những bài văn theo chuẩn kiến thức kĩ năng ngữ văn 11

NgUdi phu nU tai hoa, sic sao, thong minh bac nhait liic b^iy gid nhUng lai Ian dan v§ dudng tinh duyen, hai Ian sang ngang deu bi durt ganh giOa dUdng n^y, luon khao khdt yeu duang, kha

l^hUHQ 6tti VttH

NG0 VAN

11

(C6 NHIEU CAU H 6 I M d VA GIAM T A I NOI DUNG)

THt; VIE^ TINHSINH THUAN

N H A XUAT BAN DAI H Q C QUOC GIA IlA N d l

) 39714899

; Ton

g bie

n tap : (04 ) 3971489

* *

*

Chiu track nhiem xudt

ban:

Gidm doc

- Tong bi^n tap:

P HA

N N

GA T UY

CH HO

NG

ThUc hien lien ket:

Nha sach HONG

NGlTVANll

I Vla s6' : 2L-270DH201

y 24/8/2012

Quyet din

h x

u S't ban

Q u y e n s a c h Nhitng bai van theo chudn kien thvCc ki nang Ngtt

vdn 11 dUcfc b i e n s o a n v d i nhflCng m u c d i c h c h i n h sau d a y :

- G i i i p g i a o v i e n c6 t h § m t a i l i e u de t h a m k h a o ;

- G i i i p p h u h u y n h hoc s i n h c6 t h e m t ^ i l i | u de k i e m t r a k e t q u a hoc t a p cua cdc e m ;

m o n g d o n n h a n n h f l n g y k i e n d 6 n g g6p ciia cac q u y t h a y c6 g i a o , cac bac

p h u h u y n h hoc s i n h v a b a n doc t r o n g qua t r i n h sijf d u n g s a c h

Soan gia

T h S P H A M N G O C T H A M

3

Ho Xuan Huang giau tam trang, giau n6i niem tam sU Neu thi ca la sif tif the

hi^n d mute cao nhat cai toi truf tinh cua nha thcf, thi d Ho Xuan Hucfng dac

diem ban chat nay cua thcf cang dUcfc boc 16 n6i bat Nhieu bai thcf ciia ba la sU

giai bay tam s\i Mot trong so do la thi pham Tu tinh

Dem khuya vang vdng trong canh dSn, Tra cdi hSng nhan vdi nudc non

M6 dau bai thcf, tac gia da neu len bo'i canh ciia mot khong gian thdi

gian GiOfa dem khuya thanh v ^ g , thap thoang hien len hinh dang mot ngiibi

phu nOr Dufng trifdc khong gian bao la, rong 1dm ciia non song Ho Xuan Hifcfng doi dien vdi sU v6 cung v6 tan cua khong gian, cung la doi dien vdi coi long sau tham tham, u ua't tam sU, n6i niem cua chinh minh That la kho tranh khoi cam giac ran ngap, thanh v ^ g , buon te, trong trai den nao long Vdi tam trang c6 dan chan chudng, "Ba chiia tha Nom" da cam nhan kiep ngUcfi that la nho nhoi,

phu du Su CO dan da bam riet lay ba ngay ca liic dem khuya No nhu con sau,

con mot gam nham, cin xe, due khoet tam hon ba khic'n ba buft ruft, dilng ngoi

khong yen, ngay ca khi nghe tieng trong cemh cung tha'y ngot ngat, boi roi

Khong the cuf mai "thu chan bo goi" ma tham thia c6 don, be bang, phu ph^ng mai duac! Ba da tim ra mot giai phap tam thdi: "Muan rUcfu giai sau"

The nhiftig cay d^ng thay:

Chen riigu huang dua say lai tinh

Gang uong lai cang tinh Gang muon quen thi nhflng k i iJc dau buon lai thi nhau ua ve nhu muon "treu nguai" ngUdi nCf si tai hoa nay Vong ddi luan

quin, be tAc, sU chan chudng, tram ua't cua tam hon dang dang ngap trong

anh m^t u buon, bd moi run ray, "tha cuo'i mua" ciia Ho Xuan Huong Ba dang chd dgi dilu gi? NgUdi phu nU tai hoa, sic sao, thong minh bac nhait liic b^iy gid nhUng lai Ian dan v§ dudng tinh duyen, hai Ian sang ngang deu bi durt ganh giOa dUdng n^y, luon khao khdt yeu duang, khat vong tinh yeu luon chdy bong trong con ngUdi "B^ chiia tha Nom" "Kh^t vong tinh yeu" khac vdi "udc vong tinh yeu" t/dc vong chi mdi la Udc mong, con khat vong thi da dat den

"dinh" cua sU dam me chay bong, manh liet, rao rUc, "boi hoi trong ngUc tre", khong c6 gidi han Khat vong soi sue ma vfin tinh te, day nU tinh The nhUng, khon nan thay, dau xdt thay, be b^ng thay cho Ho Xuan Hucfng khi:

5

Vdng trdng bong xe

khuyet chUa trbn

g thot , hoan

m hi

u cu

a minh Gion

h Icfi

! Thu

f hoi , do

Hay di tre con noi cdi

ngon cua keo

Hay di tuoi tre

noi hd tinh yeu

Vdi H

o Xua

n Hucmg , ca

d ca

u thc

f thu

T ba , ma

m mon

g pha

n khdng , vun

y mi , doa

n trang , thud

"Tha ch

i t r^

m tran

g buf

c boi , b

y dap , cha

o da

o man

h liet Cd

c quan , ye

i phach , td

o bao , man

h liet , du

f dpi , man

o nhue , ne

reu tiCng dam

Ddm toac chdn mdy,

dd mdy hon

Bkng hai cku thcf tren, H 6 Xufin Hircfng da pha ve nghi thuTc h ^ n lam, dao

mao trong van chuong liic bay gid Cau thcf mang sdc thai tao bao, diJ dpi, pha

chut chan thanh, khong he giau diem khat vong t i n h yeu ciia m i n h Ba la mot tieng thcf - c6 the n6i la sdm nhat cua mot ngUcfi phu n i l da chu dong yeu va

d6i quyen dUcfc yeu (O thdi phong kien nam quyen xUa, von k h i n h re phu niir Ngu6i ta quen n h i n phu nCf dudi vai tro yeu duo'i, t h u dong)

K h i tU minh len gan, het minh chong dd, van dung l i t r i , nghi life de vifc m i n h

dilng day Ho Xuan Huomg lai chung xuong k h i doi dien v6i chinh minh Ba lai

ngao ngan, chap nhan so phan trong can phSn uat ciXc diem Ba lai bat len tieng

thd dai ai oan "Mot minh minh lai thifcfng m i n h xot xa" trong can phong khong,

chiec goi le loi mot minh Cau tha bat lire, chufa day net thuomg than:

Ngdn ndi xudn di xudn lai lai Mdnh tinh san se ti con con!

Gipng thcf uat ilc, hifn tui cung "gop phan" tao them sir tii tung, bijfc boi, ngot ngat vofi bao cay ding, chan chiTcfng cua nOr si The nhung, cang dau kho, cang be

tac, CO dan t h i Ho Xuan Huong cang khao khat se chia, khao khat hanh phuc, khao

khat yeu va dUcfc yeu V i n chb doi tinh yeu dich thiTc bang ca sir trinh bach cua tarn hon: cai ma khong mot sir tan pha, va dap nao cua thcri gian cham tdi dtfac

Sir tir t i n , ca t i n h manh me, suTc song manh liet dirdng nhir da ben re trong

tarn hon ba Song gio, bao tap khac nghiet cua dirdng d&i khong l a m no l u i tan

ma dudng nhir tiep them dong lire de no ra hoa, ket trai, tirai tot them

Tam sir cua ba cung la n5i long, tieng noi cua ngirdi phu niJ luc bay gicf Ba thau hieu noi niem tieng 16ng ciia chi em phu nijf tir xira va den ca bay gid

Khao khat yeu duang, khao khat vuan len, khao khat song hanh phiic la mong

muon cua moi phu nOf Mot nha tha chan chinh la phai di sau vao hien thUc de

nghe tam hon cua thdi dai Ho Xuan Huang da thirc hien dieu nay rait thanh

cong De tai ve cuoc song, than phan, khat vong ve dep cua ngUcri phu nU la

sdi chi do xuyen suot trong hau het cac tac pham cua ba Tieng noi, hanh dong

cua ba da gop phan mor dirdng cho phong trao giai phong phu nOf V d i t a i nang

dpc dao nhiT vay, khong phai n g i u nhien ma Hoang Trung Thong da viet:

Ai then thi cui ddu,

Ai thich thi nghi Idu

"Ba chiia tha N o m " - Ho Xuan Huang da chiem mot v i t r i quan trong tren

t h i dan Viet N a m va trong long ban doc yeu tha hom nay va mai mai v l sau

Npi d u n g - n g h ? t h u ^ t ciia TIJC tinh (Ho Xuan Huang)

I HO X U A N H l / d N G V A P H O N G CACH N G H E T H U A T

Ho Xuan Huang (khong ro nam sinh, nam mat) que d lang Quynh D6i,

huy|n Quynh Luu, t i n h Ngh§ A n La mpt nuT si nhUng cuoc dcri ba gap nhieu 60

le, ngang trdi

7

m huTng

, de

n

ngon ngi? , hin

h tufcJng

N CANH RA

DCfl

CUA BAI

THCf

Tu tinh \k

III TH

E LOA

I NOI DUN

G NGHE

i ca

u de , ha

i ca

u thiTc , ha

g thd

i die

m do , nh

a th

o nhan va

m s\i

cimg ai , nha

n rUO

u d

d gia

i sau Nh

say lai tinh,

Vang trang bong xe

khuyet chUa iron

n va

t t rd tinh gia

xe khuyet chUa iron".

Khi tin

h rifOu , nha

am ufc duyen tin

h 1

9 dd , ha

a th

o muo

n bu

t phd , muo

"Dam toac chan m&y

dd mdy hon"

m u

T c cii

a nh

a tho

Manh tinh quanh di qu^n lai vSn chi 1^ "san se t i con con" B6i v|iy, nhan vSt

triif tinh quay sang than thd cho than phan cua minh:

Ngdn nSi xudn di xuan lai lai, Manh tinh san se ti con con

Hai cau ket cifc ta tam trang chua chat, buon tui ciia nhan vat trCr tinh

T6m lai, Tu tinh the hien tkm trang, thai do ciia nuf si Ho Xuan Hucfng: viTa

dau buon, c6 don, viTa phSn uat trUdc duyen phan; cang g^ng gUOng vUcm len lai cang rcfi vao bi kich Dkng sau n6i x6t xa, buon tui do la khat vpng song, khat vong hanh phiic cua nC si noi rieng va ngifcri phu nijf trong xa hoi phong

kien n6i chung

3 Ngh$ thugt

- Cdch dung tCr ngiir cua Ho Xuan Hucfng het sure gian di, gi^u sure bieu ckm, tao bao nhutig lai rat tinh te Vdi tai nghe sii dung tU ngOf, Ho Xuan Huong da tao cho bai tho nhieu giong dieu vdi day du cac sac thai tinh cam: tui ho,

phien mugn, buc doc, phan khdng vk cuoi cung la chua chat, chdn chudng

- Nha tho con dung phep tieu doi: lay "cai hong nhan" dem doi vdi "nude

non" that d^t va tao bao nhung lai rat phu hop nen da lam n6i bat duoc tam

trang c6 don, chan chudng cua minh

Dae biet, nghe thuat tang tien or cau cuo'i: Manh tinh san se t i con con, da lam noi bat tam trang chua chdt, buon tui ciia chu the trU tinh trUdc tinh duyen Ian dan

-Vdi nghe thuat dac s6c do Ho Xuan Huong da gop vao kho tang tho Nom Vi^t

Nam mot tieng tho tao bao ma chan thanh, mdri la nhung lai het sUc gan gtii

4 Gia tri

Bai tho mang gia t r i nhan dao sau sdc Vdi viec giai b^y n5i co dcfn, buon

tui ciia minh, nU si H6 Xuan Huong da noi len duoc tinh canh chua chat cua

muon van phu nuT trong xa hoi phong kien Do la xa hoi bat cong da lam cho bao nhieu than phan "hong nhan" bi Id l^ng va dau kho

Buon tui vdi tinh canh hien tai, nU si luon khao khat mot cupe song hanh

phiic, mot tinh yeu lUa doi tron ven Khdt vong ciia Ho Xuan Huong ve hanh

phiic lUa doi cung chinh la khat vong cua ngudi phu nU trong xa hgi liic bay gid Do la mot khat vong chinh dang va day tinh nhan van

NGUY§N KHUYEN

<DS: Con ngifcri Nguyin Khuyen qua bai thd Cau cd mua thu

Qua van thdy ngitdi, do 1^ yeu cau dat ra ciia de, cung la noi dung can phan

tieh cua bai lam O day la qua bai tho Cau cd mua thu, thay con ngUdi Nguyin

Khuyen hi?n len trong bai tho nhu the nao?

i

Cdu cd mua thu

n ng

G thcf , pha

i Nguyi

n Khuyen , la

CANH THU

(Bdc tranh thiin nhiSn)

- Can

h th

u tron

g sang , than

h ~

"

dam mang v

c thuye

n con ,

Ikn son

g gem , chie

c l

a nh

e bay ,

tang ma

y l

a ICcng , ng

o

xanh bie

e cii

a song , d

o xan

h

ng^t cii

a trcfi Khon

g tieng ,

khong ngu6

i (khac

h vin

g teo) ,

m si

r tin

h lang)

* Ru

t r

a ke

t luan : D

TINH THU

{Biic tranh tarn trang

h di , ga

-t cu

a Cdu

cd mua thu (Nguyi

n Khuyen )

u 1

^ Qu

e Son On

n Bin

h Luc , tin

h H

a Nam On

Ong Ik

con ngud

i c

6 tki nkng, c

6 co

t eac

h than

h cao , c

a dinh , ba

n be , ca

dan que lam lu, cifc kho; cham biem, da kich thifc dan xam luac, tang Idp thong tri

Dong gop Idn nhat cua Nguyin Khuy§n cho nen van hoc dan toe la d mang

thcr Nom vie't ve lang que, thcf trao phiing

Cau cd mua thu n&m trong chum ba bai thcr thu cua NguySn Khuyen dxxac

sdng tac liic ong tCf quan ve d an d que nha

1 The loai

Cdu cd mua thu ducfc sang tac theo the thcf that ngon bat cii Du5ng luat

2 Npi dung

Cdu cd mila thu la mot buTc tranh tuyet mi v4 phong canh mua thu cua

dong bkng B^c Bp Mot bufc tranh mua thu hoa hcfp, duyen dang, nhe nhkng

v^ thanh tao vdi Idn nUdc trong veo, Idn song xanh biec, Id vdng red va trdi

xanh ngdt Moi vat cijf dpng rS't nhe nhang nhuT scf lam xao dong buTc tranh thu:

s6ng chi hoi gon t i , la vang cung chi khe dua

O cau 5 va ciu 6, canh thu duoc md ra qua sU tuong phan nhau giiifa cai bao

la, bat ngat, xanh ngit ciia bau trcfi vdi ngo true quanh co, v^ng ve Nhung du

CO mor rong den dau, trong sU dol lap the nao di chang nOfa thi bufc tranh mua

thu or day v i n rat dac s^c, dac sAc cho mua thu lang canh Viet Nam

Dkng sau bufc tranh mua thu tuyet dep la tinh yeu thien nhien, que hucfng, dat nude cua nha tho hon the niJa qua bufc tranh mua thu, tac gia con gufi gdm tam trang cua minh Do la tam trang chat chiJa ca mot niem tam sU sau

cai u buon, trlu nang trong tam hon cua nha tho Do la cai buon ve thdi cuoc den toi ciia xa hoi Vi§t Nam cuoi the k i XIX va cung la cai buon cua si phu tnfdc n6i dau mat nifde

NhU vay vdi ngon ngiir thcf h^m sue, gi^u tinh ttfong hinh, Cdu cd mua thu

thi hien long yeu thien nhien, yeu que hucfng nong nan cua nha tha, tac gia

da de tam hon minh chim d^m trong canh thu que hucfng Vdi y nghia ta canh ngu tinh, nha thcr da kheo leo thong qua buTc tranh thu ma bay to tam sU yeu nUdc tham kin cda minh

3 Ngh$ thu^t

Bai tho thuoc the tho that ngon bat cii Dudng luat, difcfc gieo van theo iQ'i

doc van, toan bo bai thcf chi c6 mot van "eo" khien cho khong gian mCia thu bi

thu hep lai v^ trd nen binh di, than thugc

- Ng5n ngijr g i n gui, trong sang, d i hilu v^ cd sure goi ta rat Idn

- Dac bigt nha tho da dung ph6p lay dpng ta tinh cua thcr Dudng luat d^ lam n6i bat sU tinh lang cua canh vat Su tinh lang bao trum len ca mat ao

thu, chi CO mpt tieng dpng rat nhe "cd ddu ddp dong dudi chdn beo" khig'n cho

canh thu cang tinh lang hon

11

nhiLn Cau

ca mua thu (Thu

dieu

Nguyen Khuye'n)

I KIEN THtfC CO BAN CAN NAM V0N

G

1.

Nguyin Khuyen

(1835 1909) hie

am

On

g

hoc gioi, tum

Ng

uy

in

Khuyen la mot tron

g ha

i nh

a th

va chO

f Nom (tren

800 bai) Thc

f

Nguyin Khuyen

noi le

n tin

h ye

u qu

e htfOng, da

t nifdc, gi

a din

g kh

o cUc

,

thuan hau, cha

u cii

a Nguyin Khuyen

(nhu

Thu vinh, Thu vu,

h ho

p vd

i tin

g mUc, tron

g treo

Cdu

cd mua thu

nam trong chum

ba ba

i

tho th

u cu

a Nguyin Khuyen

(Thu dieu, Thu dm,

Thu vinh).

Nha thcf san

g tAc

trong th

oi dun

g ba

o triim

la:

Vinh canh thu

d

chon que nha, ta

t tha doi vd

i can

h va

t qu

e huong, don

m ta

m s

u v

e than the v

a th

di cuoc V

di Cdu

cd mua thu,

h te, Nguyin Khuyen

g Ba

c Bo, d6n

g thcf

i ch

o tha

y tin

h ye

u thie

n nhien, da

e th

II CAM NHA

N

1.

Die

m nhin canh thu cua nh

k thc

f tha

t da

c biet: Can

h th

i tC

r ca

o x

a tr

d l

ai gan Ti

g gia

n th

u, can

h sd

c th

at sin

h dong

da v

e le

n biJ

c tranh thu

g don

g bkn

g Ba

c Bo, mo

t mu

a thu

cua non

g

thon Viet Na

m Can

h th

u e

m di

m, than

h

v$t (tC

r ao

thu, thuyin cdu, tang

mdy la li2ng

d§'n ngd

triic quanh co )

deu

ra

t

cu the, ga

n gui, thanh scf v

a di

thdyen cdu be,

da la

t, la

u viin

g chie

m

trung, khon

u khdc

3 Khon

g gia

n tron

g Cdu

cd mua thu vxia

cao, rong

, viT

a

gan gui, th

h t

e trong tSm h6n v6n giau an tin

^ thcf, don

g thcf

i h

e m

d ta

m tran

g thd

Dieu

do th

e hie

n d cac ye

u t6' sau:

- Mku sdc h5a phoi mang ve thanh tao: trong veo, song biec, Id vang, trdi

xanh ngdt,

chiec thuyin cdu, tdng mdy la litng, ngo true quanh co,

- Am thanh nhe, vang vk buon: gan ti, khe dua veo, dap dgng dudi chdn bko

4 Bki tho c6 cich gieo van dac biet d van eo - mot van kho, gop phan diin

ta mot khong gian vdng lang, thu nho dan, phu hop vdi tam trang day uan khuc cua nha tho

5 Cam nhan ve ta'm 16ng cua nha thcf doi vdi thien nhien dat ntfdc: t ^

16ng cua nhk thcf dUcfc the hien that dSc s£c vk tai tinh trong hinh tUcfng cua mgt nhan vat dang cau ck, xiic dong trUdc ve dep cua mua thu, nghi suy ve

nhk tho Idn

6 Ckx hay cua nghe thuat sijf dung tCr ngCr trong bai Cdu cd mua thu Ik di

ta canh vk diin ta tam trang Vi the, nha tha sijf dung van eo kho dung, khd doc rat tai tinh Van eo da gcfi len mot khong gian thu nho dan Dong tir veo trong cau thd Ld vang trilac gio khe dUa veo va cum tCr lay be teo teo da dem

den cho ngudi doc mot cam nhan tinh te ve khong gian mua thu cua mot vung

que Bic Bp Cdc tii chi mku sic dtfpc ket hap suf dung hai hoa trong khong

gian mua thu da tao nen mpt biJc tranh thu dien hinh ma sau nay kho c6 nhk

tha nao vuot qua duac

^)«5; Npi dung va ngh§ thu|it bai thd Tien si giay

HtfdNG DAN L A M B A I

1 TCr vi the tien si den hinh tuang "tien si giay"

- Tren thuc te, tif xUa d§'n nay, nhilng ngtfcfi hoc hanh xuat sic, dat den hoc

vi tien si thucmg dUpc ngirdi ddi dl cao, kinh trong Ho thUc sU \k nhufng bac tri thuTc tki nftng, gop phan quan trong -vko sU nghiep kinh bang te the, bao ve

vk xay diJng dk't nUdc Dudi thdi phong kien, ngiXcfi do tien si (thucfng goi la

ong nghfe) dtfac bo dung 1km quan, duac vinh quy bai to, "vong anh di triTdc, vong nkng theo sau" Tuy nhien, lai cd nhOng ngi/di d6 dat tdi tien si nhong thieu tkm, thieu tai, hoSc do thdi the suy vi, doi thay nen khong duac trong

dung, sinh ra loai "tien si giay" Ckch goi "tien si giay" hkm y che bai nhufng

tien si rdm, khong xilmg ddng va khong 1km trbn trong trach cua minh

- Bki tha Tien si gidy cua Nguyin Khuyen lay cam hufng iii lo'i chai den k6o

quan trong dip t§'t trung thu Hoat canh ong nghe vinh quy mo ta ngudi d6 tien si, tren ngudi c6 du ao mu, can dai, di/ac ngoi ki^u rudc ve lang Tijr tho duac xky difng vdi y tudng cham biem ong tien si duac lam bkng giay, bl ngoki

oai phong, banh choe nhung trUdc sau cung chi Ik "tien si giay"!

13

u nhai Phon

g

each giSu nhai c

6 c

c f s

d tii

tam thufc va

n chu , ho

a dong

Ba

i

tho duac viet the

Cung cd cung bien

cung can dai,

Cung ggi 6ng nghe

c6 kem

ai

Su gia dinh nay that dan

g ngcf Ba

n da

u chU

a tha

y ngi/di , m

< Ji chi c

6 si

r ph

6

trUcfng hao nhoang

be ngoai, vd

i di

i cb

bien, ca

n dai Ca

g tie

n s

i phirdn

g tuong On

g na

o "c

6

kem ai" tren phiTcfng

dien hinh thiJc be ngo^i Co

n ngirdi , na

n vat , vir

a c

6 t

a

thtrc theo nghia den vC

r a c

6 y tiJ the

o nghi

a bong :

Mdnh gidy lam nen

thdn gidp bang

Net son diem ro

mat van khoi

Du la "than gidp bang"

( th

i d

5 dau ) ha

si

d iT

c fc c^t dd

n b^n

g giay , ducf

k th

o ng

u y n6u len mot thd

a hi nh th

u T

c vd

i np

i dung , giuf

r mdnh gidy, net

o 14p,

lam nen chan dung 6ng tien

hoc 16 thai d

sao md nhe,

Cai gia khoa danh

dy mai hen

n do

i ti

r

"than giap bang"

den "than xiem ao" ch

1 6 r

o them Tron

tiep tuc chi r

va m6n "hdi"

cua mot

do, than

g bac Vie

u th

o nhk

m

dinh v i t i n h chat chu the {Tdm thdn, Cdi gid ) cang to d a m t h e m sic t h d i

cham biem cua tac gia

- H a i cau k e t hudng den b6c t r i n sif t h a t \k ban chat cOa ong " t i e n si giSfy":

Ghe treo long xanh ngoi bdnh choe,

Nghi rang do thdt hoa do chcri!

Ve ngoai ong t i e n si dUOc tnJng dien t h a t oai phong X u n g quanh ong Ik nhOfng do oai ve ghe, long, l a i la thiJ quy gia, cao sang, phai l a ghe treo, long

xanh T r e n t a t ca l a con ngUcri bdnh choe, r a dang " t a day" uy n g h i , sang

trong, venh vang Den cau t h o sau, Nguyen Khuyen d i tdi k h a i quat, t u n g he

tat ca, bay to t h d i do viXa coi thu6ng vCra tiec nuo'i mot gia t r i da k h o n g c6n

duoc n h u xua nCa Sau xa t r o n g t a m tifdng, Nguydn Khuyen vSn hoai vong ve mot loai "do t h a t " , " n g h i r k n g do t h a t " nhung bay gi6 da v9 le, t i n h ngo, d a n h thiTa n h a n , chap n h a n thuc t a i cay d i n g , trcJ treu, "do t h a t hoa do chcri"!

- Can n h a n m a n h v a i t r 6 cdc tiT ngiJ boc 16 sic t h a i n g h i ngb, l a p I d , p h i n van TuXdc doi {cung, cung goi, c6 kem ai, sao ma, ay mdi, nghi rang ) p h u hcfp

vtJi each h i n h dung, n h a n di$n, danh gia ve ong " t i e n si giay" Do l a kieu nhSn

v$t ph&n t h a n , k h o n g dong n h a t giuTa cai ma be ngoai va b a n chat, giuTa vd diem diia h i n h thiJc va cot l o i n p i dung, giufa nhuTng gia t r i dang qua d i vk sU

v6 v i , v6 nghia, h 6 n t a p dang n g i i t r i ddi song thuc t a i

3 Chu de g i l u n h a i " t i e n si giay" va l o i iha t i f trao cua N g u y i n Khuyen

- Chu de g i l u n h a i " t i e n si giay" xuat h i | n vk phat t r i e n gin l i e n v d i thcfi

k i suy vong ciia che do khoa ciif phong k i e n giai doan nijfa cuoi t h e k i X I X den dau the k i XX N d i b a t t r o n g xu the sang tac nay c6 N g u y i n K h u y e n va T r d n

Te Xucfng N 6 i r i e n g T r a n Te Xuang c6 nhieu I d n d i t h i , t u y k h o n g d8 dat

nhung l a i c6 nhieu t h i p h a m giSu n h a i ong cong, ong nghe, " t i e n si giay" cung

nhu khoa cuf n 6 i chung (Cha nho, Than dgo hoc, Giiu ngiCdi thi dd, Li xUdng

danh khoa Binh Ddu )

- V d i N g u y i n Khuyen, ong khfing c h i ph6 p h d n nhCfng ti§n si r d m , "ti§n si

giay" ca biet ma da n h i n r a sU d6i thay, khdc biet, t h o a i trao cua ca m ^ t th§'

he N h o hoc cuol mua phong ki§n Vucrt qua n h a n thiJc ve h i e n tucfng " b d n tiS'ng, mua danh", ong T a m nguyen N g u y i n Khuyen to r a thS'u h i l u ca quy l u ^ t

va dudng d i nUdc budc cua ke d6 dat: Anh miCng cho chu dd ong nghe - Chdng

dd thi trcfi cung chdng nghe (Milng ong nghe mdi dd), dong t h d i n h i n r a sU v5

vi, t\i phan t i n h va cham biem ca c h i n h m i n h : Nghi minh lai gdm cho minh

nhi - Thi cung bia xanh cung bang vang (Tu trao) D i xa hcfn, N g u y i n

Khuyen cam n h 4 n dUdc sU m a t gid, t h a t the cua ca m o t th6' h§ nho si d t d m dan tpc, thcri dai t r o n g b a i thcf chOf H a n Dau xao k i vSn ( G h i nhuTng d i l u nghe

thaiy t r o n g cu6c dfiu xao): Tdm thiCang te dp v6 tha xdo - Li&u tac quan thudng

mgc ngdu nhan (XuT t o i t a m thucrng k h o n g c6 gi kheo ca - Goi 1^ tac pho tuong

g8 c6 du mu, xiem dem r a t r u n g bay)

15

TU Xl/ONG

fBi>t P

ha

n tf ch

ThtCftng vtf

( Tr an T

e XvTtfng )

I TA

G GI

A

Tran

Te Xucfng

(1 87

0 1 90 7) qu

-e d lang V

i Xuyen, huye

n Mi

h On

g sin

h r

a tron

g gi

a din

h nh

a nho, ti

g min

h, gio

i tha phii On

a

di th

i Hucfn

g nhun

g khon

g dau Tar

hi cij

f cu

a Tii Xuang

cung ch

i da

t de

n din

h ca

o nhat

1 89

4

Vi the, ngifd

khong d6 On

g ma

t sdm

(3

7 tuoi

) trong mgt Ia

y chil

a khong kip

nk

m trong mot gia

i doa

n lic

oi va

o ta

y gia

c Phap, ca

t bai

; thd

n, ca

i md

g din

h gi

a tr

i cu

a no Vo

i cupc, T

n Vie

t Na

X, da

u th

e

ki XX qua th

o min

i tUpn

g

de on

g che' nha

o l

a bp

n xa

m lupc, bp

n qua

n la

i phon

g kie

n ta

y sai, l

h don

g tie

n (/f

c yeu

ngUdi ghet hay gi

chU Diia trong tliAng khinh

chi

vi tien),

la che d

p t

hi cij

r Han hpc cuo

mot chU tien) Biir

c tranh hie

n thU

c trong buoi gia

n t

oi

Ngoai ra, m^

g thc

f tam tin

g du

a min

h va

o thcf, tron

g thcf, on

g l

a ngUd

i

phong tin

h, k

e ddi

lUng ton vdi, \k

chii Ma

n nghe

o liic

tung toan len ban

cd trdi,

la anh hpc tr

d ho

but ho nghien, tui

leu tui chong, l

td cung buon, la

ke thvtc.

Chong cha't le

i, c

6 ta

m, son

g giOf

a th

di cup

c mdi, cu d6i tha

h Bd

i vay, c

nhi Giuang mdt

trong chi buoi bgc

tinh

Tii Xucfng

ch

i san

g tAc

thcf No

T tuypt, va

n te, ca

u doi, lu

c bat,

O the loa

t ba

c thay, dup

c Nguyin Cong Hoan suy to

h, nhie

u gipng: trU tin

h sa

u Mn

me

Nhil

u ba

i th

o trO

r tin

h cu

a Tii Xucfng da

m trang, c6

n man

g th

nha thcf trao phiing hang dau Viet Nam Ngon ngOr, he thong hinh anh, de tai, trong tho Tii Xuofng that la phong phu, sinh dong nha cuoc song binh thifdng, dan da Ngirdi ta xem Tii Xucrng la ngifcri md dau cho khuynh hudrng thcf hien thuc phe phan or Viet Nam giai doan sau

II TAC PHAM

Mot mang tho dac biet trong sang tAc cua Tii Xucfng la mang tho viet ve

ngudi vot than yeu cua ong 6ng lay vo tir nam 16 tuoi, ba la Pham Thi MSn, sinh ra tiT mot dong ho noi tieng nhieu ngiTdi d6 dat Ba da di vao thd Tii Xucfng nhir mot nhan vat dien hinh cua ngudi phu nC Viet Nam tan tao, thuy chung Tii Xucfng da pha vS quy pham cua van hoc phong kien, dua vao thcf

hinh anh ciia ngudi vg ddi thudng Ong tu nhan minh la ngu&i ninh vo iVudt

rdu ninh vg con bu no), dua vo minh ra de te song (Con gdi nha dong Idy

chSng ke chg - Tieng c6 mieng khong dxlgc chang hay cha), ong an lifcfng ciia

vc(, lam thay do ddi liing ton vdi ngay trong nha minh Dtfa vo ra dua vui

chinh la each de quen bdt di cai ngheo, cai cay cUc ciia cuoc dcfi nha thcf; cung

chinh la each bay to long yeu thucfng tran trong vdi vg, the hien tam long chan that nhat cua mot ke bat d^c chi trong ddi Thuang vg la mot bai thcf dac

s^c nha't trong mang tho viet ve vcf ciia Tii Xucfng

1 Gia tri npi dung

a) Hinh dnh ngUid vc/

- Bang cam xiic chan thanh, Tii Xifong da tac khac A\Sgc hinh anh ngudi

phu nu: nong thon Viet Nam qua vcf ciia minh ngay tCr nhOfng cau tho dau Do

la mgt ngirdi phu nuT tan tao khong ngcfi nghi (quanh nam buon ban d mom

song); la mot ngUcfi phu nii gdnh tren vai ganh nang gia dinh {Nuoi du nam con vai mot chong), mot dan con vdi mot ong chong deu cay nhcf vao than c6

kho kiet ay; la mot ngvfcfi phu niJ day nghi luc, chiu thucfng chiu kho, bat chap

hoan canh vi chong con (Ldn Igi thdn cd khi quang vdng - Eo seo mdt niidc

budi dd ddng); mot ngifcri phu nU cam phan, chap nhan hoan canh (Mot duyen

hai ng du ddnh phdn - Nam nang milai mUa dam qudn cong)

- Hinh anh ba Tii khong con la ngiTcfi cu the nOfa ma mang ve dep ciia ngUcfi phu nOf Viet Nam xUa NhOttig chi tiet nghe thuat dat gia, giau y nghia bieu cam

nhiT mom song, than cd quang vdng, eo seo mdt nitac, gcfi hinh anh ngifcfi phu nuT trong thcf ca dan gian TCr mom song, thdn cd, eo seo vCra c6 tac dung chi sir va't va

nhoc nhan ciia ba Tii lai vtfa tang them cam giac ve sii be nho, yeu crt, chenh venh

6 ngucfi phu nOf nay NhiJng tix tren khi duoc dat ben canh nhOttig ttr chi so xuat

hi^n day dac trong bai thcf {ndm con, mdt chSng, mot duyen, hai ng, ndm ndng,

mitdi mita, ) lam tang them sufc nang de len doi vai nho be ay

b) Tinh cam cua nhd thcf

- Hinh anh ba Tii duoc nhin nhan bkng cam xiic ciia mot ong chong luon

cam thay phai chiu an vg, tao nen nhitog cau thcf tuyet hay viet ve tinh cam

vcf ch6ng trong nen van hoc trung dai Viet Nanx Theo quan niem truyen

1 • THUAi-i

17

g, ngir

di ph

n tron

c ba

c na

m nh

i theo n

ho hoc Tinh cam cha

n th

da xua

t hien nga

y ti

T nhiJng cau tho dau tie

n

Hieu

dirge cd

i

va

t va, l

o toan, hieu dugc ganh nan

g gia din

h, hie

u dug

c th

ai d

o ca

h c

6 nghi

a la T

ii Xucm

g luo

n muon chia

se vd

i b

a nhOn

g kh

o kh

an

ay

- Tron

g ca

m xii

c c

6 phan

de cao, ngU9n

g

mo ngi/d

i vg lam l

g th

e ch

e gia

u ca

i chua cha

t kh

i ng

hi v

e ba

n than min

g tron

g ca

u Nudi

du nam con vai

mdt chSng,

cai eac

h ke

o da

h la v

6 tich

sU, khon

g giiip g

a the hie

n ca

i cUd

i mi

a ma

i chua cha

t v

e s

o phan cua mo

t tran

e ch

i tron

g dcfi Ca

m xii

e tron

g ba

i thc

f khon

g ch

i hiTdn

g td

v6\, tU x em m in

h la g an

h na ng eiia g ia d in

h ma con x oa

u tr ie

n mi en k ho ng duft tr on

g on g:

no

i da

u dd

t xa cho

so ph an , ba

o ua

t iif

e b

i do

n ne

n da b

at ra t ie ng

ehijfi dcji

: Cha

me thoi dai an

a bac ~ Co chong ha

hUng cung nhu khong.

T

at e

a la

o d6

i

Kh

i nhan r

a tinh can

h vg minh: c

d chSng

hd hUng cung nhu

ic nh

a thc

f the hie

n ca

o d

o nh

at tinh cam cha

n than

ic on

g nhan r

a mo

t cdch tha

m thia nha

t n6

i xo

t x

a v

e than p

ha

n

2 Gi

a t

ri ng h?

t hu

at

-

De ta

i dcf

i thtrgn

g, ngon ngijf gian d

i, khon

g ca

u ki, eha

u chuo

a va quy tic ciia mo

t nh

a thc

f lu

at (tha

t ngon b

at cii), T

g da

i mo

t ca

m xii

c da

y md

i la: thc

f vie

t v

e vg v

di tinh c

n tron

g

- Ch

at trO

f tin

h va tra

o phiing hoa quyen, da

n ck

i va

o nhau lam nen

g; Thuang

vg

la m

gt tron

g nhOfn

g ba

i thc

f ha

y nh

et Na

m

1 Ph an t ic

h hi nh a nh b

a Tu t he h i^

n t ro ng b

ai thtf

2 Ph an t ic

h st

f va

n du ng s an

g ta

o hi nh a nh , ng on n gt

f va

3 Ca

m nh

$n c ua a nh c

hi ve v

e d^

p nh an e ac

h T

ii Xifota

g qu

a b

ai thtf

Hl/CfNG DAN L AM B

AI

1.

Thcf xU

a vi

et v

e ngud

i vg d

a it, m

a vie

t v

e ngi/cf

i vg k

hi dang

t hcfn Ca

c th

i nha

n ch

i la

m thc

f kh

oc vg k

hi ngi/cf

i ba

n tram n

ii c

6 th

e da pha

i chiu nhieu nhg

c nhan gia

n kh

o cu

a cug

c son

g n

hif

tig

bu lai, b

a c

6 niem han

h phiic m

a ra

t nhie

u ph

u nC

f ngay xifa khong

c6 duge

:

ngay liic eo

n song b

a da di/gc

di va

o thc

f on

g Ti

i v

di ta

t e

a niem thiTcfng

ye

u,

trSn trong cua chon

g

Thucmg yeu, quy trong vo Ik cam xiic c6 phin mdi me so vcSi nhuTng cam xiic quen thuoc trong van hoc trung dai Vay mk trong tho Tii Xifcfng, da c6 hin mot chum tho ve vo, va bai Thuang vg duoc xem la mot trong nhufng bai xua't

s^c nhat Trong ThiCang vg cung nhu nhieu sang tac khac cua Tti Xucfng viet

ve ba Tii, bao gid cung c6 hai hinh anh: ba Tti duoc the hi§n mot each trUc

tiep, ong Tu duoc boc 16 mot ckch gikn tiep nhiftig vSn ro net, sau sic

a) Hinh anh ba Tii hi$n len trong bai thcf v<Ji nhilng n8i vat va, gian truSn,

nhOtng diic tinh tot dep mang ve dep dien hinh cua ngUdi vo trong truyen thong Viet Nam

- N6i vat va, gian truan cua ba Tii dxiac gcfi len qua khong gian, thdi gian

lam an buon ban va qua hinh anh "lan Ipi than c6" Cau tho vao de nhiT Idi

gidi thieu, lai nhu mot boi canh lam hi§n Idn hinh inh ba Tvi tin tdo, tat b^t

nguoc xuoi: Quanh n&m buon ban d mom song Hoan canh va't va, lam lu cua

ba Tu difgc goi len qua ckch noi thdi gian, ckch neu dia diem Quanh ndm Ik suot ca nam, khong trif ngay nao du mUa hay nang Quanh nam con la nam

nay tiep nam khac den chong mat, den ra rdi chui dau phai chi mot nam Dia

diem ba Tii buon ban la mom song, cki doi dat nho ra ngoai song ay chinh la ncfi diu s6ng ngon gio Khong gian ma cung la thdi gian ba Tii buon hkn \k

buoi do dong - goi canh chen chiic, biTcfn chai tren song nudc cua nhOTng ngudi

bu6n ban nho Su canh tranh chUa den muTc sat phat nhau nhumg cung khong

thig'u Idi qua tieng lai Trong ca dao, ngUdi me ttoig can dan con: Con ai nha

lay cau nay - Song sdu chd Igi, do ddy chd qua Buoi do dong khong chi la

nhCmg Idi phan nan, me nheo, cdu gdt, nhCng su chen lan, x6 day ma c6n chiJa

bao nhieu bat trie, hiem nguy Hai cau thuc doi nhau ve tii ngU {khi qudng

gian truan cua ba Tu: da va't va, dcfn chie'c, lai them sir bifcfn ba trong canh chen chiic lam an

N5i vat va, gian lao cua ba Tii con duoc gcfi len tii hinh anh "Lan Igi than c6

khi quang ving" Hinh anh con c6 trong ca dao da toi nghiep {Con cd Idn Igi bd

song - Gdnh ggo nudi chong tieng khoc ni non), nhung hinh anh con c6 trong

tho Tu Xucfng con toi nghiep hotn Con c6 d tho Tti Xucfng khong chi xua't hien d cai rem nggp cua khong gian (nhu trong ca dao) ma con trong cai rcfn nggp cua

thdi gian Chi may tii khi qudng vdng, tac gia da n6i len difgc ca thdi gian,

khong gian heo hiit, rgn nggp, chiifa diy lo au nguy hiem Co ban ch6p la nai

qudng vdng, thay khi bkng nai \k da bo di cai rgn nggp cua thdi gian, da Ikm

hao hut ca y tha, chua noi het dixgc n6i va't va, lam lu, dc(n chie'c cua ba Tii

b) Hinh anh ha Tu v&i nhOng dUc tinh td't dpp

- Ba Tu la ngUdi dam dang thio vkt: Nuoi du nam con vai mot chSng Moi

chOr trong cau thcf Tti Xuong deu chat chuTa bao tinh y Tii du trong nuoi du vCra

cho thay sU tri an vg cua ong Tii, vira noi l§n sir chu dao cua ba Tti Theo XuSn Dieu: "Thi ra ch6ng cung la mgt thuf con c6n dai, phai nuoi Dem con, nfim

19

con, chu : a

i la

i de

m chong , mo

t chon

g tai v

duyen hai

ng du ddnh phdn

- Nam

ndng miiai mUa dam

a tren

, ndng mUa (ch

i si

f va

t va)

, nam ndng (l

a s

o luon

g

phi§'m chi, d

e n6

i so ' nhieu ) dUcf

ben, dua

tdi

budn chin ban mUcri

- Trong

hg ngodi lang, vung

le chdo dcri noi

chugt (Van

te song vg); Co

mot c6 lai - Nuoi mdt

thdy do [ | -

Cam hai bUa: cd

kho, rau

muong Qua mot chieu: khoai

lang, Ida ngo (Phil

thdy do day hoc

- ba

i II)

Dam dang, tha

o vat , thuan

g ye

u chon

g con , gia

m ye

u thUcfng , qu

y tron

g vg , Ti

u kho , h

u thiicfng , chi

u kho : Co

Me di xiic tep

de con

a nhd;

NiCac non

ldn ddn mot minh

- Thdn

cd len thdc xudng

ghenh bay nay Cun

Ddu phai cdnh mem

Ion cd xuong ao

i gia

n

{Ldn I6i thdn cd

khi quang vdng) S

o v6i

ca dao, cau th

m thi

a han

ng,

n&m ndng miCai mUa.

chong Duyen la mo'i quan vg ch6ng do t r d i d i n h sSn V g chong lay nhau neu tot dep la duyen, t r i i l a i t h i na Ba T i i lay ong la do "duyen" nhung

"duyen" mot ma "ncf" h a i T i i Xifong tif coi m i n h la cai ng dcri ma ba T i i phai

ganh chiu " N g " gap doi "duyen", duyen i t ng nhieu

Thong thifdng ndng mUa, nam miCdi di l i e n vcJi nhau de noi len sU dai dau, vat va, l a m l u , nhung t r o n g t h ^ n h ngiJ ndm ndng miCai miCa nhOfng chOr nay

dugc tach r d i ra, dan vao nhau, viTa noi len sU vat va gian lao, viTa the h i e n dugc diJc t i n h chiu thufcmg chiu kho, het long v i chong v i con cua ba T i i

3 Trong bai thcf ThiCang vg cung n h u trong cac sang tac ve ngudi vg cua T i i

Xuong, bao gicf ta cung bat gap h i n h anh ciia h a i ngudi: ba T i i h i e n len phia tn/dc, ong T i i khuat lap cf phia sau, n h i n t i n h mdi thay K h i da t h a y r o i t h i an tixgng t h a t sau dam Ong T i i khong xuat hien true tiep nhUTig v a n h i e n h i e n trong ttaig cau thcf D k n g sau cot each k h o i h a i , trao phiing la ca mot tarn

long, khong chi thqcfng ma con t r i an vg Ve cau thcf Nudi du nam con v&i mot

chong, CO ngUcfi cho r k n g d day ong T i i t u coi m i n h la mot thuf con dae biet d^

ba Tii phai nuoi T i i Xifcfng da khong gop m i n h vdi con de noi ma tach m i n h

rieng, con rieng r a t rach r o i la de ong tyt diJng rieng r a t r i an vg

Nha tho khong chi cam phue, biet cfn sU h i sinh r a t mife cua vg ma ong c5n

tif trach, t\X len an ban t h a n Ong khong dUa vao duyen so' de t r i i t bo t r a c h nhiem T i i Xi/cmg tir coi m i n h Ik cai ng dbi ma ba T i i phai ganh chiu Ong chijfi

"thoi dcfi" bac beo, v i t h o i dcfi la mot nguyen n h a n sau xa k h i e n ba T i i phai

kho Nhiftig T u Xucfng cung khong do vay cho "thoi doti" Su "hb hOtog" cua ong

do'i vdi vg con cung la mot bieu hien cua " t h o i ddi" bac beo Cau t h a T i i Xucfng

ttf rua m a t m i n h cung la Icfi tU phan xet, t\X len an: Co chong hd hitng cung

nhii khong Quan n i e m ciia xa hoi phong k i e n ve ngtfcfi phu niJ la xuat gid tdng

vSn c6 mot nha nho dam song phang vdi ban t h a n , vdi cuoc ddi, dam tU thCra nhan m i n h la "quan an lifcfng vg", la "Co chong h d huing cung nhiT khong" D6 1^ mot nha nho eo n h a n each M o t con ngifdi khong nhCfng biet n h a n r a thieu sot, ma con dam tU n h a n khuyet diem Do la eon ngudi ed dung k h i

1 C a m n h $ n v e g i o n g d i ^ u b a i thcf Thitctng va

2 P h a n t i c h s\i vain d u n g s a n g t a o c u a h i n h a n h , n g o n nguT v a n

hoc d a n g i a n t r o n g b a i tho( t r e n

1 Cam nhan ve giong dieu bai thcf Thuang vg

Giong dieu bai tho vCra an t i n h vifa hom h i n h

- A n t i n h v i n h i l u cau trong bai tha la giong xiic dong, chan t h a n h , thau hieu

- Horn h i n h v i T i i Xucfng von la eon ngirdi ifa trao long; vui cung trao long,

buon cung trao long, t h i r d t cung trao long, ngheo cung t r k o long, di hat mat 6

21

&n d box: -

Co chong

hd hang cung nhu

gdnh gqx) dua chong

C TRL

T

^i: Pha

n tic

h ba

i thd

Bai ca ngat ngUdng

(Nguyen Con

g Trtf)

-f To

n Cha't, hie

u Ng

o Trai, big

y Viin (nay thuo

c x

a Xua

n Giang), huye

a on

g l

a dan

h than

dcJi

Le Hie

n Tong Cuoc

g trung, T

u

nghi?p

Quoc Ti

i Giam, Th

chuTc

xuohg la

m lin

h thii Sa

u ma

y na

m ma

t het

p tu

c s6'n

g d Nghi XuSn, H

u gia

i thoai, NguyS

n hU

g c

d mp

t so' ta

chOT

N6m, mp

t bai

dpng k h i n g dinh y thufc ca nhan, y thuTc ve cong danh, ve mot sU nghiep Idn

trong xa h6i phong kien: Ba mang tieng d trong trai ddt - phdi c6 danh gi v&i

1^ tU tudng noi bat trong tho van cua ong Khong phai la dinh cao cua vfin hpc trung dai nhimg Nguyin Cong TriJ c6 dau an rieng trong nen van hoc do la sU

dong g6p cho sU hinh thanh mot the loai van hoc: hat noi, b^ng nhCfng bieu

hi§n cua kieu con ngifcfi xem tif do cd nhan la lol song cua minh

I I T A C P H A M

1 T h e thd h a t n o i

vko the k i XVIII, XIX Hat noi la mot dieu ca tru (hay con goi la hat d dao, co

thcr hat noi Day la the tho tru cot cua hat ca tru Hat noi la mot the tho each

luat, bo' cue mot bai hat noi, chinh the gom 11 cau, chia lam ba khd, mot bai

the So tieng trong cau viTa co dinh viTa t\i do, cau co the keo dai hoac rut

bien h6a da dang Vi the, tho hdt n6i hap dan 6 giong dieu bai tho chil khong

tinh cam tU do, phong tiing NhuTng nha tho tai tijf, khong Ua khuon kho thirdng tim den the tho nay de bgc 16 ca tinh cua minh

Mdnh ddt di Nguyin Cong Trii xdy dUng Idu ddi nghe thudt nguy nga

cao nghe thuat mdi, sanh ngang hang vdi bat ciC the loai nao trong lieh suT van

hoc trung dai Viet Nam

2 B a i c a n g a t ngvtdng

Trong hang loat bai hat n6i dat den hang mSu mUc, co dien cua Nguyin

Cong Triir t h i Bai ca ngdt ngUdng duoc xep vao hang xua't s^c nha't Tac phSm

duoc viet vao thdi k i nha tho cdo quan ve d an, co the xem no la bai hat n6i tir

t6ng ket cuoc d£fi day thang tram, bien dong cua ong

a) Y nghia ten bai tha:

cua tiftig cau co nhufng sic thai khdc nhau d cfiu 4 (Gom thao lilac dd nen tay

than minh khi c5n of quan trUdng Trong cau 8 (Dac ngUa bo vdng deo ngdt

quyen quy khi tiJf bi^t quan trifdng (con g^n vdi giai thoai cU9i bo vang deo mo

cau); trong cau 12 la nga't ngiidng khi da ve d an (But cung nUc cUdi ong ngdt

2 3

nhU 6ng.

NhU vay, ca

i ngdt

ngUang d

Nguyin Cong Tru

i son

g ngdt

ngitdng

cua Nguy

b) Con ngiicti cua

Nguyen Cong Trvi trong

-phdi CO

danh gi vdi nui song) On

: Vu

tru noi mac phi

phdn sU

(Trong v

u try, khon

) tai

bo dd vdo long.

tan, khi tdng doc

Dong,

luc binh Tdy cd

dai tudng, c6 khi

ve phu dodn Thita

h nhu mot s

U kho

e danh, mo

h l

a Gom

thao lugc

dd nen tay ngdt

g ca

u th

o nay, ti

u thc

f chO

f Han

: Do

mon gidi

to chi nien (Va

n dcf

i nufa Co

n ngud

i Nguyin Cong Tru

c ngUdi Ca

c dd

i ay Khon

g trong, vd

t l

a nh

e nhang, da

n da Tha

y vo

i ngUa, xie

m ao, kie

d ma

u s^

c (vang), c

- K

hi v

e d ^n: Nh

dinh mot ddi di),

- Khen ch& phcri

phdi nggn dong phong).

Khong

gio'ng ai, Nguye

n tu

c le

n co

i tien, khon

g xe

m

coi tien la ncfi h^nh dao ma chi xem coi tien, coi Phat la mot the gidi vui choi thanh thai, khac h i n cuoc ddi thao lufac d quan trUdng, khac h i n the gidi roi

Khi da ve or an, ong muon the gidi ciia dan ca, sao phach, song mot cuoc d&i khong vUdng tuc; tif xep minh vao hang nhCng bac vl nhan c6 sU nghiep hien

hach trong lich suf nhu Han Ki, Phu Bat nude Tong Cau Nghia vua toi cho

tron dao sa chung nhu 1^ mot S U giai bay cai tarn chan thanh nhat, cung qua

ngudng khac ngUcfi, khac dW ay chi la bieu hien be ngoai, tan sau trong con ngifcfi ong trUdc sau vSn la mot con ngUdi tron nghla Ket bai 1^ mot cau tha

CO Con ngudi c6 tai trong thien ha, c6 danh vdi dcfi, song tron ven dao vua toi

mdi c6 the tif hao, day thach thufc ve ban than minh nhu vay

3 Ngh? thu^it

- Giong van khoa trtfong nhiing khong gay sU kho chiu bdi nhd khau khi

trao long luon in hien trong cac cau tha Chinh nhd khau khi nay vifa giup

Nguyin Cong TriJ noi difcfc cai tai nSng, cai khac ngifcfi hie'm thaiy ciia minh trong thien ha lai viTa tao nen sic thai dac biet cho bai hat noi dtfoc xep vao

- Ngon tii tu xifng duoc suf dung rat thu vi trong bai tho NguySn Cong TruT

Khuon kho va dac triftig cua the thcr hat noi phu hap de NguySn Cong TruT tu

xung ong trong bai tha cua minh Cach xung ho ay the hien di/ac cai ngong ngao cua mot ngirdi c6 y thufc cA nhan cao, vifa t h i hien ca tinh manh me cua

nha tha lai viTa lam cho b^i tha mang sic thai di dom, chuyen tai mot each dS chiu nhi]fng suy nghi khac ngi/di cua ong

the, gom 19 cau tha dai ngan xen ke nhau, gieo van theo diing the loai (cau

dau gieo van chan, thanh trie siC; hai cau tiep gieo van chan, thanh bkng

-long, Dong; hai cau tiep gieo van chan, thanh trac - ngudng, tUang, cuf the xen ke nhau cho den het bai) Cach gieo van, phoi thanh nhu the n^y tao nen sir nhip nhang, tao tinh nhac cho b^i tha Ngoki ra, nhijfng cau chC Han (dufng dau m5i doan, the hien bude ngoac cuoc ddi) xen vao nhufng cau chuf Viet rat dan da lam cho bai tha c6 nhieu giong dieu, khi tram himg, manh me, khi trijf tinh sau sic; khi ngao nghe trao long, khi nghiem trang, lang dong

®<5J Cam nh$n bai thd Bdi ca ngdt ngUctng (Nguydn Cong Triif)

I NOI DUNG

1 Vai net ve the loai

cao quan ve huu song d que nha vdi cuoc song phong khoang, tif do, nhan tan

25

Bdi ca ngdt ngUdng

duac vi

&'t the

o t

hi hit n6i Ha

a tri

i c

6 nguo

n e k i th y (cuo' u na h sa h than i hin i md i th ^t no g h i nhim u dd rSi't la t Cr go'c

i § tho t th u mg g nh f dun o su a th c nh c cd i ducf t n6 XVIII) Ha

g v

u tr

u h vd c gan g vi$ i nhuCn n co i Va g H , on o do D e si a k U cu n s a pha g l gi cun vi§c

c n o cho c va \k btrd a ong g l u xUn a t c gi Ta a minh n cu n pha a b6 u l u tr trong v

quan tru&ng, on

r tro

i buoc, ma

t tU

do g a g gion o khon i d y ngh u su i s g bcr a on o cu c da h do h eac n tin e hie 6 th Dieu d

i g g con n dUcfn n co i tre c d t dUcf o kha n kha i luo n ngUd a co i m i kh a ho trong x

o kh

i on

g dsm

g d mot v

noi, tay

cU

phdch, gi

d day, Nguyi

^g Nguyi

r , di t ngUa g ma i on r Ta i nhi n vu t vS c ma : dircf n ngiTdi h her n lln t ba , mo Cling coi

i o c ch h la f han Cu ^i tai i ngo 6 tho T gi i nhi n co e va g ch y tien khen ha diroc Idi

thoa ch

i rien

g minh e gion g h Ong khon

g Tien, khon

'i vd

i nha

n dan Die

g i da a thd i cu i md t l mot trie m \k e xe 6 th C i do g thd g thiTcfn m thon quan nie

i m 6 pha tuf c i tki n ngifcf t co a mo h cu h eac e tin n v a ba t c g ne Nhufn y gid luc ba

II NGHE

6 nhiifn

g ca

u th

o 8 tieng, 1

1 Anh (chi) hieu the nao ve y nghia cua hai chu: ngdt ngiidng va

phong each song ngat ngifdng cua Nguydn Cong T n i qua bai hat noi?

2 Theo anh (chi), phong each song ngat ngij^dng khae loi song l$p

di, loi song gap nhtf the nao?

3 Vi sao tac gia sijf dung the hat noi de bpc IQ Idl so'ng ngat ngifoTng cua minh?

Ggfl Y LAM BAI

1 Bai hat n6i c6 nhan de la Bdi ca ngdt nguang Hai chCT ngdt ngildng the hien cam hiJng chu dao cua toan bai Khong ke nhan de thi hai chur ngdt

ngudng xuat hien tdi 4 Ian trong tac phlm

a) Hai chur ngdt ngUcmg ducfc cac tii dien giai thich nhu sau:

* 1 Cao ma khong viftig, dS do, dS rcfi 2 Di t h i n g ngucri nhifng khong vflng, vijfa di vifa nghieng nga, chan budc khong deu, khong thing, nhu muo'n

nga (TH dien hoc sink, nam 1971)

* 1 O the khong vQng, lie lu nghieng nga nhu chtre nga 2 Nhu ngdt ngheu

(cao va gay cam giac khong vQng, d l do) (Vi§n Ngon nguf hoc (Hoang Phe chu

bien) Til dien tieng Viit, 2002)

Nhu vay, ve y nghia tir viAig, hai chuf ngdt ngildng thudng de chi trang thai,

tif the cao, khong vucng, lie lu, nghieng nga Tuy nhien, hai chuf ngdt ngudng con mang nghia khong c6 trong tii dien: tinh each cao ngao, thoat ra ngoki,

vifot len tren khuon kho

Tir nhftng nghia tren, c6 the tha'y viec Nguyin Cong Trvjf dung hai chuf ngdt

ngudng de n6i ve minh la rfi't hop

- Vdi nghia cao, khdng vUng, Idc lu, nghieng nga: Nguyen Cong Truf tiftig

lam quan to, d vi t r i cao nhitog khong viftig vang, thudng difgc thang roi lai bi giang Nam 1829 lam Dinh dien suf d Nam Dinh, ngay nam sau (1830) bi giang xuong lam Kinh t r i huyen Nam 1836 lam Thuong thu bp binh, Tong doc Hai An, cung ngay nam sau d6, nam 1837 bi giang bon cap vi de s6ng tu Nam 1843, khoi phuc Binh bp Thi lang, nam 1844, nang cap l§n Binh bp Tham tri, sau do bi each tupt lam linh tron; nam 1847 lai dirpc phong lam Phu

doan Thira Thien

- Vdi nghia tinh each cao ngao, thoat ra ngodi, vUgt tin khuon kho: Nguyin

Cong Trii ngat ngudng, cao ngao hcfn ddi bdi tai nang va l ^ i song ph6ng khoang, vuot len tren th6i tuc ciia ong Day mdi la net nghia chii yeu ciia hai

chuf ngdt ngudng dUdc thi hien trong Bdi ca ngdt ngUang

b) Phong each song nga't ngudng cua Nguyin Cong Truf qua bai hat n6i

NgiTdi song ngat ngudng phai gom du hai dieu kien: khae ddi va hcfn ddi Thieu mpt trong hai dieu ki§n nay khong the ngat ngUdng duae

- Ngay khi lam quan tai trieu, Nguyin Cong Truf cung da la "tay ngat ngudng"

2 7

+ Nguyin Cong TruT la ngifcfi kha

c dW: la

m quan, vd

o he

t ta

h than

Vu tru ngi mac

phi phan siC

+ Nguyin Cong TriJ co

n l

a ngifor

i hcf

n dcfi On

ii khoa, go

m tha

o luoc), bor

n, Ton

g doc, Phi

i doan)

i lie

t ke

: Khi

Thu khoa, khi Tham

tan, khi Tong doc

Bong

Luc binh Tdy cd

dai tiCdng

- Co khi ve

Phil doan Thiia Thien),

kem theo Id

ngudng

- K

hi ng

hi v

e hiTu, Nguyi

khac ddi: lo

ngdt ngudng;

sd thic

h kha

c dcfi: k

mot

doi di,

khie

n ch

o But

cung nUc cUai ong

bi

+ Ong ngdt ngudng

hcfn dcfi: tin

n eac

h thanh cao vifcf

t le

n tre

n tho

i tuc

: Khi

ca, khi titu, khi

cdc,

khi tung

- Khong Phat, khong

Tien, khong vUdng tuc.

Con ngifdi son

g kie

n m

a vin trifdc sa

u tro

ven dao

sa chung.

Nguyen Cong TriJ ho

n va

o chin

h min

h

Chin

thai thugng ~ Khen

che phcd phdi nggn

dong phong.

Ong ti

T da

t min

ve si

r nghiep, ca

o c

a v

e nhan each nhir Tr

ai Tuan, Nha

c Phi

, H

an

Ki, Phu

Bat: Chang

Trdi, Nhac cung vao

phudng Han, Phu

2.

Phong each song ngait ngirdn

g d

NguySn Cong TriJ kha

i son

g gap

e man

h me Nh

a nh

o

it kh

i bp

c 1

6 s

d thic

m "kha

c k

i phu

e li" cu

a Khon

(Kie

m ch

e ca

i c

a nhan, uo'

n nun

g kh

cdc, khi tung

Ngat ngudn

g nh

ca tin

h, khon

g

ep minh mot eac

h tha

t ngudn

g nh

u th

e l

a son

g trung thue vd

i chin

h min

i eo' kha

c ddi, ch

i co

t mgi

ngudi d

e y den min

hil

u k

hi

thanh ra lo ISng NgUcfi lap di chang nhOftig khong c6 ban l l n h c d nhan ma cbn lam kho chiu cho ngUcfi khac, t h ^ chi xam hai den ca nhan ngUcfi khac

- Cach song ngat ngifdng de cao sd t h i c h nhan, sir huorng t h u ca n h a n cr Nguyin Cong Truf khac ve ban chat so vdi lo'i song gap

Khang d i n h , de cao n i e m vui song, Nguyen Cong Trilr van khong quen t r a c h nhiem cua ke si 6ng thi/cfng dat m i n h trong "vong trc(i dat", " t r o n g vu t r u " de

xac d i n h "phan sir" cua ke si v<Ji y thufc trach n h i e m va n i e m tir t i n Idn lao: Vu

tru noi max: phi phdn sU (Moi viec t r o n g khoang trcfi dat ddu la phan sir cua

ta), Vu tru giai ngo phdn si/ - Chang cong danh chi diing giCta trdn hodn;

Trong vu tru da danh phan sU - Phdi c6 danh md doi vdi nui song; NgUdi c6 biet ta hay chang nhd - Chang biet ta, ta vdn Id ta

Y thiJc trach n h i e m 6 N g u y i n Cong Truf da bien t h a n h h a n h dong 6ng 1^ ngiTcri CO nhieu cong lao do'i vdi dan, vdi niTdc N a m 1828 ong dang sd len vua

phong l a m Doanh dien sijf phu trach k h a i k h a n dat hoang d m i e n ven bien cac tinh T h a i B i n h , N a m D i n h , N i n h B i n h NhuTng bai bien hoang vu, vdi t a i n&ng cua v i Doanh dien suT da t r d t h ^ n h mien dat phi nhieu, t r u phii N h a n dan d

Tien H a i (Thdi B i n h ) , K i m Scfn ( N i n h B i n h ) g h i n h d cong lao va lap den th(s

Nguyin Cong Trur tir n a m 1852, ngay k h i ong con song N a m 1858 nghe t i n

"Than gia nay con t h d ngay nao t h i x i n hien cho nirdc ngay ,ay" Tiec thay thang 11 n a m do, ong nga benh va mat

Trong k h i "ong ngat ngudng" N g u y i n Cong Trur la mot kieu ngiTcfi " t a n hudng" va " t a n h i e n " t h i ngirdi song gap chi la ke hirdng t h u Lo'i song gap la loi song thuc dung D6 khong chi la loi song ich k i ma con la lo'i song buong tha, v6 trach n h i e m , can phai phe phan, len an

3 Tac gia da siir dung the hat noi de bpc 16 loi song ngat ngirdng cua m i n h la

rat hop l i trong sU thong nhat giijfa npi dung va h i n h thijfc cua tac p h & n Mot I6'i song tiT do, phong khoang da t i m den mot the loai c6 nhieu pha cdch, tir do

Tho DiTcfng luat mang t i n h quy pham nghiem ngat ve h i n h thufc the loai vdi nhi?ng quy d i n h ve ket cau, niem, luat, doi K e t cau bai t h o Dirdng luat c6 quy dinh b^t buoc ve so' c^u trong bai (bat cii hay tiJ tuyet ), so chOf t r o n g cau (ngu ngon hay t h a t ngon) Thcf Dudng luat c6 qui d i n h ve n i e m (chuf thiJ hai cua cau

1 vdi cau 8, cau 2 vdi cau 3, cau 4 vdi cau 5, cau 6 vdi cau 7 phai cung t h a n h ) ,

quy d i n h ve do'i (cac cap cau 3 - 4, 5 - 6 doi vdi nhau) v.v

The hat noi c6 phan tir do hon thcf Dirdng luat ca ve ket ca'u, tCr nguf, van

di§u, nhip dieu, t h a n h di$a nhiT da neu d phan (Dac diem chung cua the hat

noi). N g u y i n Cong Truf da phat huy the m a n h nay cua hat noi de the hien lo'i

song ngat ngirdng, i\i do, phong khoang ciia m i n h

2 9

Niem vui son

g t rin the' d

lam cho ngo

kia nui no; dung

dlnh

mdt ddi di; but

cung nUc citai)

D6 mdn

gidi to chi nien) chug

lam noi ba

CAO BA OUAT

Vhan each nha Nho chan chinh

trong

"Sa hanh doan ca"

cua

Cao Ba Quat

BA

I LA

M

Boi ro'i Ba

i sa

o vay?

Doc Sa hdnh doan

o man

g tron

g t im mot kha

t vong , mo

a nh

o tron

g

Sa hdnh doan ca

cung vay Ne

n difdn

g da

y chon

g gai , m

u mit :

TrUdng sa phuc trudng

sa

Nhdt bp nhdt hoi

nhif lu

i mo

t btfdc , bie

e nhung , on

g vS

n di

:

Nhdt nhdp hdnh vi

di,

Khdch tit

le giao lac

Vin

di kh

i niidc mii

da l

a ch

a rcfi On

ong cun

g me

t moi , chd

n nan :

Quan bdt hoc tien

gia ml thuy ong

D&ng

son thiip thuy odn

hd cun!

6ng muo'n diTcfc nhu "tien ngu", muo'n quen het su dcri, muon tam hon hokn toan binh than NhiTng khong ducfc! 6ng vSn mang tren vai trdch nhiem vdi

non song, dat nUdc The nen cuf phai "treo non loi suoi", "oan ha cung" ma v i n

phai tie'p tuc di tren con di/cfng mu mit do Tat ca la vi cai gi, neu khong phdi

la vi khat vong giiip ddi cua mpt nha nho chan chinh?

Tren con dudng cong danh, con difcfng thuc hien khat vong do, nha nho khong gap nhOfng ngi/di cung chi hudfng, ma lai nhan ra:

Co lai danh lai nh&n, Bon tdu 16 do trung

Tren con dudng do toan 1^ phiTdng danh loi, suot ngky ngUdc xuoi, tat td

ngoai dtrcjng, mong kiem chut cong danh 6ng cung y thijfc duoc suTc cam d8

ghe gdm ciia danh loi:

Phong tiin tHu diem hitu mi tv[u, Tinh gid thudng thieu tuy gid dong

Danh loi cung nhu ruou ngon, quyen ru long ngudi Nhutng ngucfi lao vao d6,

tinh thi it mk say v6 so Neu nhk nho cung 1^ "danh Icfi nhan", cung 1^ "tiiy gia", thi lieu ong c6 nhan ra, chi ra cai hien thuc tam t6'i vk dang bu6n tr§n

con dudng cong danh khong? Chinh vi khong bi quyen ru bdfi danh loi, khong

bi cam do bdi men phu quy, nhk nho da trd nen c6 dgc, le loi giUa nhilng

"danh Igi nhan" va v6 so "tiiy gia" do

TrUdng sa, tritcmg sa nai cii hd?

"Biet sao day?" - mot cau hoi tU dat ra, boi ro'i, gi^ng xe Mgt sU mau thuan giiJa l i tucrng cao dep va hi^n thuc tam to'i NhUng tai sao nha nho lai gikng

xe, mau thuan Neu cU 1^ mpt ngUdi quen het viec ddi, khong c6 khat vong thi dau phai Ian Ipi tren con dUdng cong danh de roi boi r6'i; neu cU la mot "tiiy

gia" say men danh loi thi dau c6n gi de dkn vat Mau thuSn GiKng xe Cung

chi vi nha nho c6 khat vong cao dep, muon lap cong danh giiip ddi, nhung lai nhan ra con dudng d6 day rfiy nhUng ke say sua danh Icfi, c6 di theo con dudng

nay cung ching c6 ich gi, khong the cong hien Mau thufin xay ra do nhk nho nhan ra rkng con dudng bay lau nay theo duoi lai khong c6n phu hop nuTa,

khong the tiep tuc di nUa Ong cam thay boi roi, "cung dUdng":

Thinh ngd nhdt xUdng cung do ca, Bdc son chi Bdc son van diep, Nam son chi Nam ba van cap

Phia Bdc nui triing trung, phia Nam song Idp Idp, nha nho lai dang diing giOfa bai cat dai v6 tan Lai them:

Than 16 mang mang ily 16 da

Dudng bkng phing md mit qud, lai day rSy nhiJng con dUdng ghe sd Th$t

kho de thoat ra khoi bai cat d^i nky\g l^m sao day? Nha nho y thUc

dUdc khong the tiep tuc con dudng nay, nhung thodt ra bkng ckch nao? Dau 1^

phUdng hudng? Su mau thuSn, gi^ng xe len den tot do Be t^c Bute bach Md

mit Dkn vSt Mot cau hoi thot len day km anh:

31

Qudn hS

vi ho

sa thilgng lap?

Con diing mai, diin

g lam chi tren bai ca

t a

y nuTa Nh

a nh

o ma

u thu

g th

e

di tiep, l

t a

y khong, c

\bi On

g d

a tha

m gi

a khd

i nghia, tu

n va

t nCra, on

g d

a tim dUcfc co

"Sa hanh doan ca"

cua Cao Ba Qua

m tran

i vay

,

mot mat, khon

i die

m c

6 tin

h cha

t

"thi

g ba

i tho:

- V

e eac

h gie

o van, c

6 c

a va

n ban

g lin van trie Tron

m r

a bo' cu

e cii

a ba

i tho Tron

a 2 trac: 4 cau da

o f 6 cau cuo'

i 3 cau va

n bkng, 3 cau va

n trac C

y do

i cii

a phiCang

thiic bieu dat: 4

cau da

u thie

o c

6

phong ra tieng Viet, mo

t va

i dic

h gia, da

a D

5 Phu) d ban dich bai th

o na

y cii

a To' HiJTu

, c

6 va

i

sU linh dpng: mUd

g 6 cau cud

i cun

g

dung hai van n h i m g ca h a i d i u 111 v i n t r ^ c Ngoai ra, c6 3 cAu (cau 10, 1 1 , 12)

- So cau trong bai thot c6 the k h o n g han che Bai t h a c6 16 cau, tuTc dai gap

doi tho bat cii Ducfng luat, nen c6 dieu k i e n de d i l n dat dxxac nhuTng bien t h d i

phiic tap, khiic chiet t r o n g t a m t r a n g cua nha tho

- Mot dieu can lifu y nOfa \k trong 4 kho t r e n tac gia da Ian luot t h a y d6i dai

tir nhan xung: tCr "khach" (ngoi thur ba, kho 1), "quan" (ngoi thuf h a i , kho 2),

d§n "nga" (ngoi thuf nhat, kho 3) r o i l a i den "quan" (ngoi thuf h a i , kho cuoi)

Tat ca cung deu de chi tdc gia t h o i , song diing n h u SGK Nga van 11 Ndng

goi Ik anh, n h ^ tho nhif do'i thoai vdi m i n h K h i xifng ta, tac gia muon trUc

tig'p tho 16 Cac c^ch xixng h6 the hi§n t h a i dp t r a n tror, biJc xiic t r e n con dudng

c6ng danh sir nghiep"

- Ket cau dau cuo'i tUcfng uTng (dau va cuo'i la h i n h anh nhufng bai cat dai,

dau bai la h i n h anh ngUcn di tren cat, cuo'i bai la h i n h anh nguai diing tren

thay doi ve h i n h a n h (dang d i r o i dufng lai) k e m theo su thay doi ve cii phap

(cau t r a n thuat triXdc, cau nghi van sau), ngUcfi doc buoc phai suy n g h l de t i m

cau giai dap

3 CuQC ddi cua Cao Ba Quat c6 the xem n h u la mot qua t r i n h l i e n tuc d i

nhiftig mai 9 n a m sau m d i ki§'m duoc chiit cijf n h a n M a dang le dufng thu" n h i lai bi Bo I I ddnh tuot xuo'ng cuo'i bang Ba Ian vao k i n h t h i H o i deu hong

Khong phai v i Cao Ba Quat k e m coi ma c h i c c6 le v i cac quy d i n h ciia trUcrng

thi qua chat che, v6 11, mot ngiTdi c6 t i n h cdch phong khoang nhif ong k h o n g

thi, ong da kh6ng nhifng thong cam vdi tuf si ma con h a n h dong giiip ho b k n g cdch sijfa bai cho ho V i viec nay, ong suyt b i r o i dau, song 6ng k h o n g he hoi

han vi xem do la mot vi?c thien, la mot dieu nhan phai lam!

Mau thufin c6 t i n h b i k i c h ciia Cao B a Quat la tuy "ong da c6 y thufc v l ch8 bat dong giOfa m i n h vdi thifc t a i , the nhifng vSn khong l a m sao thoat ra k h o i

"nghieng m i n h dufng chifc cufa hau mon" nhifng r o i ong l a i tif cam t a m n h a n

Dl nhien, Cao Ba Quat khong thuoc loai ngifdi gia ao t i i i com dii thcJi k i

dau, con difdng vifon t d i cong danh sif nghiep ciia ong ve co ban vfin con n a m

trong khuon kho cua tif tudng Nho giao Nhifng r o i nhufng va vap t r o n g cuoc

tifctng, quan diem cua ong thay doi Bai ca ngdn di tren bai cat la san p h a m

cua mot t r a n g thai t i n h t h a n k h i i n g hoang cifc do, dong t h d i cung la dau hi§u

3 3

y d6i , ti

g tu:

(Lo Tan ,

Con dudng cua sU

sd'ng)

- "Tdu

16 tai thi tdu

16 nan

Trung san chi ngoai

hUu trung

san;

Trung san dang dao

cao phong hdu,

Van li

diC d6

c6 mien gian

Di dudng mcri biet

gian lao,

Niii cao roi lai

niii cao trdp trung

Nui cao lin den

tan cung,

Thu vdo tdm mdt

mu6n trung nilac non"

(Ho Ch

i Minh ,

Tau 16)

- "Mudn vuat Hodng

Ha, b&ng dong ngdp,

Mu6'n len Thai Hang,

tuyet ta.

ten

Boo ngd re

Nay ta

d nen nao?"

g be

n canh , cun

l nhien , khon

u hie

n cu

a nd) Qu

a l

a he

t

loi di, qua la thuc tai da don nha thcf tdi bifdc "dtfcfng cting" (Cung do) (HS can doc chu thich (2) d cuo'i bai tho trong SGK de tha'y each van dung sang tao dien co cua Cao Ba Quat) Nguyen dien chi dung hinh anh "niii" de mieu ta chon an dat, d day c5n ca hinh anh "song" va cung nhtf cr thcf Li Bach, dung hinh anh "song bang", "niii tuyet" de goi len nhufng kho khan gian khd trong cugc dcfi, trong viec tim du6ng

"Ducfng cung" cung la mot hinh anh tuong trUiig nhiftig d cap do cao hcfn, c6

y nghia sau sic hcfn HS can doc chii thich (1) SGK de n^m dugc dien co n^y

Cau chuyen Nguyin Tich (210 - 263) "cung dS thong khoc nhi phdn" (den ch8

Cling ducfng khoc Idn ma trd ve) duoc luu truyen rong rai den muTc bon chOf

"cung do thong khoc" da trd thanh thanh ngijf chi thai do bi phSn va tinh trang be tdc cua tang l(Jp t r i thilc tien bo trong xa hoi cu Hoan canh ciia Cao

Ba Quat liic sang tac bai thcf n^y c6 kha nhieu diem giong vdi hoan canh cua nh^ thot Nguyin Tich song dudi che dp chuyen che cua ho Tu Ma thcfi Nguy Tan Tuy nhien, hinh anh Cao Bd Quat the hien trong bai thcf lai co nhOfng ch6 khac hinh anh Nguyin Tich qua giai thoai Cao Ba Quat cung rcfi vao canh

vak van b6i h6i trdn trd diing suy ttf tren bai cat menh mong giOra "muon

trung" va "song muon deft" Mgt so nha nghien cuTu da neu len quan he giufa Cao Ba Quat vdi Dao Tiem, Li Bach, To Dong Pha ma chira co ai noi ro quan

he giiira Cao Bd Quat va Nguyin Tich Nhan day, xin nh^c den mot doan ra't

hay trong mot bai thcf noi tieng cua Cao Ba Quat la Trang song Trd cung suf

dung dien tich "dudng cung":

Cat chen thit hdi tr&ng Trang vdo di trong chen!

Nghieng chen len moi trdng vut hien Chi con bong ngudi dang doc ngang

NgiCng chen va ddt xud'ng, Trdng lai vdo long lanh

Hoi trdng: Vi sao quyen luyen di khong na

Ta chi Id anh bo binh trong dam true Idm gap budc diCdng cung

(Xuan Dieu, Doc tho Cao Ba Quat)

Nguyin Tich la mot th^nh vien trong nhom "Bay ngirdi hien d rijfng tre" (True lam that hien), mot nhom nha van bat man vdi sU thong t r i ha kh^c cua

tap doan ho T\i Ma, thirdng nhom hop uong rifou, tan chuyen, lam thcf, trong

do LiAi Linh la ngifdi uong ruau ndi tieng nha't, noi tieng den miJc Luu Linh trd thanh mot danh tii chung Cau cuo'i ham mot y khiem ton: NgUdi dang mdi trang chuo'c ri/cfu la Lifu Linh chiJ khong phdi la ta, Nguyin Bg Binhl Nguyin Tich tiftig gill chuTc "Bo binh hieu liy" nen ngiXdi ddi con goi la Nguyin Bg

Binh Tiec rang ngudi dich doan tho tren da dich sai!

35

5 Tin

h tran

g b

e t^c , tuy$

m tin

h

bi phSn , khd

mot muT

c d

o nha

t dinh , de

n chiin

g ducfn

g thdi V

i vay , khon

i

tho, d

o do , c6

Bdi ca ngdn di

tren bdi cat (Sa

1 Ca

o B

a Qua

t (18097-1855 ) qu

a Noi)

,

song d nijfa da

u th

e k

i XIX , kh

c ta

p trun

g quye

n \\ic vko ta

i tien

g ha

y chCr , vie

c hie

n ch

i hixdng NhiAi

6 y kien ch

tren bai cat thuo

gia ca

- Nguyi

n Du)

Chu de cua Bai ca ngdn di tren bai cat bieu 16 sir chan ghet cua mot ngu5i

tri thufc doi v6i con ducfng danh loi tam thiTdng duang thcfi va niem khao khat thay doi cuoc song

II CAM NHAN

1 Yeu to' thuc trong bai la hinh anh ngifdi lOf hanh tren con dudng c6 nhieu

bai cat d^i, rpng Idn, md mit, rat kh6 xac dinh di/oc phifong hiTdng Ben canh

do, con dudng vdi nhuTng bai cat dai con la bieu tuong cho con dUdng danh loi

nhoc nhan, gian khd Muon tim duoc chan 11, tim dugc cai dich thuc va c6 y nghia cho cuoc ddi thi ngUcri ta phai vUcft qua bao gian lao, thijf thach O day 1^ con du6ng c6 nghia tuong trUlig cho sU be t^c tren ducfng ddi cua mot t r i thurc

2 Hai cau "Khong hoc dtfoc tien ong phep ngu,/treo non, loi suoi, gian khon voi!" the hien noi chan nan cua tac gia vi phai vUdt qua kho khan, gian

khd de theo duoi cong danh ma vSn khong dugc

Bon cau tiep theo: "Xua nay, phudng danh lgi,/Tat ta tren dUcfng ddi./Dau gio hoi men thom quan rUgu,/NgUdi say v6 so, tinh bao ngUdi?" noi ve sU cam

d6 cua cong danh vdi ngudi dcfi Cau tho giau hinh anh mang y nghia khai

quat ve nhOrng kho khan, gian kho ciia con ngUdi khi vudng vao dUdng danh

loi chinh la cau "Dau gio hoi men therm quan rugu" Danh Igi cung khien ngudi

say nhung cung c6 ngUcfi tinh Nha tho di tiT cuoc song hien thUc de khai quat

ve sU cam d6 cua cong danh va dat ra mot cai nhin mdti ve tinh chat v6 nghia

cua che do khoa cijf, cua con dUdng cong danh theo loi cu

3 Tam trang cua tac gia khi di tren bai cat dugc the hien qua hinh anh ngudi di dUcfng that gian nan, khdn kho: "Di mot budc nhu liii mot bUdc./Mat trcji da Ian, chua ditag dugc,/LU khach tren ductog nudc mat roi TDudng ghe sg

con nhieu, dau it?" Do la tam trang ban khoftn, oan han, be t^c va tuyet vong cua nhan vat trUdc dUcfng ddi kho khSn da den budc dudng cimg

M&c du vay, ca bki thcf van toat len dugc mot khi phach, mot nhan each cao

dep: Khinh thudng danh Igi va khao khat muon doi thay cuoc song

4 Phan tich y nghia cua nhip dieu bai thcf ddi vdi viec diin ta cam xiic vk suy tu cua nhan vat triir tinh Bai ca ngdn di tren bai cat la bai tho thuoc t h I loai CO the nen c6 phan tU do ve ket cau, van, nhip dieu Nhip dieu cua hki thcf

nay dugc tao nen chu yeu nhd sU thay ddi do dai ciia cac cau tho cung nhu

each ng^t nhip cua mdi cau: 2/3; 3/5; 4/3 Nhip dieu true trSc, khong deu dem lai kha nSng diSn dat phong phii cua bki tho, nhUng cung tao cam giac g^p

ghenh, gian kho cua con dudng cong danh nhoc nhkn ma chan ghet

5 Li giai vi sao Cao Ba Quat da khdi nghia chdng nha Nguyin

- TU nhUng hieu biet ciia em ve hoan canh song cua nha thcf va giai doan xa hoi Viet Nam liic bay gid de hieu them ve quan niem song ciia Cao Bd Quat

- Trong nhieu bai thcf cua Cao Ba Quat, ong to ra chan ghet viec hoc va thi

cijf de tim kiem cong danh Ong thay can phai lam dugc viec gi Idn lao hon, c6 ich cho ddi hon

Do la nhuTng l i do dSn nha thcf den vdi cuoc khdi nghia chdng nha Nguyin

hdnh dodn

ca

Cao B

a Quat )

I TA

G GI

A CA

O B

A QU

I DU

ti/oTng ngiftr i

hi Din

h tC

r

Ha Noi va

o Hue, qu

g Tri Da

t phi

a l

a bie

n Dong V

trung, song dao dat

la nhilng hin

- Tu

y nhien, hin

g y nghia

bieu tuong

m quan, ron

e t^c

i tr

6 ic

h ho

n ch

o ddi Pha

h Ipi 6ng t

o B

a Qud

t

c6 y thufe trac

g l

a ngud

i

c6 ti

i trie

u din

h nh

a Nguyin

II

I GI

A TR

I NGHE THU

c gi

a su

t

dung h i n h a n h Bdu gio hoi men tham qudn riigu - Ngaai say v6 so, tinh bao

nguai de n o i ve sU c a m d6 cua b a c o n g d a n h d o i v d i ngUcfi d d i vCra d i i n g , viTa dS

hieu H i n h tifOng c o n diTorng (chiJ H a n : 16, do, dqo) k h a p h o b i e n t r o n g thcf ca

trung dai T u y n h i e n , h i n h t u a n g b a i c a t v a ngifcfi d i t r e n b a i c a t l a m o t s a n g

tao nghe t h u a t doc dao, k h o n g v a y m u a n , k h o n g c o n g thuTc, \idc l e m a b ^ t nguon t\i s\i q u a n s a t h i e n t h u c

2 Dac d i e m thc( c 6 the v a nhiUng t h a n h c o n g n g h ^ thusit

- Bai ca ngdn di tren bai cat t h u o c l o a i t h o c6 t h e NgUcfi t a d u n g k h a i n i e m

CO the de p h a n b i e t v d i t h a cdn the l a thot D u d n g l u a t ~ t h e thcf dUcfc d a t r a t i f thc(i D u d n g Thcf c6 t h e (con ducfc g p i l a ca, hdnh, til) l a thcf t u do hcfn t h o

Difcfng l u a t T u do ve so chOr t r o n g cau (3, 4 , 5, 7 chOf k h o n g h a n d i n h ) , t h e t a p ngon cac cau c6 so' chuf n h i e u i t d a n x e n n h a u (3 chOf x e n 7 chOf, h o a c 3, 5, 7 chii: xen nhau ) T u do v e so' c a u t r o n g b a i ( k h o n g h a n d i n h so cau) T u do ve van (mot v a n x u y e n s u o t t o ^ n b a i , h o a c t h a y d o i n h i e u v a n , c6 t h e g i e o v a n

b i n g hoac v a n t r i e ) T u do ve n h i p d i e u ( n g a t n h i p l i n h b o a t , k h o n g go bo)

- T r o n g Bai ca ngdn di tren bai cat, cac cau thcr c6 do d a i n g ^ n k h a c n h a u ,

tiftig cap do'i xuTng v d i so l u g n g chuT k h o n g d e u n h a u B a i thcf k h a t U do ve v a n dieu, v a n b a n g , v a n t r a c d a n x e n n h a u N h i p thcf c u n g t h a y d o i l i n h b o a t Nhip d i e u c a u thcf t r u e t r i e , go g h e , d i l n t a con dudfng g a p g h e n h , k h o d i c u a nhCmg budc c h a n t r e n b a i c a t d a i - tiTcfng t r i f t i g c h o con d u d n g c o n g d a n h d a n g chan g h e t , c o n d u d n g d d i n h p c n h k n , v a t v a

te n a y , h i n h tiTOng n g U d i n o n g d a n - n g h i a s i difcfc d e t n e n tiT d o n g nUdc m i t

Do C h i e u D o l a mot tieng khoc Idn - mot tieng khoc cao ca thieng lieng N o

da vUcft r a k h o i t i n h c a m r i e n g t\i de t h a n h t i e ' n g k h o c c h u n g cua D a n toe: d

day, ca D a n toe k h o c nhCTng n g i f d i con t i e u bi§u eiia m i n h d a h i s i n h cho d a t nude, v a D o C h i e u d a t h a y m a t n h a n d a n ca nifdc k h o c thtfcfng v a b i e u d u a n g cong t r a n g n h t o g n g u d i n g h i a s i

N g a y cau m d d a u d a cho t a t h a y d 6 l a m o t t i e n g k h o c cua c o n g d o n g , cua

d a n toe:

Hdi di!

Sling giac dat ren, long dan trai to

3 9

Chieu da nha

n dan

h van nude, nhan danh lich suf kho

c nhuTn

g ngifd

i

dan anh hun

g x

a than cho T

o quo'c Da

y l

a tieng khoc c

Den phan

Ai van,

tieng khoc ducr

o nhau, nhOfn

h d

a thanh, gia

u cun

g bac

Trirdfc het, l

a nSi

xot thiiang v6 han

doi vai ngudi nghia

n cu

a ngifcf

i ph

ai

hi sin

i nguye

n

chifa thanh:

- on NhUng lam

long nghia lau dung;

ddu biet xdc phdm

vgi bd

- C>i thai thoi!

Chua Tong Thanh nam

canh ilng dong lanh,

tdm long son

giti Iqi bong trang

r&m

Co no

i ca

m hd

Vi ai khien quan

qudn kho nhgc, dn

tuyet ndm sUang; vi

ai xui don luy

tan

tdnh, xieu mUa ngd

gio

Nhiftig xo

t x

a nha

h ma

t ngud

i tha

o tre:

Dau dan bay! Me

gid ngoi khoc tre,

nggn den khuya leo

let trong Uu; nao

niing thay!

Vg yeu chay tim

chSng, can bong xe

ddt da trade ngd

Cau van nhu dUdc vie

t bkng nudc m^

t x6

t thucfn

g v

6 han cua D

o Chieu

Ch

i

rieng mot ca

u van nay cun

g ch

o ta thay difcfc si

i ca

c gi

a din

h lie

t si Nhie

u nie

u sa

u

nang, khon

g ch

i

c f tron

u co

n ba

o trum k

i, ta

bi thuong

: Dodi

song Can Giugc, c

d

cay may ddm sau

gidng

Dau thucfng v

6 ha

n nhun

g khong b

i luy, v

i tron

g no

i da

u vin c6

i vdr

i ngud

i nghi

a si D

bdt cam manh do

cua min

u hun

g han, la

y ca

i che

t d

e la

m rang ngdi mo

hem song nhuc

Thd thdc

ma dang cau dich

khdi, ve theo to

phu cung vinh; han

con md

chiu cha ddu Tdy,

d vai man di

rdt kho

Bang

ca ta

m lon

g cii

a min

h, nh

a thu bieu dUcfng con

g tran

h ch

o da

t nudc, dd

i dd

i nha

n da

n ngUdn

g mo, T

khdi tan, nghin ndm

tiet ra

- Thdc

md trd niiac non

rSi ng, danh tham

dSn sau tinh chiing

deu khen;

thdc md Ung dinh

mieu de thd, tieng

ngay trdi muon ddi

ai cung

mg

NhUng die

u pha

n tic

h tren day ch

o ta thay tieng khoc cii

ng

v

i da

i