Ảnh hưởng của đô thị hóa đến môi trường của Hà Nội

Đại học khoa học tự nhiênĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIBài tiểu luận môn: môi trường đô thị và khu công nghiệp Tên đề tài: Ảnh hưởng của đô thị hóa đến môi trường của Hà Nội Sinh viên thực hiện

Đại học khoa học tự nhiênĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Bài tiểu luận môn: môi trường đô thị và khu công nghiệp

Tên đề tài: Ảnh hưởng của đô thị hóa đến môi trường của Hà

Nội

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Nhật Linh

Lớp K54KHMT

Mục lục

A Tổng quan tài liệu

I Lí do chọn đề tài

II Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

III Đô thị hóa trên thế giới và Việt Nam

1 Đô thị hóa trên thế giới

2 Đô thị hóa ở Việt Nam

B Kết quả nghiên cứu

I Đô thị hóa ở Hà Nội

II Môi trường xã hội

1 Môi trường nước

2 Môi trường không khí

A.Tổng quan tài liệu

bố dân cư không đồng đều khiến chính phủ nhiều nước không hài lòng Mức độkhông hài lòng với mô hình phân bố dân cư ở châu Phi là 75% và châu Á 57% cácquốc gia mong muốn có sự thay đổi lớn về phân bố dân cư Tại Mỹ La Tinh vàvùng Caribe, Thái Bình Dương và châu Âu 40% chính phủ mong muốn có nhữngthay đổi lớn về phân bố dân cư Các chính sách nhằm thay đổi phân bố dân cưthường tập trung giảm di cư vào các thành phố lớn Năm 1976, 44% các nước đangphát triển báo cáo đã triển khai các chính sách này và năm 2009 tỷ lệ này tăng lên72% Đồng thời tại các nước phát triển, tỷ lệ các quốc gia có các chính sách giảm

di cư vào các thành phố lớn giảm từ 55% năm 1976 xuống 26% năm 1996, sau đótăng lên 34% năm 2009 Ở Thái Bình Dương, 83% các quốc gia có các chính sáchnày; châu Phi, 77%, châu Á, 66%; Mỹ La Tinh và vùng Caribe, 68%.(UN, 2009).Mặc dù tỷ lệ đô thị hoá ở Việt Nam còn ở mức thấp so với các quốc gia trong khuvực, nhưng cũng đã và đang đối diện với những mặt trái của đô thị hoá, đặc biệt làđối với hai thành phố lớn nhất nước là Hà Nội và Tp Hồ Chí Minh Hai năm qua,

Hà Nội đã và đang đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế dân nhập cư, bao gồm

cả dự thảo Luật thủ đô với những tiêu chuẩn tạo nên những “rào cản” người ngoạitỉnh về Thủ đô

Đi từ truyền thống đến hiện đại, đô thị hoá là quá trình tất yếu và tự nhiên đối vớimỗi quốc gia Để giảm bớt và hạn chế những tác động của di cư tự phát, cần cóquy hoạch đô thị một cách khoa học, phát triển hệ thống đô thị một cách hài hoàgiữa các vùng, miền và các địa phương Quá trình phát triển của mỗi cộng đồng,quốc gia nói chung và đô thị hoá nói riêng không thể tách rời vấn đề dân số

Bài tiểu luận này em xin trình bày về các vấn đề môi trường bao gồm cả môitrường tự nhiên và môi trường xã hội do quá trình đô thị hóa ở Hà Nội và đề xuấtcác giải pháp

II Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: các vấn đề môi trường do đô thị hóa gây ra bao gồm môitrường tự nhiên và xã hội

Phạm vi: thành phố Hà Nội

Phương pháp nghiên cứu: thu thập, tổng hợp tài liệu thứ cấp

Mục tiêu: - Nhận định được các vấn đề môi trường do đô thị hóa

- Đề xuất các giải pháp

III Đô thị hóa trên thế giới và Việt Nam[1]

Đô thị hóa là sự mở rộng của đô thị , tính theo tỉ lệ phần trăm giữa dân số haydiện tích đô thị trên tổng số dân hay diện tích của một vùng hay khu vực gọi làmức độ đô thị hóa Hoặc tính theo tỉ lệ gia tăng của hai yếu tố đó theo thời giangọi đó là tốc độ đô thị hóa

1 Đô thị hóa trên thế giới

Bảng 1 Dân số và dân số đô thị ở nhóm các nước phát triển và

đang phát triển, 1950-2050 (tỷ người)

Bảng 1 cho thấy, tỷ lệ tăng dân số đô thị trên thế

giới đang chậm lại Từ năm 1950 đến năm 2009,

dân số đô thị trên thế giới trong giai đoạn này tăngtrung bình 2,6%/năm, với số dân tăng gấp gần 5lần từ 0,7 tỷ lên đến 3,4 tỷ Trong giai đoạn 2009-

2025, dự báo dân số đô thị trên thế giới tăng trungbình 1,8%/năm, nếu mức tăng này tiếp tục đượcduy trì, dân số đô thị sẽ tăng gấp đôi trong 39 nămnữa Trong giai đoạn 2025-2050, tỷ lệ tăng dân số

đô thị ước tính giảm xuống 1,3%/năm.(UN, 2010) Dân số đô thị tăng kết hợp với giảm tăng dân số nông thôn dẫn đến đô thịhoá liên tục, điều này thúc đẩy sự tăng tỷ lệ dân số sống ở các khu vực thành thị.Trên toàn cầu, mức độ đô thị hoá ước tính tăng từ 50% năm 2009 lên đến 69%năm 2050 Các khu vực phát triển hơn có mức độ đô thị hoá tăng từ 75% lên 86%

trong cùng thời kỳ Ở các vùng đang phát triển, tỷ lệ đô thị có thể sẽ tăng từ 45%năm 2009 lên đến 66% năm 2050.

Bảng 2 Tỷ lệ dân số đô thị ở nhóm các nước phát triển và đang phát triển, 1950-2050 (%)

2050 cả nước sẽ có hơn 65,8 triệu dân sống ở các đô thị, với tỷ lệ đô thị hoá là59%

Bảng 3 Dân số đô thị và tỷ lệ dân số đô thị Việt Nam, 1950 -2050

Năm Dân số

cả nước (ngàn người)

Dân số

đô thị (ngàn người)

% dân

số đô thị

Năm Dân số

cả nước (ngàn người)

Dân số

đô thị (ngàn người)

% dân

số đô thị

B Kết quả nghiên cứu

I Đô thị hóa ở Hà Nội

Ở thời điểm 0h ngày 01/4/2009 dân số Hà Nội có 6.448.837 người, chiếm7,51% dân số cả nước, xếp thứ 2 về số dân sau thành phố Hồ Chí Minh Qua 10năm (từ 1999 đến 2009) dân số Hà Nội tăng thêm 1.204.688 người, bình quân mỗinăm trong 10 năm dân số Hà Nội tăng 120 nghìn người, tốc độ tăng dân số bìnhquân năm là 2,11% (bao gồm cả tăng do di dân), mức tăng này cao hơn so với mứctăng bình quân của cả nước (1,2%), cao hơn hai lần mức tăng của vùng Đồng bằngsông Hồng (0,9%)

Mật độ dân số chung toàn thành phố là 1.926 người/km2, (cao hơn 7,4 lần mật độdân số cả nước 256 người/km2) và phân bố không đều giữa các quận, huyện, thị xã.Nơi có mật độ dân số cao nhất là quận Đống Đa 36.550 người/km2, quận Hai BàTrưng 29.368 người/km2; nơi có mật độ dân số thấp nhất là huyện Ba Vì 576người/km2

Dân số sống ở khu vực thành thị có 2.632.087 người và ở khu vực nông thôn là3.816.750 người Tỷ trọng dân số ở khu vực thành thị là 40,8%, nhiều hơn 34,75%vào năm 1999 và bằng 10,37% dân số thành thị của cả nước Tỷ lệ tăng dân số khuvực thành thị bình quân mỗi năm trong thời kỳ 1999-2009 là 3,76%; trong khi đó

tỷ lệ này ở khu vực nông thôn là 1,12% Trong 1,2 triệu người tăng lên giữa haicuộc Tổng điều tra có 812 nghìn người ở khu vực thành thị chiếm 66,9% và 401nghìn người ở nông thôn chiếm 33,1%

Tổng điều tra Dân số cung cấp tỷ suất di cư thuần trong vòng 5 năm qua của HàNội là +49,8%o; trong đó tỷ suất nhập cư là 65,3%o và tỷ suất xuất cư là 15,5%o.Với tỷ suất dương về di cư thuần, Hà Nội là một trong số ít thành phố có tỷ suất

nhập cư cao trong cả nước như tỉnh Đồng Nai 68,4%; TP Hồ Chí Minh 116,0%;Bình Dương 341,7%.

Diện tích của Hà Nội tăng từ 1000Km2 lên 3324,92km2 sau đợt mở rộng địa giớihành chính năm 2008 Hà Nội là một trong hai đô thị có mức và tốc độ đô thị hóacao nhất Việt Nam Năm 2010, tỷ lệ đô thị hóa là 30 – 32% và ước tính đến năm

2020 là 55- 65% Quá trình đô thị hóa ở Hà Nội phát triển mạnh théo chiều rộng

Qua 10 năm (từ 1999 đến 2009) dân số Hà Nội tăng thêm 1.204.688 người, bìnhquân mỗi năm trong 10 năm dân số Hà Nội tăng 120 nghìn người, tốc độ tăng dân

số bình quân năm là 2,11% (bao gồm cả tăng do di dân), mức tăng này cao hơn sovới mức tăng bình quân của cả nước (1,2%), cao hơn hai lần mức tăng của vùngĐồng bằng sông Hồng (0,9%)

Chính làn sóng di dân này đã gây những sức ép rất lớn lên tài nguyên đất, hạ tầng

đô thị: đường giao thông, nhà ở, trường học, các vấn đề về an ninh trật tự xã hội

Bảng 4: Phân bổ diện tích các loại đất còn lại của thành phố Hà Nội trong kỳ kế hoạch

Diện tích hiệntrạng năm2005

Đã thựchiện năm2006

- Từ năm 2005 đến năm 2010, Hà Nội thực hiện thu hồi, chuyển hơn 5.200

ha đất nông nghiệp để phục vụ cho nhu cầu phát triển của đô thị

- Làng Phú Điền, huyện Từ Liêm được coi là một làng thuần nông với diệntích đất nông nghiệp năm 2000 là 147,7 ha với 1.088 hộ gia đình làm nôngnghiệp, trung bình mỗi hộ có khoảng 1.350 m2 đất nông nghiệp Đến năm 2011,tổng diện tích đất bị thu hồi gần 100 ha( khoảng 67,7%) phục vụ cho 100 dự ánxây dựng trung cư, văn phòng, biệt thự

- Diện tích đất nông nghiệp đang giảm dần, nhưng diện tích đất nông nghiệp

bị bỏ hoang cũng tăng lên: Tính đến thời điểm hiện tại, huyện Gia Lâm có khoảng

70 ha đất nông nghiệp bỏ hoang để cỏ mọc

- Khu vực ngoại thành nói chung, nhất là ở 2 huyện Từ Liêm và Thanh Trìđất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, do tốc độ đô thị hóa nhanh

- Cùng với đó có khoảng 20 vạn lao động nông nghiệp sẽ phải chuyển đổinghề đang đặt ra cho công tác quy hoạch phải có bước đi thích ứng với tốc độphát triển tại vùng ngoại thành Hà Nội hiện nay

- Trung bình 1 km đường tại Hà Nội đang phải gánh chịu 6.500 chiếc ô tô và xegắn máy các loại -> đường sá bị xuống cấp…

- Tỷ lệ đất dành cho giao thông ở Hà Nội mới chỉ đạt khoảng 8% (bằng 1/3 so vớitiêu chuẩn của một đô thị hiện đại)

- Giao thông công cộng ở Hà Nội hiện chỉ có xe buýt và cũng mới đáp ứng đượcmột tỷ lệ rất thấp, khoảng 10% nhu cầu đi lại của người dân trên địa bàn thànhphố

- Mật độ đường bình quân ở nội thành rất thấp, chỉ đạt 4,38 km đường/km2

và phân bố không đều Mặt cắt ngang đường đa số hẹp với nhiều nút giao cắtđồng mức Cơ cấu đường giao thông vừa thiếu lại vừa yếu như vậy, nhưng mật độcác phương tiện lưu thông trên đường lại rất cao

b Các công trình công cộng :

- Thành phố Hà Nội có 29 quận, huyện với tốc độ xây dựng cao ốc, khuchung cư chóng mặt nhưng chỉ có 5 nhà văn hóa dành cho thiếu nhi ở cấp quận,huyện

- Hà Nội hiện có khoảng 2.100 điểm vui chơi dành cho trẻ em, tuy nhiên cóhơn 30% trong số đó có trang thiết bị sơ sài và đều xuống cấp Nên trẻ em phải ragiữa đường đá bóng, chơi cầu lông, trẻ em ngoại thành ra tắm sông, ao, hồ

c Trường học :

- Tính đến hết năm học 2010-2011, trên địa bàn TP có 837 trường mầm non

và hơn 12.000 nhóm, lớp So với năm học trước, con số này đã tăng hơn 10trường và 1.200 nhóm, lớp

- Nhờ thế, số lượng trẻ được huy động ra lớp đã lên tới gần 361.000 trẻ, tăngkhoảng 32.000 trẻ so với năm học trước

- Do sự gia tăng dân số cơ học mạnhà Hà Nội đang đứng trước nhiều khókhăn khi phải giải quyết mâu thuẫn giữa điều kiện cơ sở vật chất trường lớp thiếuthốn với nhu cầu gửi con của người dân ngày càng cao

- Thống kê sơ bộ, vẫn còn khoảng 70% trẻ độ tuổi nhà trẻ và 10% trẻ độ tuổimẫu giáo chưa được chăm sóc, giáo dục trong các cơ sở giáo dục mầm non Vì thế

mà tình trạng phụ huynh chầu chực, xếp hàng xin học cho con tại một số trườngmầm non từ nửa đêm, sáng sớm vẫn còn diễn ra trong mùa tuyển sinh vừa qua

- Sĩ số trẻ/lớp của nhiều trường mầm non vì thế luôn quá tải Tình trạng 60

-70 trẻ/lớp khá phổ biến, không chỉ ở các trường khu vực nội thành Thậm chí,theo thống kê sơ bộ đầu năm học mới 2011-2012, đã có lớp lên tới > 80 trẻ

Hình 3:1h sáng 1/7/2009, hàng chục phụ huynh mang theo đồ ăn,

chiếu nằm trước cổng mầm non Tuổi Hoa (Đống Đa, Hà Nội) để

xí chỗ nộp hồ sơ Ảnh: Tiến Dũng

Hình 4:Hàng trăm phụ huynh phải dầm mưa đợi trước cổng mầm

non Thanh Xuân Bắc (Thanh Xuân) tối 30/6/2010 để quyết giành lấy

một suất học Ảnh: Ngọc Thúy

Hình 5:Năm 2011 mầm non Thành Công chỉ nhận 140 trẻ 2-3

tuổi, khi tổng số trẻ ở độ tuổi này gấp 3 lần à chập tối 30/6,

hàng trăm phụ huynh đã quây kín cổng trường Ảnh: Hoàng Hà.

Hình 6: Số chỉ tiêu tuyển sinh 2012 tại trường PTCS Thực

Nghiệm có hạn, trong khi số người lại đông nên hàng trăm phụ

huynh đã đẩy đổ cổng trường, lao vào trong sân Ảnh: Hoàng Hà

Tình trạng phụ huynh chờ đợi từ đêm thậm chí chen lấn xô đẩy để mua được hồ

sơ xin học cho con không còn xa lạ trong những năm gần đây Có thể nói xin học

ở trường công lập đúng tuyến cho con là nỗi lo của mọi bậc phụ huynh ngay từ bậc mầm non khi mà sô lượng trẻ quá đông mà số lượng trường mầm non công lập đáp ứng lại quá thấp

- Bê tông hoá hầu hết diện tích mặt đất đô thị, làm giảm khả năng thấm tiêu nước mưa

- Hệ thống thoát nước của đô thị vốn đã quá thấp kém cả về mạng lưới cống thoát, cả về thiết diện dòng chảy, khi cải tạo sông, hồ lại đều kè đá 450

và một số đoạn sông còn bị cống hoá làm giảm khả năng chứa nước, giảm dòng chảy thoát nước

- Đô thị Hà Nội ngày càng mở rộng, tổng lượng nước mưa tập trung trong nội thị ngày càng lớn, trong khi hệ thống sông ngòi thoát nước ngày càng bị thu hẹp và các đường ống, các cống ngày càng bị bồi lắng

- Trong 20 năm qua, hầu như năm nào Hà Nội cũng bị úng ngập trong mùa mưa, năm ít nhất không dưới 25 điểm bị úng ngập

- Trận mưa ngày 13/7/2010 với lượng mưa trên 100mm đã gây ra hơn

100 đường phố bị úng ngập, làm cho giao thông rối loạn

Hình 6: ngập lụt trên đường phố năm 2008

(nguồn: internet)

Hình 7: người dân phải dắt xe qua đoạn đường ngập (nguồn:

internet)

Hình 8: nước mưa tràn cả vào trong nhà (nguồn: internet)

Hình 9: người dân câu cá ở trên đường (nguồn internet)

Hình 10: đây là nguyên nhân chính gây nên tình trạng ngập lụt ở Hà Nội

di cư tạm thời đang phải thuê nhà để ở, số còn lại cũng phải cư trú dưới các hình thức tạm bợ tại nơi làm việc hay cư trú bất hợp pháp tại nơi công cộng hay trong các xóm liều.

- Những xóm liều, xóm nhảy dù này là những tụ điểm phức tạp về an ninh trật tự rất nhức nhối ở thủ đô

- Chỉ 29,6% những người di cư lâu dài có được nhà riêng

- Bình quân diện tích về nhà ở chung cho người dân Hà Nội chỉ đạt 5m2/người trong đó 44,1% là những ngôi nhà thiếu ánh sáng hoặc không có ánh sáng Số gia đình sống 3-4 thế hệ cũng chiếm tới 36,8%

- Các dự án nhà ở cho người có thu nhập thấp chậm tiến độ, giá vẫn còn cao, khôngphù hợp với người lao động

- Thiếu đất làm nhà, trong khi nhu cầu lại cao, nhiều hộ dân tự ý lấn chiếm đất để xây nhà, một ví dụ điển hình đó là “khu ổ chuột” ở chân cầu Long Biên, phường Phúc

Xá, Ba Đình, Hà Nội

Đây lại là nơi nghỉ ngơi sau những giờ lao động mệt nhọc của hàng trăm lao động ngoại tỉnh Họ chủ yếu đến từ Hưng Yên, Nam Định, Hà Tây cũ lên bán hoa quả rong trong phố, khuân vác hàng hóa trong chợ Long Biên Nhiều người gọi đó là khu ổ chuột,xóm liều giữa thủ đô

Phần lớn ở đây đều là phụ nữ, thậm chí có cả những đứa trẻ 15 - 16 tuổi

Hình 11: khu nhà xập xệ ở chân cầu Long Biên(nguồn: internet)

Hình 12: căn phòng chỉ vẻn vẹn 6m2 của người lao động thuê (nguồn: internet)

Điều kiện vệ sinh kém, an ninh trật tự không được đảm bảo vì người thuê trọ ở đây đều là người ngoại tỉnh, không có đăng ký thường trú, gây khó khăn cho việc quản lí, môi trường bị ô nhiễm do không có các hệ thống thoát nước thải từ các hộgia đình

 Quản lý trật tự xã hội:

- Số lượng các nhà hàng, khách sạn, các tụ điểm mát xa, vũ trường… ngày càng tăng lên địa bàn thành phố, thu hút một số lượng lớn người di cư các tỉnh khác tới làm việc

- Hiện nay, Hà Nội có 5496 tiếp viên phục vụ trong các nhà hàng nhưng có tới

3809 người là lao động di cư (61,1%), trong đó, 84,1% số tiếp viên bắt đầu đến thành phố từ năm 2004 Nhiều tiếp viên ngoại tỉnh (27,5%) sống ngay tại các cơ sở làm việc, gây khó khăn cho vấn đề quản lý các tệ nạn xã hội

- Với đặc diểm thành phần dân cư và loại hình nghề nghiệp phức tạp à gây khó khăn cho quản lý người nhập cư Nhất là những đối tượng sống tự do, không khai báo

III Môi trường tự nhiên

Một môi trường nữa cũng chịu tác động rất lớn của đô thị hóa đó chính là môi trường tự nhiên, khi mà mọi yếu tố đều chịu sự quá tải

1 Môi trường nước

 Nước mặt: [5]

- Ô nhiễm các sông nội thành: Các sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Sét, Lừ của Hà Nội đã biến thành kênh thoát nước thải chưa được xử lý, các chất ô nhiễm hữu cơ vượt quy chuẩn cho phép đối với nước loại B nhiều lần, mặt nước biến thành màu đen, các khí NH3, CH4, H2S bốc mùi hôi rất khó chịu

Hình 13: Diễn biến hàm lượng BOD5 trong nước sông Tô Lịch (màu xanh) và sông Kim Ngưu (màu vàng) 10 năm gần đây, Biến đổi môi trường trong quá trình đô thị hóa thủ đô

Hà Nội, GS TSKH Phạm Ngọc Đăng

Xét hình trên ta thấy, trong kế hoạch 5 năm kỉ niệm 1000 năm Thăng Long, nước sông TôLịch và sông Kim Ngưu bị ô nhiễm hơn giai đoạn 2000-20004 Tính trung bình năm năm 2005- 2009 hàm lượng BOD5 sông Tô Lịch cao hơn 3,1 lần, Kim Ngưu cao hơn 4,5 lần giới hạn tối đa cho phép đối với loại nước B2 (BOD5≤ 25)

Theo số liệu quan trắc môi trường, nước Hồ Tây và Hồ Bảy Mẫu trong nhiều năm qua của trạm quan trắc môi trường CEETIA ở hình dưới đây cho ta thấy hàm lượng BOD5 củahai hồ này có xu hướng tăng dần theo thời gian