hồ sơ dự thi dạy học tích hợp liên môn bài sự chuyển thể của các chất

+ Sự phân bố lượng mưa trên thế giới - Xác định chủ đề tích hợp liên môn - Trường thành lập từng nhóm GV dạy các môn học khác nhau trong từng lớp, sau đó xem xét tất cả các sơ đồ mục tiê

Phiếu thông tin về giáo viên (hoặc nhóm giáo viên) dự thi

- Sở giáo dục và đào tạo thành phố Hà Nội

- Trường THPT Thực nghiệm, Viện KHGD Việt Nam

Địa chỉ: 50 Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội

Điện thoại: ; Email:

- Thông tin về giáo viên (hoặc nhóm không quá 03 giáo viên):

1 Họ và tên : Trần Thị Thùy

Ngày sinh: 08/03/1985 Môn: Vật lý Điện thoại: 0978470898; Email: dieuthuy123456@gmail.com

2 Họ và tên: Mai Thị Vân

Ngày sinh:10/01/1975 Môn : Địa lý Điện thoại: 01689191152 Email:maivanlieugiai@gmail.com

HỒ SƠ DẠY HỌC GỒM

I Lựa chọn và xây dựng chủ đề tích hợp

II Phân công trách nhiệm

III Xác định mục tiêu dạy học

IV Xây dựng câu hỏi khung

V Đối tượng dạy học của bài học

VI Thiết bị dạy học, học liệu

VII Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể

VIII Kiểm tra đánh giá

IX Một số hình ảnh học tập và bài kiểm tra của học sinh

HỒ SƠ DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP MƯA VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI MƯA

I Lựa chọn và xây dựng chủ đề tích hợp

Cùng với GV toàn trường, để xây dựng các chủ đề tích hợp chúng tôi đã thực hiện các bước:

- Xây dựng bảng chương trình và chuẩn chương trình

Đầu tiên, các nhóm môn đều xây dựng bảng chương trình theo tháng và theo tuần

MÔN LỚP

Chủ đề

3

Tuần 4

Tuần 1

Tuần 2

Tuần 3

Tuần 4

Tuần 1

Tuần 2

vv…

Mạch nội

dung

Tiếp đó, các nhóm môn xây dựng bảng chương trình có thể hiện chuẩn chương trình

Môn ……… Lớp…………

Chủ đề

3

Tuần 4

Tuần 1

Tuần 2

Tuần 3

Tuần 4

Tuần 1 Tuần

2

Tuần 3 Mạch nội

dung

Chuẩn

chương

trình

Tiếp đó, các tổ chuyên môn của nhà trường (tổ Tự nhiên và Xã hội) xây dựng sơ đồ chương trình chung cho tổ và sau đó nhà trường xây dựng sơ đồ chương trình thống nhất cho tất cả các bộ môn (theo tháng)

Cụ thể

Môn học Tháng 11 Tháng 4

+ Sự nóng chảy + Sự bay hơi (sự bay hơi, sự ngưng tụ, các yếu tố ảnh hưởng tới sự bay hơi và ngưng tụ) + Sự sôi

Địa lý Ngưng đọng hơi nước trong khí

quyển Mưa + Quá trình ngưng đọng hơi nước trong khí quyển

+ Các yếu tố ảnh hưởng tới lượng mưa

+ Sự phân bố lượng mưa trên thế giới

- Xác định chủ đề tích hợp liên môn

- Trường thành lập từng nhóm GV dạy các môn học khác nhau trong từng lớp, sau đó xem xét tất cả các sơ đồ mục tiêu

- Nhóm giáo viên xác định sự kết nối giữa kiến thức và những kĩ năng mà học sinh cần

đạt qua bảng mô tả mục tiêu, từ đó chọn các chủ đề có thể tích hợp được.

Những tiêu chí mà chúng tôi lựa chọn chủ đề tích hợp tốt để giảng dạy là chủ đề đó cần:

+ Liên quan tới cuộc sống và sở thích của học sinh (mưa, bay hơi, ngưng tụ – diễn

ra thường xuyên trong đời sống hàng ngày của chúng ta)

+ Củng cố chuẩn nội dung và kĩ năng (theo đúng chuẩn kiến thức kỹ năng mà Bộ giáo dục đã quy định)

+ Tích hợp kiến thức của nhiều môn học (hai môn là địa lý và vật lý)

+ Thông qua chủ đề mà học sinh có cơ hội khám phá và nghiên cứu, có cơ hội để phát triển các năng lực mà HS cần có trong thế kỉ 21: thu thập xử lý thông tin, ứng dụng CNTT, thuyết trình, làm việc hợp tác, tư duy sáng tạo, tư duy phê phán,

- Từ bảng chuẩn kiến thức kỹ năng của các môn đã được thông kê, chúng tôi thấy có sự trùng lặp và liên quan kiến thức của hai môn vật lý và địa lý (như ở bảng trên) Chúng

tôi quyết định đưa ra chủ đề tích lợp liên môn “Mưa – các yếu tố ảnh hưởng tới lượng mưa”

- Xem xét và sửa đổi trình tự bài học

Sau khi xác định được chủ đề, nhóm giáo viên thảo luận với nhau để chọn những chủ đề trong mỗi môn học cho chủ đề tích hợp liên môn Sau đó, chúng tôi thảo luận để cấu trúc lại trình tự các chủ đề (ví dụ: chủ đề này nên dạy trước, chủ đề kia dạy sau) để

điều chỉnh lại thời điểm dạy học (nếu cần thiết) Việc thay đổi này phải đảm bảo không ảnh hưởng nhiều tới logic nội dung môn học và logic của chủ đề

Cụ thể

Vật lý Chất rắn chất lỏng, sự chuyển thể

Địa lý Ngưng đọng hơi nước trong khí

quyển mưa

- Như vậy chuyển chương VII của vật lý 10 lên sau chương I

II Phân công trách nhiệm

Để thiết kế các đơn vị bài học tích hợp, chúng tôi cùng làm việc hợp tác với nhau Sau khi phân tích bảng mô tả và lựa chọn chủ đề tích hợp, các nhóm xác định người dạy

chính (sau đây chúng tôi tạm gọi đó là GV môn chính, các môn khác liên quan trong chủ

đề gọi là GV môn phối hợp) của chủ đề tích hợp đã lựa chọn Mỗi nhóm có một trưởng nhóm (GV môn chính) có nhiệm vụ điều hành và đảm bảo sự phối hợp có hiệu quả công

việc và giữa các thành viên trong nhóm trong quá trình thực hiện và phân rõ sự hỗ trợ của

GV môn phối hợp với GV môn chính

Cụ thể

Tên giáo viên Môn giảng dạy Nội dung công việc Ghi chú

Trần Thị

Thùy

(GV chính)

Vật lý

- Lập bảng chương trình và chuẩn chương trình môn vật lý 10

- Xác định mục tiêu bài học và mục tiêu chung

- Lập kế hoạch giảng dạy cụ thể

- Lập bảng câu hỏi khung

- Thiết kế giáo án giảng dạy

- Trực tiếp giảng dạy

- Thiết kế phương án kiểm tra, đánh giá

- Thực hiện kiểm tra đánh giá

Mai Thị Vân

(GV phối hợp)

Địa lý - Lập bảng chương trình và chuẩn

chương trình môn địa lý 10

- Xác định mục tiêu bài học môn

địa lý

- Tham gia vào việc thiết kế giáo

án giảng dạy

III Xác định mục tiêu dạy học

Chủ đề này liên quan đến kiến thức, kĩ năng, thái độ của một số môn học như: Vật lý, Địa

Lý Cụ thể như sau:

Về kiến thức - Kĩ năng:

Môn vật lý – Bài 38: Sự

chuyển thể của các chất Môn địa lý – Bài 13: Ngưng đọng

hơi nước trong khí quyển Mưa

Mục tiêu của cả bài tích hợp

Về kiến thức

- Viết được công thức tính

nhiệt nóng chảy của vật rắn

Q = λ.m

- Phân biệt được hơi khô

và hơi bão hoà

- Viết được công thức tính

nhiệt hoá hơi Q = L.m

Về kỹ năng

- Vận dụng được công thức

Q = λ.m, Q = L.m để giải

các bài tập đơn giản

- Giải thích được quá trình

bay hơi và ngưng tụ dựa

trên chuyển động nhiệt của

phân tử

- Giải thích được trạng thái

hơi bão hoà dựa trên sự cân

bằng động giữa bay hơi và

ngưng tụ

Về khiến thức

- Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa

- Nêu được sự phân

bố lượng mưa trên thế giới

Về kĩ năng:

- Giải thích được

hiện tượng ngưng đọng hơi nước trong khí quyển

- Phân tích bản đồ

và đồ thị phân bố lượng mưa theo vĩ độ

Về kiến thức

- Viết được công thức tính nhiệt nóng chảy của vật rắn Q = λ.m

- Phân biệt được hơi khô và hơi bão hoà

- Viết được công thức tính nhiệt hoá hơi Q = L.m

- Nêu được sự phân bố lượng mưa trên thế giới

Về kỹ năng

- Vận dụng được công thức Q = λ.m, Q = L.m để giải các bài tập đơn giản

- Giải thích được quá trình bay hơi

và ngưng tụ dựa trên chuyển động nhiệt của phân tử

- Giải thích được trạng thái hơi bão hoà dựa trên sự cân bằng động giữa bay hơi và ngưng tụ

- Phân tích bản đồ và đồ thị phân

bố lượng mưa theo vĩ độ

- Cùng với việc phát triển các kĩ năng và năng lực của từng môn học, việc thực hiện bài học này phát triển một số năng lực cần thiết cho HS trong thế kỉ 21 như:

+ Vận dụng kiến thức đã học vào đời sống hằng ngày

+ Có khả năng tự tìm kiếm chọn lọc thông tin; biết cách liên kết thông tin rời rạc từ nhiều bài học, nhiều bộ môn khác nhau thành một hệ thống thông tin duy nhất

+ Có những kỹ năng cần thiết như : Làm việc nhóm, trình bày thông tin, thuyết trình thông tin, phản biện…

+ Có khả năng tự giải quyết vấn đề

+ Có khả năng đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề

+ Có khả năng tổ chức công việc, làm chủ thời gian

Về thái độ:

- HS hiểu rõ được ý nghĩa của bài học, từ bài học có thể giải thích các hiện tượng tự

nhiên, các hiện tượng thực tế hàng ngày

- Qua bài học rèn luyện thái độ nghiêm túc, cẩn thận và hợp tác trong công việc để đạt được hiệu quả cao nhất

- Tích cực hoạt động, tự đặt câu hỏi và trả lời, biết quan sát, làm việc nhóm

- Kích thích HS hứng thú với việc sử dụng công nghệ thông tin và sử dụng tích hợp kiến thức của các môn học để mở mang tri thức, giải quyết vấn đề đặt ra trong cuộc sống

IV Xây dựng câu hỏi khung

Với mỗi chủ đề, chúng tôi bàn bạc để tạo ra các câu hỏi cốt lõi và xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở Trên cơ sở đó, các môn đưa ra câu hỏi nội dung (CHND) và xây dựng các hoạt động bài học

Câu hỏi cốt lõi

Câu hỏi gợi mở

1

Hoạt động

bài học

Hoạt động bài học

Hoạt động bài học

Hoạt động bài học

Hoạt động bài học

Hoạt động bài học

Tại sao lại có mưa, những yếu tố ảnh hưởng tới lượng mưa là gi?

Sự chuyển thể của các chất có những

đặc điểm gì?

Quá trình hình thành mưa và các yếu tố ảnh hưởng tới lượng mưa

Thực tế về phân bố lượng mưa trên thế giới như thế nào/

Đặc điểm

của quá

trình nóng

chảy

Đặc điểm của quá trình bay hơi và ngưng tụ là gì?

Quá trình hình thành mưa như thế nào?

Lượng mưa ảnh hưởng bởi các yếu tố gì?

Phân bố lượng mưa trên thế giới như thế nào?

Biểu đồ phân bố lượng mưa trên thế giới

có đặc điểm gì?

Quá trình

nóng chảy,

nhiệt nóng

chảy

Quá trình bay hơi va ngưng tụ, nhiệt hóa hơi

Quá trình ngưng tụ hơi nước trong khí quyển.

Các yếu tố ảnh hưởng tới lượng mưa

Phân bố lượng mưa trên thế giới.

Phân tích biểu đồ lượng mưa trên tế giới.

Câu hỏi cụ thể

V Đối tượng dạy học của bài học

- Học sinh lớp 10A trường THPT Thực Nghiệm, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Địa chỉ: 50 Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội)

- Sĩ số : 47 học sinh, chia làm 4 nhóm, mỗi nhóm từ 9 đến 10 học sinh

VI Thiết bị dạy học, học liệu

- Để thực hiện bài học này, GV và HS phải sử dụng:

+ Sách Giáo khoa của các môn Vật lý 10, Địa lý 10

+Các video sưu tầm cách liên quan đến bài học và video tự quay HS sử dụng máy tính để tìm kiếm tư liệu qua Internet, quay phim, chụp ảnh rồi dùng một số phần mềm làm phim, clip, ghép ảnh

Proshow Producer: Proshow Producer, Flash; Video Convert Maste ; VLC Media Player

+ GV và HS sử dụng một số phần mềm như MS Power point, MS Word

+Bản đồ phân bố lượng mưa trên Thế Giới và bản đồ tự nhiên thế giới, bảng phụ, SGK,SGV, bài soạn, chuẩn kiến thức, kĩ năng

- GV chuẩn bị một số phiếu học tập

- Phiếu học tập: (Giáo viên cắt nhỏ ra từng phần, yêu cầu học sinh điền đầy đủ thông tin và ghép các phần vào với nhau để được những nội dung chính xác)

SỰ NÓNG CHẢY VÀ ĐÔNG ĐẶC

Quá trình chuyển thể từ thể rắn sang thể lỏng của các chất goi là ………

Quá trình chuyển ngược lại từ thể lỏng sang thể rắn của các chất gọi là

………

Làm thí nghiệm khảo sát quá trình nóng chảy và đông đặc đối với nhiều chất rắn kết tinh như đồng, nhôm, sắt,… người ta đi tới kết luận:

+ Mỗi chất rắn kết tinh có một nhiệt độ nóng chảy không đổi các định ở mỗi áp cho trước

+ Các chất rắn vô định hình không có nhiệt độ nóng chảy xác định

Đối với đa số các chất rắn thể tích của chúng tăng khi nóng chảy và giảm khi đông đặc

Đối với các chất có thể tích tăng khi nóng chảy, nhiệt độ nóng chảy của chúng tăng theo áp suất bên ngoài Ngược lại, đối với các chất có thể tích giảm khi nóng chảy, nhiệt

độ nóng chảy của chúng giảm khi áp xuất bên ngoài tăng

* Nhiệt nóng chảy

Nhiệt lượng cung cấp cho chất rắn trong quá trình nóng chảy gọi là nhiệt nóng chảy của chất rắn đó Nhiệt nóng chảy Q tỉ lệ với khối lượng m của chất rắn:

m

Q=λ

Trong đó hệ số tỉ lệ gọi là nhiệt nóng chảy riêng Giá trị λ phụ thuộc vào

……… của chất rắn, có độ lớn bằng ……… cần cung cấp để làm nóng chảy hoàn toàn 1kg chất rắn đó ở nhiệt độ nóng chảy

* Ứng dụng: Các kim loại được nấu chảy và giữ ở nhiệt độ cao hơn nhiệt độ nóng

chảy tc của chúng để đúc các chi tiết máy, đúc tượng và chuông, để luyện thành gang thép

và các hợp kim khác nhau

SỰ BAY HƠI

Quá trình chuyển từ thể lỏng sang thể khí (hơi) ở bề mặt chất lỏng gọi là sự bay hơi Quá trình chuyển ngược lại từ thể khí (hơi) sang thể lỏng gọi là sự ngưng tụ

Nếu đặt bản thủy tinh gần miệng côc nước nóng ta thấy trên mặt bản thủy tinh xuất hiện các giọt nước: ……… từ cốc nước đã bay lên đọng thành cốc

Do một số phần tử nước ở bề mặt của nước có động năng chuyển động nhiệt lớn, nên chúng có thể thắng được công cản do lực hút của các phần tử nước nằm trên bề mặt của nước và thoát ra khỏi mặt nước, trở thành các phần tử hơi nước Đồng thời khi đó cũng xảy ra quá trình ngưng tụ do một số phân tử hơi nước chuyển động nhiệt hỗn loạn

va chạm vào mặt nước, bị các phần tử nước nằm trên bề mặt của nước hút chúng vào trong nước

Sau mỗi đơn vị thời gian, nếu số phần tử chất lỏng thoát khỏi bề mặt chất lỏng nhiều hơn số phân tử hơi bị hút vào trong chất lỏng nhiều hơn số phần tử chất lỏng thoát ra khỏi

bề mặt chất lỏng, thì ta nói chất hơi bị “ngưng tụ”

* Hơi khô và hơi bão hòa

+ Khi tốc độ bay hơi lớn hơn tốc độ ngưng tụ, áp suất hơi tăng dần và hơi ở

phia trên bề mặt chất lỏng là hơi khô Hơi khô tuân theo định luật Bôi – lơ – Ma – ri

– ốt

+ Khi tốc độ bay hơi bằng tốc độ ngưng tụ, hơi ở phía trên mặt chất lỏng là hơi bão hòa có áp suất đạt giá trị cực đại gọi là áp suất hơi bão hòa Áp suất hơi bão hòa không phụ thuộc thể tích và không tuân theo định luật Bôi – lơ – Ma – ri – ốt, nó chỉ phụ thuộc và bản chất và nhiệt độ của chất lỏng

* Ưng dụng

Nước biển, sông, hồ,… không ngừng bay hơi tạo thành mây, sương mù, mưa, làm cho khí hậu điều hòa và cây cối phát triển Sự bay hơi nước biển được sử dụng trong ngành sản xuất muối Sự bay hơi nước biển được sử dụng trong ngành sản xuất muối Sự bay hơi của amôniac, frêôn,… được sử dụng trong kĩ thuật làm lạnh

SỰ SÔI

Quá trình chuyển từ thể lỏng sang thể khí xảy ra ở cả bên trong và trên bề mặt chất lỏng gọi là ………

Dưới áp suất chuẩn, mỗi chất lỏng sôi ở nhiệt độ xác định và không thay đổi.

Nhiệt độ sôi của chất lỏng còn phụ thuộc áp suất chất khí ở phía trên bề mặt chất lỏng Áp suất chất khí càng lớn, nhiệt độ sôi càng cao và ngược lại

Nhiệt lượng cung cấp cho khối chất lỏng trong quá trình sôi được gọi là nhiệt hóa hơi của khối chất lỏng ở nhiệt độ sôi Nhiệt hóa hơi Q tỉ lệ thuận với khối lượng m của phần chất lỏng đã biến thành khí (hơi) ở nhiệt độ sôi:

Q=Lm Trong đó hệ số tỉ lệ L là nhiệt hóa hơi riêng phụ thuộc ………… của chất lỏng bay hơi Đơn vị đo của L là ………

VII Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể

Dựa vào nục tiêu dạy học, phương tiện dạy học và đối tượng dạy học đã được xác định

ở trên chúng tôi thiết kế tiến trình dạy học cụ thể như sau:

Hoạt động của giáo viên và học sinh Kết quả hoạt động và nội dung chính GV: Thực hiện thí nghiệm mô phỏng

hoặc cho học sinh quan sát video về sự

chuyển thể của một số chất

GV hỏi: Sự chuyển thể (còn gọi là sự

chuyển pha) của các chất có những đặc

điểm gì?

- Sơ bộ cho khi điều kiện tồn tại thay đổi, các chất có thể chuyển thể từ rắn sang lỏng, lỏng sang khí và ngược lại

- Nhận nhiệm vụ: nghiên cứu những đặc

điểm của sự chuyển pha của các chất

Quá trình nóng chảy nhiệt nóng chảy GV: Cho học sinh tiến hành thí nghiệm ảo

mô tả quá trình nung nóng thiếc

GV: Yêu cầu học sinh vẽ đồ thị biểu diễn

sự biết đổi của nhiệt độ theo thời gian

Xác định nhiệt độ nóng chảy và nhận xét

quá trình nóng chảy?

HS: Tiến hành nghiên cứu theo yêu cầu

của giáo viên và đưa ra nhận xét

GV: Nhận xét câu trả lời và thể chế hóa

kiến thức, đưa ra công thức nhiệt nóng

chảy

- Quá trình chuyển thể từ rắn sang lỏng được

gọi là quá trình nóng chảy

- Nhiệt độ nóng cháy của các chất khác nhau

là khác nhau

- Nhiệt lượng cung cấp cho chất rắn trong quá trình nóng chảy gọi là nhiệt nóng chảy

Q = λ.m Trong đó m là khối lượng của chất rắn, λ là nhiệt nóng chảy riêng của chất rắn và đo bằng J/kg

Quá trình bay hơi