnhững vấn đề chung của quá trình giáo dục đạo đức Từ đó, có những định hướng,mục tiêu sát thực, xây dựng được những chương trình, kế hoạch khả thi và cónhững biện pháp tổ chức chỉ đạo thích hợp để nâng cao chất lượng và hiệu quả củaquản lý giáo dục nói chung, quá trình giáo dục đạo đức nói riêng Do đó, quá trìnhgiáo dục đạo đức cho học sinh cần phải đạt được những yêu cầu như:
- Về mặt nhận thức: Giúp cho mọi người, mọi ngành, mọi tổ chức cá nhân
và xã hội có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đứccho học sinh trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay
Trang 9- Về thái độ, tình cảm: Giúp mọi người có hiểu biết và ủng hộ những việclàm đúng, biết đấu tranh với những việc làm, hành vi sai trái, tiêu cực.
- Về hành vi: Tích cực thực hiện, rèn luyện và tu dưỡng phẩm chất đạo đứctheo đúng chuẩn mực chung, phù hợp với xã hội
Muốn vậy, Giáo dục đạo đức phải giúp cho học sinh thấm nhuần sâu sắc thếgiới quan Mác - Lênin, tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh, tính chân lýkhách quan của giá trị đạo đức nhân văn, nhân bản của các tư tưởng, coi đó là kimchỉ nam cho hành động của mình
Giáo dục đạo đức phải thấm nhuần các chủ trương, chính sách của Đảng,biết sống và làm việc theo pháp luật, sống có kỷ cương nền nếp, có văn hoá trongcác mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội và giữa con người vớinhau
Giáo dục đạo đức phải làm cho nhận thức ngày càng sâu sắc các nguyên tắc,yêu cầu, chuẩn mực và các giá trị đạo đức xã hội chủ nghĩa Biến các giá trị đóthành ý thức, tình cảm, hành vi, thói quen và cách ứng xử trong đời sống hàngngày
Quá trình giáo dục đạo đức có nhiệm vụ: Phát triển nhu cầu đạo đức cánhân, hình thành và phát triển ý thức đạo đức; rèn luyện ý chí, hành vi; hình thànhthói quen ứng xử đạo đức; phát triển các giá trị đạo đức cá nhân theo những địnhhướng giá trị mang tính đặc thù dân tộc và thời đại
III THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
1 Thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh THPT ở Đồng Nai
a) Những kết quả đạt được trong giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trên địabàn tỉnh Đồng Nai
Trong những năm qua, công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trênđịa bàn tỉnh Đồng Nai được triển khai đồng bộ, có nhiều đổi mới về phương thức vànội dung, kiên trì phương châm giáo dục qua thực tiễn hành động, nêu gương điểnhình tiên tiến, phát huy vai trò tự giáo dục, rèn luyện của học sinh, góp phần bồidưỡng lý tưởng cách mạng, giáo dục truyền thống, đạo đức, lối sống, ý thức phápluật cho học sinh trên địa bàn tỉnh
Công tác giáo dục đạo đức, lối sống trong đoàn viên, thanh niên học sinhđược quan tâm đặc biệt, chú trọng đề cao lòng nhân ái, đạo lý uống nước nhớnguồn, lối sống văn hóa, nghĩa tình, trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội;đấu tranh bài trừ các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, các văn hóa phẩm độc hại, tiêucực và tệ nạn xã hội, lối sống buông thả, lệch lạc về hành vi, hành xử hung bạo,thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm; góp phần định hướng giá trị Chân - Thiện - Mỹtrong học sinh
Bên cạnh đó, các hình thức dạy học và tuyên truyền phổ biến giáo dục đạođức, giáo dục pháp luật hiệu quả khá cao như: dạy học tích hợp các nội về tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh, tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật trong môn
Trang 10học Giáo dục công dân và các môn học khác, câu lạc bộ học sinh với pháp luật, thitìm hiểu về tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tìm hiểu pháp luật, độithanh niên tình nguyện tuyên truyền, phổ biến pháp luật… được củng cố và nhânrộng; tuyên truyền miệng, phát hành tài liệu tuyên truyền; góp phần giáo dục ýthức công dân, ý thức chấp hành pháp luật, nội quy kỷ luật, tôn trọng quy ướccộng đồng, hình thành thói quen đạo đức, kỹ năng sống tốt đẹp trong toàn thể đoànviên, thanh niên và học sinh ở các nhà trường.
Với những nỗ lực đổi mới nội dung, phương thức giáo dục, trong thời gianqua, nhiều đơn vị trường học đã tập trung xây dựng các điển hình tiên tiến trongtừng đối tượng thanh niên học sinh; đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các phongtrào; tiếp cận và khai thác các phương tiện hiện đại như internet, chủ động phối hợpvới các tổ chức, đoàn thể trong nhà trường tuyên truyền, định hướng, giáo dục họcsinh, chủ động tiếp cận, giáo dục, cảm hóa các đối tượng học sinh chậm tiến Nângcao chất lượng và hiệu quả hai mặt giáo dục Đổi mới các hoạt động giáo dục, hoạtđộng tập thể, gắn học với hành, lý thuyết với thực tiễn; giúp học sinh có đượcnhững kỹ năng sống cơ bản
Triển khai thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạođức Hồ Chí Minh”; tổ chức tập huấn và triển khai thực hiện về tích hợp nội dunghọc tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào việc giảng dạy các mônNgữ văn, Lịch sử, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Mỹ thuật và Hoạt động ngoài giờlên lớp; tổ chức Hội thi Kể chuyện gương sáng học tập và làm theo tấm gương đạođức Hồ Chí Minh
Phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Độingũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh đều nhận thức rõ tầm quan trọng và lợiích thiết thực của việc “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Quacác hoạt động hướng nghiệp giáo dục ngoài giờ lên lớp, học sinh được học tập,phát huy được sở trường của bản thân, đồng thời được thể hiện mình, được traođổi, được làm việc nhóm… Học sinh đã có thêm sự hứng thú khi được thực hànhnhiều hơn, tham gia các hoạt động vui chơi bổ ích và các hoạt động trò chơi dângian nhiều hơn Từ đó các em cảm thấy yêu mến trường lớp, yêu mến thầy cô vàbạn bè Các đơn vị có nhiều sáng kiến, tổ chức thực hiện tốt phong trào, xây dựngmôi trường văn hóa lành mạnh, thân thiện, năng động Học sinh phát triển mạnh
mẽ, toàn diện, có thể lực, có kỹ năng sống tốt, kỹ năng hòa nhập cao, góp phần hìnhthành nhân cách con người mới
+ Kết quả xếp loại đạo đức năm học 2012 – 2013 cấp THPT
Trang 11+ Kết quả xếp loại đạo đức năm học 2013 – 2014 cấp THPT
(Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai)
+ Kết quả xếp loại đạo đức học kỳ I năm học 2014 – 2015 cấp THPT
+ Học sinh có chiều hướng phát triển tốt về mặt tình cảm đạo đức, rèn luyệnđược kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nhận thức đúng, sai, tự hiểu và vận dụng được một
số kiến thức pháp luật, chẩn mực đạo đức trong cuộc sống hàng ngày
- Hạn chế:
+ Một bộ phận học sinh có biểu hiện chán nản, lười học, thường xuyên vi phạm
và gây mất trật tự trong lớp, nói tực, chửi thề, nói dối không trung thực, vô lễ với thầy,
cô, với bạn bè và người lớn tuổi, kết bạn chơi với những đối tượng xấu ở bên ngoài,uống rượu, hút thuốc lá
+ Số học sinh gặp khó khăn trong rèn luyện đạo đức vẫn còn nhiều, một số giáoviên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm chưa thật sự quan tâm đến việc giáo dục đạo đứcthông qua các tiết học ở trên lớp, thậm chí còn có thái độ thờ ơ, thiếu trách nhiệm khithấy học sinh có dấu hiệu vi phạm đạo đức Sự phối hợp giáo dục giữa nhà trường, giađình và xã hội còn nhiều mặt hạn chế
b) Những hạn chế trong giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Bên cạnh những kết quả đáng khích lệ, khả quan đã đạt được trong thời gianqua, công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong
Trang 12giai đoạn hiện nay vẫn còn một số mặt tồn tại và hạn chế.
- Một bộ phận không nhỏ các em học sinh vẫn chưa hiểu và xác định được cácgiá trị đích thực của cuộc sống, sống buông thả, thực dụng, vô cảm, ích kỷ thiếu tráchnhiệm với bản thân, với gia đình và xã hội Hiện tượng học sinh vi phạm đạo đức ngàycàng nhiều, khiến dư luận xã hội lo lắng, nhiều thầy, cô giáo và các nhà quản lý giáodục phải đau đầu
- Công tác giáo dục chính trị tư tưởng đã có đổi mới nhưng chưa tác động sâusắc đến đông đảo đoàn viên, thanh niên học sinh; công tác tuyên truyền, định hướng lýtưởng, giáo dục đạo đức lối sống, nêu gương người tốt, việc tốt cho học sinh chưathường xuyên Nhiều cơ sở giáo dục chưa chủ động trong công tác phối hợp tuyêntruyền, giáo dục pháp luật đối với học sinh Công tác nắm bắt, định hướng tình hình tưtưởng học sinh có lúc, có nơi thiếu kịp thời Một bộ phận học sinh thiếu trách nhiệmvới bản thân và xã hội, thiếu ý chí khắc phục khó khăn để vươn lên, có lối sống khônglành mạnh, ý thức chấp hành pháp luật có nhiều hạn chế Tính tương tác trong các hoạtđộng giáo dục còn ít Việc tổng kết và nhân rộng các mô hình, cách làm hay trong côngtác giáo dục đạo đức học sinh còn nhiều vấn đề bất cập, chưa phát huy được tác dụngtích cực
- Vai trò của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường trong việc tổ chức các hoạtđộng nhằm giáo dục các giá trị đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên học sinhchưa thật sự hiệu quả; cơ sở vật chất, thiết chế vui chơi, giải trí cho học sinh còn ít vàthiếu đồng bộ
- Thách thức trước mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động rất lớn đến sự hìnhthành và phát triển nhân cách của học sinh Sự bùng nổ của khoa học công nghệ, cùngvới mạng Internet chứa đựng rất nhiều yếu tố phức tạp, học sinh dễ nhiễm các yếu tốsinh hoạt văn hóa không lành mạnh
- Nội dung, phương pháp giáo dục tuy đã được đổi mới nhưng còn bộc lộ nhiềuhạn chế; còn có những nội dung trong chương trình giáo dục không thiết thực, nặng về
lý thuyết, nhẹ về thực hành, chưa gắn với yêu cầu xã hội, chưa phù hợp với nhu cầu vàkhả năng học tập của đối tượng học sinh
Nguyên nhân của hạn chế trong giáo dục đạo đức cho học sinh
- Một là, trong nhiều năm qua, ngành Giáo dục và Đào tạo luôn nhấn mạnh
quan điểm “Tăng cường công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức và lối sốngtrong học sinh” Tuy nhiên trong thực tiễn, quan điểm này chưa được cụ thể hóa
để được hiểu một cách đầy đủ và triển khai một cách thực sự hiệu quả ở mọi nơi.Nhiều đơn vị trường học chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của việc giáo dục đạođức, chưa thấy hết trách nhiệm đối với việc giáo dục thế hệ trẻ, nên chưa có sựquan tâm thỏa đáng tạo điều kiện tăng cường công tác giáo dục tư tưởng chính trị,đạo đức và lối sống trong học sinh Một số cán bộ lãnh đạo ở các cơ sở giáo dụcchưa thường xuyên theo dõi, cập nhật những chủ trương, đường lối chính sáchmới; có tư tưởng chủ quan, không kịp thời đổi mới trong công tác tuyên truyền
- Hai là, Hoạt động tư vấn học đường còn nhiều bất cập, thiếu đội ngũ
chuyên môn có kinh nghiệm Quá trình hội nhập quốc tế đã mang tới những cơ hội
Trang 13lớn nhưng cũng mang đến nhiều thách thức lớn đối với giáo dục Mặt trái của kinh
tế thị trường đã có nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến giáo dục, trong đó sự suy thoái
về đạo đức và những giá trị nhân văn là vấn đề toàn xã hội quan tâm Những mặttiêu cực, những mặt xấu của xã hội đã ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàndiện của nhà trường và điều mà chúng ta quan tâm nhất đó là sự hình thành nhâncách của thế hệ trẻ
- Ba là, Sự phối hợp giáo dục giữa các tổ chức Đoàn thể trong nhà trường với
các ban, ngành, tổ chức kinh tế, xã hội và gia đình ở một số nơi thiếu chặt chẽ,chậm được khắc phục, chưa khai thác và phát huy hết các nguồn lực, điều kiện chocông tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh
- Bốn là, Các cấp ủy đảng, chính quyền một số nơi chưa quan tâm đúng mức
và thường xuyên đối với công tác giáo dục thanh niên, học sinh; việc tổ chức thựchiện các phong trào thi đua mang tính giáo dục truyền thống đối với học sinh chưathực sự hiệu quả; giữa nhận thức và sự quan tâm thực tế cho công tác giáo dục đạođức còn chưa tương xứng
- Năm là, Trong quá trình giáo dục học sinh, đội ngũ giáo viên có lúc chưa
nhận thức hết mối quan hệ biện chứng giữa hai mặt đạo đức và văn hóa, Vì vậy,khuynh hướng tập trung nâng cao văn hóa, không chú ý đến vai trò của mặt giáodục đạo đức; công tác giáo dục đạo đức còn thực hiện mang tính chung chung, thiếutính toàn diện, xem nhẹ việc thực hành rèn luyện hành vi, thói quen đạo đức
- Sáu là, Việc phối hợp giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong
quá trình giáo dục đạo đức có lúc thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ Đời sống kinh tếkhó khăn, một bộ phận không nhỏ đoàn viên, thanh niên học sinh, suy thoái về tưtưởng chính trị, đạo đức, lối sống; môi trường gia đình, nhà trường và xã hội cónhững biểu hiện xuống cấp đã ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp làm cản trởnhững nỗ lực trong công tác giáo dục, tập hợp, vận động học sinh của các đơn vịtrường học
Kết quả điều tra nguyên nhân của hạn chế trong giáo dục giá trị đạo đức chohọc sinh ở Đồng Nai cho thấy:
7 Phối hợp giữa Gia đình- Nhà trường-Xã hội chưa tốt 29.1
Trang 1413 Phim ảnh, sách báo có nội dung xấu 12.4
14 Phong trào thi đua còn mang tính hình thức 30.3
( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2014)
Để hiểu sâu hơn thực trạng đạo đức học sinh trung học phổ thông trên địabàn tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay, tôi đã tổ chức khảo sát, điều tra sơ bộnhững giá trị đạo đức Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp phù hợpnhằm nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh
Trên thực tế về việc điều tra thực địa đã được thực hiện 200 phiếu khảo sát,cho 200 người, đại diện hai nhóm đối tượng gồm học sinh: 100 phiếu; cán bộ, giáoviên: 100 phiếu), kết quả thu được cụ thể như sau:
Bảng 1 Cần lưu giữ giá trị đạo đức Việt Nam
Stt Giá trị đạo đức Học sinh Tỷ lệ % Cán bộ, giáo viên
( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2014)
Qua bảng bảng khảo sát, chúng ta có thể thấy những giá trị đạo đức truyềnthống được hai nhóm cho là không thể thiếu và rất cần được gìn giữ trong cuộcsống Tuy nhiên tỷ lệ đồng thuận chưa cao, nhóm học sinh 45%, nhóm cán bộ,giáo viên 54% Trong khi số người có quan điểm cho rằng không cần lưu giữ giátrị đạo đức truyền thống cũng chiếm tỷ lệ tương đối, nhóm học sinh 17%, nhómcán bộ, giáo viên 19%
Bảng 2 Giá trị đạo đức Việt Nam nổi bật nhất
Stt Giá trị đạo đức Học sinh Tỷ lệ % Cán bộ, giáo viên
( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2014)
Có thể thấy, giữa hai nhóm được khảo khát có quan điểm khác nhau về giátrí đạo đức truyền thống nổi bật nhất Nhóm học sinh cho là giá trị đoàn kết 28%,yêu nước 20%; nhóm cán bộ, giáo viên cho là giá trị yêu nước 28%, đoàn kết24%
Như vậy, sự khác nhau này là do nhận thức, sự trải nghiệm cuộc sống Tuynhiên những giá trị đạo truyền thống tuy cần được lưu giữ nhưng vai trò của nó lạirất mờ nhạt trong lối sống của học sinh trong tình hình hiện nay
Trang 15Bảng 3 Những giá trị đạo đức Việt Nam ít được lưu giữ
Stt Giá trị đạo đức Học sinh Tỷ lệ % Cán bộ, giáo viên
1 Yêu nước, đoàn kết, lao động cần cù,
( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2014)
Bảng khảo sát giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam ít được lưu giữ, lại cho
ta thấy sự khác nhau giữa hai nhóm một nữa Trong khi nhóm học sinh cho là giátrị hiếu học, anh hùng, chịu khó, trung thực, ý thức cộng đồng 43%, nhóm cán bộ,giáo viên cho giá trị lạc quan, vì nghĩa, giản dị, yêu gia đình 35%
Bảng 4 Những giá trị đạo đức suy thoái do
Học sinh Cán bộ, giáo viên
4 Tiếp nhận nền văn hóa ngoại thiếu chọn lọc 5 9
( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2014)
Kết quả khảo sát những giá trị đạo đức truyền thống suy thoái do nhiềunguyên nhân, nhưng nguyên nhất lớn nhất được nhóm học sinh cho là do trình độnhận thức mỗi người 38%; nhóm cán bộ, giáo viên cho là do xu hướng xem trọngvật chất, lối sống thực dụng 39%
Như vậy, qua kết quả khảo sát có thể thấy quan niệm về đạo đức lối sốngcủa hai nhóm đối tượng học sinh và cán bộ, giáo viên có sự khác nhau như: Khihỏi về tác động làm suy thoái đạo đức truyền thống, nhóm học sinh cho là do trình
độ nhận thức; nhóm cán bộ, giáo viên cho do xu hướng xem trong vật chất Haynhững giá trị đạo đức truyền thống nào ít còn lưu giữ, nhóm học sinh cho là: Hiếuhọc, anh hùng, chịu khó, trung thực, ý thức cộng đồng; nhóm Cán bộ, giáo viêncho là lạc quan, vì nghĩa, giản dị trong lối sống, yêu gia đình Nguyên nhân dẫnđến quan niệm khác nhau là do chênh lệch về trình độ học vấn, kinh nghiệmsống, Nên trình độ nhận thức của hai nhóm đối tượng không giống nhau
Tuy nhiên nhìn chung, quan niệm về giá trị đạo đức trong lối sống của họcsinh cũng có điểm tương đồng, tỷ lệ học sinh kế thừa và phát huy các giá trị đạođức truyền thống chưa cao, Bên cạnh đó có một bộ phận không nhỏ trong học sinhcòn mơ hồ về nguyên nhân làm suy thoái đạo đức truyền thống Song, ở mỗi họcsinh vẫn thấy được tầm quan trọng của giá trị đạo đức trong lối sống, nhưng họ
Trang 16chưa biết chọn lọc những giá trị hiện đại và kế thừa, phát huy giá trị truyền thốngnhư thế nào trước sự hội nhập kinh tế quốc tế Vấn đề, chúng ta phải giáo dục vàtrang bị những giá trị đạo đức ấy cho học sinh bằng cách nào? Để họ vừa kế thừa,phát huy giá trị truyền thống vừa tiếp biến những giá trị mới, kết hợp hài hòatruyền thống và hiện đại để phù hợp với sự phát triển xã hội.
Thông qua tình hình và thực tế khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức họcsinh THPT tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay, ta thấy rõ hơn thực trạng họcsinh khi phân tích yếu tố tích cực và tiêu cực
Thứ nhất, yếu tố tích cực trong lối sống: Học sinh cả nước nói chung, học
sinh tỉnh Đồng Nai nói riêng, có nhiều thế mạnh, nhất là trong thời đại toàn cầuhoá, sức trẻ, tài năng, sự nhạy cảm của họ là yếu tố quan trọng để hội nhập; lýtưởng của họ, trên tất cả các lĩnh vực, mọi hoạt động, có thể nói gọn trong mộtchữ: “Dám” đó là dám nghĩ, dám làm, dám mơ ước, dám nhận thấy những hạnchế, non yếu và dám tin vào chính mình
Chính nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá thường xuyên đặt ra những yêu cầu cao, đòihỏi mỗi họ phải năng động hơn, có đủ phẩm chất năng lực trí tuệ, tri thức khoahọc, từng bước vươn lên làm chủ khoa học kỹ thuật công nghệ hiện đại, đòi hỏihọc sinh học tập và rèn luyện với một tinh thần trách nhiệm cao, cùng với thái độlao động mới, thể hiện ở chất lượng và hiệu quả trong trong suốt quá trình học tập
và rèn luyện Đồng thời thúc đẩy họ tích cực tìm kiếm, sáng tạo, thường xuyêntrau dồi phẩm chất, nhân cách đạo đức của con người văn minh hiện đại; có tácphong công nghiệp, sống và làm việc có kỹ thuật, có kỷ luật, có hiệu quả và tựgiác cao độ với ý chí chiến thắng nghèo nàn lạc hậu
Các phong trào cách mạng, thi đua học tập và rèn luyện, thi đua yêu nước,lao động giỏi, đền ơn đáp nghĩa… đã thu hút đông đảo học sinh trong tỉnh thamgia Qua đó một mặt góp phần tích cực vào phát triển kinh tế, ổn định chính trị vàtiến bộ xã hội, mặt khác góp phần hình thành những giá trị, chuẩn mực đạo đứcmới trong xã hội Học sinh ngày càng có nhận thức sâu sắc hơn về thời đại màmình đang sống, về tinh thần yêu nước, về giá trị của trí tuệ, bản lĩnh, cá tính vớitinh thần đổi mới, sáng tạo Đồng thời họ cũng đang phải tự khắc phục sự tụt hậucủa mình, đổi mới tư duy, năng động, biết làm giàu tri thức của mình từ tổng số trithức của nhân loại để thực hiện vai trò nòng cốt người chủ tương lai của đất nướctrong việc nâng cao dân trí, phát huy ý chí tự lực tự cường, công hiến sức lực, trítuệ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại đất nước
Thứ hai, mặt hạn chế trong lối sống: học sinh là lực lượng trẻ, được đào tạo
và giáo dục có hệ thống, có khả năng tiếp cận nhanh nhạy với kiến thức khoa học
kỹ thuật hiện đại và công nghệ mới, đồng thời là lực lượng lao động chủ yếu rấtnăng động, sáng tạo trong tương lai, đặc điểm chung của họ là hiếu động thích hấpthụ cái mới Tuy nhiên, vì thiếu kinh nghiệm sống nên họ thường bắt chước cả cáitốt lẫn cái xấu mà thiếu sự cân nhắc, lựa chọn Họ sẽ dễ bị choáng ngợp trướcnhững cám dỗ vật chất, trong khi họ chưa chuẩn bị cho mình một lối ứng xử phùhợp với cuộc sống hiện đại Cuộc sống sa hoa truỵ lạc, những nhà hàng khách sạn,vũ trường phơi bày trước mắt họ, chào mời, kích thích tính tò mò của họ… như
Trang 17vậy, nếu không trang bị một kiến thức đầy đủ, họ sẽ dễ bị sa ngã, chệch hướngtrong lối sống.
Có thể nói, sự du nhập ào ạt lối sống và những chuẩn mực văn hoá, đạo đứcphi xã hội chủ nghĩa do quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong xuthế hội nhập kinh tế quốc tế mâu thuẫn với đạo đức truyền thống của dân tộc đã vàđang trực tiếp đánh vào những giá trị thiêng liêng của đạo đức và bản sắc văn hoádân tộc Việt Nam được vun đắp qua hàng ngàn năm lịch sử, đặc biệt ảnh hưởngđến lối sống giới trẻ, trong đó có học sinh Một bộ phận không nhỏ thanh niên, họcsinh cả nước nói chung, trong đó thanh niên, học sinh tỉnh Đồng Nai nói riênghiện nay, sống trong sự nô lệ cả tinh thần và vật chất, theo văn hoá ngoại lai bằngcác suy nghĩ nông cạn, chạy theo những giá trị vật chất, đề cao thái hoá vai trò cánhân,… hay thích thể hiện mình theo những chuẩn mực giá trị nước ngoài, xa rờinguồn gốc dân tộc, tự hạ thấp các giá trị vật chất tinh thần của dân tộc, tự biếnmình trở thành một ký sinh trùng của xã hội Như vậy có thể thấy, một bộ phậnkhông nhỏ học sinh ở trên địa bàn tỉnh Đồng Nai chưa có những nhận thức, địnhhướng đúng đắn các vấn đề do hội nhập kinh tế quốc tế đưa lại Vô tình đưa họđến những phạm pháp đáng tiếc
Từ thực trạng trên, chúng ta thấy lối sống của mọi người bị quy định bởihoàn cảnh khách quan của xã hội, bởi những điều kiện sống và sự giáo dục của giađình và xã hội Mỗi học sinh hãy chủ động trên bước đường lập nghiệp và trongmọi hoàn cảnh để vừa thể hiện bản lĩnh của người chủ nhân tương lai của đất nướcvừa thể hiện bản lĩnh của người Việt Nam trong cơn lốc hội nhập với thế giới.Đồng thời, mỗi học sinh phải thấy được trách nhiệm đối với bản thân cũng là tráchnhiệm đối với xã hội; phải tự tạo hành trang cho mình bằng cách nắm lấy tri thứclàm sức mạnh của bản thân; có tinh thần yêu nước, biết phát huy những truyềnthống tốt đẹp của dân tộc; có cá tính, năng lực sáng tạo, có lý tưởng, đạo đức cáchmạng… như vậy mới hoàn thành sứ mệnh là lực lượng quyết định là động lực pháttriển của đất nước nói chung và của tỉnh Đồng Nai nói riêng
2 Những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh trường THPT trong giai đoạn hiện nay
a) Nâng cao nhận thức về giá trị đạo đức cho học sinh
Nhận thức về giá trị đạo đức
- Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho họcsinh THPT trong giai đoạn hiện nay, có vai trò to lớn trong việc nâng cao nhậnthức cũng như điều chỉnh tư tưởng, thái độ và hành vi của con người Bên cạnhviệc phát huy các phương tiện thông tin đại chúng thì việc đề cao tính trách nhiệmcủa các tổ chức đoàn thể trong nhà trường là hết sức cần thiết Với vị trí và vai tròcủa mình trong nhà trường, Đội TNTP HCM là lực lượng hùng hậu thực hiện côngtác truyền thông dưới nhiều hình thức hoạt động khác nhau nhằm thu hút học sinhtham gia vào các hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống
- Giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, truyền thống đạo đức và lốisống cho học sinh hiện nay không chỉ dừng lại ở các chương, điều trong sách vở
mà quan trọng là phải giáo dục bằng chiều sâu lịch sử, những truyền thống đấu
