Uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc_ Địa vị pháp lý, thực tiễn hoạt động và vấn đề nâng cao vai trò [full]

Bài vi t “Eyes on the Prize: The Quest for Nonpermanent Seats on the UN Security Council” c a David M... Malone Global Governance, 6, 2000; “How Much Is a Seat on the Security Council Wo

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n án là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s

li u đư nêu trong lu n án có ngu n g c rõ ràng, k t qu c a lu n án là trung th c

và ch a đ c ai công b trong b t k công trình nào khác

Tác gi lu n án

Nguyên v n ti ng Vi t

i h i đ ng

H i đ ng B o an Liên h p qu c

L c l ng gìn gi hòa bình Tòa án Công lý Qu c t

y viên không th ng tr c

y viên th ng tr c

African Union Group 4

Non-Aligned Movement Small Five

Troop Contributing Countries

Uniting for Consensus

Hi p h i các qu c gia ông Nam Á

Nhóm Liên minh Châu Phi Nhóm 4 n c

Phong trào không liên k t Nhóm 5 n c nh

Các n c đóng góp quân cho l c

l ng gìn gi hòa bình Nhóm Liên minh vì ng thu n

Bi u đ 2.3 Ngh quy t c a H i đ ng B o an giai đo n 1946-2012 62

B ng 3.1 Các qu c gia có nhi u n m đ m nhi m v trí y viên

không th ng tr c H i đ ng B o an

112

Bi u đ 3.2 T l các qu c gia xét theo s nhi m k đ m nhi m vai

trò y viên không th ng tr c H i đ ng B o an trên

t ng s qu c gia thành viên Liên h p qu c

M C L C

L I CAM OAN ii

DANH M C CỄC T VI T T T iii

DANH M C B NG, BI U v

M U 1

CH NG 1: C S TH C TI N VÀ C S PHỄP Lụ V Y VIểN KHỌNG TH NG TR C H I NG B O AN LIểN H P QU C 16

1.1 C s th c ti n 16

1.1.1 S ra đ i c a Liên h p qu c 16

1.1.2 Nh ng nguyên t c chính c a tr t t th gi i sau 1945 19

1.2 C s pháp lý 20

1.2.1 Hi n ch ng Liên h p qu c 20

1.2.2 Các quy đ nh c a Hi n ch ng v u viên không th ng tr c và th c ti n tri n khai 22

1.2.3 Các quy đ nh c a Hi n ch ng v H i đ ng B o an có nh h ng đ n u viên không th ng tr c 36

1.3 Các s a đ i Hi n ch ng liên quan đ n v trí c a y viên không th ng tr c 44

1.3.1 Th c ti n s a đ i Hi n ch ng 44

1.3.2 M t s ph ng án c i t H i đ ng B o an 45

1.3.3 Các đ xu t s a đ i Hi n ch ng nh m nâng cao v trí y viên không th ng tr c 48

Ti u k t 52

CH NG 2: HO T NG C A U VIểN KHỌNG TH NG TR C T I H I NG B O AN LIểN H P QU C 54

2.1 C h i và thách th c 54

2.1.1 C h i và và thách th c trong vi c phát huy vai trò 54

2.1.2 C h i và thách th c trong quá trình thông qua quy t đ nh 68

2.2 Th c ti n ho t đ ng c a m t s qu c gia H i đ ng B o an 74

2.2.1 Th c ti n ho t đ ng c a Singapore t i H i đ ng B o an 75

2.2.2 Th c ti n ho t đ ng c a n t i H i đ ng B o an 79

2.2.3 S chu n b c a Úc cho nhi m k 2013-2014 82

2.2.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 85

2.3 Th c ti n ho t đ ng c a Vi t Nam H i đ ng B o an 87

2.3.1 Các công vi c đ m nhi m 87

2.3.2 Kinh nghi m x lý các v n đ liên quan đ n các n c láng gi ng 89

2.3.3 Kinh nghi m x lý các v n đ có th t o ti n l 92

2.3.4 Thành t u và nh n xét chung 94

Ti u k t 97

CH NG 3: M T S XU T NỂNG CAO VAI TRọ C A Y VIểN KHỌNG TH NG TR C 99

3.1 S c n thi t nâng cao vai trò c a y viên không th ng tr c 99

3.2 Các cách ti p c n trong vi c nâng cao vai trò y viên không th ng tr c 106

3.2.1 Các y u t ng n h n trong cách ti p c n 106

3.2.2 T m quan tr ng c a cách ti p c n r ng và dài h n 108

3.2.3 M t s th c ti n v các cách ti p c n 110

3.2.4 Kh n ng v m t cách ti p c n đ c bi t 118

3.3 Các bài h c kinh nghi m nâng cao vai trò u viên không th ng tr c 122

3.4 xu t xây d ng các th c ti n ho t đ ng nh m nâng cao vai trò y viên không th ng tr c 130

3.5 Bài h c kinh nghi m vƠ đ xu t đ i v i Vi t Nam 136

3.5.1 Xây d ng ch tr ng, m c tiêu và ph ng châm tham gia 137

3.5.2 Các b c chu n b cho vi c đ m nhi m vai trò 141

3.5.3 xu t các v n đ c n chú tr ng phát huy 144

Ti u k t 145

K T LU N 148

DANH M C CỄC CỌNG TRỊNH NGHIểN C U C A TỄC GI Ã CỌNG B Cị LIểN QUAN N LU N ỄN 151

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 152

M U

1 Lý do ch n đ tài

Liên h p qu c (LHQ) là t ch c chính tr qu c t l n nh t th gi i H i

đ ng B o an (H BA), v i trách nhi m hàng đ u trong vi c gi gìn hoà bình và

an ninh qu c t , là c quan duy nh t c a LHQ có th đ a ra nh ng quy t đ nh có tính ràng bu c đ i v i t t c các qu c gia B i đ c đi m này mà H BA đ c coi

là c quan quy n l c nh t LHQ và các qu c gia coi vi c đ c b u làm y viên không th ng tr c (UVKTT) H BA là c h i và vinh d , góp ph n nâng cao v

th c a mình trên tr ng qu c t Các cu c v n đ ng tranh c vào H BA

th ng c ng th ng và quy t li t N u các qu c gia coi vi c tr thành thành viên LHQ là m t trong nh ng m c đích quan tr ng nh t khi tham gia vào quan h chính tr qu c t thì vi c đ c đ m nhi m v trí UVKTT H BA đ c cho là m t trong nh ng m c tiêu khó kh n nh ng c ng vinh d nh t đ i v i m i thành viên LHQ

Sau khi tr thành thành viên LHQ n m 1977, th và l c c aVi t Nam đư

t ng lên qua hai m i n m ti n hành công cu c đ i m i Tích c c th c hi n

đ ng l i đ i ngo i r ng m , đa d ng hoá, đa ph ng hoá quan h qu c t trên tinh th n Ngh quy t i h i ng l n th VIII (1996), Vi t Nam đư đ t thành công l n t i LHQ khi đ c b u vào v trí UVKT H BA nhi m k 2008-2009

S ki n này là d u n quan tr ng nh t trong h n 3 th p k quan h Vi t Nam ậ LHQ, đ ng th i là đ nh cao c a quá trình h i nh p, tham gia đóng góp tích c c,

có trách nhi m t i các t ch c qu c t đa ph ng và khu v c K t qu và kinh nghi m ho t đ ng c a Vi t Nam H BA không ch kh ng đ nh s đúng đ n

Vi t Nam đư chính th c tuyên b ti p t c ng c vào v trí này nhi m k

2020-2021 ây là lỦ do khi n tác gi quy t đ nh nghiên c u v v trí và vai trò c a UVKTT H BA và liên h , đ xu t cho ho t đ ng c a Vi t Nam c quan này

nh m nâng cao v th qu c t và b o v l i ích qu c gia c a Vi t Nam

Trên th c t , nhi u qu c gia thành viên LHQ ch a đ c b u làm UVKTT

l n nào, đa s các qu c gia m i ch có c h i đ m nhi m v trí UVKTT m t đ n hai l n trong su t kho ng th i gian t n t i c a t ch c này Trong khi đó, công

vi c t i H BA l i vô cùng thách th c b i m c đ nh y c m c a các v n đ , kh i

l ng công vi c l n, c ng đ làm vi c cao và th t c ho t đ ng r c r i Vi c

đ m nhi m thành công và phát huy vai trò c a UVKTT do đó luôn là thách th c

đ i v i m i qu c gia trong đó có Vi t Nam

qu c a H BA t ng lên, m t khác v n có nh ng tr ng h p can thi p gây tranh cãi v m c đ thi t h i đ i v i ng i dân c ng nh h u qu tiêu c c cho c m t

qu c gia và đ ng sau đó là câu h i v quy n l i c a các UVTT khi n m i quan tâm đ n vi c nâng cao vai trò c a các UVKTT l i càng có Ủ ngh a trên th c t

Ngay t đ u, các nhà so n th o Hi n ch ng đư kh ng đ nh s c n thi t

s a đ i Hi n ch ng H n n a, t ng quan l c l ng trên th gi i đư có nhi u thay đ i N u vào n m 1945 LHQ ch g m 51 thành viên ban đ u thì hi n nay s

l ng thành viên LHQ đư t ng lên 193 Tr c b i c nh đó, LHQ luôn xác đ nh

c n có nh ng s c i t phù h p Các n l c c i t H BA đang đ c th o lu n chính th c t i LHQ hi n nay t p trung vào hai h ng chính là t ng s l ng y viên H BA, trong đó ch y u là UVKTT và c i t ph ng pháp ho t đ ng c a

c quan này theo h ng minh b ch và thu n l i h n cho s tham gia c a các

qu c gia Có th th y, m c dù không đ c p m t cách tr c ti p, nh ng hai c m

v n đ c i t H BA hi n nay đ u liên quan đ n vi c nâng cao v th và vai trò

c a UVKTT Là m t thành viên LHQ, Vi t Nam không th đ ng ngoài và không nên đ ng ngoài quá trình c i t này Các nhóm qu c gia v i các ph ng án đ

xu t c i t luôn n l c ti p c n các thành viên LHQ, trong đó có Vi t Nam đ tìm ki m s ng h ây là c h i đ Vi t Nam có th đóng góp vào s đ nh hình nên nh ng thay đ i m i H BA Bên c nh đó, đây c ng là c h i đ , đ i

l i, Vi t Nam có th nh n đ c s ng h c a các n c đ i v i Vi t Nam t i các

di n đàn và các c quan c a LHQ nh vi c Vi t Nam ng c vào H i đ ng Nhân quy n (2014-2016), vào H i đ ng Kinh t Xã h i (2016-2018), vào H i

đ ng B o an (2020-2021)

Xu t phát t nh ng nh n th c nh trên, nghiên c u sinh đư ch n v n đ

" y viên không th ng tr c H i đ ng B o an Liên h p qu c: đ a v pháp lý1

,

th c ti n ho t đ ng và v n đ nâng cao vai trò" làm đ tài lu n án ti n s Vi c nghiên c u nh m nâng cao vai trò c a UVKTT mang tính c p thi t và góp ph n vào quá trình c i t H BA hi n nay t i LHQ Vi t Nam, v i t cách thành viên LHQ ho c t cách UVKTT có th có nh ng đóng góp tích c c cho ti n trình này, qua đó nâng cao v th c a qu c gia trên tr ng qu c t

Khái ni m “đ a v pháp lý c a UVKTT” trong lu n án này đ c hi u là t ng h p các quy đ nh c a Hi n

ch ng LHQ v v trí, ch c n ng và quy n h n c a UVKTT t i H BA; m i liên h c a UVKTT v i các UVTT và các c quan c a LHQ

Các công trình nghiên c u có liên quan tr c ti p đ n UVKTT th ng t p trung ch y u vào m t s c m v n đ chính: (i) th c ti n b u UVKTT, (ii) các

l i ích v kinh t và tài chính mà các n c UVKTT có th có đ c khi đ m nh n

v trí này và (iii) s chu n b và kinh nghi m c a m t s n c khi đ m nhi m v

trí UVKTT

C m v n đ đ c quan tâm nhi u nh t là các quy đ nh và th c ti n v b u UVKTT Sydney D Bailey và Sam Daws khi vi t v UVKTT trong cu n The Procedure of the UN Security Council (Oxford University Press Inc., New York, 1998) đư dành ph n chính t p trung phân tích th c ti n b u UVKTT, đ c bi t là các tr ng h p mà H đư ph i ti n hành b u nhi u vòng do có s c nh tranh

c a các qu c gia vào v trí này M c dù nghiên c u v th c ti n b u UVKTT

nh ng các tác gi hoàn toàn không đi vào phân tích các quy đ nh v tiêu chí b u UVKTT Vì v y k t qu nghiên c u c a nhóm tác gi ch d ng vi c mô t th c

ti n trong l nh v c này mà ch a tìm hi u đ c nguyên nhân c a nh ng khó kh n trong quá trình b u ch n t các góc đ khác nhau, c ng nh ch a nêu lên đ c

nh ng đ xu t nh m hoàn thi n vi c b u ch n T ng t , n i dung liên quan đ n UVKTT trong cu n The Charter of The United Nations: A Commentary do Bruno Simma và nhóm tác gi biên t p (Oxford University Press, 2002) c ng đ

c p đ n th c ti n b u UVKTT M c dù m c tiêu chính c a cu n sách t p trung vào vi c phân tích, gi i thích và bình lu n v các quy đ nh pháp lý qu c t trong

Hi n ch ng LHQ, tuy nhiên, Bruno Simma và nhóm tác gi ch a đ c p đ n

đ a v pháp lý c a UVKTT, và nh v y đư b sót m t v n đ quan tr ng trong khuôn kh c a LHQ Bài vi t “Eyes on the Prize: The Quest for Nonpermanent Seats on the UN Security Council” c a David M Malone (Global Governance, 6, 2000) c ng nghiên c u th c ti n ng c và tranh c vào v trí UVKTT Malone

đư cung c p nh ng phân tích khá thi t th c và b ích t góc đ xác đ nh m c tiêu và s chu n b c a các qu c gia ng c viên Tuy nhiên, bài vi t ch d ng

nh ng bình lu n m c dù khá th ng th n nh ng còn r t s l c v v n đ này và

ch a đ c p đ n UVKTT m t cách t ng th Trang web nghiên c u v H BA ra

đ i n m 2008 v i tên g i Security Council Report (www.securitycouncilreport.org), do nhà nghiên c u, nhà ngo i giao, c u đ i s

c a New Zealand, ông Colin Keating ph trách, hàng n m đư công b các Báo cáo Nghiên c u v th c ti n b u UVKTT Các Báo cáo Nghiên c u này, ngoài

vi c c p nh t thông tin v các ng c viên tranh c vào gh UVKTT hàng n m, tình hình v n đ ng b u c , m c đ ng h c a các n c, m i n m c ng dành

m t ph n đáng k t p trung t ng h p và phân tích m t/ m t s khía c nh nh t

đ nh trong th c ti n b u UVKTT So v i các công trình nêu trên, các Báo cáo Nghiên c u trên trang web Security Council Report mang tính c p nh t h n do bám sát tình hình b u UVKTT hàng n m, đ ng th i qua các n m, các nhà nghiên

c u c ng dành công s c t ng h p các s li u có th s d ng h u ích cho vi c nghiên c u v UVKTT, đ c bi t có th k đ n Báo cáo Nghiên c u n m 2011,

2012 và 2013

C m v n đ đ c quan tâm th hai là m i liên h gi a chi c gh UVKTT

và các l i ích v kinh t và tài chính mà các n c có th có đ c khi đ m nh n

v trí này Có th nh c đ n các bài vi t đi n hình trong l nh v c này nh : “Eyes

on the Prize: The Quest for Nonpermanent Seats on the UN Security Council”

c a David M Malone (Global Governance, 6, 2000); “How Much Is a Seat on the Security Council Worth? Foreign Aid and Bribery at the United Nations” c a Ilyana Kuziemko và Eric Werker (Journal of Political Economy, 2006, vol 114,

no 5); “Global horse trading: IMF loans for votes in the United Nations Security Council” c a Axel Dreher, Jan-Egbert Sturm và James Raymond Vreeland, (7, 2008); “Development Aid and International Politics: Does membership on the

UN Security Council influence World Bank decisions?” c a Axel Drehera, Egbert Sturmb và James Raymond Vreeland, (7, 2007) Lo t bài vi t này t p trung nghiên c u m t v n đ khá nh y c m và không d ch ng minh, đó là li u

Jan-có vi c “mua phi u” đ i v i các UVKTT hay không, hay khái quát h n là có

m i liên h gi a các l i ích v kinh t và tài chính v i vi c b phi u c a UVKTT không Tuy nhiên, cách đ t v n đ nh v y khá thiên l ch khi t p trung nhi u vào góc đ tiêu c c c a hi n t ng này, trong khi các UVKTT hoàn toàn có th

có đ c các l i ích v kinh t và các l i ích khác do vi c th c hi n m t cách chính đáng quy n h n c a mình H BA H n n a, các tác gi ch t p trung nêu lên nh ng l i ích có th có v m t kinh t trong khi các thách th c đ i v i UVKTT H BA là không h nh

C m v n đ cu i cùng - s chu n b và kinh nghi m c a các qu c gia v i

t cách UVKTT H BA đ c trình bày trong m t s bài vi t, tiêu bi u nh :

“In the United Nations Security Council”, c a Kishore Mahbubani trong cu n

The Little Red Dot: Reflections by Singapore’s Diplomats, (Institute of Policy

Studies and World Scientific Publishing Co.Pte.Ltd., 2005) Bài vi t cung c p

m t s kinh nghi m quý báu c a Singapore v i t cách UVKTT H BA Tuy nhiên, do kinh nghi m ho t đ ng H BA luôn liên quan đ n các v n đ khá

nh y c m và th ng ít khi đ c các qu c gia công b chi ti t, t ng t n, vì v y trong bài vi t c a mình, Mahbubani ch đ c p đ n các v n đ m t cách s l c,

t p trung ch y u vào vi c nêu lên nh ng thành t u mà qu c gia này đ t đ c

H BA Các v n đ n i b t H BA vào giai đo n Singapore đ m nhi m v trí UVKTT đ u đ c nh c đ n nh ng không đ c phân tích bình lu n k C ng vì

lý do trên, bài vi t c a Thom Woodroofe “Australia‟s Two Years on the UN Security Council” (AIIA Policy Commentary, Australia Institute of International Affairs 2012, ISSN 1838 ậ 5842), ch phân tích m t cách khái quát v s chu n

b và cách ti p c n c a Úc t i H BA cho nhi m k 2013-2014 c a qu c gia này Tuy nhiên, Woodroofe c ng cung c p nh ng thông tin h u ích v s chu n b

c a m t qu c gia l n khu v c và t m trung trên th gi i cho vi c đ m nhi m v trí UVKTT T ng t , bài vi t c a Changavalli Siva Rama Murthy “India as a Non-permanent Member of the UN Security Council in 2011-12”, (UN Security Council in Focus, Friedrich-Ebert-Stiftung, Electronic ed.: Berlin ; Bonn : FES,

2011) c ng phân tích khái quát nh ng nét chính trong cách ti p c n c a n

v i t cách m t UVKTT H BA Các bài vi t v v n đ này th ng r i rác và

vì nh ng lý do nh y c m, không th đi sâu vào phân tích các qu c gia đư tính toán ra sao khi đ a ra các quy t đ nh trong các tr ng h p c th Ch a có công trình nào so sánh, đ i chi u kinh nghi m và cách ti p c n c a các UVKTT này

v i Vi t Nam và rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

Có l đ c p tr c ti p đ n UVKTT và m t vài khía c nh v đ a v pháp lý

c a UVKTT m c đ s l c có bài vi t “Permanent and elected members of the Security Council” c a Kishore Mahbubani, trong cu n sách The UN Security Council: From the Cold War to the 21st Century (Lynne Rienner Publishers, 2004) do David M Malone biên so n M c dù có phân tích vai trò và m i liên h

gi a các UVTT và UVKTT t i H BA, nh ng Mahbubani l i ch t p trung ch

y u vào các UVTT ch không ph i UVKTT và do đó c ng nhìn nh n, phân tích

v n đ t góc đ c a các UVTT ch không ph i t góc đ c a UVKTT hay ít

nh t thì c ng t góc đ k t h p gi a hai lo i y viên này Cách ti p c n c a Mahbubani trong bài vi t lo i tr kh n ng nghiên c u k v đ a v pháp lý c a UVKTT c ng nh vi c nâng cao vai trò c a các y viên này

Tóm l i, m c dù có nhi u công trình nghiên c u n c ngoài v H BA

và m t s công trình nghiên c u v UVKTT có th s d ng làm c s t t cho nghiên c u c a tác gi lu n án này, nh ng ch a có nghiên c u chuyên sâu nào

n c ngoài v đ a v pháp lý, th c ti n ho t đ ng và vi c nâng cao vai trò c a UVKTT

- Các nghiên c u v H i đ ng B o an có liên quan đ n y viên không

th ng tr c

Trên th gi i có r t nhi u công trình nghiên c u v H BA LHQ, t t ng

th đ n chuyên sâu, liên quan đ n các khía c nh khác nhau nh ch c n ng, quy n h n, c c u t ch c và th t c ho t đ ng c a H BA, th c ti n ho t đ ng

c a H BA, các thách th c đ i v i H BA và v n đ c i t H BA Tiêu bi u có

th k đ n m t s công trình sau Trong giai đo n k t thúc chi n tranh l nh có

cu n sách The United Nations in the Post-Cold War Era c a đ ng tác gi Mingst

và Karns (Westview Press, Oxford, 2nd ed., 2000) nghiên c u t ng th v H BA

đ ng th i g i m nh ng đ c đi m m i trong ho t đ ng c a H BA giai đo n sau Chi n tranh L nh d i góc đ đ i chi u v i giai đo n Chi n tranh L nh Bài báo

c a Berdal "The UN Security Council: Ineffective but Indispensable" (Survival, 45; 2, 2003) không né tránh vi c phân tích nh ng nh c đi m c a H BA nh ng

c ng kh ng đ nh vai trò không th thi u c a c quan này trong b i c nh quan h

qu c t và cán cân quy n l c gi a các n c t khi LHQ ra đ i N i b t g n đây

có cu n The UN Security Council: From the Cold War to the 21st Century (Lynne Rienner Publishers, 2004) do David M Malone biên so n Malone đư t p

h p các bài vi t g n nh v m i khía c nh liên quan đ n H BA Các bài vi t

c a các tác gi là các nhà nghiên c u đ ng th i là các nhà ngo i giao ho c các nhà ho t đ ng th c t , đ n t nhi u qu c gia trên th gi i, mang tính th c ti n cao; v i nh ng s li u, s ki n c p nh t và phong phú; ph n ánh sát và rõ nét xu

h ng và nh ng bi n chuy n tích c c trong ho t đ ng c a H BA giai đo n sau Chi n tranh L nh

Trong các công trình nghiên c u v H BA có hai l nh v c có th nh

h ng tr c ti p đ n vi c nâng cao vai trò c a UVKTT đó là th t c ho t đ ng

c a H BA và v n đ c i t H BA M i nghiên c u chung v H BA nêu trên

đ u có ph n đ c p đ n ch đ c i t H BA Bên c nh đó, c ng có r t nhi u công trình nghiên c u riêng bi t v c i t H BA Trong s đó có th k đ n

cu n sách UN Security Council Reform and the Right of Veto: a cosntitutional perspective c a Bardo Fassbender (Kluwer Law International, 1998); bài báo c a Weiss T.G “The ilussion of UN Security Council reform” (Washington Quarterly, 2003); cu n sách History and Politics of UN Security Council Reform (Routledge, 2005) c a Bourantonis Dmitris; bài vi t c a Bardo Fassbender

“Pressure for Security Council Reform” trong cu n The UN Security Council:

From the Cold War to the 21st Century (Lynne Rienner Publishers, 2004) do David Malone biên so n; bài vi t c a Esther Pan “Backgrounder on UN Reform” (Council on Foreign Relations, 2005); bài vi t c a Jonas von Freiesleben

“Member States Discuss Security Council Reform Again: A Never-Ending Process?” (Center for UN Reform Education, 2008)

V th t c ho t đ ng c a H BA và c i t H BA có m t s bài vi t đáng

l u Ủ nh bài c a Colin Keating “Reforming the working methods of the UN Security Council” (UN Security Council in Focus, Friedrich-Ebert-Stiftung, Electronic ed.: Berlin ; New York: FES, 2011); bài c a Volker Lehmann

“Reforming the working methods of the UN Security Council : the next ACT” (UN Security Council in Focus, Friedrich-Ebert-Stiftung, Electronic ed.: Berlin ; New York : FES, 2013); bài c a Susan Hulton “Council Working Method and Procedure”, trong cu n The UN Security Council: From the Cold War to the 21st Century (Lynne Rienner Publishers, 2004) do David M Malone biên so n

Tuy nhiên, đ c đi m chung c a các công trình nêu trên là các tác gi đ u

vi t v H BA ho c m t khía c nh c th v H BA và không đ c p riêng v UVKTT c ng nh không đ c p đ n m i liên h gi a nh ng v n đ h nghiên

c u đ i v i vi c nâng cao v th và vai trò c a UVKTT M c dù v y, v i m c đích tìm hi u kh n ng nâng cao vai trò UVKTT t góc đ v th c a các UVKTT và th c ti n ho t đ ng c a H BA, các công trình nghiên c u này có th

đ c s d ng h u ích đ so sánh, đ i chi u và ch n l c phát tri n nh ng n i dung phù h p v i m c tiêu c a lu n án

M c dù ch a có công trình nào nghiên c u v UVKTT nh ng các sách, bài báo v s tham gia c a m t s qu c gia vào ho t đ ng c a H BA có th

t ng h p làm c s nghiên c u v UVKTT Cu n sách c a tác gi Nguy n H ng Thao Vi t Nam và H i đ ng B o an Liên h p qu c (Nhà Xu t b n Chính tr

Qu c gia, Hà N i, 2008) là m t trong nh ng nghiên c u m i v H BA và Vi t Nam, có Ủ ngh a th c ti n quan tr ng trong giai đo n Vi t Nam b t đ u đ m nhi m vai trò UVKTT Cu n sách cung c p cho ng i đ c m t b c tranh toàn

c nh đ y đ và c p nh t v H BA Sách không dành ph n riêng vi t v UVKTT

nh ng nh ng nghiên c u v m t s khía c nh trong vi c Vi t Nam đ m nhi m vai trò này c ng nh s chu n b cho nhi m k c a mình, trong ch ng m c nh t

đ nh, có liên quan đ n ch đ này T ng t , bài báo c a tác gi inh Ng c

V ng “S tham gia c a các n c châu Á vào ho t đ ng c a H i đ ng B o an

Qu c Hùng Liên h p qu c và l c l ng gìn gi hòa bình Liên h p qu c (Hà n i,

NXB Chính tr Qu c gia, 2008); các bài báo c a tác gi Nguy n H ng Quân “S

ra đ i c a l c l ng gi gìn hoà bình Liên h p qu c” (T p chí L ch s quân s ,

2006, 171, tr 39-42) và “Các nhân t tác đ ng t i ho t đ ng gìn gi hòa bình

c a Liên h p qu c sau chi n tranh l nh” (Nghiên c u qu c t , 2006, 65 (2), tr

79-92) Các công trình này m c dù ch nghiên c u v LLGGHB ch không ph i

v UVKTT hay m i liên h gi a LLGGHB và UVKTT nh ng có th đ c s

d ng tham kh o cho các nghiên c u c a lu n án v s tham gia và đóng góp c a

UVKTT vào LLGGHB c ng nh ho t đ ng trong l nh v c LLGGHB có th nh

h ng th nào đ n v trí và vai trò c a UVKTT

V vi c th c hi n ch c n ng th m quy n c a H BA có các bài báo c a tác gi Nguy n Kim Ngân “H i đ ng B o an Liên h p qu c và v n đ duy trì

hoà bình, an ninh qu c t ” (T p chí lu t h c: c san k ni m 60 n m thành l p

Liên h p qu c, 2005, tr 56-61) và tác gi Nguy n Th Thu n “H i đ ng B o an

Liên h p qu c v i vai trò gi i quy t tranh ch p qu c t ” (Nhà n c và Pháp

lu t, 2009, (250) 2, tr 74-76, 82)

Nâng cao vai trò UVKTT, m c dù không đ c nh c đ n tr c ti p, nh ng

v b n ch t chính là m t trong các n i dung quan tr ng c a quá trình c i t

H BA Có m t s công trình nghiên c u trong n c v c i t H BA, tuy nhiên

ch a có công trình nào đ c p tr c ti p đ n v n đ nâng cao vai trò UVKTT N i

b t có các bài báo c a tác gi inh Ng c V ng “C i t H i đ ng B o an Liên

h p qu c: Nh ng n l c b o đ m hoà bình và an ninh qu c t ” (Nhà n c và

pháp lu t, 2005, 10, tr 28-32); tác gi Tr n Phú Vinh “C ch ra quy t đ nh c a

H i đ ng B o an Liên h p qu c tr c yêu c u c i t c p bách hi n nay” (T p chí

lu t h c, 2009, (106) 3, tr 75-78); tác gi Lê Th Anh ào “M r ng thành viên

và dân ch hoá nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng c a H i đ ng B o an Liên

h p qu c trong giai đo n hi n nay” (T p chí lu t h c, 2009, (104) 1, tr 3-9, 25);

tác gi oàn Thanh Nhân “Nâng cao hi u qu ho t đ ng c a H i đ ng B o an

Liên h p qu c - yêu c u c p bách trong giai đo n hi n nay”, (T p chí lu t h c:

c san k ni m 60 n m thành l p Liên h p qu c, 2005, tr 62-69)

Ngoài ra, có m t s cu n sách v c c u t ch c c a h th ng LHQ nói chung, m c dù không t p trung nghiên c u v H BA ho c UVKTT nh ng có

th tham kh o khi phân tích, đ i chi u v v trí c a H BA LHQ Liên h p

qu c T ch c Nh ng v n đ pháp lý c b n, y ban Khoa h c xã h i Vi t Nam,

Vi n Lu t h c, Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i, 1985 là m t trong s ít nh ng tài

li u b ng ti ng Vi t vào nh ng n m 80 v LHQ Cu n sách nghiên c u H BA

theo cách ti p c n t ng th , có chú tr ng vào các khía c nh th ch và pháp lý Tuy nhiên, do đ c xu t b n vào nh ng n m 80 nên nhi u n i dung c a cu n sách không c p nh t và có nhi u ph n t p trung gi i thích và kh ng đ nh vai trò

c a Liên Xô t i LHQ và H BA V i cách ti p c n khá t ng t nh ng c p nh t

h n và đa chi u h n có các cu n sách c a tác gi Tr n Thanh H i C c u t

ch c c a Liên h p qu c (NXB Chính tr qu c gia, 2001) và tác gi Võ Anh Tu n

H th ng Liên h p qu c (NXB Chính tr Qu c gia, 2004)

Nh v y, m c dù ch a có công trình nghiên c u chuyên sâu nào trong

n c v UVKTT nh ng các công trình nêu trên đ u cung c p nh ng ki n th c quý báu cho tác gi trong quá trình nghiên c u đ tài lu n án này

3 M c tiêu và nhi m v nghiên c u

- M c tiêu nghiên c u

Lu n án nghiên c u v v trí, vai trò th c ch t c a UVKTT H i đ ng B o

an, làm rõ ho t đ ng c a Vi t Nam trong nhi m k 2008-2009 M c tiêu nghiên

c u c a lu n án nh m (i) đóng góp vào n l c c i t H BA và nâng cao vai trò UVKTT, (ii) ph c v cho ho t đ ng c a Vi t Nam LHQ, bao g m vi c chu n

b cho nhi m k UVKTT 2020-2021 và tham gia vào quá trình c i t H BA

nh m nâng cao vai trò và v th qu c t c a Vi t Nam

- Nhi m v nghiên c u

Phân tích nh ng đi m thu n l i, nh ng b t c p trong các quy đ nh c a

Hi n ch ng LHQ v v trí, ch c n ng, quy n h n c a UVKTT và nh ng v n đ phát sinh trong th c ti n áp d ng có th nh h ng đ n vi c nâng cao vai trò c a các u viên này

Nghiên c u th t c ho t đ ng c a H BA và th c ti n ho t đ ng c a các

qu c gia, trong đó có Vi t Nam, t i H BA LHQ t hai góc đ Th nh t, nh m khai thác nh ng c h i và thách th c đ i v i các UVKTT t i H BA, qua đó tìm

hi u kh n ng phát huy vai trò c a h đ n đâu Th hai, tìm hi u cách ti p c n

c a các qu c gia trong vi c nâng cao vai trò c a UVKTT và đ c bi t là kinh

nghi m th c ti n ho t đ ng t i H BA và các c quan LHQ có th nh h ng

đ n v th và vai trò c a các u viên này

xu t các bi n pháp nâng cao vai trò c a UVKTT, ph c v cho ho t

đ ng c a Vi t Nam t i LHQ và đ m nhi m thành công vai trò UVKTT trong nhi m k t i, bao g m (i) đ xu t th c hi n t t nhi m k hai n m t i H BA, (ii)

đ xu t nâng cao vai trò UVKTT, (iii) đ xu t tìm hi u kh n ng s a đ i Hi n

- Ph m vi nghiên c u:

Trên nguyên t c, có th có nhi u y u t nh h ng đ n v th và vai trò c a UVKTT trong t ng tr ng h p c th Tuy nhiên, m c tiêu c a lu n án này

không m r ng ph m vi nghiên c u đ n t t c các y u t mà ti p c n v n đ nâng cao vai trò c a UVKTT trên n n t ng nghiên c u v v trí, ch c n ng, quy n h n c a UVKTT H BA theo quy đ nh c a Hi n ch ng và th c ti n

ho t đ ng t i H BA Bên c nh đó, do UVKTT là m t b ph n c a H BA và không th tách r i kh i H BA nên c n nghiêu c u v UVKTT trong m i liên h

v i các UVTT, v i ch c n ng, th m quy n và th t c ho t đ ng c a H BA và các c quan khác c a LHQ V m t th i gian, lu n án nghiên c u v UVKTT t khi LHQ đ c thành l p n m 1945 đ n nay, nh ng t p trung k h n vào giai

đo n sau Chi n tranh L nh

Lu n án s d ng ph ng pháp nghiên c u quan h qu c t k t h p v i các

ph ng pháp nghiên c u liên ngành Vi c s d ng ph ng pháp l ch s mang l i

m t b i c nh toàn di n v th c ti n ho t đ ng c a H BA qua các giai đo n

Chi n tranh l nh và H u chi n tranh l nh Ph ng pháp nghiên c u h th ng

đ c s d ng nh m đ a ra m t cái nhìn t ng th v UVKTT, đ a v , th c ti n

ho t đ ng, gi i pháp nâng cao vai trò Các nghiên c u v UVKTT đ c đ t trong

m t m i quan h t ng th , liên h qua l i, s t ng tác và chi ph i v i các UVTT, v i các thành viên LHQ trong ho t đ ng c a H BA, c a H và LHQ

Ph ng pháp nghiên c u th c ti n mang l i cho lu n án m t hình nh chân th c

v ho t đ ng c a UVKTT c ng nh nh ng cách ti p c n trong vi c nâng cao vai trò c a h Trong t ng ph n nghiên c u, lu n án k t h p s d ng linh ho t các

ph ng pháp: k t h p lý lu n v i th c ti n, thu th p tài li u, phân tích và so sánh, quy n p, di n gi i, suy lu n và d báo

6 Nh ng đóng góp c a lu n án

Lu n án là công trình nghiên c u có h th ng đ u tiên t góc đ Vi t Nam

v UVKTT H BA Lu n án góp ph n: (i) nghiên c u t ng th và toàn di n v

đ a v pháp lý c a UVKTT, đ xu t h ng s a đ i Hi n ch ng nh m nâng cao

v trí c a UVKTT; (ii) phân tích c th v c h i và thách th c đ i v i UVKTT

t i H BA; (iii) nghiên c u và đúc rút bài h c kinh nghi m v th c ti n ho t

đ ng t i H BA có th nh h ng đ n vai trò c a UVKTT; (iv) đ xu t duy trì và phát huy nh ng kinh nghi m ho t đ ng nh m nâng cao vai trò UVKTT

i v i Vi t Nam, lu n án s : (i) góp ph n tham m u và ho ch đ nh chính sách c a Vi t Nam trong vi c tham gia vào H BA trong nhi m k t i; (ii) là tài

li u s d ng trong quá trình chu n b tham gia c ng nh đào t o nhân l c cho

ho t đ ng t i H BA; (iii) góp ph n tìm hi u v đ a v pháp lý và vi c nâng cao vai trò c a UVKTT, c i t H BA và s a đ i Hi n ch ng; (iv) là tài li u tham

kh o cho vi c nghiên c u, gi ng d y v LHQ nói riêng và các t ch c qu c t nói chung

7 K t c u c a lu n án

đ t đ c nh ng m c tiêu nêu trên, lu n án bao g m ba ch ng, v i

nh ng n i dung chính nh sau

Ch ng 1: ắC s th c ti n vƠ c s pháp lý v y viên không th ng

tr c H i đ ng B o an Liên h p qu c" Ch ng 1 cung c p m t b c tranh t ng

th v l ch s hình thành H BA LHQ và các quy đ nh c a Hi n ch ng liên quan đ n UVKTT, phân tích nh ng đi m ch a rõ ràng trong Hi n ch ng có th

nh h ng đ n vi c nâng cao vai trò c a UVKTT c ng nh vi c gi i thích và

v n d ng nh ng quy đ nh này vào th c t Trên c s đó, lu n án tìm hi u kh

n ng s a đ i Hi n ch ng LHQ nh m nâng cao vai trò c a các UVKTT

Ch ng 2: ắHo t đ ng c a u viên không th ng tr c t i H i đ ng

B o an” Ch ng 2 nghiên c u v nh ng c h i và thách th c c ng nh kh

n ng phát huy vai trò c a UVKTT, đ c bi t trong quá trình thông qua quy t

đ nh, H BA Th c ti n ho t đ ng H BA, s chu n b , các thành t u và bài

h c kinh nghi m c a Singapore, n , Úc và Vi t Nam đ c tìm hi u, phân tích c th đ làm c s cho các đ xu t và ki n ngh Ch ng 3

Ch ng 3: ắM t s đ xu t nâng cao vai trò c a u viên không th ng

tr c” D a trên k t qu nghiên c u Ch ng 1 và 2, Ch ng 3 xem xét s c n

thi t nâng cao vai trò c a UVKTT, t ng k t và phân lo i các cách ti p c n chính

c a các UVKTT và đúc rút nh ng bài h c kinh nghi m trong th c ti n ho t đ ng

H BA có th góp ph n nâng cao vai trò c a UVKTT, trên c s đó đ xu t

vi c ti p t c duy trì các th c ti n đư có và xây d ng nh ng th c ti n ho t đ ng

m i Bên c nh đó, Ch ng 3 c ng đ a ra m t s đ xu t chính sách đ i v i Vi t Nam trong nhi m k t i t i H BA

Nghiên c u v UVKTT là m t ch đ r ng và có th có nhi u cách ti p

c n t các góc đ khác nhau Vi c tác gi c a lu n án gi i h n v n đ nghiên c u trong ph m vi c th , m t m t là c n thi t nh ng m t khác c ng khi n lu n án không tránh kh i nh ng thi t sót nh t đ nh Vì v y, tác gi r t mong nh n đ c

nh ng Ủ ki n đóng góp quỦ báu đ lu n án đ c hoàn thi n h n

C H NG 1 :

C S TH C TI N VÀ C S PHÁP LÝ V Y VIÊN KHÔNG

Ch ng 1 nghiên c u nh ng v n đ mang tính c s th c ti n và c s pháp lý v UVKTT H BA có m t cách ti p c n t ng th v UVKTT,

Ch ng này s nghiên c u khái quát v quá trình thành l p LHQ, trên c s đó tìm hi u các y u t tác đ ng đ n vi c đ nh hình nên các c ch c a H BA và v trí UVKTT trong Hi n ch ng LHQ Các quy đ nh v UVKTT và vi c v n d ng vào th c t s đ c phân tích chuyên sâu t góc đ góp ph n thúc đ y hay c n

tr vi c nâng cao vai trò c a UVKTT N i dung nghiên c u Ch ng 1 là c s cho nh ng nghiên c u ti p theo c a lu n án và vi c đ xu t nâng cao vai trò UVKTT

1.1 C s th c ti n

Ra đ i sau Chi n tranh Th gi i l n th II, LHQ là m t t ch c qu c t do các qu c gia th ng tr n thành l p nên, nh m thi t l p m t tr t t th gi i m i trong quan h qu c t mà đó quy n và l i ích c a các n c l n đ c đ m b o

h n Các qu c gia khác, dù không có vai trò quy t đ nh, nh ng c ng có v trí

nh t đ nh trong tr t t này B i c nh qu c t khi thành l p LHQ đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c thi t l p nên tr t t m i này và góp ph n lý gi i v v trí

c a UVTT và UVKTT H BA

gi i trong b i c nh quan h qu c t tr c khi thành l p LHQ chính là vi c các

qu c gia th ng tr n đư có nh ng toan tính ngay t khi Chi n tranh Th gi i l n

th II ch a k t thúc v vi c phân chia l i ích và quy n l c trên th gi i và s c n thi t thành l p m t t ch c qu c t v i nh ng c ch đ m b o đi u này [103]

LHQ là m t t ch c liên chính ph mà ti n thân là H i qu c liên Có nh

h ng đ n nh ng đ c đi m c a H i qu c liên là các mô hình h p tác l n đ u tiên

gi a m t s n c châu Âu th k XVII ậ XIX nh các H i ngh Viên và H i ngh Châu Âu t nh ng n m 1815 đ n 1822, các H i ngh hoà bình La Hay t

n m 1899 đ n 1907 Chi n tranh Th gi i th I đư k t thúc H i ngh Châu Âu và

H i ngh hòa bình La Hay Sau chi n tranh, nh ng đ c đi m c a hai mô hình trên đ c k t h p trong m t mô hình m i, đó là H i qu c liên, v a đ m b o quy n đi u hành c a nh ng n c l n, v a đ m b o s bình đ ng ph quát đ c

nh c đ n t i H i ngh hòa bình La Hay [65, tr 5-6] Tuy nhiên, H i qu c liên

g p ph i khá nhi u v n đ nh M ch a t ng tham gia vào H i qu c liên Bên

c nh đó, quy đ nh cho phép m i thành viên c a H i đ ng có quy n ph quy t khi n H i qu c liên không th ph n ng hi u qu tr c vi c các qu c gia gây chi n Th c t là hai thành viên th ng tr c c a H i qu c liên là Ý và Nh t B n

đư cùng v i c Qu c xã gây nên m t cu c xung đ t toàn c u [65, tr 7-8] c

bi t, H i qu c liên không c m chi n tranh hoàn toàn mà ch yêu c u các thành viên ch 3 tháng tr c khi ti n hành chi n tranh, đi u này đ c lý gi i d a trên

ni m tin r ng chi n tranh là m t sai l m và đ i tho i, đàm phán có th gi i quy t

m i xung đ t gi a các thành viên [26], [87] Cu i cùng, H i đ ng và i H i

đ ng c a H i qu c liên có trách nhi m đ ng th i và m c dù H i đ ng có quy n

c ng ch nh ng c hai đ u không có b t kì bi n pháp hi u qu nào đ ti n hành quy n c ng ch này [65, tr 7], [78]

Chi n tranh Th gi i l n th II bùng n đánh d u s th t b i c a H i qu c liên ụ t ng v vi c thành l p m t t ch c qu c t hi u qu h n H i qu c liên

và d a trên ý chí c a các n c th ng tr n đư đ c các nhà lưnh đ o các n c

đ ng minh theo đu i ngay trong nh ng n m tháng c a Chi n tranh Th gi i l n

th II Do Pháp đang b c chi m đóng t khi chi n tranh n ra, nên ban đ u

danh sách ch bao g m các n c Anh, Trung Qu c, Liên bang Xô vi t và M

T i Tuyên b Moscow n m 1943, các nhà lưnh đ o c a b n n c trên đư cam k t

h p tác đ thành l p m t t ch c đ m b o hòa bình th gi i N m 1944, b n

n c nhóm h p theo hai phiên t i Dumbarton Oaks Washington D.C M t

ph n b khung c a Hi n ch ng LHQ đ c hình thành t i Dumbarton Oaks Các

n c đư đ ng Ủ t ch c này s bao g m H i đ ng B o an, i h i đ ng, Ban th

kí và Tòa án Công lỦ Qu c t T i H i ngh Yalta n m 1945, v n đ v thành viên v c b n đư đ c gi i quy t, g m các n c đư tuyên chi n ch ng l i phe

Tr c trong chi n tranh cho đ n ngày 01 03 1945 [65, tr 13-18], [84] M t s v n

đ đ c th o lu n t i Yalta bao g m quy n ph quy t, quy n n ng c a H , c a

H BA và s c n thi t H i đ ng Kinh t và Xư h i K t qu tho thu n c a các

n c l n t i Dumbarton Oaks và Yalta đư đ c g i t i các qu c gia đ c m i

đ n San Francisco

Tuy nhiên, bên c nh s tho thu n c a các n c l n, các qu c gia trên th

gi i c ng có nh ng n l c nh t đ nh nh m tác đ ng đ n quá trình đ nh hình nên các th ch LHQ c bi t là các n c M La tinh, chi m 21 trên t ng s 51

n c thành viên ban đ u, đư kêu g i m t cu c h p mang tên “Cu c h p n i b các qu c gia Châu M v chi n tranh và hòa bình” t i Chapultepec, Mexico [65,

tr 19], [101] Các n c M La tinh kêu g i ti n đ n m t i h i đ ng m nh

h n, s toàn c u v m t thành viên và c n đ m b o s có m t c a M La tinh trong H BA Vai trò c a các t ch c khu v c c ng là m t v n đ đ c bàn b c gay g t t i Mexico và đ c các n c M La tinh ng h V n đ này đư đ c

nh c đ n t i San Francisco và đư đ c đ a vào Hi n ch ng Các n c M La tinh c ng th o lu n k v v n đ gi i phóng thu c đ a, m c dù sau đó, v n đ này

ch a đ c quy đ nh tho đáng trong Hi n ch ng T i H i ngh San Francisco,

v i n l c c a các n c M La tinh nh m t ng c ng và c th hóa quy n l c

c a H , các qu c gia đư đ ng Ủ r ng i h i đ ng có th gi i quy t b t kì v n

đ nào đ c coi là quan tr ng đ i v i các thành viên, nh ng s không gi i quy t

n u nh đây là v n đ H BA đang xem xét Ngoài ra, H không ch có quy n xem xét các v n đ kinh t , xư h i và an ninh, mà còn có quy n xem xét các v n

do v i hoà bình và an ninh qu c t Vi c LHQ có th s d ng v l c đ ch ng

l i các cu c xâm l c đư dành đ c s nh t trí nhanh chóng t các n c l n H i

đ ng B o an chính là m t thi t ch quan tr ng c a LHQ đ m b o th c hi n m c đích này qua c ch an ninh t p th H BA có quy n quy t đ nh vi c áp d ng các bi n pháp c ng ch , bao g m c bi n pháp s d ng v l c đ ng n ng a các m i đe do hoà bình, s phá ho i hoà bình và các hành vi xâm l c V n đ

t v không đ c các n c l n đ c p đ n nh ng các n c M La tinh đư nêu rõ

m i quan ng i trong tr ng h p H i đ ng B o an không ho t đ ng Nh đó, quy

đ nh v quy n t v đư đ c đ a vào Hi n ch ng

Quy n l i và v th c a các n c th ng tr n trong tr t t th gi i m i c ng

đ c b o đ m qua vi c ch có các n c UVTT c a H BA có quy n ph quy t Các qu c gia khác c ng có v trí nh t đ nh H BA cho dù khiêm t n h n H

có th đ c b u vào v trí UVKTT và có quy n b phi u thông qua các quy t

đ nh c a H BA Trên c s tho thu n gi a các n c th ng tr n và s ch p thu n c a các qu c gia khác, H BA bao g m 15 y viên, trong đó có 5 UVTT

có quy n ph quy t Các y viên còn l i do H b u t các qu c gia thành viên LHQ v i nhi m k hai n m nên đ c g i là UVKTT và không có quy n ph quy t Ban đ u, Hi n ch ng quy đ nh ch có 6 UVKTT n n m 1965, s

l ng UVKTT m i đ c t ng lên 10 y viên [133] Trong tr ng h p không đ t

đ c đ s phi u thu n theo quy đ nh, ngh quy t c a H BA có th không đ c thông qua cho dù c 5 UVTT b phi u thu n

Quy n ph quy t là s khác bi t l n nh t v v trí c a UVTT và UVKTT

Nh ng th o lu n v quy n ph quy t đư chia r Ủ ki n c a nhóm 5 n c l n và

có nh ng th i đi m đe do phá v quá trình đàm phán Hi n ch ng Cu i cùng, các n c l n đ ng Ủ r ng quy n ph quy t s đ c áp d ng theo h c thuy t chu i các s ki n [193] Theo h c thuy t này, m t khi v n đ đư đ c đ a vào

ch ng trình ngh s , m t chu i các s ki n s di n ra, đe d a đ n l i ích c a các n c l n và vì v y c n quy n ph quy t đ b o v Ph n l n các n c nh

đ u ph n đ i vi c trao quy n ph quy t cho các n c l n Riêng R p l i nghiêng v phía các n c l n và cho r ng c n có quy n ph quy t trong H i

đ ng B o an Dù đ ng ý hay ph n đ i, các n c nh đ u hi u r ng vi c t n t i quy n ph quy t trong Hi n ch ng là đi u đ ng nhiên b i l đây là đi u ki n

đ ra đ i Hi n ch ng, mà vào th i đi m đó, các n c nh th c s th y c n đ n

Hi n ch ng, c n m t t ch c qu c t nh LHQ v i vai trò hàng đ u c a các

n c th ng tr n Vi c Hi n ch ng dành cho các n c UVTT quy n ph quy t, vào th i đi m so n th o Hi n ch ng, đ c hi u là bù l i các n c này s đ m nhi m vai trò quan tr ng trong vi c ng n ng a kh n ng x y ra m t cu c đ i chi n th gi i m i [55, tr.81, 82] T i cu c b phi u cu i cùng v v n đ quy n

ph quy t, 33 n c đư b phi u ng h , 2 n c b phi u ch ng và 15 n c b phi u tr ng [35], [65, tr 30]

M c dù không có quy n ph quy t, các n c UVKTT v n có vai trò không th ph nh n t i H BA Nh ng phân tích v quá trình hình thành LHQ nêu trên cho th y, ngay trong quá trình so n th o Hi n ch ng, các n c không

ph i UVTT đư có nh ng nh h ng nh t đ nh đ n vi c hình thành, đi u ch nh và

b sung các quy đ nh trong Hi n ch ng

1.2 C s pháp lý

1.2.1 Hi n ch ng Liên h p qu c

Hi n ch ng LHQ là v n b n thành l p LHQ, đ c ký k t gi a các qu c gia thành viên, quy đ nh v m c đích tôn ch , nguyên t c ho t đ ng c a LHQ, v

c c u, ch c n ng và ho t đ ng c a các c quan chính c a LHQ Hi n ch ng không ch là m t đi u c qu c t thông th ng mà có Ủ ngh a quan tr ng có th

so v i m t b n Hi n pháp trong h th ng quan h qu c t t sau Chi n tranh Th

gi i th II cho đ n nay Hi n ch ng đ c 193 qu c gia thành viên LHQ ký k t, bao g m 19 Ch ng, 111 đi u kho n và Quy ch TAQT là m t ph n không tách

r i Các nguyên t c ho t đ ng c a LHQ đ c quy đ nh trong Hi n ch ng c ng chính là các nguyên t c c b n c a lu t qu c t , đi u ch nh quan h gi a các

qu c gia, các t ch c qu c t liên chính ph và các ch th khác c a lu t qu c t Các quy đ nh c a Hi n ch ng, m t m t th hi n tr t t th gi i sau Chi n tranh

Th gi i l n th II, m t khác, thi t l p ra lu t ch i mà các qu c gia cam k t tuân

th

Các c quan chính c a LHQ theo quy đ nh c a Hi n ch ng bao g m

H , H BA, H i đ ng Kinh t Xã h i, H i đ ng Qu n thác 2

, Ban Th kỦ và TAQT Hi n ch ng dành Ch ng V t i u 23-32 quy đ nh v c c u t ch c,

ch c n ng th m quy n và ho t đ ng c a H BA Các quy đ nh có liên quan đ n

th m quy n c a H BA còn n m trong các ch ng VI, VII, VIII và XII c ng nh

r i rác trong m t s đi u kho n c a Hi n ch ng Theo i u 24 và 25, H BA là

c quan có ch c n ng hàng đ u LHQ trong vi c duy trì hòa bình và an ninh

qu c t và m i quy t đ nh c a H BA là b t bu c tuân th đ i v i các thành viên LHQ Trong h th ng các c quan chính c a LHQ, có m i liên h và tác đ ng qua l i đ i v i th m quy n và ho t đ ng c a H BA chính là H và, trong m t

ch ng m c nh t đ nh, còn có TAQT H là c quan bao g m t t c các qu c gia thành viên LHQ và có th m quy n r t r ng nên đây c ng là c quan chính có

th t o nên th đ i tr ng v i H BA TAQT là c quan t pháp, v m t nguyên

2

T heo V n ki n cu i cùng c a H i ngh th ng đ nh các n c thành viên LHQ n m 2005, H i đ ng Qu n thác s không t n t i n a các đ xu t s a đ i Hi n ch ng LHQ có hi u l c ph i tuân th các quy đ nh

t i i u 108 và 109 Hi n ch ng

t c, có th rà soát m c đ tuân th Hi n ch ng c a các c quan LHQ, trong đó

có H BA và do đó c ng có ti m n ng t o ra th đ i tr ng v i H BA nh ng h n

ch c a Toà là không t đ ng có th m quy n

H BA bao g m 5 UVTT và 10 UVKTT Hi n ch ng chính là ngu n

ch y u quy đ nh v v trí, ch c n ng, quy n h n c a UVKTT t i H BA, v m i liên h c a UVKTT v i các UVTT và các c quan c a LHQ M c dù v y, ch có

m t đi u kho n, i u 23 quy đ nh tr c ti p v UVKTT i u 27 quy đ nh v th

t c thông qua quy t đ nh c a H BA c ng có liên quan đ n UVKTT Bên c nh

đó, các quy đ nh c a Hi n ch ng v ch c n ng th m quy n và th t c ho t

đ ng c a H BA, c a H và TAQT m c dù không đ c p đ n UVKTT nh ng

th c ch t đ u có nh ng nh h ng đ n vi c nâng cao v trí và vai trò c a các u viên này

có th đ t đ c s ch p thu n thông qua c a các qu c gia trên th gi i,

m t s đi u kho n c a Hi n ch ng đ c quy đ nh m c khá chung chung, trong đó các khái ni m và n i hàm ch a đ c th hi n rõ ràng, th u đáo Th c

tr ng này đ ng cho các qu c gia và các c quan c a LHQ kh n ng ch đ ng

gi i thích, v n d ng Hi n ch ng M c dù các qu c gia có ngh a v gi i thích

Hi n ch ng m t cách t n tâm và thi n chí nh ng trên th c t vi c v n d ng

nh ng quy đ nh ch a rõ ràng v n có th t o nên l i th ho c b t l i cho các UVTT ho c UVKTT H BA

Do Hi n ch ng là v n b n pháp lý qu c t có Ủ ngh a và vai trò quan

tr ng trong quan h qu c t nên quy trình s a đ i Hi n ch ng r t ph c t p và đòi h i s ng h cao c a các qu c gia Tuy nhiên, vi c v n d ng Hi n ch ng trên th c t có th t o ra nh ng thay đ i không chính th c và góp ph n nâng cao

v trí và vai trò c a UVKTT

1.2.2 Các quy đ nh c a Hi n ch ng v u viên không th ng tr c

và th c ti n tri n khai

Các quy đ nh c a Hi n ch ng liên quan tr c ti p đ n UVKTT không nhi u Vi c nghiên c u Ủ ngh a, nh ng đi m ch a rõ ràng trong các quy đ nh này

c ng nh th c ti n v n d ng các quy đ nh đó trong ho t đ ng c a H BA là n n

t ng c n thi t cho m i nghiên c u v UVKTT nói chung và đ c bi t có Ủ ngh a quan tr ng trong vi c đ xu t nâng cao vai trò c a UVKTT

i u 23 ậ đi u duy nh t c a Hi n ch ng v UVKTT quy đ nh m t cách

r t ng n g n v s l ng, c quan có th m quy n b u và m t s tiêu chí cho vi c

b u UVKTT c ng nh nhi m k c a các y viên này:

1 H i đ ng B o an g m m i l m Thành viên Liên h p qu c Trung

đ a lý;

2 Nh ng y viên không th ng tr c c a H i đ ng B o an đ c b u ra

v i nhi m k hai n m… [30]

1.2.2.1 Tiêu chí vƠ c quan b u y viên không th ng tr c

Nh đư nêu trên, th c ti n b u UVKTT là m t trong nh ng v n đ đ c khai thác khá chi ti t trong m t s công trình nghiên c u v UVKTT [22, tr 141-153], [105] Tuy nhiên các công trình nghiên c u này ch y u ch d ng l i vi c

mô t th c ti n b u và phân tích các tr ng h p khó kh n khi ti n hành b u

3 Quy đ nh tên các UVTT trong Hi n ch ng không còn phù h p v i tên các n c đ m nhi m v trí này trên

th c t C ng hòa Nhân dân Trung Hoa đang gi gh UVTT mà tr c n m 1972 do C ng hòa Trung Hoa đ i

di n Liên bang Nga đ m nhi m vai trò UVTT thay v trí c a Liên bang C ng hòa Xã h i Ch ngh a Xô vi t

t khi Liên Xô tan rư n m 1991 (Chú thích do tác gi thêm vào)

UVKTT ch không t p trung phân tích các tiêu chí quy đ nh trong Hi n ch ng LHQ, nh t là t góc đ nh h ng đ n kh n ng th c hi n ch c n ng c a UVKTT c ng nh vi c phát huy vai trò c a h

Phân tích i u 23 Hi n ch ng LHQ, có th th y hai tiêu chí đ u đ b u

ch n UVKTT là “s đóng góp c a các thành viên Liên h p qu c vào vi c duy trì

hoà bình và an ninh qu c t ” và “m c đ th c hi n các m c đích khác c a Liên

h p qu c” th hi n nh ng n i hàm quan tr ng và có th đ c hi u nh hai tiêu

chí chính, tuy nhiên l i ch đ c quy đ nh chung chung, ch a rõ ràng và khó có

th đ nh l ng đ c C m t đ c đ a vào ph n cu i c a i u 23 kho n 2 nêu trên “c ng nh l u ý đ n s phân b công b ng theo khu v c đ a lý” d ng nh

ch là m nh đ b sung cho các tiêu chí chính đư nêu nh ng sau đó l i đ c đ nh

l ng c th trong ngh quy t c a H Theo Ngh quy t 1991A (XVIII) n m

1963, có hi u l c n m 1965 c a H LHQ [134], các UVKTT đ c phân b theo khu v c đ a lỦ nh sau: 5 y viên t các n c Châu Phi và Châu Á, 1 t các

n c ông Âu, 2 t các n c Châu M La tinh, 2 t các n c Tây Âu và các

n c khác Có th th y, vì có th đ nh l ng đ c nên tiêu chí b sung cu i cùng này đ c tuân th khá t t t tr c đ n nay

Phân tích hai tiêu chí “s đóng góp vào vi c duy trì hoà bình và an ninh

qu c t ” và “m c đ th c hi n các m c đích khác c a Liên h p qu c” nêu trên,

có th th y, m c dù Hi n ch ng không gi i thích c th nh ng trên th c t tiêu chí th nh t hi n nay th ng đ c hi u là m c đ đóng góp quân vào LLGGHB

ho c m c đ đóng góp tài chính cho các ho t đ ng gìn gi hòa bình [120, tr 3,4], trong khi đó tiêu chí th hai ít đ c đ c p và gi i thích Nhìn chung, nhi u n c khi ra ng c UVKTT đ u c g ng tham gia đóng góp quân ho c đóng góp tài chính cho LLGGHB c a LHQ Hi n nay, các s li u th ng kê v m c đ đóng góp tài chính và đóng góp quân cho l c l ng gìn gi hoà bình đ u đ c h

th ng và công khai Tuy nhiên, trong th c ti n b u các UVKTT, các tiêu chí này

m c dù có th đ u đ c tính đ n trong m t ch ng m c nào đó nh ng g n nh

không đ c xem xét m t cách chính th c Các nghiên c u v vi c b u UVKTT

t tr c đ n nay đ u ch a đ c p c th ho c th ng kê, so sánh v s đóng góp

c a các qu c gia ng c và tranh c c ng nh tác đ ng c a s đóng góp này đ n

vi c th ng c Campuchia khi d đ nh tranh c vào H BA c ng đư chu n b đóng góp quân cho LLGGHB, tuy nhiên sau đó qu c gia này l i rút lui không tranh c Vi t Nam, khi chu n b tranh c vào H BA nhi m k 2008-2009 đư quan tâm và nghiên c u khá nghiêm túc vi c tham gia vào LLGGHB c a LHQ Tuy nhiên, th i đi m đó Vi t Nam ch a th đóng góp quân cho LLGGHB và mưi đ n g n đây (ngày 2 06 2013) Vi t Nam m i chính th c tuyên b s tham gia vào LLGGHB vào đ u n m 2014 M c dù v y, Vi t Nam v n đ c s nh t trí c a nhóm các qu c gia Châu Á đ c là đ i di n c a khu v c này ng c vào

v trí UVKTT nhi m k 2008-2009 Th ng c v i s phi u ng h 183 trên 191 phi u, Vi t Nam là m t trong ba qu c gia th ng c ngay vòng b u đ u tiên và

có s phi u cao th nhì sau Burkina Faso đ c 185 trên 191 phi u [52] Nh v y, đóng góp quân ho c tài chính cho LLGGHB là y u t quan tr ng nh ng v n có

nh ng tr ng h p ngo i l M c đ th c hi n m c đích này còn đ c th hi n qua chính sách hoà bình và trách nhi m an ninh c a các n c đ c b u c ng nh qua vi c th c hi n vai trò trung gian hoà gi i nh m gi i quy t các tranh ch p

qu c t ch không nh t thi t ph i đóng góp quân cho LLGGHB Tuy nhiên, vai trò này ch a đ c c ng đ ng qu c t và các qu c gia chú tr ng và th ng kê nh

m t trong các cách th c tho mãn tiêu chí th nh t Tiêu chí th hai “m c đ

th c hi n các m c đích khác c a Liên h p qu c” có th đ c làm rõ h n qua

vi c nghiên c u 3 m c đích còn l i c a LHQ quy đ nh t i i u 1 Hi n ch ng, bao g m phát tri n m i quan h h u ngh gi a các dân t c, th c hi n h p tác

qu c t và tr thành trung tâm ph i h p m i hành đ ng gi a các dân t c Xét v

n i dung thì tiêu chí này chung chung h n tiêu chí th nh t và có th làm gi m

hi u qu c a tiêu chí th nh t - tiêu chí t ng đ i rõ ràng và d xác đ nh h n b i

vi c l a ch n UVKTT c n d a trên c hai tiêu chí đư nêu

Do hai tiêu chí nêu trên v n ch a đ c c th hóa nên còn nh ng khó

kh n trong quá trình áp d ng Các tr ng h p b phi u kéo dài v n th ng đ c

đ c p đ n trong các nghiên c u v H BA i n hình có th k đ n 36 vòng b phi u trong đ t b u UVKTT n m 1955 v i hai ng c viên tranh c chính là Philippines và Nam T , k t thúc v i tho thu n m i qu c gia s đ m nhi m v trí UVKTT n a nhi m k (m t n m) N m 1959 vi c b u UVKTT đư kéo dài 52 vòng [22, tr.147] ch y u gi a hai ng c viên chính là Ba Lan và Th Nh K

và c ng k t thúc v i tho thu n m i qu c gia s đ m nhi m vai trò UVKTT m t

n m Khác v i hai tr ng h p trên, vào n m 2006, hai ng c viên Guatemala và Venezuela đư tr i qua 47 vòng b u không phân th ng b i, cu i cùng đ n vòng

th 48, chi n th ng l i thu c v ng c viên m i tham gia là Panama [120, tr 2, 29-30] c bi t n m 1979 đư c n đ n 155 vòng b u m i xác đ nh đ c ng c viên cu i cùng vào H BA Trong đó, 154 vòng đ u di n ra ch y u gi a Cuba

và Colombia nh ng không đem l i s phi u c n thi t cho b t c bên nào n vòng th 155, v i s tham gia ng c c a Mexico, c Colombia và Cuba đ u quy t đ nh d n phi u cho Mexico và n c này đư giành đ c đa s phi u áp đ o [120, tr 2, 20-25] Các ví d trên ít nhi u đư là nh ng minh ch ng cho s khó

kh n trong vi c xác đ nh các tiêu chí b u UVKTT Bên c nh vi c tiêu chí b u

ch a đ c quy đ nh th t c th , còn có nh ng lý do khác khi n các tr ng h p

c n r t nhi u vòng b u v n có th x y ra ó là s c nh tranh gi a các ng c viên và quan đi m khác nhau gi a các n c Cùng v i đó là các quy đ nh v th

t c b u UVKTT khá r m rà và không h n ch s l ng vòng b u

Th c ti n hi n nay cho th y vi c th ng c có th nói s đ c đ m b o

m t ch ng m c nh t đ nh, khi có đ c s tán thành c a các n c trong khu v c

đ a lý4đ c qu c gia là ng c viên cho v trí UVKTT c a khu v c này t i

H BA [105] C n l u ý r ng, tr ng h p các qu c gia trong khu v c có th nh t

4

Khu v c đ a lý đây hi u là các khu v c nêu trong Ngh quy t 1991A (XVIII) n m 1963 c a H LHQ và các khu v c nh h n đ c hình thành trên th c t trong các khu v c nêu trên v i m c đích phân b s phi u UVKTT

trí tr c v vi c c m t qu c gia là đ i di n c a khu v c mình tham gia ng c vào v trí UVKTT c a khu v c đó t i H BA m c dù không đ c quy đ nh trong

Hi n ch ng nh ng đư đ c hình thành trên th c ti n qua quá trình tranh c và

b u c Tuy nhiên th c ti n này, trong m t ch ng m c nh t đ nh, l i ít nhi u liên

quan đ n tiêu chí “s phân b công b ng theo khu v c đ a lý” Và đi u này l i

m t l n n a cho th y tiêu chí v l ng đ c tuân th và th c thi khá nghiêm

ng t so v i tiêu chí v ch t

M c dù có nh ng b t c p nh đư phân tích trên nh ng ch a có nghiên

c u nào đ xu t vi c quy đ nh các tiêu chí rõ ràng, c th và d xác đ nh h n đ

b u ch n UVKTT c ng nh s a đ i th t c b u theo h ng g n nh h n đ tránh các tr ng h p c n đ n vài ch c ho c hàng tr m vòng b u Bi u đ 1.1

d i đây đ c tác gi v d a trên nh ng s li u th ng kê v th c ti n b phi u

b u UVKTT t n m 1946 đ n nay [120, tr 11-31]

Bi u đ 1.1

T l c c u các đ t b u UVKTT xét theo s vòng b u giai đo n 1946-2012

(Ngu n: Bi u đ đ c v d a trên s li u t ng h p t Special Research Reports on UN

Security Council Elections 2013, trên http://www.securitycouncilreport.org, truy c p

06/9/2013) [120]

T ng h p và phân tích s li u cho th y s đ t c n 1 vòng b u ch chi m 47% t ng s đ t b u giai đo n 1946-2012 trong khi s đ t c n nhi u h n 1 vòng

b u chi m đ n 53% Bi u đ c ng cho th y có đ n 34% s đ t c n b u t 2 đ n

9 vòng và 19% s đ t c n trên 10 vòng b u N u coi nh ng tr ng h p c n t 2

đ n 9 vòng b u v n n m trong gi i h n cho phép và ch nh ng tr ng h p c n trên 10 vòng b u m i t o thành v n đ thì có th đ a ra nh n đ nh r ng các

tr ng h p ph i b phi u hàng ch c vòng nêu trên, có th nói, v n còn là ngo i

l và vi c b u UVKTT H nhìn chung, có th t m coi là v n đ c th c hi n

t ng đ i suôn s C ng c n l u Ủ r ng trong 19% s đ t c n trên 10 vòng b u

có nhi u tr ng h p c n 20-30 vòng b u, trong đó có nh ng tr ng h p cá bi t lên đ n 46 vòng, 52 vòng, th m chí là 155 vòng nh đư nêu trên

Các tr ng h p ph i b u c r t nhi u vòng nêu trên là m t con s đáng quan tâm, tuy nhiên đây ch a ph i đa s N u các tr ng h p ngo i l nh trên

x y ra th ng xuyên thì v n đ c th hóa các tiêu chí b u và đ n gi n th t c

b u s giành đ c m c đ quan tâm h n Tr c th c ti n này, có th gi đ nh hai tr ng h p, n u m c tiêu đ c đ t ra là H có th b u đ c đ UVKTT

m i n m mà không c n quá nhi u l n b phi u (gi s là d i 10 vòng) thì vi c

đi u ch nh các tiêu chí i u 23 và quy đ nh v th t c b u là v n đ c n ph i tính đ n nh ng ch a ph i là c p thi t Tuy nhiên, n u m c tiêu đ c đ t ra là làm sao đ b u ch n đ c nh ng y viên th c s b o v đ c quy n l i h p pháp c a khu v c đ a lỦ mà mình đ i di n, đóng góp hi u qu vào vi c duy trì HBANQT c ng nh ti n trình c i t H BA thì có l vi c c th hóa các tiêu chí

b u ch n s có Ủ ngh a quan tr ng V i các tiêu chí b u ch n UVKTT nh hi n nay, khó xác đ nh đ c m c đ nh h ng tr c ti p c a các tiêu chí này trong

vi c l a ch n các UVKTT c th Tuy nhiên, nhìn t góc đ t ng th , n u các y viên th c s đ c l a ch n m t cách khách quan, b ng các th t c g n nh h n, theo các tiêu chí rõ ràng và c th h n, nh m thúc đ y vi c th c hi n m c tiêu duy trì HBANQT, có tính đ n m c đ đóng góp c a qu c gia tr c khi đ c b u,

đ c bi t nh ng đóng góp và k t qu đ t đ c trong c nhi m k thì, trên nguyên

t c, đi u này có th nh h ng tích c c đ n vi c l a ch n đ c nh ng y viên

sáng giá, t o ra đ ng l c đ các y viên đư đ c ch n n l c phát huy vai trò c a mình đ làm c s cho vi c đ c l a ch n trong nhi m k sau

C ng c n l u Ủ, tiêu chí b u ch n không ph i là y u t duy nh t quy t

đ nh v n đ này K c khi có th xây d ng đ c m t h tiêu chí c th và rõ ràng h n thì nh ng y u t nh ai là ng i b u, vi c áp d ng h tiêu chí đ c

th c hi n nh th nào trong quá trình b u ch n c ng có Ủ ngh a không nh Bên

c nh đó, không th ph nh n nh h ng c a các y u t chính tr qu c t , t ng quan l c l ng trong quan h qu c t , các y u t ch quan và các y u t khác trong m i quá trình b u ch n, đ c bi t khi mà vi c b u UVKTT đ c H th c

hi n b ng hình th c b phi u kín

N u đi m l i quá trình các qu c gia đ ng kỦ, v n đ ng tranh c và b u c vào H BA [22, tr 141-153], [105], d nh n th y nh ng quy trình c th cho

vi c rà soát và áp d ng các tiêu chí b u ch n ch a đ c hình thành c ng nh

ch a có s quan tâm th a đáng M t khi tiêu chí và quy trình áp d ng tiêu chí

ch a c th thì quá trình b u ch n luôn có kh n ng b chi ph i b i các y u t

ch quan Và đây c ng là m t trong nh ng v n đ c n thi t nh ng ch a đ c

quy đ nh trong Hi n ch ng

Theo quy đ nh c a i u 23, H là c quan b u UVKTT: “M i thành

viên khác c a Liên h p qu c đ c i h i đ ng b u ra v i t cách là nh ng y viên không th ng tr c c a H i đ ng B o an” [30] Quy đ nh này có nh ng ý

ngh a khá quan tr ng đ i v i v th c a UVKTT Trên nguyên t c, các UVTT không th ph quy t vi c m t qu c gia nào đó đ c b u là UVKTT c a H BA Trong khi vi c s d ng quy n ph quy t c a các UVTT đ c quy đ nh r t k trong Hi n ch ng, t o thành nhi u t ng l p c ng c vi c th c hi n quy n l c

c a h H BA, t nh ng v n đ duy trì hòa bình và an ninh qu c t cho đ n

vi c k t n p thành viên m i và s a đ i Hi n ch ng [122, tr.170] thì vi c b u UVKTT g n nh là k h hi m hoi, hoàn toàn thu c th m quy n c a H , l nh

v c mà quy n ph quy t b vô hi u Quy đ nh này góp ph n nâng cao v th c a

UVKTT do đ t h v th t ng đ i đ c l p và vi c b u ch n, trên nguyên t c, không b chi ph i b i UVTT Bên c nh đó, nh h ng và t m quan tr ng c a

H đ i v i UVKTT s t ng lên

Trên th c t , m c dù H là c quan có th m quy n b u UVKTT nh ng

th ng thì các qu c gia m i đ c b u s t p trung vào vi c đ m nhi m và phát huy vai trò c a mình H BA nhi u h n là chú tr ng đ n m i quan h v i H trong giai đo n đ m nhi m v trí UVKTT Khi đ c b u ch n vào H BA, m t cách t nhiên các n c s có khuynh h ng coi mình nh m t ph n c a H BA

V i t cách UVKTT m i đ c b u ch n, các qu c gia luôn có nh ng n l c đóng góp nh ng đi m m i, ti n b cho ho t đ ng c a H BA [12] [77, tr 91-96] Tuy nhiên, đi u quan tr ng mà các y viên này c n l u Ủ là h đang và v n luôn luôn là m t ph n c a H H t H đi và s quay tr v H sau nhi m k hai n m và c ng chính H là c quan s b u ch n n u h đ ng kỦ ng c vào

H BA l n sau H n n a, n u nhìn r ng h n, H g n bó r t m t thi t v i quy n l i c a các UVKTT, không ch trong vi c b u ch n vào H BA N u các

qu c gia có nguy n v ng nâng cao v th và vai trò c a UVKTT thì H , m c

dù có m t s h n ch nh t đ nh, nh ng chính là m t trong nh ng c quan hi n nay, trong ch ng m c nào đó, có th đ i tr ng v i H BA

Vi t Nam, nh s phân tích ph n sau, đư có cách ti p c n cân b ng v i 2

c quan này, đ c bi t chú tr ng m i quan h v i H khi đ m nhi m vai trò UVKTT Khi đ m nhi m v trí Ch t ch H BA l n th hai trong nhi m k c a mình, Vi t Nam đư có nh ng n l c nh t đ nh nh m t ng m c đ tham gia c a

H vào ho t đ ng c a H BA

1.2.2.2 S l ng vƠ nhi m k c a y viên không th ng tr c

V s l ng UVKTT, ban đ u khi LHQ có 51 qu c gia thành viên, Hi n

ch ng quy đ nh H BA có 11 y viên, trong đó có 6 UVKTT Vào nh ng n m

60, khi s l ng các qu c gia thành viên t ng lên đáng k do k t qu c a phong

trào gi i phóng dân t c thì Hi n ch ng đư đ c s a đ i đ t ng s l ng UVKTT t 6 lên 10 và nh v y H BA có 15 y viên

D nh n th y r ng vi c phân b các gh UVKTT v n ít i cho các khu

v c đ a lỦ nh hi n nay khi n m i châu l c ho c khu v c ch có 1-2 y viên đ i

di n V i quy đ nh này, vi c t p trung l c l ng gi a các UVKTT ho c gi m

s c ép c a các UVTT, đ c bi t là M lên các UVKTT tr c các v n đ gây nhi u tranh cưi là vô cùng khó kh n Trong khi ph i c n đ n 7 phi u ch ng c a các UVKTT m i có hi u l c b ng 1 phi u ph quy t c a UVTT thì s l ng 10 UVKTT chia cho 5 châu l c và khu v c đ a lỦ nh hi n nay s gây c n tr nh t

đ nh cho vi c th c hi n quy n ph quy t t p th này S l ng đư ít l i ph i chia cho các khu v c khác nhau c ng khi n cho H , nh đư phân tích trên,

th ng ph i dành khá nhi u th i gian cho vi c b u ch n UVKTT Các qu c gia

d ng nh c ng ph i t p trung nhi u vào vi c v n đ ng b u c và đi u này, trong m t ch ng m c nh t đ nh, có th nh h ng đ n vi c t p trung cho công

vi c th c ch t mà h s đóng góp và c ng hi n trong hai n m t i H BA

Vi c có t ng hay không và t ng thêm bao nhiêu y viên H BA (ch y u

là UVKTT) đang là m t trong nh ng c m v n đ quan tr ng v c i t H BA

L p lu n chính đ c đ t ra là s l ng 15 y viên H BA trên 193 qu c gia thành viên LHQ không đ m b o tính đ i di n khi mà t l này vào n m 1945 là

11 y viên trên 51 qu c gia thành viên Tuy nhiên, t góc đ ng c l i, vi c t ng

s l ng thành viên v i m c đích t ng tính đ i di n có th nh h ng đ n tính

hi u qu trong ho t đ ng c a H BA, do s l ng u viên đông h n có th khi n

c quan này c ng k nh h n, trong khi m c đích c a H BA là có th hành đ ng nhanh chóng và hi u qu tr c nh ng tình th đe do đ n hoà bình và an ninh

qu c t Tuy nhiên, n u s l ng u viên ch t ng t 15 lên kho ng 20 nh trong các ph ng án đ xu t c i t hi n nay thì, v c b n, v a đ m b o đ c tính đ i

di n mà hi u qu ho t đ ng c a H BA không b nh h ng nhi u Qua quá trình ho t đ ng c a H BA, có th th y, ho t đ ng c a c quan này có th b nh