Nghệ thuật tập thơ trái đất và mặt trăng của Phan Tuy An

Chính bởi lẽ trên đã thôi thúc tôi chọn đề tài: Nghệ thuật tập thơ Trái đất và mặt trăng của Phan Tuy An với mong muốn giúp các em hiểu biết phần nào về nghệ thuật tập thơ, hình thành,

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Lí do khách quan

Từ lúc lọt lòng mẹ, trong tiếng hát ru, trẻ thơ đã được nghe nhiều câu

ca nhẹ nhàng, tha thiết Lớn lên chút nữa các em lại được nghe những câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, cổ tích Đó chính là cơ sở, là nguồn sữa mát lành đầu tiên nuôi dưỡng đời sống tâm hồn thiếu nhi

Góp phần bồi dưỡng tâm hồn thơ trẻ, trong thành tựu chung của văn học Việt Nam hiện đại đã dần hình thành và phát triển một bộ phận rất quan trọng, đó là văn học thiếu nhi Thành phần sáng tác dòng văn học này rất đa dạng Có những tác giả tên tuổi như Tô Hoài, Phạm Hổ, Võ Quảng đã xây dựng những viên gạch dựng lên ngôi nhà văn học thiếu nhi hiện đại Lại có một bộ phận sáng tác khác rất đặc biệt Đó chính là các em thiếu nhi Các em mang đến những vần thơ tươi vui, ngộ nghĩnh Mỗi tác phẩm là một màu sắc riêng, một hương sắc riêng trong cả vườn hoa thơ văn thiếu nhi rực rỡ Một trong số đó là Phan Tuy An Phan Tuy An tên thật là Phan Hoàng, sinh năm

1987 trong một gia đình yêu văn nghệ tại thành phố Đà Nẵng, có quê gốc ở Tuy An, Phú Yên Bắt đầu làm thơ từ năm lên lên 8 tuổi, em đã có 2 tập thơ:

Chú mèo ham ăn và Trái đất và mặt trăng Phan Tuy An viết về những gì gần

gũi chung quanh em Con mèo, con gà, quả bóng bay, dòng kênh, rồi ông bà, cha mẹ, thầy cô, những bạn nghèo khổ, khuyết tật mà em vẫn gặp trên đường

đi chơi, đi học Thơ em bên cạnh sự ngộ nghĩnh, tươi mát của lứa tuổi, ta còn thấy em là một cậu bé có nhiều suy nghĩ về cuộc sống và xã hội quanh mình

Đọc thơ Phan Tuy An, người lớn sẽ hiểu thêm tâm tư, tình cảm con trẻ Còn trẻ em thì tìm thấy suy nghĩ, ước mơ, cảm xúc của mình trong đó Chính

bởi những lẽ trên tôi có ý tưởng tìm hiểu tập thơ Trái đất và mặt trăng của

Phan Tuy An, đặc biệt về phương diện nghệ thuật

1.2 Lí do sư phạm

Thơ có sức lôi cuốn kỳ diệu và tác động mạnh tới tâm hồn, tình cảm, nhân cách trẻ thơ Bởi lẽ ở lứa tuổi nhỏ các em rất giàu tình cảm, dễ yêu, dễ ghét, dễ khóc, dễ cười

Qua những bài thơ rất hồn nhiên trong sáng, Phan Tuy An đã mang đến cho các bạn những tri thức, những phát hiện độc đáo về những sự vật vốn gần gũi hay những phong cảnh đẹp mà em được chứng kiến Hơn thế, qua những bài thơ hết sức trong sáng ấy, các em còn học được những tư tưởng, tình cảm đạo đức tốt đẹp giàu thẩm mỹ Đồng thời các em học được cách ứng xử, rèn

kỹ năng ngôn ngữ, tư duy và cảm xúc

Chính bởi lẽ trên đã thôi thúc tôi chọn đề tài: Nghệ thuật tập thơ Trái

đất và mặt trăng của Phan Tuy An với mong muốn giúp các em hiểu biết

phần nào về nghệ thuật tập thơ, hình thành, bồi dưỡng cho các em cách cảm thụ, thưởng thức món ăn tinh thần này

2 Lịch sử vấn đề

Phan Tuy An làm thơ từ rất nhỏ tuổi với tập thơ đầu tay là Chú mèo

ham ăn và sau này là tập Trái đất và mặt trăng Cùng với nhiều em nhỏ làm

thơ lúc đó, Phan Tuy An đã góp phần tạo nên những vần thơ thật ngộ nghĩnh, thật đáng yêu, chứng minh rằng tuổi nhỏ nhưng việc không nhỏ chút nào

Là một cậu bé, suy nghĩ của em rất chân thực hồn nhiên và thơ em

cũng vậy Tập thơ Trái đất và mặt trăng chính là chìa khoá để ta mở cánh cửa

bước vào thế giới trẻ thơ Vậy mà chưa có một công trình nào nghiên cứu về

tập thơ Trái đất và mặt trăng của Phan Tuy An

Đề tài khoá luận: “Nghệ thuật tập thơ Trái đất và mặt trăng của Phan Tuy An” là một đề tài khoá luận hoàn toàn mới Tôi rất mong muốn sẽ tìm hiểu được một vài điểm cơ bản nghệ thuật tập thơ

3 Mục đích nghiên cứu

- Nghệ thuật tập thơ Trái đất và mặt trăng của Phan Tuy An

- Đánh giá giá trị nghệ thuật tập thơ đối với việc giáo dục, hình thành nhân cách cho trẻ Đồng thời, nâng cao năng lực văn học bản thân, góp phần phát triển khả năng giảng dạy trong nhà trường tiểu học

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong khuôn khổ một bài khoá luận cùng với sự hạn chế về tài liệu

tham khảo việc khám phá và tìm hiểu tất cả giá trị của tập thơ Trái đất và mặt

trăng là một điều khó khăn Vì vậy, ở đây, tôi chỉ xin tìm hiểu một số đặc

trưng về nghệ thuật trong tập thơ Trái đất và mặt trăng

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Tập thơ Trái đất và mặt trăng của Phan Tuy An, NXB Phụ nữ 2001

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Một số đặc sắc về nghệ thuật trong tập thơ Trái đất và mặt trăng của

Phan Tuy An

- Giá trị tập thơ trong việc giáo dục và hình thành nhân cách cho trẻ

6 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành khoá luận này, tôi đã sử dụng các phương pháp chủ yếu sau:

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp đọc sách tài liệu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp phân loại

7 Cấu trúc khoá luận

Ngoài các phần: Mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo khoá

luận gồm phần nội dung như sau:

+ Chương 1: Nghệ thuật tập thơ Trái đất và mặt trăng

+ Chương 2: Trái đất và mặt trăng với việc giáo dục trẻ em

ở cách mỗi nhà thơ sẽ khai thác đề tài thế nào

Phan Tuy An bắt đầu làm thơ cũng giống như một chú chim non đang cất cánh tập bay vậy, rất khó khăn Tuy vậy trong nhiều bài thơ của mình, em

đã thể hiện được cách viết khá hay và riêng Những bài thơ của Phan Tuy An,

có bài ngộ nghĩnh hồn nhiên đến lạ nhưng cũng có những bài thể hiện được

sự quan sát tinh tế của một tâm hồn nhạy cảm, chan chứa yêu thương

Tập thơ Trái đất và mặt trăng có số lượng khá lớn: 67 bài Nhìn bao

quát có thể phân chia thành 4 mảng đề tài chính: Thiên nhiên, loài vật - đồ vật, tình bạn - tình người và đề tài viết về gia đình

1.1.1 Thiên nhiên

Đề tài này chiếm số lượng 33/67 bài Phan Tuy An đã có những phát hiện lý thú, chân thực về những điều rất gần gũi xung quanh

Đối với trẻ em, mặt trời luôn có một sức lôi cuốn kỳ diệu Các em thường gọi “ông mặt trời” một cách thân mật, gần gũi như gọi ông của mình Các tác giả lớn tuổi khi viết về mặt trời cũng nhìn bằng con mắt đó:

Ông mặt trời vén mây Mỉm cười nhìn xuống đất

(Câu chuyện một chiều xuân-Võ Quảng)

Cậu bé Trần Đăng Khoa cũng vậy, em thấy “ông mặt trời” nổi lửa đằng đông Riêng với Phan Tuy An, em lại thấy mặt trời như một cậu bé hiếu động,

ham chơi:

Cứ đứng im một chỗ Mặt trời chán lắm rồi Liền bỏ trời đi chơi Mặt trời còn rất sợ bị người lớn rầy la Chính vì thế, khi:

Người la ó khắp nơi Mặt trời nghe sợ quá Chạy về chỗ của mình Thế rồi trời sáng lại

(Mặt trời)

Phan Tuy An đã có sự liên tưởng thật độc đáo Trời tối là do mặt trời chạy đi chơi còn khi mặt trời quay lại chỗ của mình thì trời sáng Phải chăng mặt trời ấy chính là cậu bé Phan Tuy An vì mải chơi rồi bị bố mẹ rầy la không? Nếu vậy thì đến hai năm sau cậu bé đã trưởng thành hơn Cậu thấy:

Mặt trời là chúa ghét Thói ngủ dậy muộn giờ

Vì vậy khi đến sáng Mặt trời cho chim hót Cho hoa toả ngọt ngào

Kéo người ra khỏi giường Đuổi thần ngủ đi mất

(Trái đất)

Lại thêm một bài như sau:

Mặt trăng rong chơi Không nghe ông trời Đang mập thành ốm Lõm một bên rổi

(Trăng khuyết)

Nhưng không phải lúc nào mặt trăng cũng lười như thế đâu nhé Có lúc mặt trăng lại hiện lên với hình ảnh đẹp đẽ, đáng yêu, tràn đầy tình cảm thương yêu với mọi người:

Mặt trăng tốt bụng Muốn giúp nhiều người Các bạn nhà nghèo Không tiền mua bóng Trăng biến hình tròn Cho các bạn đá Còn ở ngoài đồng Các bác nông dân Gặt mệt trăng thương Trăng biến lưỡi liềm Gặt hộ các bác

(Trăng thương)

Mặt trăng lúc này hiền lành như cô Tấm trong truyện cổ tích Thiếu nhi

ai mà chẳng yêu trăng, lúc nào nhìn lên mặt trăng cũng khẽ gọi: “Chị Hằng!” Còn dưới đây lại là một liên tưởng khác khá độc đáo của Phan Tuy An về mặt trăng:

Đêm nay trời có bão Chẳng thuyền nào ra khơi Mây đen kéo mù mịt Mưa cứ đều đều rơi Trong bóng mây tối mịt Vẫn hiện ra mặt trăng Như chiếc thuyền màu trắng Vượt trên mặt biển đêm

(Thuyền trăng)

Hầu hết các tác giả chỉ khai thác khía cạnh thẩm mỹ của trăng: “Trăng

là vú mộng muôn đời của thi sĩ” (Xuân Diệu) hay trăng gần gũi với các bạn nhỏ như Trần Đăng Khoa: “Trăng ơi từ đâu đến!; Hay từ một sân chơi; Trăng

trông như quả bóng; Đứa nào đá lên trời.” (Trăng ơi từ đâu đến?-Trần Đăng

Khoa) chứ thấy được cái đẹp khoẻ khoắn, mạnh mẽ của trăng như Phan Tuy

An thì là lần đầu tiên

Không chỉ hướng cái nhìn vào vũ trụ rộng lớn, thiên nhiên trong thơ Phan Tuy An còn được biết đến với những loài cây nhỏ xíu như cây nấm, búp hoa hay những loài cây thân thuộc như cây phượng

Em yêu thiên nhiên lắm! Vì thế mà em để ý tới những gì nhỏ bé nhất và yêu thương nó Nhìn cây nấm giữa trời mưa, em băn khoăn:

- Nấm chẳng có áo mưa Làm sao chống lại cơn mưa?

(Chiếc mũ)

Thiên nhiên thật đẹp khi đó là sự giao hoà giữa trời đất và cây cối:

Lúc lắc cành bàng

Múa tung tăng Ánh nắng chiếu sáng Xuyên cành lá

Gió thổi đùa vui Với cây cành

(Lá bàng và ánh nắng)

Thể thơ 4 chữ, nhịp thơ nhanh cùng với các từ tượng thanh làm hiện lên cảnh tượng vui tươi cùa thiên nhiên

Theo mạch cảm xúc đó, bài Phượng và mưa rất hồn nhiên, đó là một

À búp hồng nhỏ bé Nằm ở giữa lá xanh

(Búp hoa)

Đọc những câu thơ này có thể hình dung một cậu bé đang nghiêng nghiêng đôi tai lắng nghe từng chuyển động khẽ khàng của búp non Cậu bé chăm chú lắm, yêu thích lắm! Búp non “vạch” từng chiếc lá tìm mùa xuân nào khác gì Phan Tuy An đang say lòng trước vẻ đẹp của mùa xuân Điều đáng nói là không chỉ thấy được cái đẹp, em còn thấy được giá trị của nó:

Nhưng búp nào có biết Đến lúc mình lớn lên Mình - một phần cái đẹp Của mùa xuân xanh trời

(Búp hoa)

Phan Tuy An lớn dần lên và thơ em cũng lớn lên như vậy Em bắt đầu

có những suy nghĩ, ý thức rõ ràng về giá trị bản thân, giá trị cuộc sống Búp hoa là một phần cái đẹp góp phần vào mùa xuân cuộc sống cũng giống như

em và các bạn nhỏ - những búp hồng tương lai của đất nước - đang phấn đấu học giỏi, ngoan ngoãn để góp phần xây dựng đất nước

Đáng nói trong đề tài viết về thiên nhiên là phong cảnh Em mang những gì gần gũi nhất của quê hương như đồng ruộng với nắng, gió, tiếng chim với cả đàn trâu đang gặm cỏ Hương lúa, hương đất thấm vào từng trang thơ em:

Mặt trời sáng chói lọi Trên cánh đồng quê tôi Đồng ruộng đang mùa gặt Lúa như nắng chan hoà Bên bãi cỏ non tươi Đàn trâu đang gặm cỏ

Lũ trẻ đang chọi dế

(Đồng quê)

Nhịp thơ vui, nhẹ nhàng Cả bài thơ là sinh khí của một ngày mùa bội thu Xuất thân ở làng quê, em yêu nó, đưa nó vào từng câu thơ, ngay cả khi vẽ tranh em cũng vẽ bức tranh quê mình:

Bức tranh em vẽ Bao màu sắc hợp vào

Có xanh dương của biển

Có xanh lục của cây

Có màu đỏ mặt trời

Có màu vàng của lúa

Có màu nâu của đất

Có đàn chim cánh trắng Thả hoa tím vào tranh

(Bức tranh)

Bức tranh quê hương với đủ màu sắc: Màu của cây, của mặt trời, của lúa, của đất, của đàn chim và hoa tím Thật là một bức tranh đẹp làm say lòng người

Cảnh đẹp Đà Lạt gây cảm hứng cho biết bao thi sĩ: “Lắng nghe chiều xuống thành phố mộng mơ; Màu lam tím Đà Lạt sương phủ mờ ”

Còn với Phan Tuy An, Đà Lạt trong em rất rõ rành Bài thơ Một ngày

lên Đà Lạt như một đoạn nhật ký nhỏ ghi lại chuyến picnic của em:

Trời lạnh se se Gió bay đùa giỡn Rồi luồn vào túi mình Hoa Đà Lạt nhiều lắm Hương bay khắp đó đây

Đà Lạt trời xanh trong

Lá vàng rơi mặt nước xoáy vòng

(Đêm Đà Lạt)

Càng về sau này thơ viết về phong cảnh của tác giả nhí càng hay Bài

thơ Trời đêm là một ví dụ Toàn bài là cảnh đêm của đồng quê vừa trong lành

vừa ấm cúng, đặc biệt quyện trong đó là tình cảm bà cháu nhẹ nhàng sâu sắc

mà ý nghĩa:

Trời đêm bé ngủ với bà Ngoài vườn thơm ngát cây cà trổ bông Thơm mùi lúa ngủ giữa đồng

Lạ lùng trăng sữa sáng trong đầu đình Bếp lửa hồng reo bình minh

(Trời đêm)

Hình ảnh bà cháu say giấc giữa cảnh đêm thanh bình gần gụi, giản dị

mà đáng quí biết bao Bài thơ hội tụ rất nhiều hình ảnh đẹp với rất nhiều màu sắc: Màu hoa cà, màu vàng của lúa, màu vàng của trăng, màu hồng của bếp lửa, màu trắng của tóc bà Bài thơ thể hiện sự trưởng thành trong lối viết của Phan Tuy An Nếu những bài thơ trước đây hầu như giống lời nói, suy nghĩ thường ngày của con trẻ thì ở bài thơ này em viết chau chuốt, chín chắn hẳn

Chiều cũng là một bài thơ như thế:

Chiều dần nhẹ buông thẳm Trên cánh đồng xanh mơn

Trăng non nhú đầu làng Dòng sông như ngừng chảy

Vài chú bé ngơ ngẩn Quên dắt trâu về làng

(Chiều)

Đọc những bài thơ viết về thiên nhiên của Phan Tuy An đủ biết thiên nhiên có sức lôi cuốn thế nào với cậu bé này Em say sưa từ những vật nhỏ bé nhất, từng cây nấm, búp hoa, lá bàng đến những gì lớn lao, kì vĩ nhất như mặt trời, mặt trăng, gió, mưa Như những lời thủ thỉ trẻ thơ, qua những bài thơ của mình Phan Tuy An giúp bạn đọc khám phá thêm nhiều vẻ đẹp của thiên nhiên, chu du tới nhiều vùng đất Từ đó, bồi đắp thêm tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước, mở mang vốn hiểu biết, khả năng cảm thụ cái đẹp, cảm thụ văn học cho bản thân

1.1.2 Loài vật - đồ vật

Song hành cùng thiên nhiên là loài vật Những con thú vô cùng đáng yêu không chỉ là người bạn tâm tình của trẻ nhỏ mà qua đó - những hoạt động của chúng dưới cái nhìn của trẻ thơ là những bài học đạo đức nhẹ nhàng Trong số 19/67 bài viết về loài vật - đồ vật thì có 11 bài viết về loài vật

Các con vật trong thơ Phan Tuy An không nhiều nhưng đều được khắc hoạ rất rõ về tính cách: Mèo ham ăn, gà kiêu ngạo, chuột tham lam, ve lười học Tất cả đều là những con vật gần gũi với trẻ thơ

Trong các con vật, Phan Tuy An có vẻ yêu chú mèo nhà mình nhất Em viết tới 4 bài về mèo Chú mèo được Phan Tuy An khai thác với nhiều hình ảnh đẹp, ngộ nghĩnh Đầu tiên, em thấy chú mèo nhà mình thật ham ăn, nhìn thấy mặt trăng mèo ta còn tưởng đó là pho mat Sau đó, em lại thấy chú mèo rất hiếu khách, rất yêu quí bạn bè, mua bao nhiêu thứ về thiết đãi bạn Chú mèo này là chú mèo trong 12 con giáp:

Tôi phải mua nhiều thứ

Để mừng năm tuổi tôi Mời cả mười một bạn Đến cùng tôi vui chơi

(Tết của mèo)

Chú mèo còn được biết đến như một anh hùng bảo vệ bé Na khỏi đàn

gà Hay chú mèo hồn nhiên, tinh nghịch chơi trò trốn tìm với trăng sáng:

Mèo con và trăng sáng

Rủ nhau chơi trốn tìm

Mèo dù trốn nơi nào Lòi đuôi trăng vẫn thấy Đến lượt trăng đi trốn Lẫn vào từng đám mây Trời bỗng tối sầm lại Mèo quay đầu tìm mãi:

- Trăng ơi ở đâu nào

(Trốn tìm)

Những con vật khác cũng không kém phần hấp dẫn Ta bắt gặp một chú

gà kiêu ngạo:

Một chú gà kiêu ngạo Gặp ai cũng đòi đánh nhau Bỗng xuất hiện diều hâu

Ngoài trời nắng như thiêu Sao mày chỉ hè

Xuân, thu, đông chơi suốt Thế làm sao giỏi được

(Chú ve)

Thông qua những con vật gần gũi xung quanh, Phan Tuy An đã giúp các bạn nhỏ rút ra những bài học đạo đức nhẹ nhàng mà sâu sắc ý nghĩa Tuổi của chúng mình là tuổi ăn tuổi học nhưng là “học ăn, học gói, học nói, học mở” chứ đừng tham ăn như chuột con nhé!

Chuột bố và chuột con Đói bụng đi ăn vụng

Bố lấy miếng thịt nào Chuột con vồ chén tuốt

Bố nói: thịt hết rồi Chuột con: chưa no lắm

Bố lấy tờ giấy con Viết chữ: “Tao đánh mày”

Chuột con vồ chén tuốt

(Chuột bố và chuột con)

Cậu ve vừa mới mất lại là cảnh tượng rất rộn ràng của đám ma cậu ve:

Ai ai cũng tới viếng

Lũ kiến cánh, kiến càng Đem bình rượu mới nấu Còn lũ ve, lũ chấu Xuống bếp để luộc gà

(Cậu ve vừa mới mất)

Thế giới loài vật trong thơ Phan Tuy An có khi lại là cảnh đua trâu rộn rã:

Đầu lắc qua lắc lại Trông rất là hiền lành

Lúa trên đồng thơm ngát Như cổ vũ lũ trâu

Cây lau vỗ tay cười

- Họ đua trâu giỏi quá

(Đua trâu)

Thế giới các con vật có khi lại hoà cùng tình cảm con người, là nơi gửi gắm tình cảm của con người Đó là khi đàn chim từ phương xa mang theo tình yêu của nội:

(Đàn chim từ quê nội)

Thế giới xung quanh như bừng sáng, trở nên rực rỡ hơn trong thơ Phan Tuy An Từ loài vật cho đến những đồ vật như cục đất, cái gương, tờ lịch, búa, đinh, cả những đồ dùng học tập như thước, bút cũng trở nên sống động,

có tâm hồn, có tình cảm, có suy tư và đôi khi có cả những triết lí tuy đơn giản

nhưng rõ rệt về lí do tồn tại của bản thân Một cậu bé mà làm được những điều đó quả thật rất đáng khen ngợi

Câu chuyện của búa và đinh thể hiện rất rõ ràng về triết lí bản thân Nếu bản thân không chịu rèn luyện, tu dưỡng thì sẽ mất dần giá trị, không ai cần đến:

ý thức trách nhiệm cao Em đã gửi những suy nghĩ của mình vào câu chuyện của búa và đinh Bài thơ trở thành một bài học đạo đức nhẹ nhàng, sâu sắc không hề mang tính giáo huấn khô khan

Thế giới loài vật sống động, gần gũi Các đồ dùng học tập thường ngày cũng có những suy nghĩ riêng:

Bút nói với thước:

- Tôi có lợi cho mọi người Tôi giúp người viết thư, viết bài Còn anh chả có lợi gì cả

Thước nói: “Anh có lợi thật Nhưng không có tôi

Thì các bạn học sinh Gạch bằng tay không thể thẳng được”

(Thước và bút)

Mỗi vật dụng hay mỗi người đều có giá trị, có lợi ích riêng không nên quá coi trọng hay coi nhẹ cái nào Càng đọc thơ Phan Tuy An càng thấy em là một cậu bé nhạy cảm, sâu sắc

Cục đất vô tri cũng trở nên thú vị:

Một cậu bé Nặn đất sét Chú nặn trâu Trâu không giống Chú nặn rồng Thì rắn bò Chú nặn cò

Cò không cánh

Chú bực mình Vứt cái phạch Tác phẩm thành Một cục đất

(Cục đất)

Phan Tuy An đã thổi hồn vào loài vật, đồ vật khiến chúng trở nên tươi vui, ngộ nghĩnh như tuổi thơ Mỗi loài vật, đồ vật đều mang những tính cách như trẻ thơ Độc giả thêm yêu loài vật, đồ vật, biết trân trọng và nâng niu chúng và học hỏi thêm nhiều điều khi đọc thơ Phan Tuy An

1.1.3 Tình bạn – tình người

Phan Tuy An là một cậu bé giàu tình cảm Đề tài này chỉ chiếm 8/67 bài nhưng mỗi bài đều tràn đầy tình cảm thương yêu sâu sắc của em với mọi người Em có một mơ ước giản dị nhưng cao đẹp:

Nếu cưỡi trên lưng chim

Em sẽ bay khắp nước Mang theo một rổ hoa

Điều mà nó mong muốn

Là được gặp mẹ cha

(Đứa bé mồ côi)

Đồng cảm với đứa bé mồ côi, em hiểu rằng tuy đứa bé rất lạnh, rất đói nhưng điều mà nó mong mỏi không phải là áo mới là được đi chơi mà nó chỉ muốn có mẹ có cha như các bạn khác

Với các em bé bị mù, Phan Tuy An biết rõ:

Các em mong có đôi mắt sáng

Để nhìn thấy hoa Thấy chim, thấy cầu vồng Thấy nắng vàng trên mặt đất

(Những em bé bị mù)

Đôi chân là bài thơ Phan Tuy An viết về những em bé vì căn bệnh quái

ác mà không còn được đi lại Em viết về nỗi buồn của em bé khuyết tật như viết về nỗi buồn của chính mình:

Em buồn sao căn bệnh quái ác

Tước đi mất đôi chân của mình

Để bây giờ em không còn được nhảy nhót

Và nỗi buồn của em lại đè nặng Lên đôi chân bị teo tóp đi

(Đôi chân)

Gặp cảnh ngộ nào thương tâm là trong lòng em lại dấy lên sự thương cảm Em là một cậu bé giàu lòng nhân ái Chứng kiến cảnh lũ lụt, em thương những đứa trẻ bị:

Gió lạnh buốt tát vào mặt Môi thâm tím chúng ngồi co ro

(Lũ lụt)

Đề tài này chiếm số lượng không nhiều nhưng mỗi bài viết đều chứa chan tình cảm yêu thương với con người Đó đều là những tình cảm quí, những đức tính tốt đẹp để các bạn nhỏ noi theo

1.1.4 Gia đình

Phan Tuy An viết 11 bài thơ về gia đình Đề tài này em viết có bài ngộ nghĩnh, đáng yêu, có bài xúc động rơi nước mắt Em nhớ tới ông nội với một tình cảm tiếc thương sâu sắc:

Cháu bước qua bậc cửa Nhà lạnh lẽo tối tăm Ngước nhìn lên bàn thờ Thấy khói hương nghi ngút Nhớ dáng ông còng còng Hàng ngày chăm cây lá

Nhưng nội đi xa rồi

Để lại bao thương nhớ

Để cho đàn cháu nhỏ Ngày ngày ngóng đợi ông

(Ông nội)

Còn bà nội được em dành cho tình cảm rất chân thành, mộc mạc:

Thơ viết cho bà nội Viết mãi chẳng hết được Cháu xin tặng lọ dầu

Bà xoa khỏi nhức đầu

(Bà nội)

Mẹ là người gần gũi, thân yêu nhất với trẻ nhỏ Không gì thiêng liêng bằng tình mẫu tử Em bé lúc nào cũng muốn được mẹ chở che, vỗ về Em nũng mẹ:

Mẹ ơi! cho con rúc vào nách mẹ

Để con được ngủ yên Trong mơ con không sợ ma quỉ

(Bé hỏi)

Cũng viết về cha nhưng Cha tôi là một cảm xúc hoàn toàn khác Em

thương cha vất vả ngày đêm, lo lắng từng giấc ngủ của cha:

Tối hôm qua, cha ho không ngủ được

Người cha gầy, đôi mắt quầng đen

Cha ơi, Liệu tối nay cha có ngủ được không?

Em gọi: Lu, Lu ơi Thấy các bạn cười ầm Chị đỏ mặt quát to:

Em xin chị lêu lêu:

- Còn lâu cho ăn nhé!

(Chị em)

Cũng giống như đề tài về tình bạn tình người, các bài thơ thuộc đề tài này như dòng sữa mát bồi dưỡng tình cảm gia đình cho các em thiếu nhi

1.2 Thể thơ

Các bài thơ trong Trái đất và mặt trăng được viết theo nhiều thể thơ

khác nhau Nếu như thần đồng Trần Đăng Khoa “làm mưa làm gió” với các thể thơ dân tộc truyền thống, điển hình là thể thơ lục bát thì Phan Tuy An lại

ưa viết theo lối tự do hoặc 5 chữ Các câu thơ có chung đặc điểm là ngắn gọn,

dễ nhớ, thường có 5 chữ Trong tập thơ có 3/67 bài viết ở thể thơ 3 chữ, 6/67 bài viết ở thể thơ 4 chữ, 36/67 bài viết ở thể thơ 5 chữ và viết ở thể thơ tự do

Ở thể thơ 3 chữ em chỉ viết có 3 bài Với nhịp thơ nhanh, ngắn gọn,

Quả bóng bay làm không ít các bạn nhỏ phải giật mình:

Quả bóng bay Bay lên trời Muốn cao hơn

Cả trăng sao Vừa bay lên Vướng cành cây

Nổ cái bùm

(Quả bóng bay)

Cũng với nhịp độ như thế, Gió mùa hạ ùa về làm thay đổi cả đất trời:

Gió mùa hạ Thổi xuân đi Mang cái nóng Trải khắp trời Gió mùa hạ Làm giọng chim Trong trẻo hơn Làm hoa phượng

Đỏ ánh hồng Làm cho cây Kết hoa quả Những bông hoa Náo nức reo:

Mùa hạ về Mùa hạ về

(Gió mùa hạ)

Còn với Cục đất, thể thơ 3 chữ diễn tả thành công tâm trạng bực mình

của nhân vật vì “nặn trâu”, “trâu không giống”, “nặn rồng”, “thì rắn bò”, “nặn cò”, “cò không cánh”, nên:

Chú bực mình Vứt cái phạch Tác phẩm thành Một cục đất

(Cục đất)

Những bài thơ 3 chữ nhộn nhịp với nhịp thơ nhanh, sôi nổi, vui tươi làm cho thơ mang dáng dấp phim hoạt hoạ với ngữ cảnh ngắn luôn biến đổi

Thể thơ 4 chữ cũng không nhiều, chỉ chiếm 6/67 bài Đây là thể thơ gần gũi với lối hát đồng dao, với những bài vè mang tính tự sự Đây cũng là thể thơ truyền thống của dân tộc được các nhà thơ như: Huy Cận, Định Hải, Võ Quảng, Phạm Hổ sử dụng nhiều để viết cho thiếu nhi Cái độc đáo của Phan Tuy An là em kết hợp thể thơ này với nhiều tiết tấu khác nhau tạo sự phong phú cho một thể thơ

Thể thơ 4 chữ với nhịp thơ 2/2, tiết tấu nhẹ nhàng rất thích hợp cho

việc miêu tả Con kênh nho nhỏ xanh mát, hiền hoà:

Con kênh nho nhỏ Xanh cả đôi bờ Bầy cá ngẩn ngơ Theo nước êm ả

Lấp lánh sao Hôm Như là ánh mắt

(Con kênh nho nhỏ)

Cũng với tiết tấu như vậy, Trăng thương thể hiện tình cảm trìu mến,

yêu thương với con người:

Còn ở ngoài đồng Các bác nông dân Gặt mệt trăng thương Trăng biến lưỡi liềm Gặt hộ các bác

(Trăng thương)

Ngược lại khi kết hợp với tiết tấu nhanh, dồn dập thể thơ 4 chữ mang những nét hoàn toàn mới lạ như khoác lên mình một chiếc áo mới Bài thơ

Trái đất đặc tả rất rõ nét tinh nghịch, hồn nhiên và cả ham chơi như một cậu

bé của trái đất:

Mọi hôm trái đất Chạy quanh mặt trời Hôm nay trái đất Nhức đầu ngủ luôn

Mọi người đi tìm Thấy trái đất ngủ Người kêu thức dậy Trái đất rửa mặt Thế là phải quay

đề tài Được đầu tư nhiều nhất, ở thể thơ này em có nhiều bài rất hay Bạn ơi

hãy thức dậy với nhịp thơ tươi vui, khoẻ khoắn là lời thúc giục, kêu gọi các

bạn nhỏ cùng thức dậy đón chào ngày mới với bao điều tốt đẹp:

Bạn ơi hãy thức dậy Mặt trời lên cao rồi

Ánh nắng chiếu lấp lánh Sáng khắp cả núi đồi

Bạn ơi hãy thức dậy Thấy hoa hồng trong vườn Đang nhìn phía vừng dương Như môi các bạn nhỏ

(Bạn ơi hãy thức dậy)

Cũng như thế bài thơ Xuân về duyên dáng bởi nhiều liên tưởng đẹp:

Muôn ánh nắng mật ong Sáng khắp trời xanh trong

Xuân đến với gió ấm Như là dòng nhựa sống Tuôn chảy khắp đất trời

(Xuân về)

Nhẹ nhàng, đằm thắm hơn bài thơ Chỉ là như một lời thủ thỉ, nhắn nhủ

nhẹ nhàng nhưng chứa đựng một triết lý sâu sắc về cuộc sống: Nếu biết lắng nghe, biết quan tâm bạn sẽ thấy cuộc sống luôn luôn tươi đẹp và đầy ý nghĩa:

Chỉ là một vũng nước Nhưng bạn thấy trong đó Những ngôi sao xa vời Những đám mây xanh biếc

Chỉ một vỏ ốc nhỏ

Bạn sẽ nghe trong đó Tiếng nước vỗ vào bờ Tiếng gió kêu vi vút

Bạn sẽ thấy và nghe Những điều không thể tưởng Nếu bạn yêu cuộc sống Không quên vật nhỏ nào

(Chỉ là) Cậu ve vừa mới mất là ngày hội của các con vật Quá “tiếc thương” cậu

ve xấu số, các loài trong khu rừng mỗi người một chân một tay chuẩn bị để

đưa tiễn cậu ve Ai ai cũng rộn ràng chẳng khác nào Ngày hội rừng xanh của

Vương Trọng:

Chim gõ kiến nổi mõ

Gà rừng gọi vòng quanh

Tre trúc thổi nhác sáo Khe suối gảy nhạc đàn

Công dẫn đầu đội múa Khướu lĩnh xướng đàn ca

Kì nhông diễn ảo thuật

Nấm mang ô đi hội

(Ngày hội rừng xanh)

Chỉ có điều đây lại là một đám ma, mọi người không nhộn nhịp đi hội

mà là nhộn nhịp đi viếng:

Ai ai cũng tới viếng

Lũ kiến cánh, kiến càng Đem bình rượu mới nấu Còn lũ ve, châu chấu Xuống bếp để luộc gà Tiếng chiêng trống vang xa Tiếng miệng nhai chóp chép Tiếng uống rượu tu tu

(Cậu ve vừa mới mất)

Trẻ em vốn hiếu động và luôn thích sự thay đổi, sự khác đi Cũng giống như các em không thích ăn một món mà thích thưởng thức nhiều món khác nhau Các em không thích ngồi một chỗ mà thích chạy nhảy, chơi đùa mọi chỗ Và khi nghe hay đọc thơ cũng vậy, các em không chỉ thích nghe hay thích đọc những bài thơ viết theo một thể nhất định mà còn vô cùng say mê những bài thơ viết ở thể thơ tự do Những bài thơ với câu thơ 2 chữ, 3 chữ, 4 chữ được đan xen với nhau mang lại cho trẻ nhũng thích thú, bất ngờ Với thể thơ tự do, tác giả và độc giả cùng thoải mái thể hiện cảm xúc và cảm nhận cảm xúc Đó cũng là lí do phần lớn các bài thơ này đều viết về tình cảm Đó

là tình thương Phan Tuy An dành cho hai bạn nhỏ bán vé số:

Trong dòng người lố nhố Hai bạn nhỏ thất thểu bước qua

Bạn sáng mắt cụt tay dắt bạn mù loà Bạn mù chìa ra tập vé số

“Cô bác ơi xin mua hộ giùm cháu”

(Đôi bạn)

Câu thơ dài ngắn khác nhau như bước đi thất thểu của đôi bạn Không

ai để ý đến hoàn cảnh đáng thương của hai bạn nhỏ Chỉ có Phan Tuy An:

Em đến mua liền một vé

Và em nói với đôi bạn nhỏ

“Bạn ơi! Lúc về nhớ lên lề Dưới lòng đường lắm người phóng ẩu”

(Đôi bạn) Thể thơ tự do còn giống như những dòng nhật ký Một ngày lên Đà Lạt,

em thực sự xúc động trước vẻ đẹp của hoa của gió nơi đây:

Trời lạnh se se Gió bay gió đùa giỡn

Hoa Đà Lạt nhiều lắm Hương bay khắp đó đây

Lung linh gió mát Hương bay khắp phòng

(Một ngày lên Đà Lạt)

Mỗi thể thơ, mỗi cảm xúc Phan Tuy An liên tục dẫn các bạn cùng trang lứa khám phá nhiều điều thú vị trong cuộc sống Còn với người lớn