Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ (KL03778)

2.1 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ thông qua trò chơi học tập 2.2 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán

Người hướng dẫn khoa học:

Th.S Phạm Đức Hiếu

HÀ NÔI - 201

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

6 Cấu trúc khóa luận

NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí luận

1.1 Một số vấn đề liên quan đến hình thành biểu tượng tập hợp cho trẻ

2.1 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo

hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ thông qua trò chơi

học tập

2.2 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo

hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ bằng phương pháp

dạy học trực quan

2.3 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo

hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ bằng phương pháp

đàm thoại

Chương 3: Giáo án hình thành biểu tượng tập hợp số lượng cho trẻ

mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

Giáo án 1: Dạy trẻ ghép đôi tương ứng 1-1

Giáo án 2: Gộp hai đối tượng và đếm

Giáo án 3: Đếm đến 3 và tạo nhóm có số lượng là 3

Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu cùng toàn thể cán bộ giáo viên trường mầm non Mai Đình A- Sóc Sơn- Hà Nội đã giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Do thời gian có hạn nên không tránh được những hạn chế, thiếu sót

Em rất mong nhận được sự góp ý từ quý thầy cô và các bạn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Hà nội, tháng 4 năm 2011

Người thực hiện

Đinh Thị Thúy

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan:

1 Đề tài: “ Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho

trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi trên cơ sở giúp đỡ của giáo viên

hướng dẫn, có tham khảo tài liệu

2 Khóa luận không sao chép từ những tài liệu có sẵn

3 Kết quả nghiên cứu chưa được ai công bố dưới bất kì hình thức nào

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này

Hà Nội, tháng 4 năm 2011

và kinh tế tri thức Bối cảnh thế giới đang tạo ra những thời cơ và thách thức mới cho đất nước ta Nhận thức được điều đó, Đảng và nhà nước đã đề ra những chủ trương, chính sách nhằm phát huy thời cơ, chế ngự nguy cơ vượt qua khó khăn đưa đất nước lớn mạnh sánh vai cùng các cường quốc năm châu Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo được coi là quốc sách hàng đầu, vì vậy phải thực hiện đổi giáo dục để chấn hưng nền giáo dục nước nhà, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu xã hội là một nhiệm vụ cấp bách không chỉ của riêng ngành giáo dục mà của cả dân tộc

Đổi mới phải tiến hành toàn diện về nội dung, phương pháp, cơ cấu tổ chức ở tất cả các cấp học, bậc học Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên

trong hệ thống giáo dục quốc dân Công tác giáo dục mần non có vai trò trọng yếu trong sự nghiệp giáo dục của đất nước, nhà giáo dục người Nga A.S Makarenko đã khẳng định: “Những cơ sở căn bản của việc giáo dục trẻ được hình thành từ trước tuổi lên 5, những điều dạy cho trẻ trong thời kì đó chiếm 90% tiến trình giáo dục trẻ, về sau việc giáo dục, đào tạo con người vẫn tiếp tục nhưng lúc đó là lúc bắt đầu nếm quả, còn những nụ hoa đã được vun trồng trong 5 năm đầu tiên”

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, có vai trò đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách trẻ em

Vì vậy đổi mới giáo dục phải tiến hành ngay ở bậc học này

“Trẻ em hôm nay- thế giới ngày mai”, việc chăm sóc tốt nhất cho trẻ

em cũng chính là chuẩn bị cho những chủ nhân tương lai của đất nước có trí tuệ năng động, sáng tạo, phẩm chất tốt đẹp, có khả năng thích ứng với các loại hình lao động mới của thế kỉ XXI Để làm được điều đó trong sự nghiệp đổi mới giáo dục của nước nhà, việc phát huy tính tích cực của người học được coi là phương hướng trọng tâm ở tất cả các cấp và các bậc học Phát huy tính tích cực, độc lập trong hoạt động nhận thức là một trong những yêu cầu

cơ bản được đặt ra nhằm nâng cao vai trò chủ động, tích cực của người học trong hoạt động khám phá và lĩnh hội kiến thức

Cho trẻ làm quen với toán có vị trí đặc biệt trong việc giáo dục trí tuệ cho trẻ đặt nền móng cho sự phát triển tư duy, năng lực nhận biết của trẻ góp phần vào sự nghiệp phát triển toàn diện nhân cách và chuẩn bị cho trẻ đến trường phổ thông với những biểu tượng toán học sơ đẳng, những kĩ năng như phân biệt, so sánh, phân loại, tổng hợp, khái quát hóa trừu tượng hóa…

Trẻ em nhận biết các dấu hiệu toán học, các mối quan hệ toán học có trong các sự vật hiện tượng của thế giới xung quanh bằng con đường nhận biết cảm tính với sự hoạt động tích cực của các giác quan, khi trẻ thực hiện

thao tác trên sự vật hiện tượng, những biểu tượng toán sẽ được hình thành và phát triển cùng với quá trình tích lũy kinh nghiệm của trẻ Thực chất của việc cho trẻ làm quen với toán chính là hình thành cho trẻ những biểu tượng toán

sơ đẳng ban đầu, đó là những biểu tượng về tập hợp, kích thước, hình dạng, định hướng không gian… Trong đó việc hình thành cho trẻ biểu tượng về tập hợp là rất quan trọng đó không chỉ là cơ sở trong suốt quá trình học toán của trẻ mà nó còn là điều kiện để trẻ học những môn học khác

Thực tế hiện nay cho thấy việc cho trẻ làm quen với toán theo hướng đổi mới vẫn còn nhiều hạn chế, đối với giáo viên mầm non việc sử dụng phương pháp hình thành biểu tượng toán cho trẻ còn rất máy móc, trẻ học toán một cách thụ động và nhàm chán Là một giáo viên mầm non tương lai với những kiến thức có được trong nhà trường và thực tế khi đi thực tập sư phạm ở trường mầm non tôi thấy rằng cho trẻ làm quen với toán theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ là rất thiết thực

Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phát huy tích tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo bé qua hoạt động hình thành biểu tượng tập hợp

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc hình thành biểu tượng tập hợp cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo bé nói riêng

- Tìm hiểu về tính tích cực nhận thức và phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

- Nghiên cứu và để xuất các biện pháp phát huy tích tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo bé qua hoạt động hình thành biểu tượng tập hợp

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: các phương pháp hướng dẫn hình thành biểu tượng tập hợp cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

- Phạm vi nghiên cứu: trẻ mẫu giáo bé trường mầm non Mai Đình A- Sóc Sơn- Hà Nội

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Phương pháp điều tra

Phương pháp quan sát

Phương pháp đàm thoại

Phương pháp thực nghiệm

Phương pháp xử lí kết quả nghiên cứu bằng thống kê toán học

6 Cấu trúc khóa luận

Phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

2 Mục đích nghiên cứu

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

6 Cấu trúc khóa luận

Nội dung

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo

bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

Chương 3: Giáo án hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

Phụ lục

Kết luận

Tài liệu tham khảo

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1 Một số vấn đề liên quan tới hình thành biểu tượng tập hợp cho trẻ mẫu giáo bé:

1.1.1 Đặc điểm nhận thức biểu tượng tập hợp, số lượng của trẻ mẫu giáo

bé

Trong giai đoạn này trẻ đã có khả năng nhận biết về tập hợp như một thể thống nhất và trọn vẹn, tuy nhiên trẻ chưa hình dung rõ tất cả các phần tử của tập hợp Việc so sánh số lượng giữa các nhóm vật ở trẻ bắt đầu nảy sinh Trẻ phân biệt số lượng nhiều, ít giữa các nhóm vật dựa vào cảm tính, trực quan là chủ yếu Vì vậy việc nhận biết và so sánh số nhiều ở trẻ còn bị ảnh hưởng bởi

sự tác động của một số yếu tố bên ngoài: Kích thước, màu sắc, sự phân bố trong không gian Đến khi bắt đầu nhận biết giới hạn của số lượng thì trẻ lại nảy sinh nhu cầu lựa chọn tập hợp theo các dấu hiệu bên ngoài: Màu sắc, kích

thước, hình dạng

Đối với trẻ 3 - 4 tuổi cần dạy trẻ biết rằng tập hợp là một thể thống nhất, trọn vẹn gồm các phần tử có dấu hiệu chung, các phần tử của tập hợp được phân biệt rõ ràng Trẻ biết ghép những phần tử có dấu hiệu chung đó thành tập hợp và biết tách tập hợp đó thành từng phần tử riêng rẽ Cách làm này giúp trẻ hiểu được một và nhiều Qua cảm tính trẻ nhận biết được sự bằng nhau hay không bằng nhau giữa hai tập hợp

Ví dụ: Tập hợp các bông hoa trông lọ, tập hợp các cháu mẫu giáo lớp C2, tập hợp đồ chơi trong tủ…

1.2.3 Nội dung chương trình hình thành biểu tượng toán cho trẻ mẫu giáo bé

-Dạy trẻ biểu tượng “ một”, “nhiều”

-Dạy trẻ tìm dấu hiệu chung của một nhóm đồ vật, và tạo nhóm đồ vật theo 1 dấu hiệu nào đó

-Dạy trẻ các biện pháp so sánh số lượng các nhóm vật bằng cách xếp tương ứng 1-1 giữa 2 nhóm đồ vật

-Dạy trẻ so sánh số lượng của hai nhóm đồ vật và diễn đạt kết quả bằng các từ: Một, nhiều, ít, không có vật nào

1.1.3 Các nguyên tắc dạy học cơ bản hình thành biểu tượng tập hợp cho trẻ mẫu giáo

1.1.3.1 Nguyên tắc học đi đôi với hành

Nguyên tắc này phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ: Nhận thức thông qua hoạt động

Toán là môn học có nhiều khái niệm khó và trừu tượng trẻ mẫu giáo lại chóng nhớ mau quên vì vậy việc hình thành các biểu tượng sơ đẳng về toán cho trẻ không phải chỉ một lần là xong Sau khi lĩnh hội tri thức xong trẻ cần được thực hành ngay để củng cố biểu tượng mới Khi biểu tượng đã được hình thành ổn định, cô cần tạo điều kiện cho trẻ được vận dụng vào các hoạt động thực tế xung quanh chúng

Khi vận dụng nguyên tắc này cô giáo cần giúp trẻ tiếp thu kiến thức, tạo điều kiện để trẻ vận dụng những điều đã học vào thực tế gần gũi với trẻ dưới các hình thức khác nhau: trong giờ học, ở gia đình, khi dạo chơi, tham quan Qua đó trẻ sẽ thấy mối liên hệ giữa sự hiểu biết và thực tế cuộc sống

1.1.3.2 Nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ động của trẻ

Trẻ em cần được chủ động tìm tòi, suy nghĩ trong quá trình hình thành các biểu tượng mới Khi lòng say mê được khơi dậy thì trẻ sẽ muốn tự mình tìm câu trả lời đúng Hệ thống câu hỏi phù hợp của cô giáo sẽ giúp trẻ dễ dàng phát huy tính tích cực chủ động của mình Tuy nhiên sự nhận biết của trẻ trong một lớp không đồng đều, cô giáo nên hiểu rõ từng trẻ trong lớp mình phụ trách về khả năng phát triển nhận thức, khả năng tư duy về mọi mặt, mức

độ tư duy về mọi mặt, mức độ tự lập trong các hoạt động để lựa chọn cách hướng dẫn và xử lí tình huống cho phù hợp Khi cô giáo nắm được tính cách

và khả năng của từng trẻ sẽ làm cho trẻ linh hoạt hơn, quen dần với tính tự

chủ nhưng không quá tự tin để khỏi tự kiêu, còn những trẻ nhút nhát bắt đầu thấy ham thích, quan tâm đến câu trả lời, không chờ đợi sự giúp đỡ từ bên ngoài

Kiểu “học vẹt”, học dưới hình thức ngồi nghe cô nói, nhìn cô làm và ghi nhớ máy móc không thích hợp với hình thành biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ mẫu giáo: trẻ tiếp thu tri thức thông qua hoạt động

1.1.3.3 Nguyên tắc dạy học vừa sức tiếp thu của trẻ

Sự nhận thức của mỗi cá nhân trẻ phụ thuộc vào di truyền, môi trường

và giáo dục Khi hướng dẫn trẻ hình thành các biểu tượng sơ đẳng về toán phải căn cứ vào mức độ hiểu biết và vốn kinh nghiệm đã tích lũy được của trẻ để lựa chọn nội dung, yêu cầu và cách hướng dẫn cho phù hợp Nếu đưa câu hỏi hoặc bài tập quá dễ sẽ không kích thích được sự phát triển tư duy của trẻ, ngược lại bài tập phức tạp trẻ không thực hiện được, câu hỏi quá khó

so với nhận thức thì trẻ không đủ vốn hiểu biết và ngôn ngữ để trả lời, dễ sinh

ra chán nản

Sự nhận biết của trẻ ở từng lớp, từng trường, từng vùng miền là không giống nhau Vì vậy khi vận dụng nguyên tắc này cô giáo cần nắm chắc nội dung, yêu cầu của từng bài trong chương trình Đặc biệt phải nắm được đặc điểm và trình độ của trẻ lớp mình phụ trách

1.1.3.4 Nguyên tắc dạy học dựa vào trực quan

Đặc điểm nhận thức của trẻ mẫu giáo là: từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng Đặc biệt đối với toán dựa vào trực quan trẻ dễ huy động các giác quan để tìm hiểu, quan sát so sánh và rút ra kết luận Khi đó các khái niệm toán học từu tượng được thể hiện qua các đồ dùng trực quan cụ thể, trở thành các biểu tượng toán đơn giản phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ

Mặt khác con đường để hình thành các biểu tượng toán thường qua các giai đoạn: nhận biết, gọi tên sau đó mới tiến hành thao tác thực hành, so sánh, phân biệt nhằm hiểu rõ hơn các biểu tượng đó, vì vậy cần có đồ dùng trực quan trong một giờ hình thành biểu tượng toán cho trẻ mẫu giáo

1.2 Một số vấn đề về dạy học phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo

1.2.1 Tính tích cực

Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội Khác với động vật, con người không chỉ tiêu thụ những gì sẵn có trong thiên nhiên mà còn chủ động, bằng lao động, sản xuất ra những của cải vật chất cần cho sự tồn tại của xã hội, sáng tạo ra nền văn hóa ở mỗi thời đại Hình thành và phát triển tính tích cực là một trong các nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục nhằm đào tạo những con người năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng Có thể xem tính tích cực như là một điều kiện đồng thời

là một kết quả của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục

- Tính tích cực được xác định bằng các chỉ số:

- Nhu cầu nhận thức

- Hứng thú nhận thức

- Kĩ năng phân tích nhiệm vụ nhận thức

- Sự nỗ lực trong hoạt động trí tuệ, kiên trì vượt qua khó khăn

- Tính chủ động trong việc tìm kiếm, lựa chịn những phương thức phù hợp nhất để hoàn thành nhiệm vụ nhận thức đã đặt ra

1.2.2 Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo

Ở tuổi mẫu giáo trẻ em đã có nhu cầu được người khác thừa nhận (mong muốn được người khác công nhận và ái mộ), đây chính là một hình thức quan trọng nhất của tính tích cực của nhân cách

Một số tác giả thuộc trường phái tâm lý học phân tâm (S.Freud, A.Adler ) cho rằng, nhu cầu được người khác thừa nhận có ở tất cả mội đứa trẻ Theo quan điểm của họ nhu cầu được người khác thừa nhận của trẻ mẫu giáo xuất hiện trong quá trình phá triển của đứa trẻ trong mối quan hệ của đứa trẻ với người lớn, khi mà trong mối quan hệ đó đứa trẻ cảm thấy bị hụt hẫng,

bị kích động lo lắng, mong muốn được đền bù hay sự đòi hỏi trên cả sự đền

vi của trẻ Các tác giả này cũng khẳng định, trong sự phát triển của trẻ nhu cầu được người khác thừa nhận sẽ tạo điều kiện thuận lợi không chỉ cho tính tích cực của trẻ mà chủ yếu tạo ra sự chờ đợi, mong muốn đươc các bạn khác chú ý đến mình, tán dương mình Vì thế mà trong một vài trường hơp, đứa trẻ bắt đầu tự quảng cáo, tự khen mình Theo H.Atkinsone, nhu cầu được người khác thừa nhận của trẻ được mô tả như là lòng mong muốn gặt hái được thành tích và được hiểu như là một thành tố bất lợi trong sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo

Các nhà tâm lý học Xô- viết như V.X Mkhina, T.N.Satsnaia khi phê phán những quan điểm của các tác giả trên đã chỉ ra rằng, nhu cầu được người khác thừa nhận có ở tất cả các trẻ em Trong phần lớn các trường hợp, việc

thực hiện những khát vọng tạo điều kiện cho trẻ tích cực và năng động trong hoạt động cũng như trong cuộc sống và tạo ra cho trẻ những tiền đề nhất định trong tương lai Các tác giả này cho rằng, lòng mong muốn được người khác thừa nhận chính là điều kiện để xác định sự hình thành nhân cách của trẻ mẫu giáo

Như vậy, nhu cầu được người khác thừa nhận không những là một thành tựu to lớn trong sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo mà còn là điều kiện cần thiết cho sự phát triển nhân cách ở các giai đoạn tiếp theo Nhu cầu được người khác thừa nhận của trẻ mẫu giáo chính là một thành tố, một hình thức biểu hiện tự nhiên của tính tích cực, là điều kiện cần thết cho nhân cách phát triển bình thường của trẻ em

Trong công trình nghiên cứu của một số nhà khoa học Xô-viết cho rằng, tính tích cực của trẻ mẫu giáo được xác định như là thái độ tích cực của trẻ đối với thế giới hiện thực xung quanh, lòng ham muốn chiếm lĩnh tri thức

và biết vận dụng chúng vào trong hoàn cảnh thực tiễn

Trẻ mầm non có ba mức độ thể hiện tính tích cực:

- Các hành động bắt chước người lớn không có ý thức

- Hành động theo mẫu của người lớn và của bạn bè một cách có ý thức

- Hành động độc lập và sáng tạo

Một số công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý sư phạm trường đại học Quốc gia Matxcơva đã làm sáng tỏ rằng ở lứa tuổi mẫu giáo đã xuất hiện một hình thức của tính tích cực còn gọi là tính tích cực nhận thức Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo được xem như là khả năng giải quyết nhiệm

vụ nhận thức với hiệu quả cao bằng việc cố gắng, nỗ lực huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lý nhận thức đặc biệt là chức năng của tư duy (so sánh,, phân tích, khái quát )

Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo được biểu hiện trong các hoạt động của chúng (học tập, vui chơi ) và các chỉ số để đánh giá tính tích cực nhận thức:

- Hứng thú bền vững với nhiệm vụ trí tuệ và mong muốn thực hiện nhiệm vụ ấy

- Kĩ năng định hướng những tri thức đã biết theo chiều hướng cần thiết

- Kĩ năng thực hiện các thao tác tư duy trong khi tìm kiếm các phương thức thực hiện

- Kĩ năng kiểm tra các thao tác của bản thân và điều chỉnh chúng trong những trường hợp cần thiết

- Kĩ năng độc lập đưa ra nhiệm vụ trí tuệ và thực hiện nó

Như vậy, tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo là một phẩm chất

tâm lý cá nhân trong hoạt động nhận thức của trẻ, là một năng lực trí tuệ phức tạp, đòi hỏi có sự nỗ lực cao độ của các chức năng tâm lý, đặc biệt là chức năng nhận thức khi giải quyết các nhiệm vụ nhận thức đã đặt ra trong hoạt động của mình

1.2.3 Đặc điểm tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo trong quá trình hình thành biểu tượng toán

Tính tích cực nhận thức bắt đầu từ trực quan sinh động- cảm giác và tri giác Trẻ quan sát, xắp sếp, đếm, đo, nhìn, nghiên cứu hình dạng của vật Điều đó được giải thích rằng ban đầu ở trẻ hình thành kĩ năng quan sát các vật

cụ thể một cách trực tiếp: xác định màu sắc của chúng, kích thước, hình dạng Sau đó xuất hiện kĩ năng phân tích, so sánh, đối chiếu đưa ra kết luận Trong trường hợp này hoạt động trí tuệ có sắc thái đặc biệt- trẻ mong muốn tự lập

Những chỉ số đánh giá tính tích cực nhận thức của trẻ trong quá trình học tập thể hiện ở:

- Tập chung chú ý vào đối tượng

- Ham thích hoàn thành nhiệm vụ

- Mong muốn kéo dài thời gian học

- Luôn đặt câu hỏi cho giáo viên

- Thể hiện tính độc lập trong lựa chọn phương tiện cho hoạt động và kiểm tra

- Sử dụng tri thức đã biết, kinh nghiệm đã có để đưa ra sáng kiến phương thức hoạt động mới trong các hoạt động độc lập

Trong các trường hợp này trẻ đạt được mục đích không phải là theo linh cảm mà có ý thức, có năng lực giải thích cách thức hoạt động Thực tế cho thấy nếu bỏ qua hoặc hạn chế sự khởi đầu của tính sáng tạo trong học toán của trẻ mẫu giáo chính là đã phá vỡ mối liên hệ hợp lí giữa tính tích cực nhận thức của từng trẻ và của giáo viên

Như vậy, tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo là một phẩm chất tâm lí cá nhân trong các hoạt động nhận thức của trẻ, là một năng lực trí tuệ phức tạp đòi hỏi sự nỗ lực cao của các chức năng tâm lí, đặc biệt là chức năng nhận thức khi giải quyết các nhiệm vụ đã đặt ra cho các hoạt động của mình

1.2.4 Dạy học theo quan điểm phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ: 1.3.4.1 Bản chất của phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

Nội dung và phương pháp dạy học bao giờ cũng gắn bó với nhau Mỗi nội dung đòi hỏi một phương pháp dạy học thích hợp Các kĩ năng giao tiếp của trẻ không thể có được bằng con đường truyền giảng thụ động mà nó phải được hình thành và phát triển trong môi trường giao tiếp có sự hướng dẫn của

người lớn Các tri thức toán học, văn học, môi trường xung quanh có thể được trẻ tiếp thu qua lời giảng nhưng trẻ chỉ thực sự làm chủ được kiến thức này khi các em chiếm lĩnh được chúng bằng chính hoạt động có ý thức của mình Cũng như vậy, nhân cách chỉ có thể được hình thành và phát triển toàn diện thông qua rèn luyện thực tế

Dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ là phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, cô giáo là người tổ chức các hoạt động, hướng dẫn trẻ thực hiện, bảo đảm cho mọi trẻ đều được tham gia hoạt động được thể hiện mình và phát triển

Trong dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ, thể hiện thái độ hăng hái nhiệt tình của giáo viên dối với việc dạy, của hộc sinh đối với việc học và thông qua các hoạt động dạy và học tích cực ấy mà tạo ra

sự biến đổi theo hướng phát triển ở cả cô và trẻ

Kharlamor cho rằng: Tính tích cực là trạng thái hoạt động tích cực của chủ thể, nghĩa là của người hành động Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt động của học sinh đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và ngị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức

1.2.4.2 Các tiêu chuẩn của phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

Dạy học theo phương pháp phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ chỉ

có ý nghĩa khi người học tự nguyện, tích cực , có ý thức trong khi hoạt động Tiêu chuẩn của phương pháp này là: tính tích cực, tính tự do và tự giáo dục

Tính tích cực của con người nói chung đều bộc lộ qua hành động Tính tích cực ở trẻ em biểu hiện qua nhiều hoạt động khác nhau như: học tâp, vui chơi, tập thể dục Tính tích cực nhận thức được thể hiện rõ nhất thông qua

hoạt động học tập khám phá thế giới quanh trẻ, khi trẻ được tự do sáng kiến

tự nguyện lựa chọn khi đó mới thể hiện tính tích cực trong hoạt động của trẻ

Trẻ được tự do đưa ra các phương thức giải quyết nhiệm vụ học tập theo cách riêng của mình, giáo viên giữ vai trò là người hướng dẫn kích lệ trẻ chứ không bắt buộc gò ép trẻ tham gia các hoạt động

Tự giáo dục không chỉ bao gồm tự quyết định, tự hoạt động mà còn nhằm phát triển tính tự quản, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách trẻ

1.2.4.3 Các yếu tố tác động đến phương pháp dạy học phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

Phương tiện và đồ dùng dạy học luôn là yêu tố cần thiết, đồ dùng dạy học phải đủ cho mỗi trẻ trong lớp và mỗi trẻ phải có một rổ đồ dùng cá nhân trong giờ học

Đồ dùng phải phù hợp với nội dung và yêu cầu bài giảng, phải được sử dụng rộng rãi trong tất cả các hoạt động khác

Đồ chơi để phân nhóm phải có ít nhất là 5, đồ chơi để dạy ghép đôi phải có ý nghĩa thực tế

Màu sắc của đồ dùng chỉ nên dùng 3 màu: xanh, đỏ vàng

Đồ dùng của cô và của trẻ phải giống nhau về màu sắc, chủng loại, hình dạng nhưng kích thước đồ dùng của cô phải to, rõ ràng hơn để cả lớp dễ quan sát, cô không nên đặt đồ dùng giảng dạy lên sàn nhà khi hướng dẫn trẻ học

Yếu tố có ảnh hưởng lớn tới việc phát huy tính tích cực trong dạy học

đó chính là trình độ, năng lực của giáo viên và bản thân trẻ Nếu giáo viên có năng lực sư phạm tốt biết vận dụng thành thạo các phương pháp, có nhiều ý tưởng, sáng tạo trong dạy học sẽ dễ dàng lôi cuốn trẻ tham gia vào các hoạt động Với trẻ nhỏ những kinh nghiệm mà trẻ đã có chính là tiền đề, cơ sở cho

trẻ khám phá những điều mới lạ Tính tích cực của trẻ còn bị chi phối bởi trạng thái sức khỏe của trẻ, trẻ chỉ có thể hoạt động tích cực khi có thể chất và tinh thần hoàn toàn khỏe mạnh

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG TẬP HỢP, SỐ LƯỢNG CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA TRẺ

2.1 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ thông qua trò chơi học tập

2.1.1 Trò chơi học tập là gì?

Trò chơi học tâp là loại trò chơi có luật tiêu biểu Khi tham gia vào trò chơi này trẻ gián tiếp giải quyết các nhiệm vụ trí dục như: củng cố, chính xác hóa các biểu tượng, phát triển ngôn ngữ và hình thành các biểu tượng mới

2.1.2 Ý nghĩa của trò chơi học tập trong việc hình thành biểu tượng toán cho trẻ:

Xuất phát từ đặc điểm cơ bản của dạy học mầm non là trẻ học bằng chơi, chơi mà học, trò chơi học tập được sử dụng rất nhiều trong quá trình

hình thành biểu tượng toán cho trẻ Việc sử dụng hợp lý trò chơi học tập sẽ làm tăng hứng thú học tập của trẻ, làm cho việc học đối với trẻ trở nên thoải mái, nhẹ nhàng hơn

Trò chơi học tập có ý nghĩa giáo dục và phát triển to lớn Nó tác động trực tiếp đến việc củng cố kiến thức và phát triển các quá trình nhận thức như: cảm giác, tri giác, tư duy, tưởng tượng Thông qua trò chơi, trẻ phải giải quyết một số nhiệm vụ của trí lực, lĩnh hội kĩ năng về ngôn ngữ, chính xác hóa các biểu tượng vì nhiệm vụ chơi chính là nhiệm vụ nhận thức dưới hình thức chơi và đặt ra yêu cầu bắt trẻ phải phân tích, tổng hợp, so sánh, phân loại và khái quát hóa Tính hấp dẫn của hành động chơi là giúp trẻ tích cực hoạt động, kích thích ngôn ngữ của trẻ, từ đó hình thành một loạt các sản phẩm trí tuệ cần thiết cho việc tiếp thu tri thức mới như: nhanh trí, linh hoạt,

óc quan sát

Nhờ trò chơi học tập mà trẻ tiếp thu tính chất của đồ vật (kích thước, số lượng), định hướng không gian, thời gian một cách tự nhiên, thoải mái Với cấu trúc bền vững (nhiệm vụ nhận thức, hành động chơi, luật chơi), trò chơi học tập được sử dụng trong quá trình hình thành biểu tượng toán học cho trẻ nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của trẻ Thường thường trong các tiết học, trò chơi học tập được đưa vào như một phần để củng cố tiết học Nhờ trò chơi học tập mà việc củng cố kiến thức toán học được tiến hành một cách đa dạng tạo ra hứng thú học tập cho trẻ Khi tổ chức cho trẻ làm quen với biểu tượng toán, cô giáo có thể tiến hành dưới các hình thức trò chơi, làm cho trẻ tiếp thu nhiệm vụ học như một nhiệm vụ thực hành Chơi giúp trẻ dễ dàng tiếp thu tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, đẩy mạnh tính tích cực của trẻ buộc trẻ phải huy động trí tuệ của mình

Một trong những thành phần của trò chơi học tập là sự tồn tại của hoàn cảnh chơi tưởng tượng dưới dạng mở rộng (có nội dung chơi, vai chơi, các

thao tác chơi và các thao tác hành động), ví dụ như việc luyện tập cho trẻ nhận biết số lượng các nhóm vật và kĩ năng đếm được lồng ghép vào hoàn cảnh chơi “ cửa hành tạp hóa” trẻ đóng vai người bán hàng, người mua hàng cùng thực hiện các nhiệm vụ, thao tác chơi: mua và bán các nhóm đồ vật với

số lượng kích thước và hình dạng theo yêu cầu nhất định Khi tham gia trò chơi, trẻ thường phải sử dụng các hành động đa dạng với các hoạt động và vật liệu chơi như đếm, tạo nhóm vật theo dấu hiệu nhất định, so sánh, xắp đặt các vật Tất cả những điều đó tạo ra sự kết hợp chặt chẽ giữa học mà chơi chơi mà học trong hoạt động tích cực của trẻ dưới sự hướng dẫn tổ chức của giáo viên

2.1.3 Sử dụng trò chơi học tập hình biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

2.1.3.1 Một số yêu cầu

- Đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu và hứng thú chơi của trẻ

- Coi trẻ làm trung tâm, là chủ thể của trò chơi

- Cô giáo với vai trò là người tổ chức, hướng dẫn cho trẻ chơi, là điểm tựa là thang đỡ giúp trẻ trong những lúc cần thiết, tạo điều kiện và cơ hội cho trẻ vươn lên

- Đảm bảo tính tự do, tự nguyện và sáng tạo của trẻ trong trò chơi

- Chú ý đến đặc điểm cá nhân của từng trẻ

2.1.3.2 Phương hướng và biện pháp hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ trong trò chơi học tập

a) Thường xuyên tạo cho trẻ cơ hội được chơi, đươc bộc lộ tính tích cực của mình trong các trò chơi học tập khác nhau

* Biện pháp thứ nhất: Sưu tầm và xây dựng nguồn trò chơi học tập đa

dạng phong phú phù hợp với trẻ theo các chủ đề, chủ điểm

-Các nguồn này càng nhiều và đa dạng phong phú theo các chủ đề chủ điểm khác nhau càng tạo cơ hội cho trẻ được chơi, cung cấp cho trẻ nhiều biểu tượng về cuộc sống xung quanh cũng như các biểu tượng toán, tạo cho trẻ hứng thú và kích thích trẻ cố gắng nỗ lực thực hiện nhiệm vụ được giao

-Những yêu cầu khi lựa chọn trò chơi:

+ Trò chơi tạo điều kiện tốt cho trẻ luyện tập và phát triển trí tuệ

+ Nhiệm vụ nhận thức của trò chơi đòi hỏi sự cố gắng về trí tuệ, nỗ lực vượt qua một số khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ được giao

+ Tính dạy học trong trò chơi cần được kết hợp giữa tính học tập nghiêm túc với tính vui vẻ thoải mái và trò chơi hấp dẫn có sức cuốn hút với trẻ Chính sự cuốn hút và hấp dẫn của trò chơi sẽ kích thích hoạt động trí tuệ của trẻ và giúp chúng giải quyết nhiệm vụ nhận thức dễ dàng hơn

- Giáo viên có thể tự nghĩ ra các trò chơi học tập hoặc sưu tầm trong dân gian, trong các tài liệu giáo dục mầm non theo các chủ đề

* Biện pháp thứ 2: Xây dựng môi trường chơi đa dạng hấp dẫn và

mang tính phát triển

- Xây dựng môi trường chơi đa dạng hấp dẫn mang tính phát triển chính là việc chuẩn bị môi trường chơi cho trò chơi học tập nhằm đáp ứng khả năng chơi của trẻ trong hiện tại và trong tương lai phát triển hoạt động chơi của chúng Việc tạo môi trường chơi phát triển hướng tới sự phát triển nội dung trò chơi và tạo cơ hội cho trẻ thực hành với đồ chơi được tự chơi với chúng khuyến khích trẻ tích cực chủ động và có sáng kiến khi chơi, giúp trẻ

tự trải nghiệm tự cảm nhận và học cách sống cùng nhau

- Việc xây dựng môi trường chơi mang tính phát triển đáp ứng các yêu cầu về an toàn, vệ sinh, hấp dẫn, thuận tiện, thường xuyên có sự thay đổi, bổ sung làm mới, phù hợp với nội dung chơi của trẻ và tạo điều kiện cho trẻ được bộc lộ tính tích cực, chủ động và độc lập nêu sáng kiến khi chơi Điều

này có nghĩa là môi trường chơi phải luôn luôn ở trạng thái vận động, biến đổi phù hợp với mục tiêu và nội dung chơi của trẻ

- Giáo viên là người tạo ra môi trường chơi trẻ, trước tiên giáo viên cần lựa chọn không gian chơi phù hợp Không gian phải rộng rãi, thuận tiện, đảm bảo an toàn, vệ sinh và có thể chia ra thành các góc nhỏ có ranh giới để trẻ có thể chơi một mình hay chơi theo nhóm nhỏ theo hứng thú và nhu cầu riêng của trẻ

- Cô cung cấp cho trẻ đồ dùng , đồ chơi, các phương tiện cần thiết để phục vụ trò chơi

- Cô cũng có thể cùng với trẻ hoặc cho trẻ tự sắp xếp đồ chơi, vật liệu chơi vào nơi quy định

- Cô giáo có thể tự làm đồ chơi hoặc tổ chức cho trẻ cùng làm, cô gợi ý cho trẻ tìm kiếm và tận dụng vật liệu chơi từ những đồ phế thải như bìa cứng, hộp nhựa, tranh ảnh, sách báo…để làm các đồ chơi phục vụ các trò chơi

* Biện pháp thứ ba:Tăng cường tổ chức cho trẻ được chơi với các loại

trò chơi học tập dưới nhiều hình thức khác nhau

- Để tiến hành biện pháp này, trước tiên giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của buổi chơi, lựa chọn các trò chơi phù hợp đảm bảo phát huy tính tích cực của trẻ

- Tạo môi trường chơi, chọn thời điểm , thời gian thích hợp cho trẻ chơi

- Trước khi chơi cô giáo có thể đàm thoại, trò chuyện, tham quan, quan sát các vật thật hoặc tranh ảnh… để cung cấp thêm kinh nghiệm cho trẻ, cũng như củng cố các biểu tượng đã biết để chuẩn bị cho các trò chơi học tập sắp chơi