Nghiên cứu lớp từ vựng chuyên ngành thể thao trong tiếng Anh và ứng dụng trong dịch thuật và giảng dạy

Nghiên cứu lớp từ vựng chuyên ngành thể thao trong tiếng Anh và ứng dụng trong dịch thuật và giảng dạy Nguyễn Hoàng Yến Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngàn

Nghiên cứu lớp từ vựng chuyên ngành thể thao trong tiếng Anh và ứng dụng trong dịch thuật và

giảng dạy Nguyễn Hoàng Yến

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Ngôn ngữ học; Mã số: 60 22 01

Người hướng dẫn: TS Trần Thị Lan

Năm bảo vệ: 2014

Keywords Tiếng Anh; Ngôn ngữ học; Từ vựng

Content

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình phát triển và hội nhập của ngành giáo dục hiện nay, TA trở thành nội dung bắt buộc tại các trường cao đẳng, đại học chuyên nghiệp trên toàn quốc Đối với các trường cao đẳng, đại học thể thao chuyên nghiệp, ngoài TA cơ bản, sinh viên phải học thêm TA chuyên ngành thể thao Đây là môn học phục vụ cho mục đích tìm hiểu, cập nhật cũng như trao đổi, học tập thông tin, kiến thức thể thao mới nhất một cách trực tiếp và nhanh chóng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo chất lượng học tập trong thể thao

Tuy nhiên, thực tế giảng dạy hiện nay tại các trường thể thao chuyên nghiệp cho thấy, đây là một nội dung tương đối khó, lại chưa được đầu tư, quan tâm thích đáng Các tài liệu nghiên cứu và tham khảo còn hiếm, đặc biệt là về từ vựng chuyên ngành Trên thực tế, sinh viên hiểu ngữ pháp TA nhưng thiếu hoặc chưa biết cách sử dụng các thuật ngữ thể thao Điều này gây cản trở không nhỏ cho quá trình tự học và bồi dưỡng kiến thức của sinh viên

Xuất phát từ thực tế giảng dạy TA tại trường cộng thêm đòi hỏi cấp bách về nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực ngành thể thao, đặc biệt với tư cách là một giáo viên TA chuyên

ngành, tôi chọn đề tài “Nghiên cứu lớp từ vựng chuyên ngành thể thao trong tiếng Anh và

ứng dụng trong dịch thuật và giảng dạy.” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn này nhằm góp

phần nâng cao chất lượng, hiệu quả bài giảng và ứng dụng trong dịch thuật

2 Lịch sử vấn đề

Nhìn lại hệ thống các nghiên cứu định hướng ngôn ngữ học hoặc giáo học pháp tại một

số cơ sở giáo dục lớn trong cả nước, điển hình là ĐHQG Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, Viện Ngôn ngữ, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội (nguyên Viện Khoa học Xã hội), Trường ĐHSP Hà Nội I

và II, v.v tôi thấy chưa có nghiên cứu nào thật sự chuyên sâu về từ vựng chuyên ngành thể thao trong TA Theo khả năng bao quát tài liệu của chúng tôi, mới chỉ có một số công trình đi theo hướng nghiên cứu này như: Nghiên cứu của Nguyễn Sĩ Hà và các cộng sự “Thuật ngữ - Hội

thoại thể thao Anh – Việt” (2000), được biên soạn trên cơ sở cuốn “Russian – English Dictionary of Sports Terms and Phrases” của nhà xuất bản “Tiếng Nga” Matxcova 1980, có bổ

sung thêm các thuật ngữ mới ở một số môn đang phát triển mạnh ở Việt Nam và khu vực như bóng đá, điền kinh Dù có một số đóng góp mang tính chất định hướng nhưng cuốn sách này có

một số thuật ngữ giải thích chưa chính xác, và đặc biệt còn thiếu nhiều môn thể thao chưa được

đề cập đến như quần vợt, bóng bàn, cầu lông, thể dục nghệ thuật v.v Đi theo hướng thực hành còn có thể kể đến công trình “Tiếng Anh dành cho giới thể thao” (2002) của Nguyễn Trung Tánh

và Nguyễn Thành Thư Cuốn sách này tập hợp một số từ vựng chuyên ngành thể thao được dùng phổ biến ở các bộ môn như bóng đá, điền kinh… và những cấu trúc thường được sử dụng khi giao tiếp, luyện tập, thi đấu Bên cạnh đó, cuốn “Tiếng Anh chuyên ngành thể thao – tập 1) (2013) của các tác giả Trần Quang Hải (chủ biên), Nguyễn Thị Mỹ Nga và Đoàn Minh Hữu cũng

là một giáo trình đáng được quan tâm với nội dung bám sát và bao quát các môn thể thao cũng như các lĩnh vực thể thao liên quan

Ở bậc sau đại học, tôi tìm thấy một vài nghiên cứu về TA chuyên ngành thể thao Đó là các công trình như: “Một số khó khăn trong dạy và học môn đọc tiếng Anh chuyên ngành thể thao” của Nguyễn Thị Hoài Mỹ (2010) hay Dương Thị Hòa (2011) với đề tài về thiết kế bài thi vấn đáp TA cho sinh viên chuyên ngành thể thao Tuy nhiên, cả hai tác giả này mới chỉ xem xét một vài khía cạnh của ngôn ngữ TA và lại đặt ngoại ngữ này hoàn toàn trong hướng tiếp cận giáo học pháp hoặc kiểm tra đánh giá mức độ lĩnh hội ngôn ngữ của người học Hay Luận văn của Trần Minh Kim Nhật “Cấu tạo hình thức và ngữ nghĩa của thuật ngữ thể thao tiếng Việt (so sánh với tiếng Anh)” (2010).v.v…cũng đã bước đầu nghiên cứu sâu cấu tạo hình thức và ngữ nghĩa của thuật ngữ thể thao nhưng công trình lại nghiên cứu thuật ngữ thể thao trong TV Có thể thấy, việc đi sâu khảo sát thuật ngữ thể thao TA hiện nay và ứng dụng các kết quả đó vào dịch thuật và giảng dạy là một vấn đề còn bỏ ngỏ

Trên thế giới, do hạn chế về nguồn tài liệu, tôi chủ yếu tìm hiểu về thuật ngữ thể thao bằng TA qua Internet, được người sử dụng mạng chia sẻ một cách rộng rãi Số lượng cũng tương đối nhiều do điều kiện kết nối và chia sẻ giữa mọi người với nhau rất dễ dàng Những tập hợp các thuật ngữ này được đưa lên các trang mạng với nội dung mở, chưa được kiểm định về mặt chất lượng và độ chính xác, được cập nhật hàng ngày, hàng giờ, mục đích để phục vụ công tác giảng dạy

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Nghiên cứu về chủ đề từ vựng chuyên ngành thể thao trong TA là một vấn đề cụ thể và khá mới mẻ Mục đích của luận văn là đi sâu nghiên cứu lớp từ vựng chuyên ngành thể thao trong TA và ứng dụng vào việc dịch thuật và giảng dạy

Từ đó, luận văn đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Xác lập các lý thuyết liên quan đến đề tài

- Khảo sát và phân loại lớp từ vựng thể thao TA nhằm làm rõ hơn về hệ thống các thuật ngữ mảng đề tài thể thao

- Ứng dụng các kết quả thu được vào công tác dịch thuật và giảng dạy TA chuyên ngành thể thao

4 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là từ vựng TA chuyên ngành thể thao trong “Giáo trình tiếng Anh chuyên ngành Thể thao” (gọi tắt là Giáo trình) do trường Đại học Sư Phạm Thể dục Thể thao Hà Tây (hiện nay là trường Đại học Sư phạm Thể dục Thể thao Hà Nội) biên soạn Cuốn Giáo trình được nhà xuất bản Thể dục Thể thao xuất bản lần đầu tiên năm 2006 và được tái bản nhiều lần để cải tiến nội dung và cập nhật thông tin

Đề tài tập trung vào từ vựng thể thao tiếng Anh sử dụng trong cuốn sách, với số lượng cụ thể là 439 thuật ngữ, được sàng lọc bằng phương pháp chọn dữ liệu

5 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là các thuật ngữ TA chuyên ngành thể thao thể thao và bối cảnh giảng dạy, dịch thuật của chúng tại trường Đại học Sư phạm Thể dục thể thao Hà Nội Tuy nhiên luận văn này không dự định đối chiếu đầy đủ tất cả hệ thống từ vựng chuyên ngành thể thao của

tất cả các môn thể thao mà chỉ tập trung vào một số nội dung thể thao phổ biến như bóng đá, thể dục, điền kinh, tennis v.v

6 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

a) Phương pháp định lượng kết hợp với phương pháp định tính

- Phương pháp định lượng là phương pháp thu thập dữ liệu bằng số và giải quyết quan hệ trong

lý thuyết và nghiên cứu theo quan điểm diễn dịch Phương pháp này sẽ lượng hóa, phản ánh và diễn giải các mối quan hệ giữa các từ vựng thể thao TA trong cùng một nhóm được phân loại

- Phương pháp định tính dựa vào thu thập dữ liệu bằng chữ và tiếp cận nhằm tìm cách mô tả và phân tích đặc điểm của các thuật ngữ được nghiên cứu

b) Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Trong nghiên cứu này, tôi đã tiến hành sàng lọc được 439 thuật ngữ trong Giáo trình để tiến hành nghiên cứu Đối với quá trình sàng lọc này tôi thực hiê ̣n theo cách sau:

- Bươ ́ c 1: Chọn liệt kê 613 từ vựng có trong Giáo trình

- Bươ ́ c 2: Ba giảng viên Tiếng Anh có ít nhất 5 năm giảng dạy Giáo trình đươ ̣c mời phân loa ̣i

613 từ vựng trên thành hai nhóm : nhóm từ vựng tiếng Anh liên quan đ ến chuyên ngành thể thao

và nhóm khác chuyên ngành thể thao (bao gồm từ thuô ̣c chuyên ngành khác và từ thông du ̣ng ); bước đầu lựa chọn ra đối tượng nghiên cứu

- Bươ ́ c 3: Sau khi các chuyên gia đã xác lâ ̣p bảng từ gồm 439 thuâ ̣t ngữ đươ ̣c ta ̣m coi là có

nô ̣i dung liên quan đến các chủ đề thuộc lĩnh vực thể thao kể trên, tôi tiếp tục đối chiếu nghĩa của chúng bằng cách tra cứu cả hai loại từ điển là Từ điển Thể thao (2000) và t ừ điển Oxford Advanced Learner (2005), cũng như tham khảo nhiều nguồn tài liệu khác nhau, các thông tin thể thao trên mạng, các loại từ điển Anh-Việt, Việt-Anh, báo Vietnam News, các tạp chí thể thao Anh-Việt, các tạp chí thể thao, các giáo trình thể thao đang giảng dạy tại trường v.v để khẳng

đi ̣nh mô ̣t lần nữa tính chuyên ngành của các thuâ ̣t ngữ này

c) Phương pháp so sánh - đối chiếu

Mục đích của việc đối chiếu là để tìm hiểu các đặc điểm giống và khác nhau liên quan đến vấn đề từ vựng thể thao trong TA và TV từ đó ứng dụng cho quá trình dịch thuật và giảng dạy một cách chuẩn xác và dễ hiểu nhất

d) Phương pháp thống kê phân loại

Phương pháp này nhằm phân chia và sắp xếp các từ vựng được nghiên cứu theo những thứ tự nhất định, ở những cấp độ nhất định, dựa trên những thuộc tính giống nhau và khác nhau giữa chúng để đưa chúng vào từng nhóm riêng biệt

Sau khi đã xây dựng được bảng thuâ ̣t ngữ thể thao gồm từ gốc (bằng TA) và bảng nghĩa tương đương của chúng khi chuyển sang TV; tôi dựa vào cấu trúc từ vựng và ngữ nghĩa từ vựng

để phân loại thành các nhóm như sau:

+ Phân loại theo cấu tạo từ

+ Phân loại dựa trên quá trình dịch sang TV

Trong các quá trình phân loa ̣i trên , phương pháp chủ yếu được sử du ̣ng là phương pháp x ử lý kết quả nghiên cứu bằng thống kê toán học

e) Phương pháp xử lý dữ liệu bằng bằng thống kê toán học

Với phương pháp này, tôi sử dụng chương trình phần mềm excel để xử lý dữ liệu, lập các bảng thống kê trên các dữ liệu nghiên cứu để đi đến các kết luận phục vụ cho mục đích nghiên cứu Các từ vựng trên được nhâ ̣p vào bảng Excel đều kèm mô ̣t mã hóa ; Sau khi đã nhâ ̣p xong dữ liê ̣u; phần mềm tính toán sẽ được cha ̣y để cho ra các kết quả cần thiết cho viê ̣c thảo luâ ̣n

Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, luận văn có thể sử dụng thêm phương pháp khảo sát thực nghiệm, phương pháp giải thích v.v

7 Đóng góp của luận văn

Tác giả luận văn hy vọng những nghiên cứu trong đề tài có thể có một số đóng góp nhỏ

trong quá trình dịch thuật và giảng dạy nội dung TA chuyên ngành thể thao như sau:

- Giúp người học khắc phục khó khăn do chưa có một hệ thống Anh–Việt Thể thao chuyên ngành để nâng cao hiểu biết và vận dụng chính xác các thuật ngữ được sử dụng trong TA và TV

- Giúp người biết TA tổng quát (General English - GE) có thể tiếp cận, tìm hiểu ý nghĩa các từ,

các cụm từ TA chuyên ngành thể thao

8 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phần nội dung luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận

Trong chương này tác giả Luận văn đưa ra khái quát một số lý thuyết về từ vựng tiếng Anh, cũng như lý thuyết về dịch thuật liên quan đến từ vựng nhằm phục vụ cho mục đích nghiên cứu Những lý thuyết này làm rõ hơn cho phần kết quả nghiên cứu trong chương 2

Chương 2: Khảo sát lớp từ vựng chuyên ngành thể thao trong tiếng Anh

Trong chương 2, các thuật ngữ thể thao tác giả lựa chọn để nghiên cứu được phân loại theo những chủ đề nhất định Những phân loại này đơn giản và dễ hiểu, giúp cho người đọc dễ dàng tiếp thu và sử dụng

Chương 3: Ứng dụng các nghiên cứu lớp từ vựng chuyên ngành thể thao trong dịch thuật và giảng dạy

Sau khi khảo sát và phân loại những thuật ngữ chuyên ngành thể thao TA, tác giả Luận văn tiến hành ứng dụng kết quả đã có trong dịch thuật cũng như trong giảng dạy TA ở phạm vi hẹp,

đó là dịch và giảng dạy Giáo trình cho sinh viên trường ĐHSP TDTTHN

References

Tiếng Việt

1 Lê Hoài An (2006), Tương đương dịch thuật và tương đương thuật ngữ, Ngôn Ngữ số 5,

Hà Nội

2 Đỗ Hữu Châu, Bùi Minh Toán (1993), Đại cương ngôn ngữ học, NXB Giáo Dục

3 Đỗ Hữu Châu (1996), Từ vựng Ngữ nghĩa tiếng Việt, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

4 Nguyễn Hồng Cổn (2011), 55 năm nghiên cứu khoa học, Ngành Ngôn ngữ học Trường Đại

học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội ( http://www.ngonnguhoc.org/index.php?option=com_content&view=article&id=687:55-nm-nghien-cu-khoa-hc&catid=30:tac-gia-tac-pham&Itemid=40)

5 Nguyễn Hồng Cổn, Về vấn đề tương đương trong dịch thuật, T/c Ngôn ngữ, số 11/2011

6 Mai Ngọc Chừ; Vũ Đức Nghiệu & Hoàng Trọng Phiến (1997) Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt Nxb Giáo dục

7 Nguyễn Thiện Giáp (1975), Về khái niê ̣m thành ngữ Tiếng Viê ̣t, Tạp chí Ngôn ngữ số 3

8 Nguyễn Thiện Giáp (1985), Từ vựng học tiếng Việt, NXB Đại Học & Trung Học Chuyên

Nghiệp, Hà Nội

9 Nguyễn Thiện Giáp (1999), (chủ biên ), Sổ tay từ ngữ Hán Viê ̣t bậc Tiểu học , NXB Thế

giới,

10 Nguyễn Thiện Giáp (2010), 777 khái niệm ngôn ngữ học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

11 Trần Quang Hải (2013) (chủ biên), Nguyễn Thị Mỹ Nga, Đoàn Minh Hữu, Tiếng Anh chuyên ngành thể thao - tập 1, NXB Thông tin và truyền thông

12 Dương Thị Hòa (2011), Thiết kế bài thi vấn đáp TA cho sinh viên năm thứ hai Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh, Hà Nội

13 Lưu Văn Lăng (1997) , Về vấn đề xây dựng thuật ngữ khoa học, NXB Khoa Học Xã Hội,

Nà Nội

14 Nguyễn Thị Hoài Mỹ (2010), Nghiên cứu đánh giá một số khó khăn mà giáo viên và sinh viên năm thứ hai Trường Đại học Sư phạm Thể dục Thể thao Hà Nội phải đối mặt khi dạy

và học môn đọc tiếng Anh chuyên ngành thể thao, Hà Nội

15 Bùi Xuân Mỹ, Phạm minh Thảo (2000), Từ điển thể thao, NXB Văn Hóa –Thông Tin, Hà

Nội

16 Trần Minh Kim Nhật (2010), cấu tạo hình thức và ngữ nghĩa của thuật ngữ thể thao tiếng Việt (so sánh với tiếng Anh), TP Hồ Chí Minh

17 Nguyễn Hoàng Phương (2008), Trịnh Thắng Lợi, Những khó khăn trong sử dụng TA, NXB

Văn hóa Thông Tin,

18 Mai Thị Kiều Phượng (2009), Ngôn ngữ học đại cương, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

19 Nguyễn Trung Tánh, Nguyễn Thành Thư (biên dịch 2002), Tiếng Anh dành cho giới Thể thao, NXB TP Hồ Chí Minh

20 Lê Hùng Tiến (3/2009), Vấn đề phương pháp trong dịch thuật Anh-Việt, Báo cáo Khoa học

ĐHQGHN

21 Lê Đình Tư & Vũ Ngọc Cân (2009), Nhập môn ngôn ngữ học, Hà Nội,

22 Nguyễn Như Ý (1996), (chủ biên), Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học , NXB Giáo

dục

23 Nhiều tác giả (1976), Bóng đá, NXB Thể Dục Thể Thao, Hà Nội

24 Nhiều tác giả (1978), Bóng Chuyền, NXB Thể Dục Thể Thao, Hà Nội

25 Nhiều tác giả (2000), Luật bóng rổ, NXB Thể Dục Thể Thao, Hà Nội

26 Nhiều tác giả (2001), Giáo trình bóng chuyền, NXB Thể Dục Thể Thao, Hà Nội

27 http://vnu.edu.vn

28 ngonnguhoc.org

29 http://vietnamnews.vn/sports

Tiếng Anh

30 A S Hornby (2005), Oxford Advanced Learner’s Dictionary, Oxford University Press

31 A S Hornby, (2005) Oxford Advanced Learner’s Dictionary, Oxford University Press

32 A S Hornby (2005), Oxford Advanced Learner’s Dictionary, Oxford University Press

33 A V Gavrillovets (1980), Russian - English dictionary of sports terms and phrase, State Mutual Book & Periodical Service

34 C.A Yorio (1971), Some sources of Reading Problems for Foreign Language Learners

35 H.D Brown (1994), Teaching by Principles: An Interactive Approach to Language Pedagogy, Prentice Hall Regents

36 Harley Heidi (2006), English words– A Linguisic Introduction, Blackwell Publishing Ltd

37 J.C Catford, A linguistic Theory of Translation, Oxford University, Oxford, 1965

38 N Christopher Candlin (1992), English language teaching, Prentice Hall International Ltd

39 Nunan David (1991), Language Teaching Methodology

40 Nunan David (1992), Research Methods in Language Learning, Cambridge University

Press

41 Plag Ingo (2003), Word Formation In English

42 R.S Ginzburg, S.S Khidekel, G.Y Knyazeva, A.A Sankin (1979), A Modern Course in Lexicology, NXB Moscow

43 Van Sterkenburg Piet (2003), A Practical Guide to Lexicography

44 Volleyball Association of Singapore (1992), Official volleyball rules, Barcelona