Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử
Trang 1Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 1
ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
Tiểu luận môn Môi trường kinh doanh
Đề tài
Ảnh hưởng của pháp luật đối với
thương mại điện tử
GVHD: TS Trịnh Quốc Trung
Lớp: ĐH25MARK
Nhóm: 6
TPHCM, tháng 12 năm 2011
Trang 2Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 2
Trang 3Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 3
DANH SÁCH NHÓM 6 2
Lời mở đầu 4
I.VÀI NÉT VỀ KINH DOANH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 5
1 Khái niệm 5
2 Đặc điểm của các công ty kinh doanh thương mại điện tử ở Việt Nam 5
3 Lợi ích của thương mại điện tử 7
II.ẢNH HƯỞNG CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI KINH DOANNH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TƯ 9
1 Sự cần thiết xây dựng luật thương mại điện tử 9
2 Các vấn đề pháp lý trong thương mại điện tử 10
3 Bộ luật quy định về kinh doanh thương mại điện tử 15
4 Luật giao dịch điện tử của việt nam 19
5 Pháp luật của Việt Nam về an ninh và bảo mật thông tin về thương mại điện tử 22
6 Pháp luật Việt nam về thanh toán điện tử, thuế và kê khai điện tử 23
7 Luật sở hữu trí tuệ 24
III NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN TỒN TẠI CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VIỆT NAM 24
IV MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH KINH DOANH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 25
V.KẾT LUẬN 26
Trang 4Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 4
Lời mở đầu
Thương mại điện tử xuất hiện cùng với sự phổ cập về Internet và máy tính từ cuối
những năm 1990 và đầu năm 2000 Trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, nó nổi lên là một
hình thức kinh doanh mang lại nhiều lợi nhuận, và thuận tiện khi thực hiện các giao dịch
xuyên quốc gia
Nước ta đang trong quá trình tích cực hội nhập vào kinh tế khu vực và thế giới,
thương mại điện tử sẽ giúp Việt Nam thực sự bước vào sân chơi toàn cầu Đòi hỏi nước ta
phải có sự chuẩn bị thật chu đáo trước mức độ cạnh tranh gay gắt của thị truờng thế giới,
điều này sẽ giúp cho các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao được sức cạnh tranh, phát triển
các ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào trong kinh doanh
Tuy nhiên, thương mại điển tử là một thị trường hoàn toàn mới, khác hẳn so với thị
trường truyền thống lâu nay, một thị trường phi biên giới Vì vậy, nó đòi hỏi Nhà nước phải
có các chính sách và tạo lập được một môi trường pháp luật phù hợp để giúp các doanh
nghiệp Việt Nam ứng dụng tốt thương mại điện tử, và bảo đảm an ninh thương mại điện tử
ngày nay nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của thương mại điện tử
Nhóm chúng em đã chọn đề tài “Ảnh hưởng của pháp luật đối với các doanh nghiệp
thương mại điện tử” để tìm hiểu Vì có những hạn chế về lượng kiến thức và tài liệu tham
khảo nên sẽ không tránh khỏi những sai sót Nhóm chúng em rất mong nhận được nhận xét
và sự hướng dẫn của thầy bộ môn để đề tài của chúng em được hoàn thiện hơn nữa Cảm ơn
thầy
Trang 5Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 5
I VÀI NÉT VỀ KINH DOANH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
1 Khái niệm
Cho đến hiện tại có nhiều định nghĩa khác nhau về thương mại điện tử Các định
nghĩa này xem xét theo các quan điểm, khía cạnh khác nhau Theo quan điểm truyền thông,
thương mại điện tử là khả năng phân phối sản phẩm, dịch vụ, thông tin hoặc thanh toán
thông qua một mạng ví dụ Internet hay world wide web
Một vài khái niệm khác về thương mại điện tử:
Theo quan điểm giao tiếp, thương mại điện tử liên quan đến nhiều hình thức trao
đổi thông tin giữa doanh nghiệp với nhau, giữa khách hàng với doanh nghiệp và giữa khách
hàng với khách hàng
Theo quan điểm quá trình kinh doanh: thương mại điện tử bao gồm các hoạt động
được hỗ trợ trực tiếp bởi liên kết mạng
Theo quan điểm môi trường kinh doanh: thương mại điện tử là một môi trường cho
phép có thể mua bán các sản phẩm, dịch vụ và thông tin trên Internet Sản phẩm có thể hữu
hình hay vô hình
Theo quan điểm cấu trúc: thương mại điện tử liên quan đến các phương tiện
thông tin để truyền: văn bản, trang web, điện thoại Internet, video Internet
Thương mại điện tử (E-Commerce hay E-Business) là quy trình mua bán hàng hóa
và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử và mạng viễn thông, đặc biệt là qua máy tính
và mạng Internet Thương mại điện tử (Electronic Commerce), một yếu tố hợp thành của nền
"Kinh tế số hóa", là hình thái hoạt động thương mại bằng các phương pháp điện tử; là việc
trao đổi thông tin thương mại thông qua các phương tiện công nghệ điện tử mà nói chung là
không cần phải in ra giấy trong bất cứ công đoạn nào của quá trình giao dịch (nên còn gọi là
"Thương mại không có giấy tờ") (Theo Wikipedia)
2 Đặc điểm của các công ty kinh doanh thương mại điện tử ở Việt Nam
Tiềm năng phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam trong các năm gần đây là rất
cao:
- Việt Nam là nước xuất khẩu nhiều mặt hàng, thương mại điện tử giúp doanh
nghiệp tìm kiếm khách hàng trên toàn thế giới
- Việt Nam có thể “xuất khẩu” dịch vụ, sản phẩm thông tin, sản phẩm tri thức bằng
cách bán qua mạng Internet
- Du lịch Việt Nam cần tận dụng thương mại điện tử để quảng bá, cho đặt dịch vụ
qua mạng, thanh toán qua mạng, hỗ trợ du khách qua mạng
- Nhà nước chủ trương thúc đẩy thương mại điện tử phát triển
- Công nghệ thông tin, Internet ở Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục phát triển nhanh.
- Chính những khả năng, lợi ích thương mại điện tử mang lại cho doanh nghiệp, nhà
đầu tư là động cơ lớn thúc đẩy doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử
Trang 6Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 6
- Nhân lực Việt Nam tiếp thu công nghệ mới nhanh, đặc biệt là công nghệ thông tin
trong lĩnh vực thương mại điện tử Việt Nam
Hiện nay, thương mại điện tử ở Việt Nam được tận dụng phục vụ việc marketing,
bán hàng cho doanh nghiệp là chính Ngoài ra, một số website sàn giao dịch B2B, siêu thị
điện tử B2C, website C2C như rao vặt, đấu giá , website thông tin (tin tức là chính) đã
được xây dựng và đưa vào hoạt động Thanh toán qua mạng trong và ngoài nước vẫn còn rất
ít ỏi và bất tiện Doanh số từ mô hình B2B vẫn hầu như chưa có, trong khi doanh số B2B
xấp xỉ 80 – 90% tổng giá trị giao dịchthương mại điện tử trên toàn cầu
Đặc biệt là sự bùng nổ về số người sử dụng Internet:
Bảng: Số người sử dụng Internet Việt nam 2003 - 2008
Tháng 05 năm Số người dùng % dân số sử dụng Số tên miền vn đã đăng ký
(Nguồn: Trung tâm Internet Việt nam)
Vào năm 2006, thương mại điện tử được công nhận chính thức tại Việt Nam khi
Luật Giao dịch điện tử, Luật Thương mại (sửa đổi), Bộ luật Dân sự (sửa đổi) và Nghị định
Thương mại điện tử có hiệu lực Năm 2006 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch tổng thể
phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2006-2010 theo Quyết định số 222/2005/QĐ-TTg
ngày 15 tháng 9 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ
Cũng trong năm 2006, thương mại điển tử đã phát triển khá ngoạn mục cùng với
những thành tựu phát triển kinh tế nhanh và ổn định của nước ta Đây là năm đánh dấu sự
hội nhập kinh tế quốc tế sâu sắc và toàn diện của Việt Nam Việt Nam đã trở thành
thành viên chính thức thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Thương mại điện
tử tiếp tục tăng trưởng sẽ là một nhân tố thúc đẩy nền kinh tế của ta tăng trưởng mạnh mẽ
trong những năm tiếp theo
Các doanh nghiệp quan tâm đến thương mại điện tử trước hết được thể hiện qua
hoạt động giao dịch mua bán tại các sàn thương mại điện tử (e-Marketplace) sôi động, dịch
vụ kinh doanh trực tuyến phong phú Đồng thời, số lượng các website doanh nghiệp, đặc
biệt là website mang tên miền Việt Nam ( vn) tăng nhanh, số lượng cán bộ từ các doanh
nghiệp tham gia các khóa đào tạo kỹ năng thương mại điện tử lớn hơn so với năm trước Rất
Trang 7Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 7
nhiều doanh nghiệp đã nhận thấy được những lợi ích thiết thực của thương mại điện tử thông
qua việc cắt giảm được chi phí giao dịch, tìm được nhiều bạn hàng mới từ thị trường trong
nước và nước ngoài, số lượng khách hàng giao dịch qua thư điện tử nhiều hơn Nhiều doanh
nghiệp đã ký được hợp đồng với các đối tác thông qua sàn giao dịch thương mại điện tử
Rõ ràng, thương mại điện tử ngày càng chứng minh được tính ưu việt của mình
bằng việc cho phép tiến hành các thương vụ ở mọi lúc, mọi nơi một cách thuận tiện, thời
gian giao dịch có thể lên tới 24 giờ mỗi ngày cả 7 ngày trong tuần Thông qua mạng Internet,
các giao dịch điện tử được tiến hành trên phạm vi toàn cầu Với lợi thế này một công ty nhỏ
cũng có khả năng như một công ty xuyên quốc gia Để có được một mạng lưới khách hàng
trên thế giới, các công ty xuyên quốc gia đã phải đầu tư rất nhiều tiền của và thời gian nhưng
nay các công ty đa quốc gia này đang phải chịu cạnh tranh với hàng vạn công ty nhỏ đã xuất
hiện trong mắt các khách hàng trên toàn thế giới nhờ có thương mại điện tử Đối với Việt
Nam, trong điều kiện phát triển kinh tế đất nước và hội nhập nền kinh tế toàn cầu, để đảm
bảo sự tồn tại và phát triển, đòi hỏi các doanh nghiệp phải sử dụng những kĩ thuật công nghệ
mới, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin, Internet và thương mại điện tử trong quá
trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
Thực tế cho thấy, trong những năm qua, một số doanh nghiệp tại Việt Nam đã từng
bước sử dụng Internet, hội nhập thương mại điện tử và thu được những kết quả đáng kể Tuy
nhiên, trong quá trình hội nhập, các doanh nghiệp Việt Nam cũng giống như một số doanh
nghiệp tại các nước đang phát triển đang đứng trước một số khó khăn đáng kể như việc thiếu
nguồn vốn, nguồn nhân lực, những cơ sở pháp lí cho việc triển khai thương mại điện tử tại
doanh nghiệp Bên cạnh đó, việc tồn tại những hạn chế trong hiểu biết bản chất, đặc điểm,
lợi ích ứng dụng thương mại điện tử trong doanh nghiệp của người lãnh đạo, nhân viên cũng
như thói quen mua hàng truyền thống (theo kiểu họp chợ) của người dân, cũng là một
trong những cản trở lớn đối với trong quá trình hội nhập thương mại điện tử ở các doanh
nghiệp tại Việt Nam
3 Lợi ích của thương mại điện tử
a Lợi ích đối với công ty:
- Mở rộng thị trường: Với chi phí đầu tư nhỏ hơn nhiều so với thương mại truyền
thống, các công ty có thể mở rộng thị trường, tìm kiếm, tiếp cận người cung cấp, khách hàng
và đối tác trên khắp thế giới Việc mở rộng mạng lưới nhà cung cấp, khách hàng cũng cho
phép các tổ chức có thể mua với giá thấp hơn và bán được nhiêu sản phẩm hơn
- Giảm chi phí sản xuất: Giảm chi phí giấy tờ, giảm chi phí chia xẻ thông tin, chi
phí in ấn, gửi văn bản truyền thống
- Cải thiện hệ thống phân phối: Giảm lượng hàng lưu kho và độ trễ trong phân
phối hàng Hệ thống cửa hàng giới thiệu sản phẩm được thay thế hoặc hỗ trợ bởi các
showroom trên mạng, ví dụ ngành sản xuất ô tô (như Ford Motor) tiết kiệm được chi phí
hàng tỷ USD từ giảm chi phí lưu kho
- Vượt giới hạn về thời gian: Việc tự động hóa các giao dịch thông qua Web và
Internet giúp hoạt động kinh doanh được thực hiện 24/7/365 mà không mất thêm nhiều chi
phí biến đổi
Trang 8Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 8
- Sản xuất hàng theo yêu cầu: Còn được biết đến dưới tên gọi “Chiến lược kéo”,
lôi kéo khách hàng đến với doanh nghiệp bằng khả năng đáp ứng mọi nhu cầu của khách
hàng Một ví dụ thành công điển hình là Dell Computer Corp
- Mô hình kinh doanh mới: Các mô hình kinh doanh mới với những lợi thế và giá
trị mới cho khách hàng Mô hình của Amazon com, mua hàng theo nhóm hay đấu giá nông
sản qua mạng đến các sàn giao dịch B2B là điển hình của những thành công này
- Tăng tốc độ tung sản phẩm ra thị trường: Với lợi thế về thông tin và khả năng
phối hợp giữa các doanh nghiệp làm tăng hiệu quả sản xuất và giảm thời gian tung sản phẩm
ra thị trường
- Giảm chi phí thông tin liên lạc: Thay vì dùng điện thoại, thư tín, chúng ta có thể
tiết kiệm được một khoảng chi phí vì sử dụng thương mại điện tử
- Giảm chi phí mua sắm: Thông qua giảm các chi phí quản lý hành chính (80%);
giảm giá mua hàng (5-15%)
- Củng cố quan hệ khách hàng: Thông qua việc giao tiếp thuận tiện qua mạng,
quan hệ với trung gian và khách hàng được củng cố dễ dàng hơn Đồng thời việc cá biệt hóa
sản phẩm và dịch vụ cũng góp phần thắt chặt quan hệ với khách hàng và củng cố lòng trung
thành
- Thông tin cập nhật: Mọi thông tin trên web như sản phẩm, dịch vụ, giá cả đều
có thể được cập nhật nhanh chóng và kịp thời
- Chi phí đăng ký kinh doanh: Một số nước và khu vực khuyến khích bằng cách
giảm hoặc không thu phí đăng ký kinh doanh qua mạng Thực tế, việc thu nếu triển khai
cũng gặp rất nhiều khó khăn do đặc thù của Internet
- Các lợi ích khác: Nâng cao uy tín, hình ảnh doanh nghiệp; cải thiện chất lượng
dịch vụ khách hàng; đối tác kinh doanh mới; đơn giản hóa và chuẩn hóa các quy trình giao
dịch; tăng năng suất, giảm chi phí giấy tờ; tăng khả năng tiếp cận thông tin và giảm chi phí
vận chuyển; tăng sự linh hoạt trong giao dịch và hoạt động kinh doanh
b Lợi ích đối với người tiêu dùng
- Vượt giới hạn về không gian và thời gian: Thương mại điện tử cho phép khách
hàng mua sắm mọi nơi, mọi lúc đối với các cửa hàng trên khắp thế giới
- Nhiều lựa chọn về sản phẩm và dịch vụ: Thương mại điện tử cho phép người
mua có nhiều lựa chọn hơn vì tiếp cận được nhiều nhà cung cấp hơn
- Giá thấp hơn: Do thông tin thuận tiện, dễ dàng và phong phú hơn nên khách hàng
có thể so sánh giá cả giữa các nhà cung cấp thuận tiện hơn và từ đó tìm được mức giá phù
hợp nhất
- Giao hàng nhanh hơn với các hàng hóa số hóa được: Đối với các sản phẩm số
hóa được như phim, nhạc, sách, phần mềm, việc giao hàng được thực hiện dễ dàng thông
qua Internet
- Thông tin phong phú, thuận tiện và chất lượng cao hơn: Khách hàng có thể dễ
dàng tìm được thông tin nhanh chóng và dễ dàng thông qua các công cụ tìm kiếm (search
Trang 9Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 9
engines); đồng thời các thông tin đa phương tiện (âm thanh, hình ảnh)
- Đấu giá: Mô hình đấu giá trực tuyến ra đời cho phép mọi người đều có thể tham
gia mua và bán trên các sàn đấu giá và đồng thời có thể tìm, sưu tầm những món hàng mình
quan tâm tại mọi nơi trên thế giới
- Cộng đồng thương mại điện tử: Môi trường kinh doanh thương mại điện tử cho
phép mọi người tham gia có thể phối hợp, chia xẻ thông tin và kinh nghiệm hiệu quả và
nhanh chóng
- “Đáp ứng mọi nhu cầu”: Khả năng tự động hóa cho phép chấp nhận các đơn
hàng khác nhau từ mọi khách hàng
- Thuế: Trong giai đoạn đầu của thương mại điện tử, nhiều nước khuyến khích
bằng cách miễn thuế đối với các giao dịch trên mạng
c Lợi ích đối với xã hội
- Hoạt động trực tuyến: Thương mại điện tử tạo ra môi trường để làm việc, mua
sắm, giao dịch từ xa nên giảm việc đi lại, ô nhiễm, tai nạn
- Nâng cao mức sống: Nhiều hàng hóa, nhiều nhà cung cấp tạo áp lực giảm giá do
đó khả năng mua sắm của khách hàng cao hơn, nâng cao mức sống của mọi người
- Lợi ích cho các nước nghèo: Những nước nghèo có thể tiếp cận với các sản
phẩm, dịch vụ từ các nước phát triển hơn thông qua Internet và thương mại điện tử Đồng
thời cũng có thể học tập được kinh nghiệm, kỹ năng được đào tạo qua mạng
- Dịch vụ công được cung cấp thuận tiện hơn: Các dịch vụ công cộng như y tế,
giáo dục, các dịch vụ công của chính phủ, được thực hiện qua mạng với chi phí thấp hơn,
thuận tiện hơn Cấp các loại giấy phép qua mạng, tư vấn y tế, là các ví dụ thành công
điển hình
II ẢNH HƯỞNG CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI KINH DOANNH THƯƠNG
MẠI ĐIỆN TỬ
Trong thương mại điện tử các vấn đề pháp lý liên quan đến nhiều chế định pháp luật
thuộc các lĩnh vực khác nhau Trong thương mại truyền thống, các bên thường gặp nhau trực
tiếp để tiến hành giao dịch hay là những người đã quen biết nhau từ trước Còn trong thương
mại điện tử, các bên không tiếp xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ
trước Các giao dịch thương mại truyền thống được phân định rõ ràng về ranh giới quốc gia,
trong khi đó thương mại điện tử lại được thực hiện trong môi trường hay thị trường phi biên
giới Tuy nhiên thương mại điện tử không thể thực hiện được nếu không có người thứ ba là
các nhà cung cấp dịch vụ mạng Nếu như trong thương mại truyền thống, mạng lưới là
phương tiện để trao đổi thông tin thì trong thương mại điện tử mạng Internet chính là một thị
trường Do vậy các vấn đề pháp lý nảy sinh trong thị trường ảo là hoàn toàn khác với thị
trường truyền thống
1 Sự cần thiết xây dựng luật thương mại điện tử
Sự phát triển của thương mại điện tử trên thế giới đã làm thay đổi cách thức kinh
doanh, giao dịch truyền thống và đem lại những lợi ích to lớn cho xã hội Tuy nhiên, bên
Trang 10Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 10
cạnh đó cũng tồn tại những rủi ro gặp phải trong quá trình giao dịch, kinh doanh trên mạng
và việc này đòi hỏi phải có các giải pháp không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn cần phải hình
thành được một cơ sở pháp lý đầy đủ Những kinh nghiệm thực tế trên thế giới cho thấy để
thúc đẩy thương mại điện tử phát triển thì vai trò của Nhà nước phải được thể hiện rõ nét
trên hai lĩnh vực: cung ứng dịch vụ điện tử và xây dựng một hệ thống pháp luật đầy đủ,
thống nhất và cụ thể để điều chỉnh các quan hệ thương mại điện tử Nếu như chúng ta thiếu
đi một cơ sở pháp lý vững chắc cho thương mại điện tử hoạt động thì các doanh nghiệp và
người tiêu dùng sẽ rất lúng túng trong việc giải quyết các vấn đề có liên quan và về phía các
cơ quan Nhà nước cũng sẽ rất khó có cơ sở để kiểm soát được các hoạt động kinh doanh
thương mại điện tử Hơn thế nữa, thương mại điện tử là một lĩnh vực mới mẻ cho nên tạo
được niềm tin cho các chủ thể tham gia vào các quan hệ thương mại điện tử là một việc làm
có tính cấp thiết, mà một trong những hạt nhân là phải tạo ra được một sân chơi chung với
những quy tắc được thống nhất một cách chặt chẽ
2 Các vấn đề pháp lý trong thương mại điện tử
2.1 Vấn đề pháp lý trong đảm bảo an toàn và độ tin cậy cho các giao dịch thương mại
điện tử
Người tham gia thương mại điện tử luôn cân nhắc về độ an toàn và tin cậy của các
giao dịch trước khi quyết định tham gia Nếu người sử dụng cảm thấy thông tin về giao dịch
của họ không được đảm bảo an toàn, có thể bị sửa đổi, có thể bị khám phá trái phép họ sẽ
không tham gia thương mại điện tử Do đó, cần phải có hạ tầng viễn thông an toàn, trên đó
có các phương tiện để bảo vệ thông tin, tránh khám phá, sử dụng trái phép Đồng thời, phải
có một hành lang pháp lý đầy đủ phân định rõ ràng trách nhiệm của các chủ thể tham gia
thương mại điện tử ở tất cả các công đoạn của giao dịch thương mại, mà tính an toàn, độ tin
cậy dễ bị đe doạ như máy trạm, máy chủ, đường truyền Mặt khác, người sử dụng cũng cần
phải học cách tự bảo vệ mình bằng các biện pháp kỹ thuật
Một trong những công cụ hữu hiệu đảm bảo an toàn cho các giao dịch trong thương
mại điện tử đó là mã hóa thông tin Nó cho phép người sử dụng bảo vệ được thông tin của
mình một cách an toàn, đảm bảo nguồn gốc thông tin và tính toàn vẹn của thông tin Tuy
nhiên khi sử dụng mã hoá, có thể xảy ra trường hợp như bọn tội phạm có thể sử dụng chính
công cụ này để mã hoá các thông tin, gây khó khăn cho việc điều tra Đồng thời, mã hoá
nhiều khi cũng gây khó khăn cho giám đốc doanh nghiệp trong kiểm soát hoạt động của cấp
dưới quyền
2.2 Bảo vệ người tiêu dùng:
Trong thương mại điện tử, cả người mua lẫn người bán không cần gặp nhau hay biết
nhau nên dễ xảy ra các rủi ro và người bị thiệt thường là người tiêu dùng Bởi vì, họ phải trả
tiền trước cho các sản phẩm, dịch vụ mà họ mua qua mạng, song lại chưa biết được chất
lượng sản phẩm và việc giao hàng có diễn ra đúng như người bán đã cam kết không Vấn đề
sẽ trở nên phức tạp hơn khi hai chủ thể ở hai quốc gia khác nhau, chịu các luật điều chỉnh
khác nhau, thẩm quyền tài phán khác nhau Do vậy, trong các quy định pháp lý cho các bên
tham gia thương mại điện tử, các quốc gia đều bảo vệ người tiêu dùng Tuy nhiên, do luật
pháp ở mỗi quốc gia là không giống nhau, nên nếu hai chủ thể thuộc hai quốc gia khác nhau
thì hai bên cần thoả thuận trước về luật sẽ áp dụng
Trang 11Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 11
2.3 Vấn đề bảo đảm tính riêng tư:
Sự riêng tư là những bí mật cá nhân, không vi phạm đến luật pháp, được pháp luật
bảo vệ Quyền riêng tư có tính tương đối, nó phải cân bằng với xã hội và quền lợi của xã hội
bao giờ cũng phải cao hơn của từng cá nhân
Quyền có bí mật cá nhân là quyền cơ bản trong một xã hội dân chủ Việc bị nắm
giữ dù là nhỏ nhất, một phần thông tin về chính mình thông qua Internet có nghĩa là đã mất
đi quyền tự do cơ bản Hơn thế nữa, càng nhiều người biết về những chi tiết của đời sống
của một người thì người đó bị ảnh hưởng, can thiệp hay phán xét càng lớn Việc biết và kiểm
soát khả năng tiết lộ thông tin cá nhân, kiểm soát việc truyền gửi và sử dụng thông tin cá
nhân là chìa khóa để bảo vệ tính riêng tư
Thông tin cá nhân được luật pháp tôn trọng Cá nhân được quyền đảm bảo bí mật
các thông tin về đời tư Khi thực hiện các giao dịch trong môi trường Internet, các chủ thể
tham gia giao dịch thường được yêu cầu phải khai báo các thông tin cá nhân, ví dụ như số
thẻ tín dụng, địa chỉ, ngày tháng năm sinh, địa chỉ nhà riêng, số điện thoại cá nhân để phục
vụ cho mục đích xác nhận, kiểm tra Sở dĩ có điều đó là do các bên tham gia giao dịch không
quen biết nhau Các thông tin về đời tư này dễ bị bên thứ ba lấy cắp và sử dụng vào mục
đích khác, gây phương hại đến người tham gia giao dịch thương mại điện tử Do đó, trong
thương mại điện tử cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của các bên tham gia giao dịch đối
với các thông tin của các chủ thể
Cá nhân, tổ chức khi tham gia vào thương mại điện tử phải đảm bảo sự riêng tư: bí
mật về hàng hoá mua bán, về thanh toán, v v mà cả người mua và người bán phải tôn trọng
Thương mại điện tử là hình thức kinh doanh qua mạng nên việc bảo vệ sự riêng tư là một
vấn đề quan trọng đặt ra cho cả khía cạnh pháp lý và công nghệ Nguy cơ lộ bí mật riêng tư
trong thương mại điện tử rất lớn, doanh nghiệp có thể lợi dụng nắm các bí mật riêng tư của
khách hàng để: lập kế hoạch kinh doanh; có thể bán cho doanh nghiệp khác; hoặc sử dụng
vào các mục đích khác Thường có những tập đoàn lớn dựa vào thu nhập từ việc bán thông
tin cá nhân của khách hàng Gần như mọi công ty hiện nay đều sử dụng các thông tin cá
nhân ở một mức độ nào đó Tuy nhiên, một số công ty phụ thuộc vào thu thập thông tin này
nhiều hơn công ty khác
Các cá nhân coi thông tin riêng tư là tài sản của cá nhân mình và mọi việc sử dụng
mà không có sự đồng ý của họ bị coi là ăn cắp thông tin cá nhân Vì vậy một số học giả cho
rằng các thông tin cá nhân phải có được quyền tài sản và được bảo vệ tương ứng Hiện tại
việc ăn cắp bí mật cá nhân được pháp luật qui định là một tội phạm Một người xâm hại bí
mật cá nhân của người khác có thể bị kiện Nếu một công ty theo dõi khách hàng của mình
bằng cách thiết lập chế độ cookies và nếu khách hàng cảm thấy bí mật cá nhân của họ bị
xâm phạm, họ có thể kiện công ty đó
Vấn đề mâu thuẫn ở đây đó là một cơ chế quá nghiêm khắc về bảo vệ thông tin cá
nhân có thể làm cản trở sự phát triển của thương mại Một vấn đề nữa, những nghĩa vụ pháp
lý và đạo đức của việc tiết lộ gắn liền với một mối quan hệ đòi hỏi việc mở rộng bí mật
thông tin cần phải bị ngăn cản
Trang 12Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 12
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đưa ra các hướng dẫn cơ bản cho
việc xây dựng các qui tắc về sử dụng, xử lý các thông tin trực tuyến Các hướng dẫn này bao
gồm:
- Nguyên tắc bảo vệ bí mật thông tin: Thông tin cá nhân có thể dành được, bị tiết lộ
và sư dụng chỉ theo những cách tôn trọng bí mật cá nhân
- Nguyên tắc toàn vẹn thông tin: Thông tin cá nhân không bị thay đổi hoặc hủy đi
một cách trái phép
- Nguyên tắc chất lượng thông tin: Thông tin phải chính xác, đúng thời gian, hoàn
thiện và liên quan tới mục đích mà nó được cung cấp hoặc sử dụng
- Nguyên tắc giới hạn thu thập: Dữ liệu cá nhân phải có được bằng phương tiện hợp
pháp và trong trường hợp thích hợp với kiến thức và sự thống nhất về đối tượng dữ liệu
- Nguyên tắc cụ thể mục đích: Dữ liệu cá nhân phải được bảo vệ một cách hợp lý
chống lại các nguy cơ giống như mất hoặc việc truy cập trái phép, việc phá hủy, sử dụng,
thay đổi hoặc tiết lộ dữ liệu
- Nguyên tắc không che đậy: cần có chính sách cở mở phù hợp với sự phát triển,
thực tiễn đồng thời cần có chính sách đối với dữ liệu cá nhân
- Nguyên tắc trách nhiệm giải trình: Người kiểm soát dữ liệu có trách nhiệm tạo sự
phù hợp với những biện pháp dựa trên các nguyên tắc được nêu
2.4 Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ
Trong nền kinh tế hiện nay, việc sở hữu và bảo vệ các ý tưởng có ý nghĩa đặc biệt
quan trọng Những ý tưởng tự bản thân chúng đã là hàng hóa Ý tưởng cũng đem lại tính
cạnh tranh hơn cho người sở hữu nó trong thời đại thông tin Vì vậy, cần có chế độ pháp lý
cho việc bảo vệ ý tưởng Nếu thiếu một hệ thống pháp luật như vậy sẽ không chỉ kìm hãm sự
phát triển mà còn ngăn cản sự thịnh vượng của nền kinh tế thông tin
Trong thực tế các ý tưởng bị đánh cắp và bán cho đối thủ cạnh tranh tạo cho người
có được chúng những lợi thế cạnh tranh không nhỏ Điều này đúng cả trong môi trường
mạng
Hệ thống pháp luật truyền thống được xây dựng dựa trên các khái niệm về chủ
quyền và lãnh thổ Internet thường không bị giới hạn bởi biên giới lãnh thổ Internet được
coi là một chiếc máy sao chụp khổng lồ Nhờ vào khả năng và đặc tính của công nghệ kỹ
thuật số mà thương mại điện tử có thể có ảnh hưởng rất lớn đến quyền tác giả và các quyền
liên quan Nếu những qui định không được đưa ra và áp dụng một cách phù hợp, thì việc áp
dụng những nguyên lý cơ bản của quyền tác giả và các quyền liên quan khó có thể thực hiện
được Trên Internet, một người có thể tạo ra một số lượng lớn các bản sao một bản nhạc, một
bộ phim, một tác phẩm nghệ thuật, một chương trình máy tính, mà không làm ảnh hưởng
đến chất lượng Thực tế là các loại sản phẩm này không có sự khác biệt về chất lượng giữa
bản sao và bản gốc Các bản sao có thể được truyền gửi đến các khu vực khác nhau trên thế
giới chỉ trong vài phút Kết quả là làm mất thị trường truyền thống của các sản phẩm đó
Trang 13Ảnh hưởng của pháp luật đối với thương mại điện tử 13
Tổ chức sở hữu trí tuệ WIPO với 179 nước thành viên chịu trách nhiệm hình thành
khuôn khổ pháp luật và chính sách ở tầm quốc tế để tăng cường việc tạo ra và bảo vệ sở hữu
trí tuệ WIPO đã có 23 hiệp định quốc tế liên quan đến bảo vệ sở hữu trí tuệ
2.5 Các vấn đề về hợp đồng thương mại điện tử
Theo quan niệm từ lâu của những người làm công tác pháp lý thì họ vẫn hiểu trong
một nền thương mại truyền thống thì văn bản được đồng nghĩa với giấy tờ (dưới hình thức
viết) Như vậy, nếu các hình thức thông tin điện tử không được ghi nhận về mặt pháp lý là
một trong những hình thức của văn bản, thì các hợp đồng được giao kết trên mạng máy tính
giữa các chủ thể sẽ bị coi là vô hiệu theo pháp luật của Việt nam, do không đáp ứng được
các yêu cầu về mặt pháp lý của hợp đồng Nếu đòi hỏi các hợp đồng thương mại, dân sự
phải được thể hiện dưới hình thức viết và chữ ký tay thì những ưu thế của các giao dịch
thương mại điện tử sẽ không được tận dụng và phát huy Chính vì vậy, việc xoá bỏ rào cản
đầu tiên ảnh hưởng đến sự phát triển của thương mại điện tử là về phía Nhà nước cần phải
có sự ghi nhận về mặt pháp lý đối với giá trị của văn bản giao dịch thông qua phương tiện
điện tử
Theo pháp luật, hợp đồng được lập khi các bên đạt được sự nhất trí về các điều kiện
ghi trong hợp đồng bất kể là thoả thuận miệng hay bằng văn bản Vấn đề nảy sinh là việc xác
định nơi giao kết hợp đồng để xác định luật giải quyết khi có tranh chấp Trong hầu hết các
trường hợp thì quốc gia nơi đặt webserver không hề được quan tâm và không phải lúc nào vị
trí của webserver cũng rõ ràng Domain name cũng không phải là căn cứ để xác định nơi
giao kết hợp đồng Có nhiều doanh nghiệp Việt Nam buôn bán qua domain name nước ngoài
và ngược lại
Hầu hết các loại hợp đồng đều có thể giao kết qua mạng, tuy nhiên cũng có một số
loại hợp đồng theo quy định của pháp luật phải thể hiện bằng văn bản, có công chứng và
đăng ký Luật pháp các nước đều không phủ nhận giá trị pháp lý của hợp đồng ảo chỉ vì nó
là dạng dữ liệu (bản ghi điện tử)
Có nhiều loại hợp đồng trong không gian ảo, đó là hợp đồng hàng hoá, dịch vụ và
các dịch vụ số hoá Hàng hoá khi chào bán trên mạng phải đảm bảo chất lượng, phù hợp với
mục đích sử dụng, an toàn và không có khuyết điểm nhỏ Trường hợp không được coi là có
khuyết điểm nhỏ nếu như người bán chỉ ra cho người mua trước khi ký kết hợp đồng Cung
cấp dịch vụ chính là cung cấp sức lao động, kỹ năng Ví dụ: Việc mua một phần mềm tại cửa
hàng thì phần mềm là hàng hoá, còn hợp đồng với một công ty tin học thuê viết một phần
mềm thì đó là hợp đồng cung cấp dịch vụ Còn dịch vụ số hoá là người bán có thể gửi cho
người mua các loại sản phẩm như băng video, âm nhạc, sách báo, phần mềm… qua mạng
Internet
Công ước về Sử dụng Chứng từ điện tử trong Hợp đồng quốc tế đã được phiên họp
lần thứ 60 của Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua tại Nghị quyết số A/RES/60/21 ngày
9/11/2005 Về nội dung chuyên môn, Công ước này do Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật
thương mại quốc tế (UNCITRAL) xây dựng, nhằm đưa ra một khung quy định chung cho
những vấn đề cơ bản nhất của giao kết và thực hiện hợp đồng thông qua phương tiện điện tử
Việc áp dụng rộng rãi và đồng nhất những quy định này giữa các quốc gia sẽ góp phần xóa
bỏ trở ngại đối với việc sử dụng chứng từ điện tử trong giao dịch thương mại quốc tế, nâng
