Định hướng giáo dục giá trị của cha mẹ đối với con lứa tuổi trung học phổ thông Nguyễn Tuấn Anh Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Tâm lý học; Mã số: 60
Trang 1Định hướng giáo dục giá trị của cha mẹ đối với
con lứa tuổi trung học phổ thông
Nguyễn Tuấn Anh
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Tâm lý học; Mã số: 60 31 04 01 Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Thị Khánh Hà
Năm bảo vệ: 2014
Keywords Tâm lý học; Giáo dục; Trung học phổ thông
Content
1 Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang trong thời kì đổi mới, hội nhập và phát triển Trước những biến đổi về kinh tế - xã hội đang diễn ra nhanh chóng, nhiều giá trị xã hội đang bị tác động ảnh hưởng mạnh bởi xu thế toàn cầu hóa, trong đó có sự đan xen giữa những giá trị truyền thống và các giá trị hiện đại tạo nên cuộc đấu tranh trong quá trình tiếp nhận và hình thành nên hệ giá trị của mỗi cá nhân cũng như của cộng đồng Do đó, việc định hướng giáo dục giá trị có vai trò hết sức quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, góp phần xây dựng lý tưởng, niềm tin, hình thành đạo đức lối sống, ý thức và trách nhiệm của mỗi cá nhân
Những biến chuyển về kinh tế, văn hoá, xã hội cũng tác động sâu sắc đến gia đình, một thiết chế lâu đời và bền vững song cũng hết sức nhạy cảm với mọi biến đổi xã hội Đời sống của mỗi cá nhân luôn được bắt đầu trước hết từ phạm vi gia đình và suốt cuộc đời họ, gia đình là môi trường đóng vai trò hết sức quan trọng Nếu gia đình được coi là tế bào của xã hội thì cha me ̣ được coi là hạt nhân của tế bào này Đồng thời, gia đình là nơi thực hi ện quá trình xã hô ̣i hó a cá nhân đầu tiên, giúp cho cá nhân phát triển hoàn thiện về nhân cách và thể chất , từ đó giúp cho cá nhân phát triển toàn diện Thực tế cho thấy, nhiều gia đình đang gặp lúng túng trong việc nuôi dạy con cái, một bộ phận cha mẹ bất lực, phó mặc cho xã hội, hoặc dạy con một cách tiêu cực
Vì vậy, việc định hướng giáo dục giá trị trong gia đình hiện nay là một vấn đề cấp thiết, là nhiệm
vụ quan trọng của sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng ta chỉ
rõ: “Xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi
trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách”
Lứa tuổi trung học phổ thông là giai đoạn đang phát triển về thể chất và nhân cách Thời
kỳ này các em rất nhạy cảm với cái mới, đầy nhiệt huyết, sôi nổi, nhiệt tình, song thiếu chin chắn, khả năng tự kiềm chế, cũng như việc chọn lọc, tiếp thu, lĩnh hội tri thức còn chưa cao; đời sống tinh thần biến động nhanh Bên cạnh đó, một số thuộc tính tâm lý còn chưa hoàn toàn định hình Điều này dễ dẫn các em đến việc thực hiện những hành vi tiêu cực nếu không được giáo dục, định hướng Thực tế cho thấy, nhiều em trong lứa tuổi này mắc vào những tệ nạn xã hội, bạo lực học đường; không kính trọng thầy cô, xem thường bạn bè, mọi người xung quanh; không hiếu thảo với ông bà cha mẹ; thiếu tính nhân đạo; nghiện game, từ đó làm suy thoái những giá trị tốt đẹp của dân tộc Vì vậy việc định hướng giáo dục giá trị trong học sinh phổ thông là điều
Trang 2rất cần thiết, góp phần thúc đẩy sự hoàn thiện cá nhân nói riêng và đẩy nhanh sự phát triển của đất nước nói chung
Từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Định hướng giá trị của cha mẹ
đối với con lứa tuổi trung học phổ thông” Theo tôi đây là vấn đề mang ý nghĩa lý luận và thực
tiễn cao, có vai trò quan trọng trong công tác giáo dục giá trị cho học sinh lứa tuổi trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay
2 Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu quá trình giáo dục giá trị của cha mẹ đối với con lứa tuổi trung học phổ thông; trên cơ sở đó đề xuất một số khuyến nghị nhằm giúp các bậc cha mẹ giáo dục giá trị cho con phù hợp và đạt hiệu quả
3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Định hướng giáo dục giá trị của cha mẹ đối với con lứa tuổi trung học phổ thông
3.2 Khách thể nghiên cứu
300 bậc cha me ̣ bao gồm: 150 người cha; 150 người me ̣
4 Giớ i ha ̣n, phạm vi nghiên cứu
4.1 Phạm vi về địa ba ̀n:
Nghiên cứu các bâ ̣c cha me ̣ sống ta ̣i thành phố Hà Nội
4.2 Đặc điểm khách thể nghiên cứu:
Các bậc cha m ẹ có con đang theo ho ̣c trường THPT Yên Hòa (Cầu Giấy , Hà Nội ) và
THPT Thường Tín (Thường Tín, Hà Nội)
4.3 Phạm vi nghiên cứu về nội dung:
+ Nghiên cứ u đi ̣nh hướng giá tri ̣ của cha me ̣ biểu hiê ̣n trong viê ̣c lựa cho ̣n các giá tri ̣ có ý nghĩa và quan trọng đối với bản thân họ
+ Nghiên cứ u quá trình giáo d ục giá trị của cha mẹ với con cái củatrin fthoong qua đánh giá những giá trị cha mẹ mong mu ốn con cái có ; những giá tri ̣ mà cha me ̣ khuyến khích rèn luyê ̣n cho con cái; phương pháp cha mẹ đi ̣nh hướng giáo dục giá trị cho con
5 Giả thuyết khoa học
Các bậc cha mẹ coi tro ̣ng các giá trị truyền thống hơn các giá trị hiện đại và có xu hướng giáo dục giá trị cho con cái của họ theo khuôn mẫu
Các phương pháp giáo dục giá trị phổ biến nhất của các bậc cha mẹ là giảng giải , phân tích, bảo ban
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận về giá trị, định hướng giá tri ̣ và giáo dục giá trị
- Nghiên cứ u quá trình giáo d ục giá trị của cha mẹ đối với con lứa tuổi trung học phổ thông
- Đề xuất một số khuyến nghị nhằm giúp các bậc cha mẹ giáo dục giá trị cho con phù hợp
và đạt hiệu quả
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Phương pháp này nhằm mục đích tìm hiểu về tình hình nghiên cứu về giá trị, giáo dục giá trị và định hướng giáo dục giá trị của cha mẹ đối với con cái lứa tuổi THPT bằng cách nghiên cứu, tổng hợp, phân tích, hệ thống hoá, thao tác hoá, khái quát hoá, đưa ra các kết luận Trên cơ
sở đó xác định các khái niệm và cơ sở lý luận cơ bản của đề tài
7.2 Phương pháp chuyên gia
Trong quá trình thực hiện Luận văn, dựa vào mục tiêu của từng giai đoạn nghiên cứu, chúng tôi sẽ xin ý kiến tư vấn, góp ý của một số chuyên gia, nhà khoa học có chuyên môn, kinh nghiệm trong nghiên cứu về vấn đề giá trị, giáo dục giá trị, định hướng giáo dục giá trị nhằm xây
Trang 3dựng cơ sở lý luận, phương pháp luận và lựa chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp cho Luận văn
7.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Chúng tôi sử dụng một phiếu hỏi đã được chuẩn hoá để thu th ập thông tin định lươ ̣ng t ừ người trả lời Trong cuô ̣c khảo sát này , chúng tôi phát ra 300 phiếu hỏi trong đó : Có 150 phiếu cho người cha và 150 phiếu cho người me ̣ Sau khảo sát , chúng tôi thu về 300 phiếu hợp lê ̣
Những phiếu hỏi này sẽ được tiến hành xử lý bằng phần mềm SPSS for Window 20.0
References
1 A.G Xpi-Rikin (1989), Triết học xã hội, Tập I, II, NXB.Tuyên huấn
2 A.N Leonchiev (1989), Hoạt động, ý thức, nhân cách, Nxb Giáo dục, Hà Nội
3 A.V Petrovxki và M.G.Iarosevxki (1995), Từ điển Tâm lý học tóm tắt (1985), Nxb Sách báo chính trị, Matxcơva
4 C.Mác-Ph.Ăngghen (1962), Tác dụng của lao động trong sự chuyển biến từ vượn thành
người, Tuyển tập, tập 4, NXB Sự thật, Hà Nội
5 Nguyễn Trọng Chuẩn - Nguyễn Văn Huyên (2002), Giá trị truyền thống trước những thách
thức của toàn cầu hóa, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
6 Diane Tillman (2010), Những giá trị sống cho tuổi trẻ, NXB Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh
7 Vũ Dũng (2008), Từ điển Tâm lý học
8 Dương Tự Đam (1996), Định hướng giá trị của thanh niên sinh viên trong sự nghiệp đổi mới
ở Việt Nam, Hà Nội
9 Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành TW (Khoá
VIII), NXB Chính trị Quốc gia
10 Nguyễn Khoa Điềm (2001), Xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản
sắc văn hoá dân tộc, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
11 Trần Văn Giàu (1980), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, NXB.Khoa học xã hội
12 H Fichter (1973), Xã hội học, NXB giáo dục, Hà Nội
13 Đỗ Ngọc Hà (2002), Định hướng giá trị của thanh niên sinh viên hiện nay, Luận án Tiến sĩ
Tâm lý học, Hà Nội
14 Trương Thị Khánh Hà, Joanna Rozyska (2013), “Ứng dụng lý thuyết của Schwartz để tìm hiểu các giá
trị cơ bản của sinh viên Việt Nam và Ba Lan”, Tạp chí Tâm lý học (11)
15 Phạm Minh Hạc (1994), Vấn đề con người trong công cuộc đổi mới, Chương trình khoa học
cấp Nhà nước KX-07, Hà Nội
16 Phạm Minh Hạc (1994), “UNESCO chuẩn bị giáo dục cho thế kỷ XXI”, Tạp chí Nghiên cứu
Giáo dục (4)
17 Phạm Minh Hạc (chủ biên) (1996), Vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
18 Phạm Minh Hạc (2004), “Tìm hiểu khoa học về Giá trị”, Tạp chí Nghiên cứu Con người số (6)
19 Phạm Minh Hạc (2010), Giá trị học - Cơ sở lý luận góp phần đúc kết xây dựng giá trị chung
của người Việt Nam, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội
20 Phạm Minh Hạc (2010), Những luận cứ khoa học của việc xây dựng hệ giá trị chung của con
người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập dưới tác động của toàn cầu hoá, Đề tài cấp Bộ
21 Cấn Hữu Hải (2002), Ảnh hưởng của truyền thống gia đình đến định hướng giá trị của lứa
tuổi đầu thanh niên, Luận án Tiến sĩ, Hà Nội
22 Ngô Công Hoàn (1995), Tâm lý học gia đình, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội
23 Hội Sinh viên Việt Nam (2007), Định hướng giá trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay
24 Nguyễn Thế Hùng dịch (1989), Từ điển Bách Khoa toàn thư Xô Viết
Trang 425 Đỗ Huy (1993), Nhân cách văn hóa trong bảng giá trị Việt Nam, NXB Khoa ho ̣c xã hô ̣i
26 Đỗ Huy (1995), “Sự thay đổi các chuẩn mực giá trị văn hóa khi nền kinh tế Việt Nam
chuyển sang cơ chế thị trường”, Tạp chí triết học (1)
27 Đặng Cảnh Khanh (1999), Giáo dục những giá trị truyền thống trong gia đình, Đề tài do
Viện Nghiên cứu Thanh niên chủ trì
28 Đặng Cảnh Khanh (2001), Thế hệ trẻ Việt Nam – nghiên cứu lý luận và thực tiễn, NXB Lao
động xã hội, Hà Nội
29 Đặng Cảnh Khanh (2003), Gia đình, trẻ em và sự kế thừa các giá trị truyền thống, NXB
Lao động xã hội, Hà Nội
30 Nguyễn Thị Khoa (1996), Định hướng giá trị chất lượng cuộc sống gia đình của nữ tri thức,
Luận án Tiến sĩ tâm lý học
31 Nguyễn Lân (1989), Từ điển Tiếng Việt, NXB Tp Hồ Chí Minh, Tp Hồ Chí Minh
32 Phan Huy Lê và Vũ Minh Giang (1994), Các giá trị truyền thống con ngời Việt Nam hiện
nay, Đề tài KX-07-02, Hà Nội
33 Phan Huy Lê (1996), Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay, Chương trình KHCN cấp nhà nước KX-07
34 Đỗ Long (2000), Quan hệ dòng họ và cá nhân trong tâm lý nông dân, Nx.b KHXH
35 Lê Minh (1994), Văn hoá gia đình Việt Nam và sự phát triển xã hội, NXB Văn hoá dân tộc,
Hà Nội
36 Lê Đức Phúc (1992), Giá trị, định hướng giá trị và mục tiêu, Tư liệu Viện Khoa học giáo
dục Việt Nam
37 Lê Đức Phúc (1992), “Giá trị và định hướng giá trị”, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục (13)
38 Hồ Sĩ Quý (2006), Về giá trị và giá trị Châu Á, NXB Chính trị quốc gia
39 Raymond Beach (1990), Giáo dục gia đình, NXB Thành phố Hồ Chí Minh
40 Rokeach, M (1968) Tín ngưỡng, thái độ, và các giá trị: Một lý thuyết về tổ chức và thay
đổi, San Francisco:Jossey-Bass
41 Cao Xuân Thạo (2008), Một số biểu hiện về định hướng giá trị của thanh niên, sinh viên hiện nay trước
sự chuyển đổi kinh tế xã hội của đất nước, Luận văn Thạc sĩ
42 Hà Nhật Thăng (1998), Giáo dục hệ thống giá trị đạo đức nhân văn, NXB Giáo dục
43 Trần Ngọc Thêm (1996), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh
44 Trần Trọng Thủy (1993), “Giá trị, định hướng giá trị và nhân cách”, Tạp chí Nghiên cứu
giáo dục (7)
45 Thái Duy Tuyên (1994), Tìm hiểu định hướng giá trị của thanh niên Việt Nam trong điều
kiện kinh tế thị trường, Đề tài KX-07-10, Hà Nội
46 Thái Duy Tuyên (1995), Nghiên cứu con người Việt Nam trong kinh tế thị trường: Các quan điểm
và phương pháp tiếp cận, Hà Nội
47 Nguyễn Quang Uẩn (1995), Nghiên cứu về định hướng giá trị của con người Việt Nam, Kỷ
yếu hội thảo quốc tế: Nghiên cứu con người, giáo dục, phát triển và thế kỷ XXI, Hà Nội
48 Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Thạc, Mạc Văn Trang (1995), Giá trị, định hướng giá trị nhân
cách và giáo dục giá trị, Đề tài KX-07-04, Hà Nội
49 Lê Ngọc Văn (1996), Gia đình Việt Nam với chức năng xã hội hoá, NXB Giáo dục
50 Viện Xã hội học (1989), Chuyển đổi về cơ cấu xã hội và định hướng giá trị ở nông thôn
đồng bằng Bắc Bộ
51 Huỳnh Khái Vinh (2001), Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
52 Trần Quốc Vượng (chủ biên) (1998), Cơ sở văn hóa Việt Nam, NXB Giáo dục, Hà Nội