Hoàn thiện quản lý ngân sách xã thủy sơn, huyện thủy nguyên, hải phòng

Muốn nhận được số chi bổ sung của ngân sách cấp trên để tạo nguồn thu cho mình, chính quyền xã buộc phải giải trình toàn bộ cơ cấu thu, chi theo dự toán và chỉ rõ số thiếu hụt, đồng thời

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN,

HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG

PHẠM THỊ THU THẢO

HÀ NỘI – 2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN,

HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian nghiên cứu và học tập tại Viện Đại học Mở Hà Nội - Khoa đào tạo Sau Đại học, dưới sự hướng dẫn tận tình của các thầy cô, em đã nghiên cứu và tiếp thu được nhiều kiến thức bổ ích để vận dụng vào công việc hiện tại nhằm nâng cao trình độ năng lực quản lý

Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh doanh “Hoàn thiện quản lý ngân sách xã

Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng” là kết quả của quá trình nghiên cứu

trong những năm học vừa qua

Em xin dành lời cảm ơn trân trọng nhất tới PGS.TS Lê Thị Anh Vân - người

đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em về mọi mặt trong quá trình thực hiện luận văn

Em cũng xin cảm ơn các thầy cô đã tham gia giảng dạy, giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập

Xin cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện cho em trong quá trình học tập và hoàn thành bản luận văn này

Dù đã có nhiều cố gắng nhưng do giới hạn về trình độ nghiên cứu, giới hạn

về tài liệu nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và những người quan tâm

…… , ngày … tháng …… năm 2013

Tác giả

Phạm Thị Thu Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi, các kết quả nghiên cứu trong luận văn là xác thực và chưa từng được công bố trong kỳ bất công trình nào khác trước đó

…… , ngày … tháng …… năm 2013

Tác giả

Phạm Thị Thu Thảo

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ 4

1.1 NGÂN SÁCH XÃ 4

1.1.1 Khái niệm ngân sách xã 4

1.1.2 Đặc điểm của ngân sách xã 5

1.1.3 Vai trò của ngân sách xã 6

1.1.4 Nguồn thu của ngân sách xã 9

1.1.5 Nhiệm vụ chi của ngân sách xã 11

1.2 QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ 13

1.2.1 Khái niệm quản lý ngân sách xã 13

1.2.2 Mục tiêu của quản lý ngân sách xã 15

1.2.3 Nguyên tắc của quản lý ngân sách xã 16

1.2.4 Bộ máy quản lý ngân sách xã 18

1.2.5 Nội dung quản lý ngân sách xã 20

1.2.5.1 Lập dự toán thu - chi ngân sách xã 20

1.2.5.2 Chấp hành dự toán ngân sách xã 22

1.2.5.3 Kế toán, quyết toán ngân sách xã 26

1.3 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ 27

1.3.1 Tiêu chí đánh giá số dự toán ngân sách xã hàng năm 28

1.3.2 Tiêu chí đánh giá chấp hành ngân sách xã hàng năm 29

1.3.3 Tiêu chí đánh giá kế toán, quyết toán ngân sách xã hàng năm 30 1.3.4 Tiêu chí đánh kết quả quản lý ngân sách xã thông qua cải thiện tình hình

kinh tế - xã hội của địa phương 30

1.4 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ 31

1.4.1 Nhóm yếu tố thuộc môi trường vĩ mô 31

1.4.2 Nhóm yếu tố thuộc nội bộ xã 31

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN, HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 35

2.1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ XÃ THỦY SƠN, HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 35

2.1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng của xã Thủy Sơn 35

2.1.2 Đặc điểm về kinh tế 39

2.1.3 Đặc điểm về văn hóa - xã hội 42

2.2 KẾT QUẢ THỰC HIỆN THU - CHI NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN, HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 44

2.2.1 Về phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi ngân sách 44

2.2.2 Kết quả thu ngân sách xã 45

2.2.3 Kết quả chi ngân sách xã 47

2.3 THỰC TRẠNG BỘ MÁY QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN 49

2.4 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN, HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 51

2.4.1 Thực trạng công tác lập dự toán ngân sách xã Thủy Sơn 51

2.4.2 Thực trạng công tác chấp hành ngân sách xã Thủy Sơn 59

2.4.3 Thực trạng công tác kế toán, quyết toán ngân sách xã 78

2.5 ĐÁNH GIÁ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN, HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 83

2.5.1 Đánh giá theo tiêu chí 83

2.5.2 Đánh giá theo nội dung quản lý 87

Chương 3

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN,

HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 95

3.1 PHƯƠNG HƯỚNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN, HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 95

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ THỦY SƠN, HUYỆN THỦY NGUYÊN, HẢI PHÒNG 99

3.2.1 Hoàn thiện bộ máy quản lý ngân sách xã 99

3.2.2 Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách xã 101

3.2.3 Hoàn thiện công tác chấp hành ngân sách xã 104

3.2.4 Hoàn thiện công tác kế toán, quyết toán ngân sách xã 115

3.2.5 Nhóm các giải pháp khác 118

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 119

KẾT LUẬN 121

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 122

PHỤ LỤC 124

DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2.1 Cơ cấu bộ máy quản lý ngân sách xã Thủy Sơn

Hình 2.2 Sơ đồ tổ chức chấp hành thu ngân sách xã Thủy Sơn

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Diễn biến sản xuất lúa xã Thủy Sơn giai đoạn 2009 - 2012

Bảng 2.2 Diễn biến chăn nuôi xã Thủy Sơn giai đoạn 2009 - 2010

Bảng 2.3 Diễn biến diện tích, sản lượng thủy sản giai đoạn 2010 - 2012

Bảng 2.4 Biến động dân số xã Thủy Sơn giai đoạn 2005 - 2010

Bảng 2.5 Cơ cấu thu ngân sách xã Thủy sơn giai đoạn 2010 - 2012

Bảng 2.6 Thu thuế, phí và lệ phí xã Thủy Sơn giai đoạn 2010 - 2012

Bảng 2.7 Tổng hợp chi ngân sách xã Thủy Sơn giai đoạn 2011 - 2012

Bảng 2.8 Tổng hợp cán bộ Ban Tài chính Kế toán xã Thủy Sơn năm 2012

Bảng 2.9 Dự toán thu ngân sách xã Thủy Sơn giai đoạn 2011-2012

Bảng 2.10 Dự toán chi ngân sách xã Thủy Sơn giai đoạn 2011-2012

Bảng 2.11 Kết quả thu ngân sách địa phương theo bộ phận và theo nguồn thu của

xã Thủy Sơn năm 2011

Bảng 2.12 Kết quả thu ngân sách địa phương theo bộ phận và theo nguồn thu của

xã Thủy Sơn năm 2012

Bảng 2.13 Tổng hợp chi ngân sách xã theo nội dung kinh tế năm 2011

Bảng 2.14 Tổng hợp chi ngân sách xã theo nội dung kinh tế năm 2012

Bảng số 2.15 Tỷ trọng một số nội dung so với chi thường xuyên ngân sách xã Thủy Sơn giai đoạn 2011 - 2012

Bảng 2.16 Giá trị sản xuất các ngành kinh tế xã Thủy Sơn năm 2010-2012

Bảng 2.17 Thu nhập bình quân của người dân xã Thủy Sơn, Huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng giai đoạn 2010-2012

Bảng 2.18 Đánh giá số dự toán ngân sách xã Thủy Sơn hàng năm

Bảng 2.19 Đánh giá chấp hành ngân sách xã Thủy Sơn hàng năm

Bảng 2.20 Đánh giá công tác kế toán, kiểm toán và quyết toán ngân sách xã Thủy Sơn hàng năm

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngân sách nhà nước (NSNN) là công cụ tài chính quan trọng không thể thiếu

để Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình Sự phân cấp quản lý NSNN phù hợp với sự phân cấp của bộ máy chính quyền nhằm tạo ra những đòn bẩy tích cực, thúc đẩy sự phát triển trên mọi lĩnh vực: kinh tế, văn hoá, xã hội… Chính quyền cơ sở là bộ phận nòng cốt của hệ thống chính trị cơ sở Hoạt động tài chính của chính quyền xã bao gồm ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác do Uỷ ban nhân dân (UBND) xã tổ chức quản lý thống nhất Ngân sách xã cũng là một cấp NSNN, nó đóng vai trò hết sức quan trọng đối với hoạt động của chính quyền cơ sở

Để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về quản lý kinh tế - xã hội trên địa bàn theo sự phân cấp trong hệ thống chính quyền, chính quyền xã phải có được nguồn tài chính đủ lớn Trong số các quỹ tiền tệ mà chính quyền xã được quyền quản lý và sử dụng thì ngân sách xã được coi là quỹ tiền tệ có quy mô lớn nhất, chỉ được phép sử dụng cho việc thực hiện các nhiệm vụ mà chính quyền cấp xã phải đảm nhận Do vậy, khả năng đảm bảo nguồn tài chính từ ngân sách xã như thế nào

sẽ có ảnh hưởng không nhỏ đến mức độ thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội của chính quyền cấp xã

Cùng với quá trình hoàn thiện Luật NSNN, cơ chế phân cấp về quản lý kinh

tế - xã hội cho chính quyền cấp xã ngày càng nhiều hơn, tạo thế chủ động cho các

xã trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Trong quá trình đó ngân sách xã đóng góp vai trò không nhỏ thông qua việc tạo lập các nguồn tài chính cần thiết để chính quyền xã đầu tư cho khai thác các thế mạnh về kinh tế -

xã hội nông thôn và từng bước tạo đà cất cánh cho kinh tế xã những năm sau này Với một hệ thống tổ chức nhà nước thống nhất đồng thời lại có sự phân công, phân cấp trách nhiệm, quyền hạn quản lý kinh tế - xã hội cho chính quyền cấp dưới thì đòi hỏi phải có sự giám sát thường xuyên của chính quyền cấp trên đối với hoạt động của chính quyền cấp dưới bởi hầu hết các xã đều có một phần nguồn thu

được tạo lập bổ sung từ ngân sách cấp trên Muốn nhận được số chi bổ sung của ngân sách cấp trên để tạo nguồn thu cho mình, chính quyền xã buộc phải giải trình toàn bộ cơ cấu thu, chi theo dự toán và chỉ rõ số thiếu hụt, đồng thời phải cam kết thực hiện số thu bổ sung theo đúng quy định của quản lý NSNN hiện hành Nhờ đó

sự kiểm soát của chính quyền cấp trên đối với hoạt động của chính quyền cấp xã trở nên dễ dàng hơn

Thời gian qua, cùng với những đổi thay của đất nước và quá trình xây dựng nông thôn mới, ngân sách cấp xã đã có nhiều biến đổi tích cực, tạo nguồn thu ngày càng lớn hơn, đáp ứng nhu cầu chi ngày càng phong phú và đa dạng Nguồn thu của ngân sách cấp xã đã không ngừng tăng lên, không chỉ dừng lại ở các khoản thu thường xuyên mà còn tích cực vận động xã hội hoá các khoản thu khác để phục vụ cho yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Trong những năm qua, NSNN cũng đã tích cực hỗ trợ cho ngân sách cấp xã trực tiếp cân đối chi thường xuyên và chi đầu tư trên địa bàn; tạo điều kiện thuận lợi cho chính quyền cấp xã thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương

Bên cạnh những kết quả tích cực trong việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, giải quyết chế độ chính sách cho các đối tưọng được hưởng… ngân sách

xã cũng bộc lộ những yếu kém và hạn chế nhất định như sự buông lỏng quản lý các nguồn thu được giao; hạn chế trong công tác lập, chấp hành và quyết toán ngân sách dẫn đến sự thất thoát, lãng phí

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác quản lý ngân sách xã cùng với mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé vào việc hoàn thiện công tác quản lý ngân

xã, em mạnh dạn chọn đề tài: “Hoàn thiện quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện

Thuỷ Nguyên, Hải Phòng” làm đối tượng nghiên cứu của mình

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý ngân sách xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng

2.2 Phạm vi nghiên cứu

+ Về nội dung: Những nội dung cơ bản của quản lý ngân sách xã

+ Về không gian: Nghiên cứu trong phạm vi xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng

+ Về thời gian: Số liệu thu - chi ngân sách và các hoạt động quản lý ngân sách xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng giai đoạn 2009 - 2012

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng Để đạt được mục tiêu đó, luận văn cần phải thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Xác định khung lý thuyết về quản lý ngân sách xã

- Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành luận văn này, quá trình nghiên cứu được thực hiện theo các bước sau:

- Bước 1: Xác định khung lý thuyết về quản lý ngân sách huyện

- Bước 2: Thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp để đánh giá thực trạng quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng

- Bước 3: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được trình bày ở 3 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách xã

Chương 2: Thực trạng quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ

1.1 NGÂN SÁCH XÃ

1.1.1 Khái niệm ngân sách xã

Trong hệ thống tài chính nhà nước, Ngân sách nhà nước (NSNN) là khâu tập trung giữ vai trò chủ đạo, cũng là khâu tài chính được hình thành sớm nhất, ra đời

và tồn tại gắn liền với hệ thống quản lý nhà nước NSNN được phân cấp quản lý từ Trung ương đến địa phương, trong đó ngân sách xã là cấp quản lý ngân sách ở địa phương Trong điều kiện ngày nay việc thừa nhận sự tồn tại và hoạt động của ngân sách xã được coi là điều tất yếu Chính vì vậy, trong cơ cấu tổ chức hệ thống NSNN

ở hầu hết các quốc gia đều có ngân sách xã (hoặc vùng); song quan niệm về ngân sách xã lại chưa có sự đồng nhất

Ở nước ta, điều lệ ngân sách xã (ban hành ngày 08/04/1972) cho rằng: Ngân sách xã là kế hoạch thu chi tài chính của chính quyền cấp xã, để đảm bảo việc chấp hành pháp luật, giữ vững an ninh, trật tự trị an, bảo đảm tài sản công cộng, quản lý mọi hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội trong xã, động viên giám sát các hợp tác xã

và công dân thi hành nghiêm chỉnh các nghĩa vụ đối với Nhà nước

Theo điều 4 Luật NSNN và Thông tư 14/1997/TC-NSNN ngày 28/03/1997 của Bộ tài chính về hướng dẫn quản lý thu - chi ngân sách xã, phường, thị trấn (Sau đây gọi chung là ngân sách cấp xã) là một bộ phận của NSNN do Uỷ ban nhân dân (UBND) xã, phường xây dựng, quản lý và Hội đồng nhân dân (HĐND) xã quyết định, giám sát thực hiện

Qua quá trình tìm hiểu tài liệu, tác giả đưa ra định nghĩa ngân sách xã như

sau: Ngân sách xã là toàn bộ các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể phát sinh trong

quá trình tạo lập phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ được phân công quản lý

1.1.2 Đặc điểm của ngân sách xã

Từ định nghĩa đã đưa ra về ngân sách xã ta có thể rút ra một số đặc điểm về ngân sách xã như sau:

Thứ nhất: Ngân sách xã là một quỹ tập trung của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp cơ sở Hoạt động của quỹ này thể hiện trên hai phương diện:

- Huy động nguồn thu vào quỹ (gọi là thu ngân sách xã) Thu ngân sách bao gồm các khoản thu của NSNN phân cấp cho ngân sách xã và các khoản huy động đóng góp của các tổ chức, cá nhân trên nguyên tắc tự nguyện theo quy định của pháp luật do HĐND xã quyết định

- Phân phối sử dụng nguồn vốn của quỹ ( gọi là chi ngân sách xã) Chi ngân sách bao gồm chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên theo phân cấp quản lý nhà nước cho cấp xã

Các khoản thu chi ngân sách được dự toán và thực hiện trong một năm, theo một chu trình: lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách

Phần lớn các khoản thu, chi của ngân sách xã được thực hiện theo phương thức phân phối lại và không hoàn trả một cách trực tiếp

Thứ hai: Các hoạt động thu chi của ngân sách xã luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã theo luật định, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã Chính vì vậy các chỉ tiêu thu chi của ngân sách xã luôn mang tính pháp lý

Thứ ba: Đằng sau các hình thức thu - chi của ngân sách xã chính là các quan

hệ lợi ích giữa một bên là lợi ích chung của cộng đồng các cơ sở mà chính quyền xã

là người đại diện với một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế xã hội khác (tổ chức hoặc cá nhân) Các quan hệ này phát sinh trong cả quá trình thu và chi ngân sách xã

Thứ tư: Các quan hệ thu - chi ngân sách xã rất đa dạng và biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng các khoản thu - chi này chỉ được thừa nhận khi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt

Thứ năm: Ngân sách xã vừa là một cấp trong hệ thống NSNN vừa là một đơn

vị dự toán Bởi vì ngân sách xã vừa thực hiện nhiệm vụ thu - chi của một cấp ngân sách nói chung (mặc dù nguồn thu và nhiệm vụ chi là rất nhỏ) vừa là đơn vị nhận bổ sung từ ngân sách cấp trên mà không phải cấp bổ sung cho cấp ngân sách khác và

sử dụng luôn nguồn vốn đó Với đặc thù là đơn vị hành chính cấp cơ sở có mối liên

hệ trực tiếp với dân, do dân, vì dân, giải quyết các mối liên hệ giữa Nhà nước và nhân dân, cho nên đây là đơn vị hành chính giúp Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ trực tiếp tới mọi người dân

1.1.3 Vai trò của ngân sách xã

Việc đổi mới cơ chế quản lý nền kinh tế từ cơ chế tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước làm thay đổi căn bản vai trò của NSNN Cũng như NSNN, ngân sách xã là một cấp trong hệ thống các cấp NSNN, cấp xã là tổ chức chính quyền cơ sở của bộ máy quản lý Nhà nước có chức năng, nhiệm vụ thực hiện các mục tiêu của Nhà nước cơ sở, Nhà nước do dân, vì dân, giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân Để thực hiện tốt nhiệm vụ đó chính quyền cấp xã phải có nguồn tài chính đủ mạnh để góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội tại cơ sở Qua hoạt động thu - chi của ngân sách xã ta thấy được vai trò cụ thể của nó như sau:

* Ngân sách xã đảm bảo nguồn lực vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy chính quyền Nhà nước cấp xã

Trải qua quá trình phát triển của xã hội, Nhà nước ra đời từ khi xã hội có sự phân chia giai cấp Nhà nước ra đời đòi hỏi phải có nguồn lực vật chất nhất định để nuôi sống bộ máy và thực hiện các chức năng kinh tế, xã hội Nguồn lực vật chất này chỉ có thể được đảm bảo từ NSNN Ngân sách cấp xã là bộ phận cấu thành nên NSNN, do vậy nguồn lực vật chất để nuôi sống bộ máy chính quyền cấp cơ sở thì

phần lớn phải do Ngân sách cấp cơ sở đảm nhận đó là ngân sách cấp xã Để đảm bảo nguồn lực vật chất này cung cấp cho toàn bộ các hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng và đời sống của mọi người được đảm bảo, Ngân sách xã phải khai thác triệt để các nguồn thu tại xã theo luật định Đảm bảo thu đúng, thu đủ, kịp thời đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho các công việc thuộc chức năng nhiệm vụ theo quy định của luật NSNN như: Chi lương, sinh hoạt phí cho các cán bộ, công chức, các khoản chi tiêu quản lý hành chính hay mua sắm trang thiết bị cho văn phòng mới được thực hiện Do vậy không có các khoản chi này của Ngân sách xã thì bộ máy chính quyền Nhà nước cơ sở không thể tồn tại và phát triển được

* Ngân sách xã là công cụ quan trọng để chính quyền xã quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế, văn hoá xã hội tại địa phương

Với tư cách là chính quyền cấp cơ sở gắn liền với đời sống nhân dân và thực hiện quản lý trực tiếp đối với nhân dân Do vậy chức năng và nhiệm vụ của ngân sách xã phải thực hiện là luôn đảm bảo quyền và lợi ích của nhân dân trên địa bàn Trực tiếp liên hệ và giải quyết các công việc của dân trên mọi phương diện theo chính sách chế độ của Nhà nước đặt ra nhằm đáp ứng các nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân

Để giải quyết được các vấn đề trên hiệu quả chính quyền xã phải có những công cụ đặc biệt thực hiện yêu cầu này mà ngân sách xã là một trong các công cụ

đó Thông qua hoạt động thu ngân sách xã mà các nguồn thu được tạo lập tập trung vào quỹ ngân sách xã, đồng thời giúp chính quyền cơ sở thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát, điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và các hoạt động khác được pháp luật cho phép Việc kiểm soát thông qua ngân sách xã được thể hiện qua việc phân loại các ngành nghề kinh doanh, các chủng loại hàng hoá mà qua đó chống các hoạt động kinh tế phi pháp, trốn lậu thuế và các nghĩa vụ đóng góp khác Cụ thể:

Với các hình thức thu phù hợp, với chế độ miễn giảm công bằng, ngân sách

xã một mặt tác động trực tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh ở cơ sở, mặt khác

thu ngân sách xã còn góp phần thực hiện các chính sách xã hội như: bảo đảm công bằng giữa những người có nghĩa vụ đóng góp ngân sách xã, có sự trợ giúp cho những đối tượng nộp khi gặp khó khăn về tài chính hoặc diện cần được ưu đãi theo chính sách của nhà nước thông qua xét duyệt miễn giảm số thu Ngoài ra việc thực hiện đúng các phương thức và các mức thu phạt đối với các tổ chức và cá nhân vi phạm trật tự an toàn xã hội, đã được coi như là một biện pháp kinh tế buộc họ phải nghiêm chỉnh chấp hành tốt nghĩa vụ của mình trước cộng đồng, có thể nói sẽ không đạt kết quả gì nếu không sử dụng hoạt động thu ngân sách xã và nếu như trước đây hoạt động kiểm tra, kiểm soát của chính quyền cấp xã chủ yếu bằng công

cụ kế hoạch thì nay vai trò kiểm tra kiểm soát của chính quyền cấp xã chủ yếu bằng

hệ thống pháp luật với hệ thống thu thuế nói chung và thu ngân sách xã nói riêng,

xã sẽ kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ trên các mặt chủ yếu như: Thu nhập, giá cả hàng hoá, và qua đó cũng có thể khẳng định rằng thu ngân sách xã là nguồn thu chủ yếu để đáp ứng nhu cầu chi ngày càng gia tăng ở xã Thông qua chi ngân sách xã mà các hoạt động của Đảng bộ, chính quyền, đoàn thể, chính trị, xã hội ở xã được duy trì và phát triển liên tục và ổn định Nhờ đó mà nâng cao hiệu lực quản lý cơ sở

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế theo cơ chế thị trường bên cạnh những mặt tích cực thì vẫn tồn tại những hạn chế, thông qua hoạt động thu - chi ngân sách

xã đã đóng vai trò quan trọng trong việc khắc phục khuyết tật đó bằng việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, cho các chủ thể kinh tế, thông qua đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng ngăn chặn sự độc quyền trong kinh doanh Bên cạnh đó với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” của ngân sách xã đã cùng nhân dân giải quyết tốt các vấn đề “Điện, đường, trường, trạm” Nhờ có chính sách điện khí hoá nông thôn, hiện nay hầu hết các xã đều đã có điện thắp sáng đến từng thôn xóm, góp phần quan trọng cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Đáp ứng được nhu cầu điện phục vụ cho thắp sáng và cho sản xuất kinh doanh Bên cạnh đó việc chi ngân sách xã cho hệ thống giao thông liên thôn, liên xã được nâng cấp và xây dựng mới làm cho hệ thống giao thông được thông suốt, thúc đẩy lưu

chuyển hàng hoá, qua đó khai thác tiềm năng và lợi thế của từng vùng thúc đẩy xoá

bỏ phương thức sản xuất cũ, chuyển đổi cơ cấu ngành nghề, phân công lại lao động trên địa bàn nông thôn, từng bước thực hiện công nghiệp hoá, tạo điều kiện đưa khoa học kỹ thuật vào từng làng xã giúp kinh tế nông thôn thoát khỏi tình trạng độc canh, độc cư, chuyển từ nền kinh tế thuần nông sang nền kinh tế tổng hợp Nông- Công- Thương đáp ứng nhu cầu của thị trường

Thông qua chi ngân sách xã cho sự nghiệp giáo dục và sự nghiệp y tế đã góp phần vào việc nâng cao dân trí, sức khoẻ người dân Các xã không ngừng nâng cấp

và xây dựng mới các công trình cho giáo dục và y tế đảm bảo điều kiện thuận lợi cho việc giảng dạy và khám chữa bệnh, giúp người dân yên tâm khi tham gia phát triển sản xuất tại cơ sở Từng bước xây dựng nông thôn mới theo đúng chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước

Từ phân tích trên cho ta thấy ngân sách xã là công cụ tài chính quan trọng của Nhà nước trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước ở địa phương Từng bước cải thiện bộ mặt nông thôn và rút ngắn sự cách biệt giữa thành thị và nông thôn, khắc phục dần tình trạng bội chi xảy ra ở hầu hết các xã của nước ta hiện nay góp phần quan trọng thúc đẩy nền kinh tế nước ta phát triển

1.1.4 Nguồn thu của ngân sách xã

Nguồn thu của ngân sách xã bao gồm 3 nguồn sau đây:

* Các khoản thu mà ngân sách xã được hưởng 100 %:

- Thuế môn bài thu từ các cá nhân, hộ kinh doanh từ bậc 4 đến bậc 6 kể cả số thu khoán (không áp dụng đối với phường)

- Các khoản phí, lệ phí quy định thu vào ngân sách xã

- Chênh lệch thu lớn hơn chi từ các hoạt động sự nghiệp có thu của xã

- Thu đấu thầu, thu khoán theo mùa vụ từ quỹ đất công ích 5% và hoa lợi công sản khác do xã quản lý

- Các khoản đóng góp của tổ chức, cá nhân gồm: Các khoản đóng góp theo pháp luật quy định, các khoản đóng góp trên nguyên tắc tự nguyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng do HĐND xã quyết định đưa vào ngân sách xã quản lý (không

áp dụng đối với phường khoản thu huy động đóng góp để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng) và các khoản đóng góp tự nguyện khác

- Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức và cá nhân ở ngoài nước trực tiếp cho ngân sách xã

- Thu kết dư ngân sách xã năm trước

- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

* Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) với ngân sách cấp trên:

- Thuế sử dụng đất nông nghiệp (tối thiểu để lại cho xã 20%)

- Thuế chuyển quyền sử dụng đất (chỉ áp dụng cho xã, thị trấn)

- Thuế nhà đất (chỉ áp dụng cho xã, thị trấn)

- Tiền cấp quyền sử dụng đất (chỉ áp dụng đối với xã, thị trấn)

- Thuế Tài nguyên

- Lệ phí trước bạ nhà đất

- Thuế tiêu thụ đặc biệt hàng hoá sản xuất trong nước thu vào các mặt hàng bài lá, hàng mã, vàng mã và các dịch vụ kinh doanh vũ trường, mát sa, ka ra ô kê, kinh doanh chơi gôn, ca si nô, chò chơi bằng máy Giắc-Pốt, kinh doanh vé đặt cược đua ngựa, đua xe

- Các khoản thu phân chia khác:

Tỷ lệ phần trăm (%) phân chia cụ thể các nguồn thu trên đây cho ngân sách

xã do UBND Thành phố quy định từ 3 - 5 năm phù hợp với tình hình ngân sách của địa phương Để giảm bớt khối lượng nghiệp vụ, khuyến khích tăng thu; có thể giao chung cho các xã cùng một tỷ lệ

* Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên:

- Thu bổ sung cân đối ngân sách được xác định trên cơ sở chênh lệch giữa dự toán chi được giao và dự toán từ các nguồn thu được phân cấp (các khoản thu 100%

và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm) Số bổ sung này được ổn định từ 3 đến 5 năm, hàng năm được tăng thêm một số phần trăm trên cơ sở trượt giá, tốc độ tăng trưởng kinh tế và khả năng ngân sách của địa phương

- Thu bổ sung có mục tiêu (nếu có) tuỳ theo khả năng ngân sách và chủ trương chung

Ngoài các khoản thu trên, chính quyền xã không được đặt ra các khoản thu trái với quy định của pháp luật

1.1.5 Nhiệm vụ chi của ngân sách xã

Trong hoạt động của chính quyền xã, ngân sách là yếu tố có vai trò quyết định đảm bảo cho việc thực hiện các nhiệm vụ của chính quyền xã Có rất nhiều loại chi phí khác nhau được hạch toán, trong đó phân chia cụ thể thành 3 nhóm chi sau đây:

* Chi thường xuyên:

- Chi cho hoạt động của các cơ quan Nhà nước cấp xã bao gồm:

+ Sinh hoạt phí theo mức quy định hiện hành

+ Sinh hoạt phí đại biểu HĐND

+ Các khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước

+ Chi về phúc lợi tập thể, y tế, vệ sinh

+ Chi khác

- Các khoản sinh hoạt phí và kinh phí hoạt động của cơ quan Đảng Cộng sản Việt nam của xã sau khi đã trừ đi khoản thu đảng phí theo điều lệ và các khoản thu khác (nếu có)

- Các khoản sinh hoạt phí và kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị -

xã hội của xã (Mặt trận tổ quốc Việt nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội cựu chiến binh Việt nam, Hội liên hiệp phụ nữ Việt nam, Hội nông dân Việt nam) Sau khi trừ các khoản thu theo điều lệ và các khoản thu khác (nếu có)

- Đóng Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ xã và các đối tượng khác theo chế độ hiện hành

- Công tác dân quân tự vệ, trật tự an toàn xã hội

- Huấn luyện dân quân tự vệ, các khoản phụ cấp huy động dân quân tự vệ và các khoản chi khác về dân quân tự vệ thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách xã theo quy định của pháp lệnh về dân quân tự vệ:

+ Đăng ký nghĩa vụ quân sự, tiễn đưa thanh niên đi nghĩa vụ quân sự

+ Tuyên truyền, vận động và tổ chức phong trào bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã

+ Hoạt động văn hoá, thông tin, thể dục, thể thao, truyền thanh do xã tổ chức

- Hỗ trợ các lớp bổ túc văn hoá, trợ cấp nhà trẻ, lớp mẫu giáo, kể cả trợ cấp cho giáo viên mẫu giáo và cô nuôi dạy trẻ do xã, thị trấn quản lý (đối với phường do

ngân sách cấp trên chi)

- Sự nghiệp y tế:

+ Mua sắm, trang bị hoặc bổ sung đồ dùng chuyên môn phục vụ khám chữa bệnh + Phòng bệnh và sự nghiệp y tế khác

- Quản lý sửa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình hạ tầng cơ

sở do xã quản lý như: Trường học, trạm y tế, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, nhà văn hoá, thư viện, đài tưởng niệm, cơ sở thể dục thể thao, cầu, đường giao thông, công trình cấp và thoát nước công cộng, riêng đối với thị trấn còn có nhiệm vụ chi quản lý, sửa chữa cải tạo vỉa hè, đường phố nội thị, đèn chiếu sáng, công viên, cây xanh

- Hỗ trợ các hoạt động sự nghiệp có thu của xã

- Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

* Chi đầu tư phát triển:

Chi đầu tư xây dựng các dự án kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội theo sự phân cấp của cấp Thành phố từ nguồn ngân sách và nguồn huy động đóng góp trên nguyên tắc tự nguyện của các tổ chức, cá nhân cho từng dự án nhất định

Qua nội dung nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách xã ta thấy chúng bao trùm mọi hoạt động của xã Do đó tổ chức công tác quản lý ngân sách xã có hiệu quả là việc làm thường xuyên liên tục và khoa học của các nhà quản lý tài chính, qua đó thấy được vai trò của cấp ngân sách xã là hết sức quan trọng trong hệ thống NSNN

1.2 QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ

1.2.1 Khái niệm quản lý ngân sách xã

Mang trong mình vai trò to lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, ngân sách xã cũng như những mảng hoạt động khác đòi hỏi có chiến lược quản lý một cách khoa học, hiệu quả để có thể phát huy được tối đa thế mạnh của

nó Bản chất của quản lý ngân sách xã chính là quản lý tài chính của tổ chức công,

do đó, trước khi đề cập đến khái niệm quản lý ngân sách xã, tác giả sẽ đề cập đến

khái niệm quản lý tài chính trong tổ chức công:

Quản lý tài chính trong các tổ chức công là quá trình áp dụng các công cụ

và phương pháp quản lý nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính trong tổ chức công để đạt những mục tiêu đã định

“Quản lý” thường được hiểu đó là quá trình mà chủ thể quản lý sử dụng các công cụ quản lý và phương pháp quản lý thích hợp nhằm điều khiển đối tượng quản

lý hoạt động và phát triển nhằm đạt đến những mục tiêu đã định Quản lý được sử dụng khi nói tới các hoạt động và các nhiệm vụ mà nhà quản lý phải thực hiện thường xuyên từ việc lập kế hoạch đến quá trình thực hiện kế hoạch đồng thời tổ chức kiểm tra Ngoài ra nó còn hàm ý cả mục tiêu, kết quả và hiệu năng hoạt động của tổ chức

Tài chính được thể hiện là sự vận động của các dòng vốn gắn với sự tạo lập

và sử dụng những quỹ tiền tệ của các chủ thể khác nhau trong xã hội trong đó phản ánh các mối quan hệ kinh tế phát sinh giữa các chủ thể

Như vậy, tác giả rút ra khái niệm quản lý ngân sách xã như sau:

Quản lý ngân sách xã là quá trình áp dụng các công cụ và phương pháp

quản lý nhằm tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ được phân công quản lý.

Chủ thể quản lý ngân sách xã ở đây chính là bộ máy quản lý ngân sách cụ thể

là những con người có trách nhiệm trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến hoạt động quản lý ngân sách Trách nhiệm quản lý ngân sách xã trước hết thuộc về trách nhiệm của Chủ tịch UBND xã Vì quản lý tài chính là một nội dung quản lý chuyên ngành nên Ban tài chính của xã và cá nhân công chức kế toán cũng thuộc nhóm chủ thể trực tiếp quản lý hoạt động của ngân sách xã Bên cạnh đó các Ban có liên quan cũng như mỗi cá nhân cán bộ, công chức cũng có những đóng góp quan trọng tạo nên việc quản lý ngân sách xã có hiệu quả

Đối tượng quản lý của quản lý ngân sách xã đó chính là hoạt động của ngân sách xã Đó là các mối quan hệ kinh tế trong phân phối gắn liền với quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ Cụ thể là việc quản lý các nguồn thu cũng như những khoản chi đầu tư hoặc các khoản chi thường xuyên của xã

Quá trình quản lý ngân sách xã có thể được sử dụng nhiều phương pháp như: Phương pháp hành chính, phương pháp tổ chức, phương pháp kinh tế cũng như nhiều công cụ quản lý khác nhau: công cụ pháp luật, các đòn bẩy kinh tế, kiểm tra giám sát Trong đó với quản lý ngân sách xã, công cụ pháp luật được coi là một loại công cụ quản lý có vai trò quan trọng đặc biệt Công cụ pháp luật được thể hiện dưới dạng: các chính sách cơ chế quản lý ngân sách, các chế độ quản lý ngân sách (phân cấp ngân sách), các văn bản pháp luật quy định về các định mức tiêu chuẩn tài chính Cho dù sử dụng nhiều phương pháp hay nhiều công cụ quản lý khác nhau nhưng mục đích hướng đến của quản lý ngân sách xã cũng là tính hiệu quả trong hoạt động ngân sách để nhằm đạt đến những mục tiêu kinh tế - xã hội đã định của xã

1.2.2 Mục tiêu của quản lý ngân sách xã

Ngân sách xã là cấp tài chính nhà nước ở cơ sở, hiệu quả của quản lý ngân sách xã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của quốc gia Do đó, công tác quản lý ngân sách xã mang trong mình một trọng trách lớn lao, chứa đựng cả mục tiêu chung của quản lý NSNN nói chung và mục tiêu riêng của địa phương Quản lý ngân sách xã hướng đến những mục tiêu cơ bản sau đây:

- Đảm bảo thực hiện vai trò của ngân sách xã là công cụ tài chính quan trọng của nhà nước trong việc thực hiện chính sách, phát luật, nâng cao hiệu lực điều hành của chính quyền cơ sở để thực hiện xóa đói, giảm nghèo, cải thiện bộ mặt nông thôn, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, đảm bảo phúc lợi cho các đối tượng chính sách và các đối tượng xã hội… góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương nói riêng và cả nước nói chung

- Đảm bảo sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhà nước ở nông thôn:

Các nguồn lực của nhà nước cho phát triển kinh tế - xã hội và nhất là cho khu vực nông thôn còn rất hạn chế, khi sử dụng các nguồn lực này cần quán triệt triệt để nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả Tuy nhiên, thực tiễn quản lý cho thấy, các nguồn lực của địa phương đang được sử dụng một cách tràn lan, kém hiệu quả, nhiều nguồn lực còn chưa được khai thác gây ra sự mất cân đối Công tác quản lý tài chính nói chung và quản lý ngân sách xã nói riêng còn chứa đựng nhiều kẽ hở làm thất thoát, lãng phí các nguồn lực Như vậy, việc không ngừng hoàn thiện chất lượng, hiệu quả công tác quản lý ngân sách xã là công việc hết sức cần thiết đặc biệt là trong giai đoạn nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và ngày càng hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới

1.2.3 Nguyên tắc của quản lý ngân sách xã

* Nguyên tắc đầy đủ trọn vẹn:

Theo nguyên tắc này, tất cả các khoản thu - chi đều phải có chứng từ xuất nhập tiền Nó phản ánh tính chính xác công minh rõ ràng Các khoản thu chi đều phải có trong kế hoạch phân bổ dự toán ngân sách đã được HĐND, UBND các cấp thông qua

* Nguyên tắc cân đối ngân sách:

Dự toán thu - chi được đối chiếu sao cho khớp với nhau tránh hiện tượng chênh lệch Nó đòi hỏi các khoản chi được phép chi phát sinh khi có sự đồng ý của các cấp có thẩm quyền và phải có nguồn thu bù đắp trong quá trình tiến hành chi dự toán phát sinh cần cắt giảm điều chỉnh hay loại bỏ những khoản chi không cần thiết nhằm cân đối thu - chi ngân sách

* Nguyên tắc minh bạch, dân chủ trong quản lý NSNN:

Các khoản thu - chi NSNN đều được xác định bằng số liệu chứng từ ghi sổ, quyết định, văn bản chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền Cần phát

huy tính minh bạch, công khai để mọi người được biết ngay từ khi lập kế hoạch, chấp hành và quyết định dự toán NSNN

cả các đơn vị các cấp và xác định rõ vị trí trách nhiệm quyền hạn của các cấp, chấp nhận cạnh tranh, mở cửa cho hệ thống phát triển

* Nguyên tắc kết hợp hài hoà các lợi ích liên quan đến hệ thống quản lý ngân sách:

Trước hết là quản lý con người, là tổ chức tích cực làm việc của con người Con người có những lợi ích, những nguyện vọng và nhu cầu nhất định, do đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng của quản lý là phải chú ý đến lợi ích của con người để khuyến khích có hiệu quả Lợi ích là sự vận động tự giác, chủ quan của con người nhằm thoả mãn một nhu cầu nào đó của con người, lợi ích là một động lực to lớn nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của con người

Nội dung nguyên tắc: Phải kết hợp hài hoà các lợi ích, có liên quan đến hệ thống trên cơ sở những đòi hỏi của các quy luật khách quan Thực hiện một đường lối phát triển đúng đắn dựa trên cơ sở vận dụng các quy luật khách quan phù hợp với đặc điểm của hệ thống Xây dựng và thực hiện các quy hoạch, kế hoạch chuẩn xác, kế hoạch phải quy tụ quyền lợi, có tính hiện thực cao

* Chuyên môn hóa trong hoạt động quản lý

Chuyên môn hóa là nguyên tắc đòi hỏi việc quản lý ngân sách xã phải được thực hiện bởi những người có chuyên môn được đào tạo có kinh nghiệm và tay nghề theo đúng vị trí trong guồng máy của hệ thống Đây là cơ sở của việc nâng cao

hiệu quả hoạt động của hệ thống Họ phải nắm vững chuyên môn nghề nghiệp ở vị trí công tác của mình, mặt khác họ phải ý thức được mối quan hệ với những người khác, bộ phận khác

1.2.4 Bộ máy quản lý ngân sách xã

Việc quản lý ngân sách xã trước hết phải phù hợp với những điều kiện hoàn cảnh cụ thể tại mỗi địa phương và tuân thủ những chuẩn mực sau:

- Đảm bảo các khoản chi thường xuyên của xã phải tuân theo chế độ, định mức tiêu chuẩn của Nhà nước quy định hoặc theo chế độ, định mức, tiêu chuẩn chi tiêu nội bộ đã được duyệt để xã đó hoạt động liên tục và hiệu quả

- Trách nhiệm quản lý ngân sách xã thuộc về UBND mà người đứng đầu chịu trách nhiệm ở đây chính là Chủ tịch xã

- Trong quá trình quản lý ngân sách xã cần phải tôn trọng dự toán năm được duyệt Trong trường hợp cần điều chỉnh dự toán cần được cơ quan có thẩm quyền cho phép điều chỉnh để đảm bảo cho xã hoàn thành tốt những chức năng và nhiệm

vụ của mình

Tổ chức bộ máy trực tiếp quản lý ngân sách xã bao gồm: Chủ tịch xã, Ban tài chính kế toán, các Đội thuế xã

Chủ tịch UBND xã chịu trách nhiệm trực tiếp trước cơ quan quản lý cấp trên

và trước pháp luật về các quyết định của mình trong quá trình quản lý ngân sách xã Chủ tịch là chủ tài khoản, là người trực tiếp đưa ra các quyết định quản lý việc huy động và sử dụng nguồn lực tài chính trong xã

Chủ tịch UBND xã tổ chức thực hiện công tác hạch toán kế toán, thống kê, quản lý tài sản theo đúng quy định của pháp luật, phản ảnh đầy đủ, kịp thời toàn bộ các khoản thu - chi của đơn vị trong sổ sách kế toán và thực hiện các quy định về chế độ thông tin, báo cáo hoạt động sự nghiệp của đơn vị theo quy định hiện hành Đồng thời chủ tịch cũng là người thường xuyên phải kiểm tra giám sát công tác tài chính kế toán, quản lý tài sản nhằm chống thất thu, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử

dụng nguồn ngân sách xã

Ban Tài chính, kế toán gồm: công chức tài chính kế toán và thủ quỹ

Công chức tài chính kế toán là cá nhân phải chịu trách nhiệm trước lãnh đạo

và cơ quan tài chính, cơ quan quản lý cấp trên về toàn bộ hoạt động tài chính kế toán của xã Công chức tài chính – kế toán phải đảm bảo thực hiện đúng cơ chế tự chủ tài chính, quản lý các khoản thu cũng như xây dựng các định mức chi và quản

lý các khoản chi phát sinh, thực hiện công tác kế toán và xây dựng báo cáo kế toán theo quy định của pháp luật, thực hiện việc phân tích giám sát các hoạt động của ngân sách xã Bên cạnh đó ngày càng thực hiện tốt hơn chức năng tư vấn tham mưu cho lãnh đạo về hoạt động ngân sách xã, đề xuất các phương án sử dụng tiết kiệm hiệu quả các khoản chi và tăng các khoản thu ngân sách xã

Công chức tài chính – kế toán chịu trách nhiệm thực hiện công tác kế toán từ việc lưu trữ chứng từ kế toán đến việc hạch toán vào sổ kế toán và xây dựng các báo cáo kế tóan, thực hiện việc lập dự toán các khoản thu - chi ngân sách xã, quản lý việc thực hiện các khoản thu chi tài chính cũng như toàn bộ vật tư tài sản

Thủ quỹ có nhiệm vụ quản lý quỹ tiền mặt của xã

Bên cạnh đó, các ban có liên quan và các cán bộ, công chức cũng cần thiết phải phối hợp với phòng tài chính kế toán có trách nhiệm thực hiện đúng các quy định pháp luật, các quy chế nội bộ có liên quan đến các khoản thu - chi ngân sách

xã hay việc quản lý và sử dụng vật tư và tài sản của xã

Đội thuế xã: Đội thuế xã thực hiện những nhiệm vụ chính sau:

- Tuyên truyền và hỗ trợ người nộp thuế: Đội thuế xã giúp Ban Tài chính, Kế toán thực hiện công tác tuyên truyền về chính sách pháp luật thuế; hỗ trợ người nộp thuế trên địa bàn xã

- Quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế: Đội thuế xã giúp Ban Tài chính, Kế toán thực hiện công tác quản lý nợ thuế, cưỡng chế thu tiền thuế nợ, tiền phạt đối với người nộp thuế thuộc phạm vi

1.2.5 Nội dung quản lý ngân sách xã

Căn cứ vào các điều từ 42 đến 71 của Luật NSNN; Thông tư BTC ngày 22/12/2000 quy định về quản lý ngân sách, các hoạt động tài chính khác

số118/2000/TT-ở xã, phường, thị trấn và căn cứ vào thực tế công tác quản lý ngân sách xã nơi tác giả công tác thì nội dung quản lý ngân sách xã bao gồm những công việc sau:

1.2.5.1 Lập dự toán thu - chi ngân sách xã

Lập dự toán ngân sách xã là quá trình phân tích đánh giá giữa khả năng và nhu cầu các nguồn tài chính của ngân sách xã để từ đó xác lập các chỉ tiêu thu - chi

dự kiến có thể đạt được trong kỳ kế hoạch, xác lập các biện pháp chủ yếu về kinh tế tài chính và hành chính để đảm bảo thực hiện thắng lợi các chỉ tiêu thu - chi Lập dự toán giúp đánh giá đúng khả năng, nhu cầu của địa phương, giúp chính quyền xã chủ động trong điều hành ngân sách Lập dự toán ngân sách xã là khâu mở đầu cho một chu trình ngân sách nên nó làm cơ sở, nền tảng cho các khâu tiếp theo, đặc biệt

là khâu chấp hành ngân sách cho nên khi lập dự toán phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Phải tính toán đầy đủ và chính xác các khoản thu theo đúng quy định của Nhà nước

- Phải tổng hợp theo từng lĩnh vực thu chi, đảm bảo cân đối ngân sách

- Đảm bảo cho các dự án đầu tư có vốn, ưu tiên bố trí vốn cho công trình đang thực hiện dở dang

- Tuân thủ các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan nhà nước ban hành

- Bố trí hợp lý các nhu cầu chi tiêu nhằm đảm bảo thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ chính quyền cấp xã đồng thời góp phần xây dựng nông thôn phát triển

- Dự toán phải lập theo đúng mục lục ngân sách và mẫu biểu quy định của

Bộ Tài chính

- Lập dự toán phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội tại xã

- Báo cáo dự toán ngân sách phải kèm theo bản thuyết minh chi tiết các cơ

sở, căn cứ tính toán

* Căn cứ lập dự toán thu - chi:

Người lập dự toán thu - chi ngân sách xã căn cứ vào những yếu tố sau đây:

- Chế độ phân cấp về nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã

- Chế độ quy định về thu ngân sách

- Chế độ, tiêu chuẩn định mức về chi ngân sách xã

- Các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của xã

- Số kiểm tra về dự toán ngân sách xã do UBND Huyện thông báo

- Tình hình thực hiện dự toán ngân sách xã năm hiện hành

* Trình tự lập dự toán thu - chi ngân sách xã:

- Các Ban hoặc tổ chức thuộc UBND xã căn cứ vào chức năng nhiệm vụ được giao và chế độ, định mức, tiêu chuẩn chi lập dự trù nhu cầu chi

- Ban Tài chính xã phối hợp với Đội thu thuế xã (nếu có) tính toán các khoản thu NSNN trên địa bàn (trong phạm vi phân cấp cho xã quản lý)

- Ban Tài chính xã tính toán cân đối, lập dự toán thu - chi ngân sách xã trình UBND xã báo cáo Chủ tịch và Phó Chủ tịch HĐND xã để xem xét gửi UBND huyện và Phòng tài chính kế hoạch huyện Thời gian báo cáo dự toán ngân sách xã

do UBND thành phố quy định cho phù hợp với điểm 5.1.3, mục III, Thông tư số 103/1998/TT-BTC ngày 18 tháng 7 năm 1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc phân cấp, lập, chấp hành và quyết toán NSNN

* Quyết định dự toán ngân sách xã:

Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu - chi ngân sách của UBND huyện, UBND xã hoàn chỉnh dự toán ngân sách xã theo lĩnh vực trình HĐND xã quyết định Sau khi dự toán ngân sách xã được HĐND xã quyết định, UBND xã báo

cáo UBND huyện, Phòng tài chính kế hoạch huyện, đồng thời thông báo công khai cho nhân dân biết theo Quy chế công khai tài chính về NSNN

* Điều chỉnh dự toán ngân sách xã hàng năm (nếu có):

Trong các trường hợp có yêu cầu của UBND cấp trên để đảm bảo phù hợp với định hướng chung và có biến động lớn về nguồn thu và nhiệm vụ chi, UBND xã tiến hành lập dự toán điều chỉnh trình HĐND xã quyết định và báo cáo UBND huyện Dự toán điều chỉnh sau khi được duyệt là dự toán ngân sách chính thức của

xã trong năm kế hoạch

1.2.5.2 Chấp hành dự toán ngân sách xã

Chấp hành dự toán ngân sách xã là khâu tiếp theo của một chu trình ngân sách, là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong kế hoạch ngân sách năm trở thành hiện thực Đồng thời qua đó kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức của Nhà nước

Căn cứ để chấp hành ngân sách:

- Căn cứ vào dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách xã cả năm

đã được HĐND xã quyết định, UBND xã phân bổ chi tiết dự toán chi ngân sách xã theo Mục lục NSNN gửi Kho bạc nhà nước (KBNN) nơi giao dịch để làm căn cứ thanh toán và kiểm soát chi

- Căn cứ vào dự toán cả năm và khả năng thu, nhu cầu chi của từng quý, UBND xã lập dự toán thu, chi quý (có chia ra tháng) gửi KBNN nơi giao dịch Đối với những xã có các nguồn thu chủ yếu theo mùa vụ, UBND xã đề nghị cơ quan tài chính cấp trên thực hiện tiến độ cấp số bổ sung cân đối trong dự toán đã được giao (nếu có) cho phù hợp để điều hành chi theo tiến độ công việc

Để chấp hành tốt dự toán ngân sách cần tiến hành quản lý các khâu sau:

* Quản lý quá trình thu:

- Ban tài chính xã có nhiệm vụ phối hợp với cơ quan thuế giám sát, kiểm tra các nguồn thu NSNN đảm bảo thu đúng, thu đủ và kịp thời Riêng khoản thu từ quỹ đất công ích 5%, tài sản công và hoa lợi công sản là nguồn thu thường xuyên của ngân sách xã, vì vậy không được khoán thầu thu một lần cho nhiều năm Trường hợp cần thiết có thể thu cho một số năm nhưng chỉ trong nhiệm kỳ của HĐND

- Trường hợp đối tượng phải nộp ngân sách có điều kiện nộp tiền trực tiếp vào NSNN tại KBNN, thì căn cứ vào thông báo thu của cơ quan thu hoặc Ban tài chính xã, đối tượng nộp ngân sách lập giấy nộp tiền và trích tài khoản hoặc mang tiền mặt tới KBNN để nộp trực tiếp vào NSNN

- Trường hợp đối tượng phải nộp ngân sách không có điều kiện nộp tiền trực tiếp vào NSNN tại KBNN, thì các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của cơ quan nào thì cơ quan đó thu sau đó viết giấy nộp tiền mang tới KBNN để nộp vào NSNN

- Nghiêm cấm thu không có biên lai, thu để ngoài sổ sách

- Trường hợp phải hoàn trả khoản thu ngân sách xã, KBNN xác nhận rõ số tiền đã thu vào ngân sách xã để ban tài chính xã làm căn cứ thoái thu cho đối tượng được hoàn trả

- Chứng từ thu phải được luân chuyển theo đúng quy định

- Đối với số thu bổ sung của ngân sách xã, phòng tài chính huyện căn cứ vào

dự toán bổ sung đã giao cho từng xã, dự toán thu chi từng quý của xã và khả năng cân đối ngân sách huyện, thông báo số bổ sung hàng quý cho xã chủ động điều hành ngân sách Để đảm bảo cho xã có nguồn chi, nhất là chi cho bộ máy; phòng tài chính huyện cấp số bổ sung cho xã theo định kỳ hàng tháng

* Quản lý quá trình chi:

- Nguyên tắc chi:

+ Việc thực hiện chi phải đảm bảo điều kiện: Đã được ghi trong dự toán,

đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định, đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả được chủ tịch UBND xã hoặc người được uỷ quyền chuẩn chi

+ Dự toán chi phải được lập theo quý (có chia theo tháng) và phải chấp hành đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống kê, công khai tài chính ngân sách xã; kiểm tra, giám sát hoạt động ngân sách xã

+ Cấp phát ngân sách xã chỉ dùng hình thức lệnh chi tiền Trường hợp thanh toán bằng tiền mặt phải kèm theo giấy đề nghị rút tiền mặt, KBNN kiểm tra, nếu đủ điều kiện thì thực hiện thanh toán

+ Trong trường hợp thật cần thiết như: Tạm ứng công tác phí, ứng tiền trước cho khách hàng, cho nhà thầu theo hợp đồng, chuẩn bị hội nghị, tiếp khách, mua sắm nhỏ được tạm ứng để chi khi có đủ chứng từ hợp lệ, Ban tài chính xã phải lập bảng kê chứng từ chi và giấy đề nghị thanh toán tạm ứng gửi KBNN nơi giao dịch làm thủ tục chuyển tạm ứng sang thực chi ngân sách

+ Các khoản thanh toán từ ngân sách xã qua KBNN cho các đối tượng có tài khoản giao dịch ở KBNN hoặc ở ngân hàng phải được thực hiện bằng hình thức chuyển khoản

+ Đối với các khoản chi từ các nguồn thu được giữ lại tại xã, Ban tài chính

xã phối hợp với KBNN định kỳ làm thủ tục ghi thu - chi vào ngân sách xã khi làm thủ tục ghi thu - ghi chi phải kèm theo bảng kê chứng từ thu và bảng kê chứng từ chi

- Đối với chi thường xuyên:

+ Ưu tiên chi trả sinh hoạt phí, các khoản phụ cấp cho cán bộ xã, không để

nợ sinh hoạt phí và các khoản phụ cấp

+ Các khoản chi thường xuyên khác phải căn cứ vào dự toán năm, tình hình cấp bách của công việc, khả năng của ngân sách xã tại thời điểm chi để thực hiện chi cho phù hợp

- Đối với chi đầu tư phát triển:

+ Việc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách xã thực hiện theo quy định của nhà nước và phân cấp của Thành phố, việc cấp phát, thanh toán quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách xã thực hiện theo quy định của Bộ tài chính

+ Đối với dự án đầu tư bằng nguồn đóng góp theo nguyên tắc tự nguyện của nhân dân phải đảm bảo: Mở sổ theo dõi và phản ánh kịp thời mọi khoản đóng góp bằng tiền, ngày công lao động, hiện vật của nhân dân Quá trình thi công, nghiệm thu và thanh toán phải có sự giám sát của Ban giám sát dự án do nhân dân cử Kết quả đầu tư và quyết toán dự án phải được thông báo công khai cho nhân dân biết

* Cân đối thu, chi ngân sách xã

Muốn thiết lập lại cân đối thu, chi ngân sách xã trong quá trình chấp hành cần phải quan tâm và xử lý tốt các vấn đề sau:

Với quan điểm “lường thu mà chi” cân đối ngân sách xã phải đảm bảo nguyên tắc chi không vượt quá nguồn thu quy định Cụ thể là trong quá trình chấp hành ngân sách phải tích cực quản lý và khai thác mọi nguồn thu và chi trên cơ sở

số thu đã tập trung được mà phân phối cho các nhu cầu chi tiêu

Xủ lý tốt các nghiệp vụ phát sinh có liên quan đến tăng giảm thu, chi ngân sách xã Cụ thể là số tăng thu hoặc tiết kiệm chi so với dự toán được duyệt được dùng để tăng mức trả nợ hoặc tăng chỉ một số khoản cần thiết khác nhưng không được tăng chi tiền lương và sinh hoạt phí hoặc các khoản có tính chất lương (trừ trường hợp Nhà nước có thay đổi chính sách về tiền lương hoặc các khoản có tính chất lương) Nếu giảm thu so với dự toán được duyệt thì phải sắp xếp lại để giảm một số khoản chi tương ứng

Sử dụng số dự phòng của ngân sách xã Cụ thể là chỉ trong những trường hợp phát sinh các công việc đột xuất như khắc phục hậu quả thiên tai, địch họa và các nhu cầu chi cấp thiết khác chưa được bố trí hoặc bố trí chưa đủ trong dự toán được giao mà sau khi sắp xếp lại các khoản chi vẫn không xử lý được thì từng cấp phải

chủ động sử dụng số dự phòng của ngân sách cấp mình để xử lý Nếu không còn dự phòng ngân sách thì phải sắp xếp lại chi để đáp ứng nhu cầu chi đột xuất Việc sử dụng số dự phòng của ngân sách xã do Chủ tịch UBND xã quyết định và định kỳ 3 tháng báo cáo Chủ tịch, Phó chủ tịch HĐND và báo cáo HĐND xã tại kỳ họp gần nhất Khi sử dụng dự phòng ngân sách xã cũng cần phải tuân thủ các điều kiện về chi và quy trình cấp phát giống như các khoản chi ngân sách khác

Xử lý thiếu hụt tạm thời trong trường hợp nguồn thu trong kế hoạch tập trung chậm hoặc có nhiều nhu cầu phát sinh trong cùng thời điểm Khi đó ngân sách xã có thể vay quỹ dự trữ tài chính của thành phố theo quyết định của Chủ tịch UBND thành phố nhưng tháng sau hoặc quý sau phải tìm cách hoàn trả, chậm nhất là ngày 31/12 của năm ngân sách đó, nếu không ngân sách thành phố có quyền yêu cầu KBNN trích tài khoản của ngân sách xã để trả nợ cho thành phố Trong hoạt động thực tế đã có rất nhiều xã xử lý thiếu hụt ngân sách bằng cách vay của các tổ chức,

cá nhân bên ngoài theo lãi suất thỏa thuận dẫn đến hậu quả bội chi ngân sách xã triền miên suốt năm này qua năm khác Hiện tượng trên hoàn toàn trái với pháp luật

về quản lý NSNN hiện hành Cần phải chấm dứt và xử lý ngay những tồn đọng 1.2.5.3 Kế toán, quyết toán ngân sách xã

Quyết toán ngân sách xã là khâu cuối cùng của một chu trình ngân sách Đó

là việc tổng kết lại quá trình thực hiện dự toán ngân sách năm, nhằm đánh giá toàn

bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách, từ đó rút ra những ưu, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cho những chu trình ngân sách tiếp theo Do vậy quản lý khâu quyết toán ngân sách cần làm những công việc sau:

- Ban tài chính xã lập báo cáo quyết toán thu - chi ngân sách xã hàng năm trình UBND xã xem xét để trình HĐND xã phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng tài chính kế hoạch huyện để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho Phòng tài chính kế hoạch huyện chậm nhất ngày 15/2 năm sau

- Quyết toán chi ngân sách xã không được lớn hơn quyết toán thu ngân sách

xã, kết dư ngân sách xã là số chênh lệch lớn hơn giữa số thực thu và số thực chi

ngân sách xã Toàn bộ kết dư năm trước (nếu có) được chuyển vào thu ngân sách năm sau

- Sau khi HĐND xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 5 bản để gửi cho HĐND xã, UBND xã, Phòng tài chính kế hoạch huyện (nếu có bổ sung và điều chỉnh); lưu Ban tài chính xã và thông báo công khai nơi công cộng cho nhân dân trong xã biết

- Phòng tài chính kế hoạch huyện có trách nhiệm kiểm tra báo cáo quyết toán thu - chi ngân sách xã; trường hợp có sai sót phải báo cáo UBND huyện yêu cầu HĐND xã điều chỉnh

Cơ quan tài chính sẽ thẩm định quyết toán thi - chi ngân sách xã, tổng hợp, lập quyết toán ngân sách xã trình UBND xã để UBND xem xét trình HĐND phê chuẩn, báo báo cơ quan hành chính nhà nước và cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp Trong quá trình thẩm định quyết toán, nếu phát sinh sai sót, cơ quan tài chính

có quyền yêu cầu cơ quan duyệt quyết toán điều chỉnh lại cho đúng, đồng thời xử lý hoặc đề nghị xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật Trường hợp quyết toán ngân sách xã có sai sót, cơ quan tài chính cấp trên có quyền yêu cầu UBND xã trình HĐND điều chỉnh lại cho đúng, đồng thời xử lý hoặc đề nghị xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật

Cơ quan kiểm toán nhà nước thực hiện việc kiểm toán, xác định tính đúng đắn, hợp pháp của báo cáo quyết toán NSNN các cấp, cơ quan, đơn vị có liên quan theo quy định của pháp luật, Khi thực hiện nhiệm vụ, cơ quan Kiểm toán Nhà nước

có quyền độc lập và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận kiểm toán của mình; trong trường hợp cần thiết, cơ quan Kiểm toán Nhà nước được đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp công tác để thực hiện nhiệm vụ được giao

1.3 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ

Hiệu quả quản lý ngân sách xã nhìn tổng quát ở kết quả cuối cùng là thực hiện cân đối tích cực hệ thống ngân sách Tính cân đối đó được bảo đảm bởi nhiều

yếu tố tham dự: Luật NSNN, Luật ngân sách xã, quy trình ngân sách, thiết chế phân cấp ngân sách, phương thức quản lý ngân sách, cơ chế điều hành ngân sách, các quy tắc tác nghiệp trong hoạt động của ngân sách xã,… Do vậy, khi đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách xã cần có cách nhìn và đánh giá toàn diện về các yếu tố cấu thành trong hoạt động của ngân sách xã

Nhìn một cách tổng quát, quản lý ngân sách xã là quản lý kinh tế - xã hội tổng hợp, thông qua hệ thống các chỉ tiêu trực tiếp hoặc liên quan đến quản lý ngân sách xã như: GDP của xã, các nguồn lực tài chính địa phương, khả năng động viên các nguồn lực tài chính địa phương vào ngân sách xã; phân phối các nguồn lực tài chính cho các hoạt động kinh tế - xã hội, như: đầu tư phát triển, đầu tư cho văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội và bảo đảm sự hoạt động của bộ máy quản lý hành chính địa phương

Do đặc điểm quản lý toàn diện nói trên, quản lý ngân sách xã cũng giữ mối quan hệ với nhiều cơ quan công quyền và các tổ chức kinh tế - xã hội thuộc các thành phần kinh tế khác nhau ở nhiều cấp độ khác nhau Theo đó, để đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách xã cũng phải xét trên nhiều tiêu chí ở các cấp độ khác nhau

đó, cụ thể:

1.3.1 Tiêu chí đánh giá số dự toán ngân sách xã hàng năm

Để đánh giá số dự toán ngân sách xã hàng năm người ta căn cứ và các chỉ tiêu cụ thể sau:

- Sự phù hợp: tiêu chí này có nghĩa là các con số dự toán ngân sách xã hàng năm phải được tính toán dựa trên những quy định tại Luật NSNN và các quy định

về quản lý NSNN hay không, đồng thời có phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội của huyện, thành phố và địa phương hay không?

- Tính khả thi: dự toán ngân sách xã được xây dựng phải có tính khả thi khi thực hiện triển khai trên thực tế

+ Dự toán thu ngân sách xã phải được lập cụ thể cho từng nội dung của nguồn thu, khu vực thu

+ Dự toán chi (gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển) phải chỉ rõ căn cứ xác lập dự toán chi, đồng thời dự toán chi phải nằm trong khả năng của ngân sách xã

- Tính linh hoạt: Để thực hiện ngân sách được hiệu quả, vai trò của khâu lập

dự toán là không thể phủ nhận Một ngân sách dự toán tốt có thể được thực hiện tốt, một ngân sách dự toán tồi thì không thể thực hiện tốt được Tuy nhiên, điều đó không có ý nghĩa thực hiện ngân sách chỉ đơn thuần đảm bảo tuân thủ ngân sách dự kiến ban đầu mà phải thích ứng với các thay đổi trong quá trình thực hiện, đồng thời tính đến hiệu quả hoạt động Vì thế trong quá trình chấp hành ngân sách, nếu có sự thay đổi về nguồn thu và nhiệm vụ chi thì UBND trình HĐND để điều chỉnh dự toán ngân sách kịp thời

1.3.2 Tiêu chí đánh giá chấp hành ngân sách xã hàng năm

Để đánh giá công tác chấp hành ngân sách xã hàng năm, ta sẽ chia thành 2 nhóm tiêu chí: nhóm tiêu chí đánh giá thu ngân sách xã và nhóm tiêu chí đánh giá chi ngân sách xã, như sau:

* Nhóm tiêu chí đánh giá thu ngân sách xã:

- Tiêu chí thu đúng, thu đủ, kịp thời theo luật định và theo dự toán ngân sách

xã: Các khoản thu ngân sách xã cần được đảm bảo thu đúng đối tượng, đúng nội dung thu, đúng lượng, đúng thời gian theo dự toán ngân sách xã để đảm bảo phát huy tác dụng của nhiệm vụ thu ngân sách xã trong điều tiết vĩ mô các hoạt động kinh tế - xã hội

* Nhóm tiêu chí đánh giá chi ngân sách xã:

- Tiêu chí chi đúng, chi đủ, kịp thời theo luật định và theo dự toán ngân sách

xã: Tương tự như tiêu chí thu phía trên, các khoản chi ngân sách xã cần được đảm bảo chi đúng đối tượng, đúng nội mục đích, đúng lượng, đúng thời gian theo dự toán ngân sách xã để đảm bảo phát huy tác dụng của nhiệm vụ thi ngân sách xã trong điều tiết vĩ mô các hoạt động kinh tế - xã hội

- Tiêu chí về định mức chi: Định mức chi vừa là cơ sở để xây dựng kế hoạch chi, vừa là căn cứ để thực hiện việc kiểm soát các chế độ chính sách, các tiêu chuẩn, định mức về kinh tế - tài chính của địa phương Do đó, các định mức chi phải đảm bảo yêu cầu thực tiễn khách quan của các đơn vị thụ hưởng nguồn kinh phí từ ngân sách xã, vừa phải đảm bảo yêu cầu tiết kiệm và hiệu quả

- Tiêu chí về thứ tự ưu tiên các khoản chi: Thứ tự ưu tiên các khoản chi ngân sách xã được thiết lập theo mức độ cần thiết đối với từng khoản chi phù hợp với tình hình cụ thể về phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

1.3.3 Tiêu chí đánh giá kế toán, quyết toán ngân sách xã hàng năm

Để đánh giá kế toán, kiểm toán và quyết toán ngân sách xã, ta sẽ dựa vào tiêu chí cụ thể sau:

- Sự chính xác, trung thực, đầy đủ của các báo cáo tài chính: Các báo cáo quyết toán phải theo đúng nội dung trong dự toán được giao, báo cáo quyết toán năm phải có thuyết minh nguyên nhân tăng, giảm các chỉ tiêu thu - chi ngân sách xã

so với dự toán Báo cáo quyết toán ngân sách xã phải đầy đủ các biểu mẫu theo chế

Do đó, để đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách xã, ta sẽ đánh giá sự biến động của các yếu tố sau:

- Sự tăng trưởng các ngành kinh tế trên địa bàn xã