Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Hàn Thuyên, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh

GDCD không phải là một môn học dễ tiếp thu bởi những kiến thức phong phú, sâu rộng mà lại trừu tượng nếu giáo viên không sử dụng các phương pháp dạy học thích hợp thì sẽ làm cho môn học

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến thầy Nguyễn Quang Thuận - giáo viên hướng dẫn - cán bộ giảng dạy bộ môn Phương pháp dạy học môn GDCD đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian hoàn thành khóa luận Qua đây tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị, các thầy cô giáo trong trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cùng với các thầy cô giáo và các em học sinh trường trung học phổ thông Hàn Thuyên, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Khóa luận chắc chắn sẽ không tránh khỏi những sai sót Kính mong được sự giúp đỡ, chỉ dẫn, đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn để

đề tài này hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2011

Sinh viên thực hiện

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM

TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT HÀN

THUYÊN, TP BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương Pháp dạy học môn GDCD

Người hướng dẫn khoa học :

NGUYỄN QUANG THUẬN

HÀ NỘI - 2011

HÀ NỘI - 2011

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Những số liệu kết quả trong khóa luận chưa ai công bố dưới bất cứ hình thức nào Tôi có tham khảo một số sách tham khảo liên quan đến nội dung nghiên cứu Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2011

Sinh viên thực hiện

Vi Thị Quế

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 6

Chương 1: Một số lí luận chung 6

1.1 Phương pháp và phương pháp dạy học 6

1.1.1 Quan niệm về phương pháp 6

1.1.2 Quan niệm về phương pháp dạy học 7

1.2 Phương pháp dạy học môn GDCD 9

1.3 Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD 10

1.3.1 Khái niệm nhóm 10

1.3.2 Quan niệm về phương pháp thảo luận nhóm 11

1.3.3 Bản chất của phương pháp thảo luận nhóm 12

1.3.4 Các hình thức thảo luận nhóm 14

1.3.5 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm 15

Chương 2: Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Hàn Thuyên, TP Bắc ninh, tỉnh Bắc Ninh 24

2.1 Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy và học môn GDCD ở trường THPT Hàn Thuyên 24

2.1.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về tác dụng của phương pháp dạy học thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCd ở trường THPT 26

2.1.2 Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm trong

dạy học môn GDCD ở trường THPT Hàn thuyên 28

2.1.3 Thực trạng tổ chức cho học sinh trình bày kết quả trước lớp 30

2.1.4 Thực trạng cách thức giáo viên nhận xét và đưa ra các khâu 30

2.1.5 Thực trạng học sinh nhận thức về môn GDCD và sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong trường THPT Hàn Thuyên 32

2.1.6 Vai trò của giáo viên trong phương pháp thảo luận nhóm 35

2.2 Nguyên nhân của thực trạng và biện pháp khắc phục 37

2.2.1 Nguyên nhân 37

2.2.2 Biện pháp làm tăng tính hiệu quả của hoạt động nhóm 39

2.3 Áp dụng phương pháp thảo luận nhóm vào một số bài cụ thể lớp 10 45

KẾT LUẬN 51

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nhân loại đang bước vào thế kỉ - thế kỉ của chất xám trí tuệ, của nền kinh tế tri thức Trong thế kỉ này sự phát triển của nền kinh tế - xã hội được quy định bởi con người có trình độ văn hóa, hiểu biết sâu rộng và năng lực hành động ngày càng cao Hiện nay, đất nước ta đang tiến hành hai cuộc cách mạng: Cách mạng xã hội chủ nghĩa và cách mạng khoa học công nghệ Điều này tác động mạnh mẽ đến sự nghiệp giáo dục nói chung và nhà trường phổ thông nói riêng Nó đòi hỏi nhà trường phải đào tạo ra được cho xã hội những con người thông minh có thái độ tích cực, năng lực sáng tạo nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội Muốn làm được điều đó nhà trường phổ thông trước hết phải trang bị cho học sinh hệ thống tri thức khoa học cơ bản hiện đại phù hợp với thực tiễn nước ta Những phương pháp dạy học truyền thống không còn phù hợp nữa, nhiều phương pháp dạy học tích cực ra đời thay thế cho những phương pháp truyền thống

Tuy nhiên, thực trạng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu giáo dục trong nước và hiệu quả đem lại không cao Một trong những nguyên nhân chính là việc là việc sử dụng phương pháp dạy học chưa hợp lí Các phương pháp dạy học tích cực như: Phương pháp dạy học theo nhóm, phương pháp nêu vấn đề, phương pháp vấn đáp… chưa đáp ứng vận dụng tốt vào quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông trong đó có dạy học môn GDCD “Phương pháp dạy học về cơ bản vẫn theo lối truyền thụ một chiều, đòi hỏi người học phải ghi nhớ máy móc, không phát huy được tư duy phê phán, tư duy sáng tạo và tinh thần tự học của người học” [3, tr.6] Hơn nữa chỉ vận dụng các phương pháp dạy học truyền thống sẽ không đáp ứng được nhu cầu nhận thức của các em, do đó giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học để khai thác hết tiềm năng vốn sống của học sinh

GDCD không phải là một môn học dễ tiếp thu bởi những kiến thức phong phú, sâu rộng mà lại trừu tượng nếu giáo viên không sử dụng các phương pháp dạy học thích hợp thì sẽ làm cho môn học trở nên khô khan và kém hấp dẫn với học sinh.Tuy nhiên việc vận dụng các phương pháp tích cực nhằm phát huy vai trò tự giác, chủ động của học sinh trong việc tiếp thu bài học lại không được quan tâm đúng mức Phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học mang tính tích cực Phương pháp dạy học này rất thích hợp cho một số bài giảng và một số môn học ở trường trung học phổ thông Trong quá trình giảng dạy các môn học ở phổ thông nói chung và môn GDCD nói riêng nếu giáo viên biết kết hợp và sử dụng phương pháp hợp

lý sẽ nâng cao hiệu quả giảng dạy và phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp rất đáng chú ý áp dụng cho môn GDCD ở trường trung học phổ thông

Vì theo phương pháp này giáo viên không chỉ đơn giản truyền thụ kiến thức

mà còn là người làm phát huy tính tích cực, tự giác, phát triển tư duy độc lập, logic và sáng tạo làm cho học sinh nắm kiến thức vững chắc và sâu sắc Đây

là một phương pháp phổ biến, vận dụng dễ dàng rất thích hợp với nhiều nội dung đòi hỏi sự hợp tác của một nhóm học sinh để giải quyết vấn đề do bài học đặt ra và cá nhân học sinh khó thực hiện Dạy học GDCD có sự vận dụng phương pháp thảo luận nhóm là phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường trung học phổ thông

Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi quyết định nghiên cứu chọn đề tài

“Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở

trường THPT Hàn Thuyên, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh”

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Phương pháp dạy học thảo luận nhóm đã được nhiều nhà nghiên cứu và được biết đến trong xu thế dạy học lấy học sinh làm trung tâm Một số công trình nghiên cứu về học tập theo nhóm có thể kể đến một số tác giả sau:

- J.Dewey khi nghiên cứu về học tập theo nhóm đã cho rằng: Chỉ có sự làm việc chung mới giúp học sinh có thói quen trao đổi những kinh nghiệm thực hành có cơ hội phát triển lí luận và năng lực trừu tượng hóa [1, tr.73]

- Roger Cousinet cho rằng: Nếu học sinh có làm việc chung thành từng nhóm thì sẽ là sự phù hợp về mặt tâm lí cũng như là mặt giáo dục học [1, tr.74]

Hai tác giả trên đã đề cập đến phương pháp thảo luận nhóm tuy nhiên ở thời điểm đó phương pháp thảo luận nhóm chỉ được nhìn nhận ở bình diện tổng quát đề cập phương pháp này trong một sinh hoạt chung của một cơ cấu mới là “Nhà trường hoạt động”

Các nhà giáo dục học sau này đã kế thừa những kết quả nghiên cứu đó

để tiếp tục nghiên cứu về thảo luận nhóm Các nội dung: Khái niệm nhóm, cách thành lập nhóm, cách phân loại nhóm và những yếu tố chi phối sinh hoạt của nhóm… đã được đưa ra và trở thành cơ sở lí luận quan trọng cho các công trình nghiên cứu tiếp theo

Các tác giả Việt Nam cũng kế thừa kết quả nghiên cứu nêu trên và thu được những kết quả nhất định về phương pháp thảo luận nhóm:

- Năm 1999, khi bàn về dạy học theo nhóm, Phùng Như Thụy đề cập về khái niệm, bản chất, các bước tổ chức dạy học theo nhóm trong nhà trường [18, tr.34]

- Khi tìm hiểu về phương pháp dạy học theo nhóm năm 2003, Ngô Thị Dung đã có một số bài về lí luận và khả năng học nhóm của học sinh Trong đó tác giả đề cập đến đặc điểm, ưu điểm và một số hạn chế của phương pháp dạy học theo nhóm và khả năng, hứng thú học tập theo nhóm của học sinh [5, tr.36]

- Nguyễn Hữu Châu trong công trình nghiên cứu của mình đã đưa ra khái niệm dạy học hợp tác, các bước tiến hành và đưa ra một số ví dụ minh họa về dạy học theo nhóm [4, tr.32]

- Năm 2007, khi nghiên cứu về việc đổi mới phương pháp dạy học chương trình sách giáo khoa Trần Bá Hoành có đưa ra các phương pháp dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm trong đó có dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ [7, tr.57]

Như vậy, vận dụng những kết quả nghiên cứu các tác giả vào nghiên cứu việc sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm nhằm phát hiện thực trạng

sử dụng phương pháp này của giáo viên ở trường trung học phổ thông Hàn Thuyên Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp phù hợp góp phần nâng cao hiệu quả môn học này ở phổ thông

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài

- Tìm hiểu sơ lược thực trạng về dạy học thảo luận nhóm được áp dụng trong quá trình dạy học hiện nay ở một số trường trung học phổ thông nói chung và môn GDCD nói riêng

- Nghiên cứu sâu rộng hơn về lí luận của phương pháp thảo luận nhóm

- Xét tính khả thi, phổ biến của dạy học theo nhóm ở trường trung học phổ thông

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề cơ bản liên quan đến cấu trúc, quan niệm, phương pháp thảo luận nhóm

- Phạm vi nghiên cứu: Giáo trình phương pháp dạy học GDCD, sách giáo khoa GDCD và một số tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu để xây dựng cơ sở việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD

- Nghiên cứu đánh giá để đưa ra nhận xét về thực trạng của việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong quá trình dạy học

- Đưa ra một số bài mẫu giảng dạy có sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong chương trình GDCD lớp 10

6 Phương pháp nghiên cứu đề tài

- Phương pháp quan sát sư phạm: Dự giờ, quan sát hoạt động của giáo viên, học sinh để tìm hiểu thực trạng cách tiến hành, tác dụng của phương pháp thảo luận nhóm, hứng thú học tập của học sinh từ đó đưa ra nguyên nhân của thực trạng

- Phương pháp đàm thoại: Trò chuyện với giáo viên, học sinh để tìm hiểu hiệu quả của phương pháp thảo luận nhóm, những khó khăn khi sử dụng phương pháp

- Phương pháp thống kê toán học: Dùng phương pháp thông kê toán học để lượng hóa thông tin thu được trên cơ sở đó rút ra kết luận cần thiết

7 Cấu trúc của đề tài

Phần mở đầu

Phần nội dung gồm 2 chương:

+ Chương 1: Một số lí luận chung

+ Chương 2: Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy và học môn GDCD ở trường THPT Hàn Thuyên, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh

Phần kết luận

Ngoài ra còn có phần mục lục, danh mục chữ viết tắt và tài liệu tham khảo

NỘI DUNG Chương 1: Một số lí luận chung

1.1 Phương pháp và phương pháp dạy học

1.1.1 Quan niệm về phương pháp

“Phương pháp là một thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp “Methodos” nghĩa là “Con đường nghiên cứu”; “Cách thức nhận thức” nguyên văn là con đường đi tới một cái gì đó, có nghĩa là cách thức đạt tới mục đích

Theo Hêghen: “Phương pháp là ý thức của sự tự vận động bên trong của nội dung” [17, tr.6]

Trần Kiều đưa ra định nghĩa về phương pháp như sau: “Phương pháp là

hệ thống các nguyên tắc, các thao tác có thể nắm những đặc điểm xuất hiện ban đầu tới một mục đích trước” [13, tr.27]

Theo Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt: “Phương pháp là con đường, cách thức để đạt được mục đích nhất định” [15, tr.27]

Theo Hoàng Phê: “Phương pháp là cách thức, nhận thức, nghiên cứu chất lượng của tự nhiên và đời sống xã hội” [16, tr.793]

Trong thực tế, phương pháp được hiểu là hệ thống những qui tắc, nguyên tắc, qui phạm dùng để chỉ đạo kĩ thuật; là tổ hợp các bước đi, là qui trình mà trí tuệ phải đi theo để tìm ra và chứng minh chân lí

Phương pháp còn được hiểu theo nghĩa là kế hoạch được tổ chức hợp lí trong quản lí…

Theo định nghĩa chung nhất phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và thực tiễn

Phương pháp với tư cách là con đường, là phương tiện để thu lượm những kết quả nhất định trong nhận thức và trong thực hành bao gồm hai mặt:

Mặt khách quan và mặt chủ quan Phương pháp là phạm trù gắn liền với hoạt động có ý thức của con người giúp con người nhận thức được hiện thực khách quan, nhận thức được thực tiễn mà hiện thực khách quan và thực tiễn được vận động theo những quy luật khách quan của bản thân và chịu sự tác động hợp quy luật của thế giới xung quanh Do đó, phương pháp là một trong những yếu tố quyết định thành công hay thất bại trong hoạt động nhận thức và cải tạo thực tiễn của con người Không có phương pháp con người sẽ hành động không có kết quả thậm chí phạm sai lầm, thất bại, đúng như R.Đềcác - nhà duy vật Pháp thế kỷ 18 - khẳng định thiếu phương pháp thì người tài cũng

có thể không đạt kết quả, có phương pháp thì người tầm thường cũng làm việc phi thường

1.1.2 Quan niệm về phương pháp dạy học

Trong giáo dục nói chung, dạy học nói riêng còn rất cần có phương pháp Phải giúp người học học bằng sự nỗ lực của bản thân dưới sự hướng dẫn của giáo viên chiếm lĩnh được kiến thức bằng con đường ngắn nhất Vì thế, kết quả giáo dục cũng như dạy học trong nhà trường không chỉ đánh giá ở mặt nội dung mà ở cả mặt phương pháp

Trong thực tiễn, căn cứ vào các cấp độ của quá trình dạy học, khái niệm phương pháp dạy học là khái niệm đa cấp độ, cấp độ rộng nhất: Phương pháp dạy học là những quan điểm, tư tưởng về tổ chức dạy học, là cách thức triển khai của một hệ thống dạy học đa tầng, đa diện cho một bậc học, cấp học, ngành học, phương thức học…; Cấp độ thứ 2: Phương pháp dạy học là chiến lược và mô hình dạy học, là cách thức triển khai một quá trình dạy học

cụ thể, diễn ra theo một quá trình, trong một không gian thời gian nhất định

và được cấu trúc bởi mục tiêu, nội dung dạy học Các hoạt động dạy - học và kết quả dạy học Tức là cách thức hình thành mục tiêu dạy học, cách thức soạn thảo và triển khai nội dung dạy học,cách thức tổ chức hoạt động dạy và

hoạt động học, cách thức kiểm tra và đánh giá kết quả của quá trình dạy học nhằm thực hiện hóa mục tiêu, nội dung dạy học; Cấp độ thứ 3: Phương pháp dạy học là những phương pháp cụ thể, là cách thức tiến hành các hoạt động của người dạy và người học nhưng thực hiện một nội dung dạy học đã được xác định

Những cấp độ đó cho thấy phương pháp dạy học không phải là một thực thể độc lập mục đích tự thân, mà phương pháp dạy học chỉ là hình thức vận động của một hoạt động đặc thù: Hoạt động dạy học Do đó trong lý luận dạy học có khá nhiều định nghĩa về phương pháp dạy học có thể nêu một vài định nghĩa đáng chú ý sau:

- Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh

để học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo [kamasky - Narova, lí luận dạy học, sách dịch 1987]

- Phương pháp là những cách thức hoạt động tương tác được điều chỉnh của giáo viên và học sinh hương vào việc giải quyết nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học [Banansky, giáo trình học, Matxcơva, 1983]

- Phương pháp dạy học là con đường chính yếu, cách thức làm việc phối hợp, thống nhất của thầy và trò, trong đó thầy truyền đạt nội dung trí dục

để trên cơ sở đó và thông qua chỉ đạo sự học tập của trò, trò đạt tới mục đích dạy học [Nguyễn Ngọc Quang, lí luận dạy học đại cương, Hà Nội, 1989]

- Phương pháp dạy học là tổ hợp những thao tác, tự giác liên tiếp được sắp xếp theo một trình tự hợp lí, hợp qui luật khách quan mà chủ thể tác động lên đối tượng nhằm tìm hiểu và cải biến nó [Giáo dục học, NXB Giáo dục, 1996]

Cho đến nay, phương pháp vẫn là một vấn đề sư phạm nhiều quan điểm, chưa có sự thống nhất về định nghĩa, khái niệm Tuy nhiên, các quan

niệm đó đều thừa nhận phương pháp dạy học có những đặc trưng sau: Phương pháp dạy học phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của người học nhằm đạt được mục đích học tập; phương pháp phản ánh cách thức hoạt động, tương tác, sự trao đổi thông tin (truyền đạt và lĩnh hội) giữa người dạy và người học; phương pháp dạy học phản ánh cách thức tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của người dạy như: kích thích và xây dựng động cơ, tổ chức các hoạt động nhận thức và kiểm tra - đánh giá kết quả nhận thức của người học… Phương pháp còn phản ánh cách thức tự tổ chức, tự điều khiển, tự kiểm tra đánh giá của người học Do đó, phương pháp dạy học được hiểu là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và nhiệm vụ dạy học

1.2 Phương pháp dạy học môn GDCD

Phương pháp dạy học GDCD là một khoa học, thuộc chuyên ngành khoa học giáo dục một bộ phận của lí luận dạy học

Ngay từ khi mới xuất hiện, con người đã có những hiểu biết về thế giới xung quanh nhưng phải đến công cụ lao được cải tiến, sản xuất đẩy mạnh, xã hội phân chia thành giai cấp thì khoa học mới ra đời Khoa học là một bộ phận của hình thái ý thức xã hội, được xây dựng trên cơ sở nhận thức hiện thực khách quan, là sự tổng kết những hiểu biết kinh nghiệm của con người trong lao động sản xuất và trong quan hệ xã hội nhưng đã đạt đến trình độ đi sâu vào bản chất sự vật, nên qui luật vận động của sự vật và đạt đến chân lí; nghĩa là đạt đến trình độ khái quát hóa, trừu tượng hóa Khoa học được hiểu

là hệ thống những tri thức về mọi qui luật của vận động và sự vận động của vật chất, những qui định của tự nhiên, xã hội và tư duy

Với tư cách là một khoa học, phương pháp dạy học GDCD được xem là một bộ phận của khoa học giáo dục là một hệ thống lí thuyết và kĩ năng cơ bản để tổ chức quá trình dạy học môn GDCD ở trường trung học phổ thông

Dạy học môn GDCD là quá trình chuyển giao thông tin khoa học của

bộ môn giữa thầy giáo và học sinh, nó bao gồm hai quá trình: quá trình xử lí thông tin và chuyển giao thông khoa học của thầy giáo và quá trình tiếp nhận,

xử lí thông tin đó của học sinh Hai quá trình này tác động qua lại với nhau,

bổ sung lẫn nhau, tạo điều kiện tốt cho nhau để hoàn thành toàn bộ quá trình dạy học Trong sự tác động đó sẽ bộc lộ những quy luật của quá trình dạy học môn GDCD Do đó, những giáo viên dạy học môn GDCD phải đạt đến trình

độ khái quát những kinh nghiệm phong phú của thực tiễn dạy học môn GDCD, phải phát hiện quy luật của quá trình dạy học môn GDCD, làm cơ sở khoa học cho việc xác định phương pháp dạy học có hiệu quả, phù hợp với nội dung, đặc thù tri thức môn học, tâm lí lứa tuổi và mục tiêu nhà trường Việt Nam

Từ đó cho thấy phương pháp dạy học GDCD là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh nhằm phát hiện những quy luật của quá trình dạy học môn GDCD xây dựng hệ thống các nguyên tắc, hình thức và phương pháp dạy học cụ thể để tổ chức thành công các hoạt động dạy học môn GDCD ở trường trung học phổ thông

1.3 Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD

1.3.1 Khái niệm về nhóm

Theo Trần Bá Hoành: nhóm (đội, e kíp) là một tập thể nhỏ được hình thành để thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong khoảng một thời gian nhất định [7, tr.56]

Theo J.Fichter: nhóm là những kết hợp với nhau bởi những hành động tương hỗ dựa trên mô hình hành vi xác định [10, tr.155]

Theo Hoàng Phê: nhóm là tập hợp bao gồm một số ít người hoặc sự vật được hình thành theo những nguyên tắc, nhất định [16, tr.722]

Theo U.King Robert: nhóm là một hiện tượng xã hội một sự tập hợp của hai hay trên hai người trở lên có sự tác động lẫn nhau [4, tr.32]

Trong điều kiện khác nhau các nhóm rất khác biệt nhau, tất cả định nghĩa trên đều tương đồng trong một điểm coi nhóm là một tập hợp Vậy:

“Nhóm là một sự tập hợp của nhiều cá nhân cùng hợp tác với nhau trong công việc, có phản ứng tương hỗ với nhau trong sinh hoạt chung”

1.3.2 Quan niệm về phương pháp thảo luận nhóm

Theo Trần Kiều, Phạm Gia Đức phương pháp thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học trong đó lớp học được phân chia thành các nhóm nhỏ từ

4 đến 6 người Tùy vào mục đích sư phạm hay yêu cầu của các vấn đề học tập

mà nhóm được chia một cách ngẫu nhiên hoặc có chủ định; được duy trì ổn định trong cả tiết hay được thay đổi trong từng hoạt động từng phần của tiết học được giao cùng một nhiệm vụ hay nhiều nhiệm vụ khác nhau thực hiện trong một thời gian nhất định để đạt được hiệu quả nhất định Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp [5, tr.36]

Theo Đào Thái Lai, Đỗ Tiến Đạt: “Hoạt động dạy học theo nhóm là hoạt động trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động hợp tác với nhau trong các nhóm nhằm đạt được mục tiêu học tập” [11, tr.90]

Theo Phan Trọng Ngọ: “Thảo luận theo nhóm là phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó” [14, tr.223]

Quan niệm của Trần Kiều và Phạm Gia Đức về nhóm là việc chia nhỏ lớp học thành nhóm và hoạt động của nhóm thay đổi theo từng phần học, quan niệm mang tính cụ thể và chỉ ra nhiều vấn đề, hai quan niệm của Đào Thái Lai và Đỗ Tiến Đạt, Phan Trọng Ngọ dựa trên dấu hiệu đặc trưng của nhóm Trên cơ sở những ý kiến trên, dạy học theo nhóm là: “Phương pháp

dạy học mở mà trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh làm việc phối hợp cùng nhau trong các nhóm nhỏ để hoàn thành mục đích chung của nhóm đã được đặt ra”

Phương pháp thảo luận nhóm là sự phát triển của phương pháp thảo luận trên lớp (Xêmina) Phương pháp này hiện nay được sử dụng khá phổ biến ở tất cả các môn học trong trường trung học phổ thông, trong đó có môn GDCD

Về thực chất, phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc, được bàn bạc trao đổi về một chủ đề

cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vần đề đó

Mục đích của thảo luận nhóm là làm tăng tối đa cơ hội để học sinh được làm việc và thể hiện khả năng của mình, được chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đến nội dung bài học

Đây là phương pháp hợp qui luật tâm lí của con người Mọi cá nhân từ nhỏ đến lớn đều có xu hướng thích sinh hoạt, quan hệ và làm việc trong các nhóm nhỏ Ở đó cá nhân không những được thỏa mãn nhu cầu giao tiếp, có cảm giác an toàn mà còn xuất hiện những hứng khởi làm tăng thêm hiệu suất làm việc do sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực và trách nhiệm phải giải thích vấn đề thuộc từng cá nhân trong nhóm, hình thành kĩ năng hợp tác nhóm

và kĩ năng xử lí tình huống trong nhóm

1.3.3 Bản chất của phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ là một trong những phương pháp dạy học tích cực nhằm hình thành ở học sinh kĩ năng giao tiếp, đặc biệt là giao tiếp bằng miệng, khả năng hợp tác, khả năng thích ứng và khả năng độc lập suy nghĩ

Xét về dấu hiệu bên ngoài, đây là hình thức học tập theo nhóm nhỏ Xét

về bản chất thì đây chính là phương pháp học tập hợp tác, ở đó học sinh phải trao đổi với nhau, chia sẻ kinh nghiệm để hình thành kiến thức kĩ năng

Trong nhóm nhỏ mỗi thành viên đều được hành động tích cực, không thể ỷ lại vào một vài thành viên năng động và nổi trội nào trong nhóm Nhóm

sẽ tự bầu nhóm trưởng nếu cần Các thành viên trong nhóm sẽ thay nhau làm nhóm trưởng Sự lãnh đạo của nhóm trưởng là rất quan trọng Nhiệm vụ chính của nhóm trưởng là phát huy tinh thần trách nhiệm và những sáng kiến của các nhóm viên để đạt thành những công tác chung Dưới sự chỉ huy, điều khiển của nhóm trưởng, các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau giải quyết vấn đề trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả là việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả chung của lớp Tuy nhiên, giáo viên cần phải lưu ý, học sinh thường coi thảo luận trong nhóm như một hình thức cạnh tranh mà trong đó họ chiến thắng bằng cách đánh bại ý kiến của người khác, nhóm khác Do đó, cần khuyến khích tính hợp tác của các em trong cùng một nhóm và giữa các nhóm với nhau thi đua nhưng không cạnh tranh

Haines và Mkeachie (1967) đã chỉ ra rằng phương pháp thảo luận nhóm mang tính cộng tác thúc đẩy công việc hiệu quả hơn phương pháp thảo luận mang tính ganh đua Ngoài ra, trong những thí nghiệm về tâm lý giáo dục và tâm lý chung, Gruber và Waitman (1962) đã phát hiện rằng những học sinh được học tập trong nhóm nhỏ (những nhóm thảo luận) dưới sự điều khiển của học sinh mà không cần giáo viên thì không những làm bài tốt như học sinh nghe giáo viên thuyết trình mà còn nổi trội hơn ở sự tò mò ham hiểu biết (thể hiện qua hành vi đặt câu hỏi) và thích thú hơn với môn học Vì thế, để nhóm

có thể hoạt động đúng yêu cầu thảo luận, giáo viên cần phải tập cho học sinh các kỹ năng điều hành của một nhóm trưởng Đó là các kỹ năng: Trình bày câu hỏi hoặc vấn đề thảo luận thật rõ ràng, chỉ định người phát biểu, hạn định

thời gian biểu của các thành viên trong nhóm một cách hợp lý, biết lắng nghe, biết ghi chép, tổng hợp ý kiến… các kỹ năng này không chỉ quyết định kết quả học tập của nhóm mà còn rất ý nghĩa trong cuộc sống sau này của học sinh

Như vậy phương pháp hợp tác trong nhóm nhỏ cho phép các thành viên trong nhóm chia sẻ những suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm, hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới Bằng cách nói ra những điều mình đang nghĩ, mỗi người có thể nhận thức rõ trình độ hiểu biết của mình về vấn đề học tập được nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành sự học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động

từ giáo viên Thành công của lớp học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi thành viên Vì vậy, phương pháp này còn gọi là phương pháp huy động mọi người cùng tham gia hay ngắn gọn là phương pháp cùng tham gia

1.3.4 Các hình thức thảo luận nhóm

Có nhiều hình thức thảo luận nhóm, hiệu quả của chúng tùy thuộc và ý

đồ và tính chất sử dụng của giáo viên Dưới đây là một số hình thức thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường trung học phổ thông:

- Nhóm nhỏ thông thường: Giáo viên chia lớp học thành các nhóm nhỏ (từ 5 - 7 học sinh) để thảo luận một vấn đề cụ thể và nhanh chóng đưa ra kết luận tập thể về vấn đề đó Hình thức này thường được sử dụng kết hợp với các phương pháp dạy học khác trong một bài học, một tiết học, nội dung thảo luận của nhóm nhỏ thông thường là các vấn đề ngắn, thời lượng ít (từ 10 - 15 phút)

- Nhóm nhỏ rì rầm: Giáo viên chia lớp thành các nhóm “cực nhỏ” từ 2 -

3 học sinh (thường là cùng một bàn) để trao đổi (rì rầm) và thống nhất trả lời một câu hỏi, giải quyết một vấn đề, nêu một ý tưởng, một thái độ…Để nhóm

rì rầm có hiệu quả Giáo viên cần cung cấp đầy đủ, chính xác các dữ kiện, gợi

ý và nêu rõ yêu cầu đối với các câu trả lời để các thành viên tập trung vào giải quyết

- Nhóm kim tự tháp: Đây là hình thức mở rộng của nhóm rì rầm, sau khi thảo luận theo cặp (nhóm rì rầm) các cặp (2 - 3 nhóm rì rầm) kết hợp thành một nhóm để hoàn thiện một vấn đề chung

Nếu cần thiết có thể kết hợp nhóm này thành nhóm khác lớn hơn (8 -

16 học sinh)

- Nhóm đồng tâm: Giáo viên chia lớp thành hai nhóm: Nhóm thảo luận

và nhóm quan sát (sau đó hoán vị cho nhau) Nhóm thảo luận là nhóm nhỏ (6

- 8 học sinh) có nhiệm vụ thảo luận, trình bày vấn đề được giao, còn lại các thành viên khác trong lớp đóng vai trò là người quan sát, phản biện Hình thức nhóm này rất có hiệu quả đối với việc dạy học các nội dung tri thức có tính khái quát, trừu tượng của môn GDCD, nó làm tăng ý thức trách nhiệm của cá nhân học sinh trước tập thể và tạo động cơ cho những học sinh ngại trình bày

ý tưởng của mình trước tập thể

1.3.5 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm

* Ưu điểm:

Các nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD đã chứng minh rằng, nhờ việc thảo luận nhóm mà: Kiến thức của học sinh sẽ giảm bớt tính chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa học

Hoạt động lao động hợp tác theo nhóm, hoạt động giao tiếp và có tính tích hợp là đặc điểm nổi bật của công việc lao động trong tương lai Hình thành và phát triển một số kỹ năng xã hội và phẩm chất cần thiết chuẩn bị cho học sinh biết sống hợp tác, biết cùng chung sống “Học để cùng chung sống”

là một trong bốn trụ cột của học tập mà UNESCO đã tuyên bố vào cuối thập niên 90 (Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống với nhau và học để làm người) Dạy học theo nhóm giúp các em nhút nhát, rụt rè, khả năng diễn

đạt kém có điều kiên tập dượt, luyện tập Ngoài ra hoạt động này còn giúp cho học sinh tự khẳng định mình, tự tin vào khả năng của mình trước các bạn

Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do được giao lưu học hỏi giữa các thành viên trong nhóm Học sinh được rèn luyện kĩ năng diễn đạt, phương pháp tư duy

Nhờ không khí thảo luận sôi nổi, cởi mở giúp học sinh thoải mái, tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình biết lắng nghe có phê phán ý kiến của những thành viên khác Tạo yếu tố kích thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm, đặc biệt là trong những chủ đề có tính sáng tạo cao

Tạo điều kiện cho giáo viên nhận được nhiều thông tin phản hồi từ học sinh, thu được những tri thức kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải

sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi thành viên, vì vậy phương pháp này gọi là phương pháp cùng tham gia

Ngoài ra, đây là phương pháp trung gian giữa phương pháp thuyết trình chung cho toàn lớp với phương pháp tổ chức cộng tác độc lập từng cá nhân Trong nhóm, học sinh giúp đỡ lẫn nhau, học tập lẫn nhau, bổ sung hiểu biết

và kinh nghiệm cho nhau Với cách tổ chức hợp lí, hoạt động theo nhóm có thể tăng thêm thu nhận cho học sinh trong thời lượng có hạn Hoạt động theo nhóm sẽ làm cho từng thành viên quen với sự phân công hợp tác, nhất là lúc phải giải quyết vấn đề gay cấn xuất hiện thực sự cần nhu cầu hợp tác để hoàn thành công việc Được tổ chức tốt vừa nâng cao ý thức trách nhiệm cá nhân, vừa bồi dưỡng tinh thần tập thể

Như vậy, nếu thảo luận được tổ chức tốt sẽ tăng cường tính tích cực, chủ động của học sinh, giúp học sinh tập trung vào bài học, phát triển được các kỹ năng tư duy, óc phê phán, các kỹ năng giao tiếp và xã hội quan trọng khác

* Hạn chế:

Các nhóm và cá nhân học sinh trong nhóm dễ bị chệch hướng với chủ

đề mà giáo viên đưa ra với các chủ đề thảo luận có nội dung phong phú, hấp dẫn phát biểu của học sinh dễ bị tản mạn, thiếu tập trung do mải theo đuổi lý tưởng riêng

Thảo luận nhóm là phương pháp tốn nhiều thời gian đặc biệt với những tri thức khoa học có logic tường minh hoặc những tri thức có tính xác định cao

Hiệu quả của phương pháp này phụ thuộc nhiều vào tinh thần tham gia của các thành viên trong nhóm Nếu chỉ một vài học sinh tham gia tích cực sẽ dẫn đến tình trạng một số học sinh là chủ nhân số còn lại là khách ngồi nghe,

là người ngoài cuộc, để mặc cho người khác dẫn dắt và quyết định

Đây là một phương pháp dễ gây hưng phấn cao cho học sinh nhưng cũng dễ tạo cho học sinh trạng thái mệt mỏi, trì trệ Giáo viên quen với kiểu dạy thuyết trình đồng loạt chưa có kinh nghiệm tổ chức dạy theo nhóm Sinh hoạt nhà trường theo một thời gian biểu rất chặt chẽ, theo chương trình nghiêm ngặt mà hoạt động theo nhóm lại đòi hỏi linh hoạt về nội dung, tổ chức, thời gian

Ở các trường trung học phổ thông hiện nay, việc sử dụng phương pháp này thường bị hạn chế bởi không gian chật hẹp tổ chức hợp lý và học sinh đã khá quen với phương pháp này thì mới có kết quả Lưu ý, trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của học sinh phải được phát huy và ý nghĩa quan trọng của phương pháp này là rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong

tổ chức lao động Cần tránh khuynh hướng hình thức và đề phòng lạm dụng, cho rằng các tổ chức hoạt động nhóm là dấu hiệu tiêu biểu nhất của phương pháp dạy học và hoạt động nhóm càng nhiều thì chứng tỏ phương pháp dạy học càng đổi mới

* Tiến hành thảo luận nhóm

Thảo luận là hình thức tổ chức cho học sinh trao đổi, tranh luận với nhau các vấn đề học tập để rút ra các kết luận theo yêu cầu của bài học

Thảo luận tập thể có mục đích là khuyến khích sự phân tích một vấn đề các ý kiến bàn luận khác nhau của học sinh, ở những trường hợp nhất định có thể mang lại sự thay đổi thái độ, quan điểm của cá nhân học sinh Trong thảo luận, dưới sự hướng dẫn của giáo viên mỗi học sinh bằng trí tuệ, kiến thức đã

có kinh nghiệm và sự sáng tạo của mình đã tiến hành trao đổi, tranh luận với nhau về các vấn đề học tập Từ sự trao đổi, tranh luận đó học sinh tự rút ra các kết luận cần thiết để đóng góp vào việc hoc tập chung Những tranh luận trong thảo luận nhóm rất bổ ích, mỗi người một ý kiến trở nên sâu sắc và toàn diện Với hình thức tổ chức dạy học này, những tri thức khoa học sẽ được mở rộng và đào sâu; tư duy khoa học của học sinh được bồi dưỡng, khả năng vận dụng tri thức đã lĩnh hội để lí giải và chứng minh một vấn đề nào đó của học sinh được phát huy, các kĩ năng nói, giao tiếp, trang luận cũng như sự mạnh dạn tự tin của học sinh được rèn luyện Quá trình thảo luận còn tạo mối quan

hệ hai chiều giữa giáo viên và học sinh, giúp cho giáo viên nắm được hiệu quả giáo dục về mặt nhận thức, thái độ, quan điểm, xu hướng hành vi của cá nhân học sinh

Hình thức tổ chức dạy học này có thể tiến hành ở một nhóm hay cả lớp,

có thể tiến hành ở một nhóm hay cả lớp, có thể diễn ra ở ngoài lớp hoặc trong lớp, có thể sử dụng để dạy bài mới hoặc củng cố, khắc sâu những kiến thức đã học Tuy nhiên, trong dạy học môn GDCD hình thức tổ chức dạy học này

chưa được sử dụng phổ biến ở các trường trung học phổ thông, có thể do thời gian dành cho môn học eo hẹp, sự sắp xếp thời khóa biểu chưa hợp lí, hoặc cơ

sở vật chất chưa đáp ứng được yêu cầu của hình thức tổ chưc dạy học này Nhưng điều không thể phủ nhận là hình thức dạy học này có tác dụng tích cực trong việc phát huy khả năng độc lập, chủ động sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập của bộ môn

* Chuẩn bị cho thảo luận:

+ Giáo viên: Chọn vấn đề thích hợp cho học sinh thảo luận, muốn tạo hứng thú cho học sinh và để cho học sinh tiếp nhận nhưng vấn đề của cuộc sống giáo viên chọn những vấn đề vừa sức, đó là những vấn đề không khó về mặt nội dung nhưng được nhiều học sinh quan tâm và có nhiều cách giải quyết khác nhau, đặc biệt là nên chọn những vấn đề gần gũi với học sinh, có nhiều tài liệu tham khảo, có liên quan đến tình hình kinh tế, chính trị, xã hội ở địa phương, trong nước và trên thế giới Khi chọn đề tài thảo luận, giáo viên nên nghiên cứu xem học sinh đã biết gì, cảm thấy gì và sẽ suy nghĩ gì về chủ

đề đó

Thông báo cho học sinh đề tài thảo luận (sau khi đã lựa chọn được đề tài đúng yêu cầu) cần thông báo trước ít nhất một tuần trước khi thảo luận, khi thông báo cần nêu rõ các bìa học phải ôn tập, tài liệu cần đọc, những thực tế ở địa phương cần tìm hiểu… có thể nêu câu câu hỏi trước để học sinh chuẩn bị Phân tích tích công việc chuẩn bị cho buổi thảo luận (điều khiển chương trình, chuẩn bị cơ sở vật chất…)

Xây dựng đề cương hướng dẫn thảo luận, đề cương cần được chuẩn bị

kĩ, trong đề cương cần nêu ra các câu hỏi cụ thể để dẫn dắt học sinh đi từ dễ đến khó hướng vào trọng tâm vấn đề, giúp học sinh nêu ra ý kiến của bản thân Phải dự kiến các tình huống có thể xảy ra, có thể có những ý kiến nêu lên thành đề tài tranh luận, cũng có thể học sinh không phát biểu ý kiến hoặc

ý kiến đi xa đề và lạc đề… nên dự kiến chỉ định học sinh có khả năng chuẩn

bị trước làm nòng cốt cho giờ thảo luận

Trước khi thảo luận giáo viên phải kiểm tra xem học sinh chuẩn bị như thế nào, tâm thế sẵn sàng tham gia thảo luận chưa, các điền kiện cho buổi thảo luận (bàn ghế, ánh sáng, âm thanh…) được chuẩn bị ra sao?

+ Học sinh: Khi được thông báo về đề tài, học sinh cần đọc kỹ và phân tích các yêu cầu của đề tài, đây là bước quan trọng để học sinh ý thức được yêu cầu, nội dung cần thảo luận Sau đó ôn lại các kiến thức, các bài học có liên quan, tìm nguồn tài liệu, nghiên cứu sách báo, số liệu liên quan, chuẩn bị

ý kiến phát biểu của cá nhân (ý kiến ghi ra giấy) và có lên kế hoạch trình bày trước tập thể

* Tiến hành thảo luận:

Mở đầu thảo luận giáo viên thông báo chủ đề thảo luận, xác định mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ, quy trình và thủ tục thảo luận

Trong quá trình thảo luận, giáo viên nên làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi mà không tham gia ý kiến khi học sinh thảo luận Không cắt ngang lời học sinh, không phản ứng nếu câu trả lời không đúng ý mình Để tạo hứng thú và không khí tự do, sôi nổi trong buổi thảo luận giáo viên có thể đưa ra những câu hỏi, nêu ra cách thảo luận hoặc biểu thị sự hài lòng, thích thú với những câu trả lời, bình luận chính xác của học sinh Nếu một số học sinh cố tình đưa

ra những thông tin ngoài lề những sự kiện không thích hợp hoặc những câu hỏi ngờ nghệch… Giáo viên nên có ý kiến hướng các em vào trọng tâm của vấn đề thảo luận, giúp các em nhận thức được sự không phù hợp của những hành động đó mà không làm tổn thương đến cảm xúc của học sinh Khi thảo luận, giáo viên cần chú ý lắng nghe và ghi chép lại những điểm cơ bản của mỗi ý kiến phát biểu để trên cơ sở đó đưa ra những kết luận chính vạch ra ưu, khuyết điểm; đồng thời có thể nêu thêm những vấn đề nảy sinh trong khi thảo

luận để học sinh tiếp tục suy nghĩ Khi thấy phần lớn học sinh đã trao đổi hết

ý kiến giáo viên nên kết thúc thảo luận và tiến hành tổng kết

* Tổng kết thảo luận: Giáo viên nêu một cách hệ thống những ý kiến của học sinh Đánh giá những ý kiến đó và bổ sung thêm những nội dung cần thiết Nhận xét tinh thần, thái độ làm việc của học sinh trong giờ thảo luận, có khen và chê đúng mực

Để buổi thảo luận đạt kết quả tốt, giáo viên cần chú ý đến vấn đề địa điểm tổ chức, sắp xếp vị trí ngồi thảo luận và thời gian tiến hành thảo luận

* Yêu cầu sư phạm khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm:

Khi tiến hành thảo luận nhóm:

Thông thường qua các bước:

Bước 1: Chia nhóm, quy định thời

kiến nhưng cũng vừa đủ lớn để đảm bảo rằng học sinh không thiếu ý tưởng và không có gì để nói Một số cách chia nhóm và kiểu nhóm thường được sử dụng:

1 Gọi số: Cho học sinh đến số từ 1

- Nhóm hình thành ngẫu nhiên

3 Chỉ định

- Nhóm cùng trình độ hay nhiều trình độ

Khi chọn nhóm chú ý:

- Chia nhóm nhanh gọn không để mất thời gian

- Chú ý đến đặc điểm của mỗi nhóm

- Phụ thuộc vào nhiệm vụ khó hoặc dễ

- Sự điều khiển của nhóm trưởng

Nội dung thảo luận của các nhóm có thể giống hoặc khác nhau Cần quy định rõ thời gian thảo luận và trình bày kết quả thảo luận cho các nhóm

Mỗi nhóm cần chọn một trong những thành viên trong nhóm làm trưởng nhóm Trưởng nhóm điều khiển dòng thảo luận nhóm, mời các thành viên phát biểu, chuyển sang câu hỏi khác khi thích hợp, đảm bảo rằng mỗi người, bao gồm cả những cá nhân hay xấu hổ hoặc ngại phát biểu đều có cơ hội để đóng góp Đồng thời, ở nhiều trường hợp nhưng không phải là tất cả, trong nhóm cần có một người ghi biên bản; ghi lại những điểm chính của cuộc thảo luận để trình bày trước cả lớp

Học sinh cần luân phiên nhau làm “trưởng nhóm” và “thư kí” luân phiên nhau đại diện cho nhóm trình bày kết quả thảo luận

Kết quả thảo luận có thể được trình bày dưới nhiều hình thức: Bằng lời, đóng góp, viết hoặc vẽ trên giấy khổ to… Có thể do một người thay mặt nhóm trình bày, có thể nhiều người trình bày, mỗi người một đoạn nối tiếp nhau

Trong thời gian học sinh thảo luận theo nhóm nhỏ, giáo viên đi vòng quanh các nhóm và lắng nghe ý kiến của học sinh, giúp đỡ, gợi ý nếu cần thiết

Như vậy, về bản chất, phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học sử dụng trí tuệ tập thể học sinh cùng đi tìm chân lí, là một trong những xu hướng đổi mới của phương pháp dạy học hiện đại Tuy nhiên, để phát huy tính tích cực của phương pháp này, quá trình dạy học cần kết hợp phương pháp thảo luận nhóm với các phương pháp dạy học khác

Chương 2 Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Hàn Thuyên, TP Bắc Ninh,

Ngược dòng lịch sử, tiền thân của trường trung học phổ thông Hàn Thuyên là trường Thành chung Bắc Ninh Cách mạng tháng Tám thành công năm 1945 tái sinh cho dân tộc, đồng thời cũng tái sinh trường Thành chung Bắc Ninh dưới cái tên mới là trường Trung học Bắc Ninh Ngày 14 tháng 02 năm 1946 theo Nghị định của Bộ trưởng Quốc gia giáo dục Vũ Đình Hoè cùng với bảy trường khác ở Bắc Bộ trường được vinh dự mang tên danh nhân văn hóa Hàn Thuyên Và thêm một vinh dự nữa, ngay sau khi nhà trường đổi tên, nhà nước đã bổ nhiệm thầy giáo - nhà văn Song An Hoàng Ngọc Phách làm Hiệu trưởng

Chưa đầy chín tháng tuổi, nhà trường đã tản cư kháng chiến và gắn vận mệnh của mình với vận mệnh của đất nước trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kì, gian khổ nhưng cũng đầy vẻ vang của dân tộc Để duy trì việc dạy

và học trong điều kiện thời chiến, tính tổng cộng nhà trường đã 11 lần di chuyển tới chín địa điểm khác nhau trên địa bàn ba tỉnh