vận dụng kiến thức liên môn giải quyết tình huống thực tiễn RÁNG mỡ gà, có NHÀ THÌ GIỮ

Điều này lý giải cho tình trạng lặng gió khi không khí không được lưu thông một cách bình thường và bầu trời trở nên tuyệt đẹp trước khi có bão.2, Những hậu quả nặng nề mà bão để lại: B

CUỘC THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC

- Sở giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội

- Phòng giáo dục và Đào tạo Hà Nội

- Trường trung học phổ thông chuyên Nguyễn Huệ

- Địa chỉ: 560B Quang Trung - Hà Đông - Hà Nội

- Thông tin về học sinh: Lớp 11- lý 2 Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ

A TÊN TÌNH HUỐNG:

“RÁNG MỠ GÀ, CÓ NHÀ THÌ GIỮ”

B MỤC ĐÍCH GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG:

Vận dụng kiến thức liên môn để dự báo và phòng chống bão từ đó giảm thiểu những hậu quả do bão gây ra

C TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG :

Qua đề tài, em đã áp dụng những kiến thức của những môn học như văn học, địa lý, lịch sử, vật lý, công nghệ… để dự báo và phòng chống bão

- Về lịch sử: Điểm lại những cơn bão lớn trong lịch sử đã gây thiệt hại lớn

- Về vật lý và công nghệ: Các biện pháp phòng chống bão

D GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG:

I, Bão - kẻ thù của loài người

1, Bão được hình thành như thế nào?

Bão là một xoáy thuận nhiệt đới được cấu trúc bởi khối khí nóng ẩm với dòng thăng rất mạnh xung quanh mắt bão, tạo hệ thống mây, mưa xoáy vào vùng trung tâm bão Vùng gió xoáy thuận này có đường kính hàng trăm km

và hình thành trên vùng biển nhiệt đới ở bắc bán cầu Bão chỉ có thể hình thành khi có đủ 3 điều kiện: Nhiệt, ẩm và động lực để tạo xoáy.Nhà khí tượng Erik palmen đã tìm ra rằng bão chỉ có thể hình thành trên biển trong dải vĩ độ 5 - 20 độ vĩ hai bên xích đạo có nhiệt độ cao (từ 26 – 27 độ C trở lên) đảm bảo cung cấp đủ lượng hơi nước khổng lồ bốc hơi mạnh từ mặt biển để cung cấp năng lượng ngưng kết cho bão hình thành và lực coriolis dủ lớn để tạo xoáy, tạo điều kiện thuận lợi cho bão hình thành

Tại sao trước khi dông bão, chúng ta lại thấy trời quang mây tạnh và thậm chí là tuyệt đẹp?

có một thực tế là trước mỗi trận bão, thời tiết có sự biến chuyển đặc biệt, vô

Ráng mỡ gà- nhìn màu sắc rất đẹp - nhưng lại là tín hiệu báo sắp có bão!

Bão được hình thành từ dòng vận động đi lên của khí Hiểu một cách đơn giản hơn, khi cơn bão trong thời gian định hình, chúng sẽ bắt đầu hút không khí nóng ẩm từ môi trường xung quanh Không khí sẽ đi qua mây, được

“bắn” trả lại lên tầng cao nhất rồi đi xuống mặt đất Trong hành trình đi xuống, không khí trở nên khô và ấm hơn vì đã bị hút hết độ ẩm trước đó

Vì không khí khô, nóng có tính chất ổn định hơn nóng ẩm nên kết quả chúng trở thành một lá chắn tạm thời cho cơn bão, ngăn chặn những phần khí không cần thiết “đột nhập” quá trình bão hình thành Điều này lý giải cho tình trạng lặng gió khi không khí không được lưu thông một cách bình thường và bầu trời trở nên tuyệt đẹp trước khi có bão.

2, Những hậu quả nặng nề mà bão để lại:

Bão có thể nói là một kẻ thù truyền kiếp của loài người, nó đi đến đâu thì đều gây ra ảnh hưởng vô cùng nặng nề tới đó

Ta sẽ làm sang tỏ điều này thông qua một số ví dụ cụ thể sau đây

Số liệu về hậu quả bão Haiyan ở Philippines

Theo số liệu mới nhất do Hội đồng quốc gia xử lý và giảm thiểu nguy cơ thiên tai của Philippines (NDRRMC) công bố ngày 19/11, bão Haiyan đã cướp đi sinh mạng của 3.892 người và làm 18.267 người bị thương Một

tuần sau khi cơn bão đi qua, hiện 1.602 người vẫn mất tích

Theo ước tính ban đầu của chính phủ Philippines, tổng thiệt hại trong khu vực bị ảnh hưởng của cơn bão Haiyan lên tới hơn 761 triệu peso (khoảng 17,7 triệu USD), trong đó khu vực nông nghiệp thiệt hại hơn 560 triệu peso

(13 triệu USD)

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) ngày 19/11 cho biết bão Haiyan đã phá hủy 1/3 khu vực trồng lúa của Philippines

và kêu gọi hỗtrợ khẩn cấp hạt giống mới cho nông dân nước này

80 tỷ USD là tổn thất mà Mỹ phải gánh chịu sau khi siêu bão Sandy tràn qua các bang miền Đông Bắc nước này hồi cuối tháng 10 đầu tháng 11 vừa qua, trong đó New York và New Jersey là hai địa phương bị thiệt hại nặng nề nhất.

Đây là con số thiệt hại do thiên tai lớn nhất kể từ trước đến nay, cao hơn cả mức tàn phá của cơn bão Katrina hoành hành nước Mỹ hồi năm 2005

Phát biểu trước báo giới ngày 29/11, Thống đốc bang New Jersey Chris Christie cho biết cơn bão Sandy đã gây thiệt hại lên đến 37 tỷ USD cho nền kinh tế bang này.

Theo thống kê, tại New Jersey, hơn 30.000 ngôi nhà và cửa hiệu bị phá hủy hoàn toàn hoặc hư hại do trận siêu bão, trong khi hàng triệu hộ gia đình bị mất điện

Thiệt hại do bão Sandy gây ra

Khoảng 233.000 người dân bang này phải nhận viện trợ liên bang thông qua Cơ quan quản lý tình trạng khẩn cấp liên bang (FEMA)

Trong khi đó, Thống đốc bang Connecticut Dannel Malloy cũng buộc phải xin trợ cấp liên bang 3,2 tỷ USD để thay mới hoặc sửa chữa hệ thống cơ

sở hạ tầng bị hư hại sau trận bão Sandy, vốn đã bị phá hủy nghiêm trọng khi cơn bão Irene càn quét qua đây hồi tháng 8/2011 và trận bão mùa Đông ngày 7/11 vừa qua

Trước đó, ngày 28/11, Thị trưởng thành phố New York đã tới thủ đô Washington họp bàn với giới lãnh đạo cấp cao để xin khoản trợ cấp liên bang ước tính lên tới hàng tỷ USD cho bang New York

Hồi đầu tuần, Thống đốc bang New York Andrew Cuomo đã nâng mức dự báo thiệt hại do bão Sandy gây ra tại bang này lên 42 tỷ USD so với

ước tính trước đó Tại bang New York, hơn 305.000 ngôi nhà và 265.000 cửa hiệu đã bị phá hủy.

Với sức gió 80km/giờ, ngày 29/10, bão Sandy đã trở thành siêu bão lớn nhất đổ bộ vào bờ biển miền Đông nước Mỹ trong nhiều năm qua Đây cũng được xem là cơn bão gây thiệt hại kinh tế lớn nhất trong lịch sử nước này

Tại các bang mà cơn bão quét qua, nước lũ làm ngập hệ thống tàu điện ngầm và gây ách tắc giao thông

Hàng nghìn ngôi nhà bị phá hủy, mất điện tại 15 bang của Mỹ và hơn 2/3 số trạm xăng phải đóng cửa

II, CÓ NHÀ THÌ GIỮ

1, Những dấu hiệu trước bão:

* Quan sát các hiện tượng trên biển:

Sóng: trước khi bão đến, sóng biển bị gió bão thổi dồn thành từng đợt sóng lừng truyền đi trước bão 1.500 - 2.000 km, nhưng rõ rệt nhất là khi tâm bão còn cách xa chừng 1.000 km, lúc đó chưa có dấu hiệu gì về áp suất và gió Sóng lừng do bão gây ra có hướng trùng với hướng di chuyển của bão Sóng được truyền đi dưới tác dụng của gió có hướng khá ổn định

Nước biển: khi bơi hay lặn xuống nước cảm thấy nước biển nóng hơn bình thường, đồng thời thấy cá chết nổi lềnh bềnh thì sắp có bão Hoặc khi lặn xuống nghe có tiếng réo ầm ầm từ xa tới, tiếng réo phía nào thì bão ở phía đó Bình thường trong những ngày trời yên biển lặng thì biển ít có tiếng động

Khi ngoài biển có bão, gió to sóng lớn làm cho biển động réo ầm ầm, bà con ngư dân còn gọi là “biển kêu”, do tiếng động truyền đi trong nước nhanh hơn trong không khí

Một dấu hiệu nữa là sóng bão dồn vào bờ làm cho nước biển có mùi hôi tanh (của các vật từ dưới đáy biển xông lên), điều này rất dễ nhận thấy và là một hiện tượng báo hiệu là sắp có bão Hoặc những giống tôm cua nhỏ thường sống ở những hòn đá ẩm ướt trên bãi biển, trước khi bão đến chúng thường rúc vào những đám cỏ gần bờ biển, những con sứa trắng trong lập lờ gần mặt nước biển cũng từ từ bơi ngược ra ngoài khơi, các loài chim biển như hải âu, hải yến chuyên sinh sống ngoài biển, rất ít khi bay vào bờ, chỉ

khi nào có bão chúng mới kéo nhau từng đàn, từng lũ bay vào sâu trong đất liền lánh nạn, đó cũng là dấu hiệu ngoài khơi đang có bão.

* Quan sát mây và các hiện tượng quang học:

Trước khi có bão bầu trời quang đãng, trong xanh và nắng nóng, oi bức ngột ngạt, sau đó có xuất hiện mây ti, thường xuất hiện khi tâm bão còn cách

xa 1.000 km Mây ti ở rìa bão thường quan sát thấy từng chùm, sợi trắng như lông tơ hoặc như đuôi ngựa, tức hình chữ V, hoặc như một dải lụa mỏng, thường có màu vàng mỡ gà, buổi sớm hay chiều có màu vàng hồng chói hồng hay đỏ thẫm (ngày có dông cũng có mây này nhưng người quan sát lão luyện có thể phân biệt được chỗ khác nhau về bề dày và về rìa mây)

Mây này tiến dần vào đất liền theo gần đúng hướng đi của cơn bão Bão vào gần thì trời sẽ bị một lớp mây che lấp như một tấm màn màu sữa (mây ti tầng) Trên lớp mây này thường có quầng xuất hiện, mây cứ thấp dần, dày dần, đen dần, có khi nổi lên những hình cục Sau đó khi có mây thấp xuất hiện, màu xám, rải rác, xơ xác, bay rất nhanh và ngày càng nhiều Lúc đó đã

có mưa và gió thổi mạnh

Kinh nghiệm những người đi biển và quan sát trên đảo cho biết nếu mây

có màu nhạt, xung quanh tơi như bông thì báo hiệu một cơn bão lớn và đã hình thành từ lâu; nếu mây rất trắng và từng khối rõ rệt thì báo hiệu cơn bão vừa mới phát sinh, phạm vi nhỏ nhưng mãnh liệt Hướng di chuyển của mây

ti (Ci) là hướng di chuyển của bão Nếu ta thấy mây ti và Cs không thay đổi suốt một thời gian thì bão đang đi thẳng đến chỗ tàu Khi đó thấy áp triều bị phá vỡ

Khi bão tới gần hơn thì thấy mây ti tầng (Cs) gây nên hiện tượng quầng sáng xung quanh mặt trời và mặt trăng Lúc mặt trời mọc hay lặn, ngoài màu

đỏ thẫm thường thấy hàng ngày, còn có màu vàng nhạt làm phản chiếu rõ bóng mây trên nền trời, thậm chí các tia sáng rẽ quạt lúc bình minh, hoặc hoàng hôn có màu xanh lục nhạt, đó là dấu hiệu báo bão cách nơi ta quan sát

80 - 100 km Khi bão đến gần hơn, thấy có mây trung tích (Ac) bầu trời bị bao phủ một lớp mây như bức màn màu trắng sữa Sau đó mây thấp dần, sẫm màu và biến thành màu xám xơ xác, rải rác từng cục bay rất nhanh và ngày càng nhiều, đó là khối mây vũ tầng khổng lồ, rồi mưa và gió ập đến, giật từng hồi ngày càng tăng, bầu trời thấp đen nghịt, sóng nổi lên và bão ập đến

* Cách dự báo thời tiết của dân gian: (tục ngữ Việt Nam):

“Đông Nam có chớp chéo nhau

Thấp sát mặt biển hôm sau bão về”

Chớp xa xuất hiện liên tục, đều đặn, gây nhiễu âm, cản trở hoạt động của máy thu thanh Hướng có chớp sáng nhất là hướng đang có bão hoạt động Đối với vùng ven biển nước ta, trước khi bão tới thường xuất hiện chớp ở hướng Đông - Nam Kinh nghiệm này đã được đúc kết thành ca dao nói trên

Giải thích về mặt khoa học, mưa lớn thường xảy ra khi xuất hiện 2 điều kiện Một là nhiệt độ mặt đất cao, hai là không khí phải có độ ẩm cao Không khí đã nóng lại ẩm, khiến cho nước ở bề mặt trái đất không thể bốc hơi được Mồ hôi trên cơ thể người cũng khó khô đi Khi ấy ta cảm thấy oi bức ngột ngạt khó chịu Tuy nhiên, không phải lúc nào ta thấy oi bức là chuẩn bị có mưa bão đâu nhé

Ráng mỡ gà, ai có nhà thì chống.”

“Ráng” là đám mây phản chiếu ánh mặt trời về buổi sáng hay buổi

chiều Thông thường, trước khi bão, bầu trời quang đãng, trong xanh và nắng nóng, oi bức ngột ngạt, sau đó có xuất hiện mây "ti" (thường xuất hiện khi tâm bão còn cách xa 1.000km) Mây ti ở rìa bão thường xuất hiện từng chùm, sợi trắng như lông tơ hoặc như đuôi ngựa, hình chữ V, hoặc như một dải lụa mỏng, thường có mầu vàng mỡ gà

Ráng mỡ gà thế này là sắp bão

2, Cách phòng tránh bão:

Một số biện pháp phòng, tránh, ứng phó với bão và áp thấp nhiệt đới:

* Biện pháp 1: Các băng rôn hoặc khẩu hiệu rất gây ấn tượng như:

* Biện pháp 2: Kỹ thuật chằng chống tốc mái, đổ nhà

*) Trước mùa mưa bão (trước tháng 6):

a Nhà ở:

- Xây dựng các nhà ở kiên cố, thường xuyên chằng chống nhà cửa để tăng

độ vững chắc nhằm đề phòng bão, áp thấp nhiệt đới Ở các cửa biển, ven biển, nơi trống trải, nếu nhà ở lợp bằng lá, tôn tráng kẽm, fibro xi măng, ngói

có thể dằn lên mái nhà các loại thanh nẹp bằng gỗ, sắt, dây kẽm cỡ lớn hoặc các bao chứa cát để hạn chế tốc mái khi có bão, áp thấp nhiệt đới

+ Chống tốc mái tôn, fibro xi măng bằng bao cát:

+ Đối với nhà mái ngói:

- Kinh nghiệm ở một số vùng thường xuyên có bão, áp thấp nhiệt đới để bảo đảm an toàn tính mạng, người ta làm hầm trú ẩn như sau: tìm một vùng đất cao không bị ngập nước, xung quanh không có cột điện, cây cối lớn Sau

2-3 lớp cao khoảng 1,5m, không nên chắn cao đề phòng gió cuốn, phía trên phủ bằng vật liệu nhẹ Tùy theo độ rộng, mỗi hầm như vậy có thể cho vài chục người trú ẩn khá an toàn.

b Công trình xây dựng: sửa chữa những công trình xuống cấp không đảm

bảo an toàn, nhất là chung cư cũ; khi xây dựng công trình mới cần tính toán đến khả năng chịu lực của công trình trước sự tác động của gió bão, áp thấp nhiệt đới

c Cây xanh: chặt tỉa cành, nhánh của các cây cao, dễ gãy đổ, mục rỗng, nằm

gần nhà ở, lưới điện…; có kế hoạch trồng cây xanh hợp lý, vừa đảm bảo tạo cảnh quan, môi trường sinh thái, vừa đảm bảo chống đỡ được gió bão, áp thấp nhiệt đới

d Điện, viễn thông: duy tu, sửa chữa đường dây điện, đường dây viễn thông

không đảm bảo an toàn và từng bước ngầm hóa hệ thống đường dây điện, đường dây viễn thông, nhất là ở khu vực nội thành

đ Phương tiện, tàu thuyền: kiểm tra số lượng tàu thuyền, kiểm tra đăng

kiểm, ngư trường hoạt động của tàu thuyền Đối với các tàu thuyền không đạt tiêu chuẩn chất lượng, sẽ không gia hạn hoạt động; đối với các tàu thuyền không trang bị đủ các phương tiện an toàn thì buộc chủ tàu thuyền phải trang bị đủ mới được gia hạn hoạt động Mở các lớp bồi dưỡng nghiệp

vụ đi biển, đào tạo thuyền trưởng hạng nhỏ cho ngư dân

e Công trình phục vụ sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp: kiểm tra, gia cố bờ

vùng, bờ thửa, sửa chữa các đập, cống bọng, trang bị lại các nắp cống bị hư hỏng, bổ sung nắp cống còn thiếu; kiểm tra và sửa chữa các máy bơm, trạm bơm tiêu, nạo vét kênh mương… nhằm bảo vệ sản xuất, bảo vệ ao hồ nuôi trồng thủy sản

g Giao thông:

- Kiểm tra hệ thống thoát nước, nạo vét các hố ga, cống rãnh bị bồi lắng, lắp đặt mới hệ thống cống… nhằm đảm bảo cho việc tiêu thoát nước trong mùa mưa bão;

- Kiểm tra, nâng cấp, sửa chữa các cây cầu yếu, không đảm bảo an toàn;

- Kiểm tra hoạt động của các bến đò ngang, đò dọc, nhất là việc trang bị các thiết bị an toàn và tải trọng cho phép của các đò…

*) Ứng phó với bão, áp thấp nhiệt đới:

a Đang ở trong nhà kiên cố:

- Bịt kín cửa và các khe cửa, cửa càng kín gió thì chống bão, áp thấp nhiệt đới càng tốt, vì vậy phải đóng kín cửa để tránh gió thổi tốc vào nhà Nhà kiên cố vẫn có thể bị tàn phá, cho dù không bị sập

- Không ra ngoài khi có mưa to, gió mạnh để tránh bị cây ngã đổ đè lên người, gió quật ngã hay tôn bay chém vào người Cần chú ý, khi tâm bão, áp thấp nhiệt đới đến thì gió và mưa ngừng hẳn, trời quang mây tạnh, nhưng ngay sau đó gió, mưa lại nổi lên với hướng ngược lại, vì vậy sau vài giờ bão,

áp thấp nhiệt đới đi qua mới nên rời khỏi nhà

b Đang ở trong nhà không kiên cố:

- Nên chủ động sơ tán đến các nhà kiên cố, các công trình công cộng kiên

cố như trụ sở cơ quan nhà nước, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa… để trú ẩn; tuyệt đối không ở lại trên các chòi canh, lồng bè nuôi trồng hải sản;

- Nếu có đào hầm trú ẩn thì phải nhanh chóng sơ tán xuống hầm

c Đang đi trên đường: nhanh chóng chọn một nơi an toàn như trụ sở cơ

quan nhà nước, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa… để trú ẩn; tránh núp dưới bóng cây, nhà tạm bợ, những nơi có nhiều bảng hiệu quảng cáo… dễ gây tai nạn

d Đang ở trên tàu thuyền:

Thường xuyên theo dõi tin dự báo thời tiết trên các phương tiện thông tin, hệ thống tín hiệu báo bão, đồng thời chú ý quan sát bầu trời và mặt biển để nhận biết thời tiết Khi nhận được tin bão, áp thấp nhiệt đới thì tùy thuộc vào vị trí của tàu thuyền đang hoạt động, vị trí cường độ hướng di chuyển của bão, áp thấp nhiệt đới mà kịp thời cho tàu thuyền vào bờ hoặc tránh xa vùng ảnh hưởng của bão, áp thấp nhiệt đới

- Tàu thuyền đang ở xa bờ biển:

+ Điều khiển tàu thuyền tránh xa vùng bão, áp thấp nhiệt đới có khả năng

đi tới:

· Nếu tàu thuyền đang nằm ở phía bên phải hướng di chuyển của bão, áp

thấp nhiệt đới thì phải cho tàu thuyền chạy ngược gió, gió thổi lệch mũi trước mạn phải, góc lệch lớn hay nhỏ tùy thộc vào sức đẩy của tàu thuyền, tức là chạy về hướng Bắc - Đông Bắc;