Tổ chức, quản lí tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh hưng yên

Vì vậy tôi chọn đề tài “Tổ chức, quản lý tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên” để đánh giá tổ chức, quản lý tài liệu địa chí ở thư viện tỉnh Hưng Yên đã làm trong thời gian qua

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Thư viện - Thông tin

Người hướng dẫn khoa học

ThS VŨ THỊ THÚY CHINH

HÀ NỘI - 2014

LỜI CẢM ƠN

Em xin trân trọng cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo trong trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 và đặc biệt là các thầy cô giáo trong ngành thư viện thông tin, khoa công nghệ thông tin đã hết lòng tận tình giảng dạy cho em trong suốt quá trình học tập tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Th.S Vũ Thị Thúy Chinh là người đã nhiệt tình hướng dẫn em trong suốt quá trình hoàn thành đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới những người thân trong gia đình và bạn

bè - những người luôn khuyến khích và là nguồn động viên rất lớn đối với em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Mặc dù có nhiều cố gắng, song kiến thức của em còn nhiều hạn chế, không tránh khỏi nhiều thiếu sót Vì vậy, em rất mong được các thầy, cô giáo, cùng toàn thể các bạn chỉ bảo, đóng góp ý kiến để khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2014

Sinh viên

Trần Thị Huyền

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan:

Đề tài “Tổ chức, quản lý tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên”

được hoàn thành do sự cố gắng và sự nỗ lực của bản thân cùng với sự hướng dẫn tận tình của Th.S Vũ Thị Thúy Chinh

Khóa luận của em không trùng với bất kì đề tài nào khác Nếu sai, em hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2014

Sinh viên

TRẦN THỊ HUYỀN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TỈNH HƯNG YÊN VÀ TỔ CHỨC, QUẢN LÝ TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ Ở THƯ VIỆN TỈNH HƯNG YÊN 5

1.1 Khái quát về thư viện tỉnh Hưng Yên 5

1.1.1 Khái quát về tỉnh Hưng Yên 5

1.1.2 Khái quát về thư viện tỉnh Hưng Yên 6

1.2 Vai trò của tài liệu địa chí đối với sự phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hưng Yên 9

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản 16

1.2.2 Vai trò của tài liệu địa chí đối với sự phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hưng Yên 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ TẠI THƯ VIỆN TỈNH HƯNG YÊN 21

2.1 Vốn tài liệu địa chí 21

2.2 Xử lý tài liệu địa chí 30

2.3.Tổ chức quản lý kho tài liệu địa chí 32

2.4 Phối hợp chia sẻ tài liệu địa chí 36

2.5 Sản phẩm và dịch vụ thông tin địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên 37

2.6 Ứng dụng công nghệ thông tin 42

2.7 Nhận xét 44

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC, QUẢN LÝ TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ Ở THƯ VIỆN TỈNH HƯNG YÊN 47

3.1 Tăng cường nguồn tài liệu địa chí điện tử 47

3.2 Nâng cao chất lượng xử lý tài liệu địa chí 48

3.3 Cải tiến công tác tổ chức, bảo quản lưu giữ tài liệu địa chí 50

3.4 Đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ thông tin địa chí 51

3.5 Đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho hoạt động địa chí 53

3.6 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức quản lý tài liệu địa chí 54

3.7 Phát huy nhân tố con người trong hoạt động thông tin địa chí 57

KẾT LUẬN 59

TÀI LIỆU THAM KHẢO 61 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Tên đầy đủ của từ viết tắt

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tài liệu địa chí có vai trò to lớn về sự phát triển của mỗi vùng miền Thư viện tỉnh, thành phố cũng như các cơ quan văn hóa giáo dục phải trở thành chỗ dựa vững chắc cho các tổ chức Đảng và Chính quyền địa phương góp phần vào việc xây dựng kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương mình

Tài liệu địa chí là một phần lớn trong kho tài liệu của thư viện tỉnh nó bao gồm rất nhiều tài liệu nói về địa phương của tỉnh, giúp cho mọi người có nhu cầu tìm hiểu về địa phương, tất cả mọi người đều có thể đến thư viện tỉnh

để tìm hiểu, nghiên cứu Để phục vụ đắc lực cho mọi người dân thì tổ chức, quản lý phải khoa học, hiện đại thì hoạt động địa chí thư viện tỉnh mới có thể mang lại hiệu suất cao, đáp ứng nhanh, kịp thời, hiệu quả được

Tổ chức, quản lý đóng vai trò quan trọng trong mọi chế độ xã hội, mọi lĩnh vực, mọi ngành nghề Trong khi đó việc tổ chức, quản lý ở thư viện tỉnh Hưng Yên hiện nay vẫn chưa khoa học, để nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động thư viện, hoàn thành tốt các mục tiêu và nhiệm vụ đặt ra đòi hỏi sự

nỗ lực lớn từ công tác tổ chức, quản lý của các nhà quản lý thư viện

Vì vậy tôi chọn đề tài “Tổ chức, quản lý tài liệu địa chí tại thư viện

tỉnh Hưng Yên” để đánh giá tổ chức, quản lý tài liệu địa chí ở thư viện tỉnh

Hưng Yên đã làm trong thời gian qua và nêu lên phương hướng tổ chức, quản

lý trong thời gian tới để hoàn thiện hơn nữa tổ chức bộ máy của thư viện tỉnh Hưng Yên nhằm phục vụ đắc lực cho người dân tỉnh Hưng Yên

2 Tình hình nghiên cứu

Hoạt động thông tin địa chí luôn là một đề tài mở khiến cho các nhà nghiên cứu quan tâm tới, bởi vì mỗi địa phương trên khắp mọi miền đất nước đều mang những nét đăc thù rất riêng, hoạt động địa chí phong phú về nội dung, đa dạng về loại hình và đặc trưng cho từng đặc điểm và phương hướng

phát triển của mỗi địa phương cũng khác nhau Trước đây đã có nhiều nhà nghiên cứu về đề tài địa chí, trong đó có Luận văn thạc sĩ: “Tăng cường hoạt động địa chí tại thư viện tỉnh Bình Thuận” của tác giả Nguyễn Thị Kim Cúc

Luận văn thạc sĩ: “Công tác địa chí của thư viện tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Hồng” của tác giả Nguyễn Văn Cần

Khóa luận tốt nghiệp: “Hoạt động thông tin địa chí thư viện thành phố Hải Phòng thực trạng và giải pháp” của tác giả Phan Thị Thu Hương

Khóa luận tốt nghiệp: “Nghiên cứu hoàn thiện hoạt động thông tin địa chí tại thư viện tỉnh Thái Bình” của tác giả Nguyễn Thế Đức

Cho đến nay, những nghiên cứu về công tác địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên chưa nhiều Đáng chú ý nhất là Luận văn thạc sĩ: “Công tác sưu tầm, khai thác tư liệu địa chí ở thư viện tỉnh Hải Hưng” của tác giả Dương Thị Cẩm

Ngoài ra, có khóa luận tốt nghiệp: “Tìm hiểu hoạt động thông tin địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên” của tác giả Nguyễn Thị Luyện

Khóa luận tốt nghiệp: “Xây dựng và phát triển nguồn lực thông tin địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên” của Nguyễn Thị Quỳnh Thư

Riêng vấn đề “Tổ chức, quản lý tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên” chưa có ai nghiên cứu

Chính vì vậy em đã chọn đề tài: “Tổ chức, quản lý tài liệu địa chí tại

thư viện tỉnh Hưng Yên” làm đề tài nghiên cứu của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận

Mục đích:

- Khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của tổ chức, quản lý tài liệu địa chí của thư viện tỉnh Hưng Yên để phục vụ đắc lực cho người dùng tin của thư viện

- Đánh giá kết quả hoạt động địa chí mà thư viện tỉnh Hưng Yên đã làm trong thời gian qua

- Nêu lên phương hướng, giải pháp cụ thể để cho tổ chức, quản lý tài liệu địa chí được khoa học, đúng đắn nhằm tăng cường công tác phục vụ thông tin địa chí trong thời gian tới

Nhiệm vụ:

- Nghiên cứu thực trạng tổ chức quản lý tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên Từ đó đưa ra một số đánh giá nhận xét trên cơ sở xem xét tổ chức quản lý tài liệu địa chí

- Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm tăng cường tổ chức và quản

lý tài liệu địa chí

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng: Tổ chức, quản lý tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận chỉ tập trung chủ yếu vào nghiên cứu

tổ chức, quản lý tài liệu địa chí và đưa ra một số nhận xét, những đề xuất giúp cho việc tổ chức và quản lý một cách khoa học tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh

Hưng Yên

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biên chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Quán triệt các đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước và thành phố về phát triển văn hóa nói chung, thư viện nói riêng để xem xét và giải quyết vấn đề

- Các phương pháp nghiên cứu: Khảo sát thực tiễn, phân tích và tổng hợp tài liệu, phân tích thống kê, so sánh, phỏng vấn, trao đổi…

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của khóa luận

Ý nghĩa khoa học:

- Đề tài góp phần làm rõ vai trò của tổ chức, quản lý tài liệu địa chí ở thư viện tỉnh Hưng Yên

- Cung cấp những cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng tổ chức, quản

lý tài liệu địa chí

Ý nghĩa thực tiễn

Thông qua khảo sát, đánh giá thực trạng tổ chức, quản lý tài liệu địa chí của thư viện tỉnh Hưng Yên từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc tổ chức và quản lý tài liệu địa chí

7 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, phụ lục Nội dung của khóa luận bao gồm có 3 chương:

Chương 1: Khái quát về tỉnh Hưng Yên và tổ chức, quản lý tài liệu địa

chí ở thư viện tỉnh Hưng Yên

Chương 2: Thực trạng tổ chức quản lý tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh

Hưng Yên

Chương 3: Các giải pháp hoàn thiện tổ chức, quản lý tài liệu địa chí ở

thư viện tỉnh Hưng Yên

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ TỈNH HƯNG YÊN VÀ TỔ CHỨC, QUẢN LÝ TÀI

LIỆU ĐỊA CHÍ Ở THƯ VIỆN TỈNH HƯNG YÊN 1.1 Khái quát về thư viện tỉnh Hưng Yên

1.1.1 Khái quát về tỉnh Hưng Yên

* Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên

Đến với mảnh đất Hưng Yên thì một câu nói mà hầu như ai cũng đã biết đến: “Thứ nhất Kinh Kì thứ nhì Phố Hiến” câu nói này giống như một sự khẳng định về sự tồn tại cũng như sự phát triển nền kinh tế của mảnh đất Hưng Yên - một niềm tự hào của dân tộc

Vào năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), tỉnh Hưng Yên được thành lập gồm 8 huyện Dù là tỉnh mới chỉ non “200 năm” nhưng vùng đất Hưng Yên

đã nổi danh từ thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh trước đó với Phố Hiến vốn

là thương cảng đô hội quan trọng bậc nhất ở Đàng Ngoài Hưng Yên có diện tích nhỏ nhưng lại chiếm một vị trí quan trọng trong địa bàn giáp với các tỉnh lân cận Nằm ở tả ngạn sông Hồng, thuộc đồng bằng châu thổ Bắc Bộ, phía đông giáp Hải Dương, phía nam giáp Thái Bình, phía tây nam giáp Hà Nam, phía tây giáp Hà Tây, tây bắc và bắc liền kề với thủ đô Hà Nội và Bắc Ninh, đây là một vùng đất rất giàu tiềm năng, có bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa của dân tộc ta

Hưng Yên nằm ở trục tam giác phía Bắc là điều kiện thuận lợi cho việc

diện tích đồng bằng Bắc Bộ), nằm ở vùng nhiệt đới ẩm gió mùa chia làm 4 mùa rõ rệt, đa phần ở đây là đất nông nghiệp, hàng năm được bồi đắp phù sa, rất thích hợp cho việc trồng lúa và các cây ngắn ngày

Hưng Yên là tỉnh duy nhất trong cả nước không có núi, nhưng lại có hệ thống sông ngòi dày đặc Sông Hồng chảy qua các tỉnh dài sấp sỉ 60km Sông

Luộc chi lưu của sông Hồng chảy qua địa phận Hưng Yên dài sấp sỉ 21 km Sông Tư Dương (Nghĩa Trụ) chảy đến giữa tỉnh thì chia ra làm 2 chi lưu Hoan Ái và Thổ Hoàng rồi đổ vào sông Văn Chương, sông Cửu Yên, dòng cũ

đã bị bồi lấp, dòng mới từ phía đông huyện Phù Cừ đến phía đông huyện Ân Thi qua cầu Sặt sang Hải Dương, sông Kim Ngưu từ xã Vĩnh Xá chảy qua sông Hồng

Do sông Hồng luôn đổi dòng và lũ lụt nên các xã ven sông Hồng và sông Luộc xuất hiện nhiều hồ, đầm lớn có giá trị văn hóa như Xuân Quan, Văn Phúc, Văn Giang, Dạ Trạch (Khoái Châu), Ngọc Thanh (Kim Động), Bán Nguyệt (thành phố Hưng Yên)

Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh còn tồn tại rất nhiều các di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng như: Văn Miếu Xích Đằng, nơi ghi danh các tên tuổi của các hiền tài của đất Kinh Kì, Chùa Phố, Chùa Chuông… tất cả đang là tiềm năng

vô cùng to lớn cho sự phát triển của ngành du lịch trong tương lai

Qua vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên cho thấy Hưng Yên là một mảnh đất rất giàu tiềm năng và có nhiều giá trị văn hóa lâu đời, điều này tạo nên sự khác biệt so với các tỉnh lân cận khác

* Đặc điểm kinh tế xã hội của tỉnh Hưng Yên

Hưng Yên chủ yếu là đất phù sa cho nên lấy nông nghiệp làm trọng điểm để phát triển kinh tế, với diện tích 61.037 ha đất nông nghiệp, đất đai chủ yếu là bồi đắp bởi sông Hồng, rất thích hợp cho các cây nông nghiệp ngắn ngày như lúa, ngô, khoai, sắn,… cây công nghiệp như đay, dâu,… cây

ăn quả như táo, ổi,… cây cảnh như quất, cây dược liệu… đặc biệt là cây nhãn, một đặc sản nổi tiếng của Hưng Yên

Bên cạnh đó, ngành tiểu thủ công nghiệp của Hưng Yên cũng rất phát triển như nghề đúc đồng Cầu Nôm (Đại Đồng Văn Lâm), nghề khai thác nguyên liệu Yên Lịch (Khoái Châu), nghề trồng dâu nuôi tằm ở Duyên Yên

(Kim Động), nghề mây che đan…góp phần vào sự phát triển kinh tế của địa bàn tỉnh

Ngoài ra còn có thế mạnh về thương mại, tuy không được sầm uất như trước nữa nhưng vẫn còn rất nhiều tiềm năng, nhất là giao thông vận tải Ngoài đường sắt Hà Nội - Hải Phòng và quốc lộ 5 chạy qua, tỉnh còn có mạng đường thủy đường bộ khá thuận lợi Đường 39A từ Phố Nối qua Yên Mỹ, Khoái Châu, Kim Động sang phà Yên Lệnh sang Hà Nam, tới Đồng Văn gặp quốc lộ 1A Đường 39B bắt đầu từ phường Hiến Nam (thành phố Hưng Yên)

đi qua Tiên Lữ, Phù Cừ tới Cầu Tràng, sang Hải Dương…

Cùng với hệ thống đường trên các sông cho nên việc vận chuyển, đi lại buôn bán rất thuận tiện, cho nên tiềm năng giao thông thủy bộ của Hưng Yên

có nhiều hứa hẹn trong sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội…

Hưng Yên là một trong những tỉnh có nền công nghiệp phát triển nhanh

và mạnh nhất của miền Bắc Hiện nay trên địa bàn tỉnh có rất nhiều các khu công nghiệp lớn như Phố Nối A, Phố Nối B (Khu công nghiệp dệt may), khu công nghiệp Thăng Long II, khu công nghiệp Như Quỳnh, khu công nghiệp Minh Đức, khu công nghiệp nhỏ Kim Động, khu công nghiệp quán Đỏ… Sản phẩm công nghiệp của tỉnh là dệt may, giày da, ô tô, xe máy, công nghiệp thực phẩm… cơ cấu đang phát triển kinh tế công nghiệp và dịch vụ là chủ đạo

Hiện nay trên địa bàn tỉnh đang có rất nhiều các khu đô thị mới xây dựng với quy hoạch rất hiện đại và văn minh như: Khu đô thị Ecopark (Văn Giang), khu đô thị Phố Nối B, khu Việt kiều, khu đô thị đại học Phố Hiến (thanh phố Hưng Yên và huyện Tiên Lữ)…

Khu Phố Nối (thị trấn Bần Yên Nhân), huyện Mỹ Hào là một khu vực kinh

tế phát triển, là trung tâm thương mại, tài chính ngân hàng, công nghiệp của tỉnh Hưng Yên Tại đây các trung tâm thương mại, mua sắm, khu giải trí đang được xây dựng nhiều và dần biến nơi đây thành trung tâm giải trí chính của vùng Đây cũng là nơi tập trung một số cơ sở giáo dục lớn như các trường đại học: Đại học

Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên, trường Đại học Chu Văn An, trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên, trường cao đẳng Bách Khoa Hưng Yên…

Theo điều tra dân số ngày 01/4/2009, Hưng Yên có 1.128.702 người

Cư dân chủ yếu là nông dân, lúa nước là cây trồng chính gắn với sự chinh phục châu thổ sông Hồng, Hưng Yên có nền văn hóa văn minh lúa nước lâu đời, người dân Hưng Yên rất cần cù, chịu khó trong lao động, hăng hái tham gia sản xuất, chính vì vậy mà số lượng dân cư này đang là nguồn nhân lực dồi dào của tỉnh nhà

* Đặc điểm văn hóa

Hưng Yên là một mảnh đất có bề dày về lịch sử, có truyền thống văn hóa lâu đời với các sự kiện liên quan đến mảnh đất và con người của tỉnh - một trong những cái nôi văn hóa của cả nước

Ngay từ thời Chúa Trịnh thì Phố Hiến đã phát triển cực kì sầm uất,

“Vào thời điểm đó Phố Hiến là nơi dừng chân của tất cả các thuyền bè nước ngoài từ bốn phương đến buôn bán ở Đàng Ngoài” (An Nam ký du của Phan Đình Khuê, viết năm 1968)

Hưng Yên không chỉ có thế mạnh về phát triển kinh tế, Hưng Yên còn là vùng đất địa linh nhân kiệt, là nơi sinh ra của nhiều người đỗ đạt, nhiều nhân vật tài giỏi được sử sách ca ngợi, nhân dân truyền tụng trong nhiều lĩnh vực

Về thi cử thì Hưng Yên có đóng góp rất nhiều, trong 845 năm Hán học

cả tỉnh có tới 214 vị thi đỗ Đại khoa như Cái Phùng, Phạm Công Trứ…

Nhân vật truyền thuyết: Tống Trân - Cúc Hoa

Chính trị: Trạng nguyên Đỗ Thế Diên, nguyên tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam Nguyễn Văn Linh…

Y học: Đại danh y Lê Hữu Trác

Văn học: nữ sĩ Đoàn Thị Điểm, nhà văn Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng…

Mỹ thuật: Họa sĩ Tô Ngọc Vân…

Giáo dục: Soạn giả Dương Cẩm Hàm

Nghệ thuật: nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát…

Hưng Yên còn có truyền thống thượng võ và yêu nước hết sức sôi nổi

và mạnh mẽ Trong công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhân dân Hưng yên đã tạo nên trang sử hào hùng, tiểu biểu có khởi nghĩa Bãi Sậy, biết bao thế hệ con người Hưng Yên đã trở thành nhưng anh hùng vẻ vang, được lưu danh trong sử sách như Nguyễn Thiện Thuật, Phạm Ngũ Lão, Hoàng Hoa Thám, Bùi Thị Cúc…

Hưng Yên nổi tiếng với các làng nghề truyền thống, nơi sản xuất ra nhiều sản phẩm độc đáo, tinh sảo Đặc biệt, nhãn lồng và tương bần đã trở thành đặc sản có thương hiệu riêng mà chỉ trồng, sản xuất ở Hưng Yên mới mang đầy đủ hương vị của nó

Hưng Yên còn có bề dày văn hóa văn hiến, điều này được thể hiện qua

1210 di tích lịch sử trong đó có 157 di tích được xếp hạng quốc gia.Văn Miếu Xích Đằng là một trong năm văn miếu của cả nước, là nơi thờ phụng các bậc tiên hiền và vinh danh những người đỗ đạt cao trong các khoa thi cử của triều đình

Nhiều lễ hội truyền thống phản ánh đậm nét văn hóa, phong tục của nền văn minh sông Hồng như: Lễ hội Đền mẫu, Đền Dạ Trạch, Đền Đa Hòa…

Bước sang thế kỉ XXI đội ngũ nhân tài của Hưng Yên ngày một đông đảo và có nhiều đóng góp cho đất nước, tiếp tục tiếp nối các truyền thống lâu đời của quê hương, đây cũng chính là điểm tựa cho lòng tự hào và chiến lược của con người Hưng Yên

1.1.2 Khái quát về thư viện tỉnh Hưng Yên

* Quá trình phát triển của thư viện tỉnh Hưng Yên

Ngay sau ngày Miền Bắc được giải phóng năm 1954, năm 1957 thư viện Hưng Yên được thành lập Nhưng, để trở thành một thư viện Hưng Yên như ngày nay, bản thân Thư viện đã trải qua một quá trình phát triển hết sức

lâu dài và phức tạp, sự phát triển đó gắn liền với sự phát triển của tỉnh và có thể chia ra thành 3 giai đoạn

- Giai đoạn 1957 – 1968:

Đây là giai đoạn tiền thân của thư viện Hưng Yên Mặc dù được gọi là Thư viện, nhưng trên thực tế đó chỉ là một phòng nhỏ mượn tạm của nhà dân

sách, với 5 tên báo, do 1 cán bộ chuyên trách đảm nhiệm Số sách báo này được cung cấp bởi rất nhiều nguồn khác nhau Một số do nhân dân tự nguyện đóng góp, một số được tặng biếu, tặng từ các Thư viện bạn, còn lại một số do thư viện Quốc gia cung cấp

Cơ sở vật chất, trang thiết bị của thư viện thời kỳ này hầu như không có

gì ngoài một giá xếp sách, 1 bộ bàn ghế cho bạn đọc ngồi và 1 chiếc tủ nhỏ đựng đồ dùng cá nhân cho thủ thư

Cũng như nhiều thư viện cùng thời, người cán bộ phụ trách thư viện Hưng Yên lúc bấy giờ hoàn toàn không có một chút kiến thức nào về nghiệp

vụ thư viện Với 780 đầu sách được sắp xếp lần lượt trên giá, bạn đọc đến thư viện tự động chọn tài liệu, đọc xong lại mang xếp trả lại trên giá Toàn bộ vốn tài liệu của Thư viện lúc bấy giờ không có sự xử lý kỹ thuật nào Vai trò chính của thủ thư chính là trông giữ sách

Đến cuối năm 1963, đầu năm 1964, được sự quan tâm hướng dẫn nghiệp vụ của thư viện quốc gia, thư viện tỉnh Hưng Yên đã bước đầu tiến hành phân loại tài liệu dựa trên bảng phân loại dành cho các thư viện khoa học tổng hợp Việt Nam do thư viện Quốc gia biên soạn năm 1961 Vốn tài liệu lúc này đã được sắp xếp lên giá theo từng môn loại tri thức, giúp bạn đọc

dễ dàng hơn trong việc tra tìm và lựa chọn tài liệu

Điều đặc biệt của thư viện tỉnh Hưng Yên lúc bấy giờ là hoạt động với phương châm:

+ Giáo dục tư tưởng xã hội chủ nghĩa, tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, đấu tranh chống mọi tàn tích của những tư tưởng phong kiến, tư tưởng

tư sản

+ Nâng cao kiến thức, phổ biến khoa học kỹ thuật cho quần chúng để phát triển sản xuất, khắc phục những phong tục tập quán xấu của xã hội cũ

+ Thỏa mãn nhu cầu về giải trí, yêu cầu về văn hóa nghệ thuật của nhân dân

Vì vậy, việc tổ chức quản lý của thư viện Hưng Yên trong thời gian này rất đơn giản, dễ dàng, thuận tiện cho bạn đọc

- Giai đoạn từ 1968 đến 1997:

Năm 1968 do chủ trương của chính phủ, 2 tỉnh Hải Dương và Hưng Yên sát nhập thành một tỉnh Hải Hưng, thư viện tỉnh Hưng Yên cũng được sát nhập với thư viện tỉnh Hải Dương thành thư viện tỉnh Hải Hưng, nay là thành phố Hải Dương Toàn bộ vốn tài liệu của thư viện Hưng Yên khi đó được chuyển qua tập trung vào thư viện Hải Hưng, phục vụ cho đông đảo bạn đọc của tỉnh

- Giai đoạn từ năm 1997 đến nay:

Năm 1997, thư viện tỉnh Hưng Yên tái lập, theo Quyết định số 198/QĐ

- Ủy Ban của Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên ngày 14/3/1997, thư viện tỉnh Hưng Yên cũng được thành lập lại

Ngay sau ngày thành lập, thư viện tỉnh Hưng Yên đã nhanh chóng đưa các bộ phận của mình vào hoạt động Một mặt thư viện tiến hành kiện toàn cơ

sở vật chất, củng cố cơ cấu tổ chức Mặt khác, thư viện tỉnh Hưng Yên bắt tay vào việc chấn chỉnh lại tuyến thư viện cơ sở từ thư viện huyện, thị đến các thư viện xã, phường, khu phố Mọi hoạt động của thư viện lúc này đều nhằm phục

vụ sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước nói chung, về kinh tế - xã hội tỉnh Hưng Yên nói riêng

Mặc dù vậy, đó vẫn là những ngày đầy khó khăn, gian khổ đối với đội ngũ cán bộ thư viện tỉnh Hưng Yên Với số lượng 41.664 cuốn sách và 170 tên báo, tạp chí được chia từ thư viện Hải Dương Do trụ sở chưa có nên tất cả đều được xếp chung vào một phòng nhỏ mượn tạm của Bảo tàng tỉnh

Năm 1998, thư viện thuê được một ngôi nhà 2 tầng nhỏ tại số 74 phố

để chuyển một phần tài liệu của phòng mượn và phòng địa chí ra phục vụ bạn đọc

Do diện tích các phòng quá chật trội, nên mỗi phòng chỉ đủ kê được 2 dãy giá sách với 6 giá và 1 bộ bàn ghế cho thủ thư ngồi làm việc Hình thức phục vụ lúc bấy giờ là cho mượn về nhà Mỗi lần bạn đọc được phép mượn tối đa 3 cuốn trong vòng 5 ngày phải trả lại cho thư viện

Khó khăn chồng chất khó khăn, song với sự quan tâm giúp đỡ của Bộ Văn hóa thông tin, Ủy ban nhân dân tỉnh, sở Văn hóa thông tin và đặc biệt là sự

nỗ lực vượt khó của Ban giám đốc cùng toàn thể đội ngũ cán bộ thư viện, nên đến nay Thư viện Hưng Yên đã bước đầu cơ bản kiện toàn và đi vào hoạt động

* Chức năng, nhiệm vụ

- Chức năng

Thư viện tỉnh Hưng Yên là đơn vị sự nghiệp văn hóa trực thuộc Sở Văn hóa, thể thao và du lịch (VH, TT & DL), có chức năng thu thập, bảo quản, tổ chức khai thác và sử dụng chung các tài liệu được xuất bản tại tỉnh Hưng Yên

và nói về tỉnh Hưng Yên, các tài liệu trong nước và nước ngoài phù hợp với đặc điểm, yêu cầu xây dựng và phát triển của tỉnh Hưng Yên về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- Nhiệm vụ

+ Xây dựng quy hoạch phát triển, kế hoạch hoạt động dài hạn và ngắn hạn của thư viện, trình Giám đốc Sở VH, TT & DL và tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt

+ Tổ chức phục vụ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người đọc được

sử dụng vốn tài liệu thư viện thông qua các hình thức đọc tại chỗ, mượn về nhà hoặc phục vụ ngoài thư viện phù hợp với nội quy thư viện

+ Xây dựng và phát triển vốn tài liệu thư viện phù hợp với đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hóa, của địa phương và đối tượng phục vụ của thư viện

+ Thu thập tàng trữ và bảo quản lâu dài các tài liệu được xuất bản tại địa phương và viết về địa phương

+ Nhận các xuất bản phẩm lưu chiểu địa phương do Sở Thông tin và truyền thông chuyển giao Thu thập, lưu trữ các bản sao khóa luận tốt nghiệp của sinh viên các trường Đại học đóng tại địa phương, luận văn Thạc sĩ, luận

án Tiến sĩ có nội dung phản ánh về Hưng Yên

+ Tăng cường nguồn lực thông tin thông qua việc mở rộng sự liên thông giữa thư viện Hưng Yên với các thư viện trong nước và nước ngoài bằng hình thức cho mượn, trao đổi tài liệu và kết nối mạng máy tính

+ Thực hiện việc thanh lọc ra khỏi thư viện các tài liệu không còn giá trị sử dụng theo quy định của Bộ VH, TT & DL

+ Tổ chức và thực hiện công tác tuyên truyền giới thiệu kịp thời, rộng rãi vốn tài liệu thư viện đến mọi người, đặc biệt là các tài liệu phục vụ công cuộc phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội ở địa phương, xây dựng phong trào đọc sách, báo trong nhân dân

+ Biên soạn và xuất bản các ấn phẩm thông tin - thư mục, thông tin có chọn lọc phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đối tượng phục vụ của thư viện

+ Thực hiện các ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động thư viện

ở địa phương, tham gia xây dựng và phát triển mạng thông tin - thư viện của

hệ thống thư viện công cộng

+ Hướng dẫn, tư vấn tổ chức thực hiện, tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho người làm công tác thư viện, tổ chức luân chuyển sách, báo,

chủ trì phối hợp hoạt động về chuyên môn, nghiệp vụ với các thư viện khác của địa phương

+ Tổ chức các hoạt động, dịch vụ có thu phí phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao và phù hợp với quy định của pháp luật

+ Thực hiện báo cáo định kỳ hàng tháng, quý, năm và báo cáo đột xuất

về tình hình hoạt động của thư viện với Giám đốc Sở VH, TT & DL

+ Quản lý tổ chức cán bộ và tài sản theo phân cấp quy định của Sở VH,

TT & DL

+ Thực hiện các nhiệm vụ khác do Giám đốc Sở VH, TT & DL đưa ra

* Tài liệu địa chí trong hoạt động thông tin thư viện tỉnh Hưng Yên

Tài liệu địa chí có vai trò quan trọng trong việc khai thác, nghiên cứu

về tỉnh Hưng Yên của mọi đối tượng bạn đọc cho nên có nguồn tài liệu địa chí phong phú trong hoạt động của tỉnh sẽ góp phần vào việc phục vụ bạn đọc một cách chính xác, nhanh chóng và kịp thời

Để phục vụ cho việc nghiên cứu địa phương thì công tác sưu tầm, thống kê, khai thác tư liệu rồi tiến tới xây dựng một kho sách phong phú về địa phương là một việc làm hết sức cần thiết, và là nhiệm vụ hàng đầu của công tác địa chí, nó có tính quyết định đến sự thành công hay thất bại của công tác phục vụ bạn đọc

Tài liệu địa chí là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong hoạt động thư viện tỉnh nó hình thành nên cái nhìn chủ đạo và cái khác biệt về thư viện tỉnh, nó đánh giá được tỉnh đó có những thế mạnh gì chưa được khai thác, và khi nghiên cứu về tỉnh cần xem xét toàn bộ mọi mặt của tỉnh đó

Nguồn tài liệu địa chí là những nguồn tài liệu rất phong phú và có ý nghĩa to lớn về kinh tế và khoa học, nó phản ánh các truyền thống văn hóa quý báu, về những kinh nghiệm hay của địa phương Tài liệu địa chí là nguồn cung cấp đầy đủ những thông tin về địa phương, là cơ sở để chúng ta điều tra

khảo sát quy hoạch, phân vùng kinh tế để xây dựng kế hoạch phát triển nền kinh tế, văn hóa của địa phương, không có nó thì không có một người nghiên cứu nào có thể thành công trong hoạt động nghiên cứu về một hay nhiều lĩnh vực của địa phương, do vậy mà nguồn tài liệu địa chí thật sự được đánh giá rất cao đối với địa bàn của tỉnh nhà

Chúng ta không thể dựng lại lịch sử của một ngành, một địa phương, sự

kế thừa những đóng góp và tiến bộ của các công trình nghiên cứu trong sự nghiệp chung nếu không còn tư liệu gì cả, các cán bộ chuyên môn cũng khó

mà kế thừa và phát huy những thành tựu của người đi trước nếu không có sự lưu giữ tài liệu, và việc nghiên cứu thì rất khó mà tránh được những việc làm

đi làm lại, tốn kém công sức và tiền của, nhưng nếu có tư liệu và tư liệu đó lại được lưu giữ một cách khoa học, thì sẽ giúp đỡ cho chúng ta tiết kiệm rất nhiều công sức, tiền của và thời gian, như vậy tư liệu địa chí không những cần thiết cho công việc ngày hôm nay và còn cả trong tương lai nữa

Như vậy nguồn thông tin địa chí đối với thư viện tỉnh là rất quan trọng

nó tập hợp tất cả các tư liệu viết cụ thể về địa phương đó để bất cứ ai khi có nhu cầu tìm hiểu về địa phương đó thì đều có thể đến thư viện tỉnh của mình

để nghiên cứu tìm hiểu một cách cụ thể và sâu sắc về những vấn đề mình suy nghĩ và đưa ra những lập luận dựa trên những công trình nghiên cứu khoa học

cụ thể đã được kiểm chứng

* Vai trò của tổ chức, quản lý tài liệu địa chí ở thư viện tỉnh Hưng Yên

Như chúng ta đã biết tất cả những hoạt động của thư viện đều nhằm mục đích phục vụ tốt cho công tác bạn đọc, việc tổ chức, quản lý thư viện cũng nhằm mục đích đó

Trong những năm gần đây, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học

kỹ thuật, sự bùng nổ công nghệ thông tin thì việc tổ chức, quản lý ngày càng khó khăn phức tạp và công tác này được các cơ quan và đơn vị quan tâm hơn

bao giờ hết Ở bất kì thời kỳ lịch sử nào thư viện cũng được coi là kho trí tuệ của loài người, nhu cầu sử dụng thư viện rộng rãi, bởi không một lĩnh vực hoạt động nào của xã hội là không cần đến thư viện

Tổ chức, quản lý tài liệu địa chí là công cụ giúp cán bộ thư viện làm việc có hiệu quả Tài liệu địa chí là thước đo đánh giá trình độ phát triển của địa phương, nếu thư viện không có những chính sách tổ chức, quản lý phù hợp thì vốn tài liệu địa chí càng nghèo nàn và không đáp ứng được nhu cầu của bạn đọc

Việc phát hiện, sưu tầm, thu thập, giữ gìn, khai thác và bảo quản tài liệu để phát huy giá trị của tài liệu địa chí là nhiệm vụ của thư viện tỉnh và cũng là nhiệm vụ của những người làm công tác địa chí Công tác địa chí tác động đến người đọc góp phần quan trọng vào công cuộc đổi mới, phát triển địa phương về mọi mặt từ những nguồn tài liệu phong phú đa dạng về đặc điểm, điều kiện tự nhiên, lịch sử truyền thống, tiềm năng thế mạnh của địa phương

Tổ chức, quản lý tốt công tác địa chí sẽ đảm bảo sử dụng nguồn thông tin một cách hợp lý, tiết kiệm có hiệu quả đồng thời cũng tổ chức thiết lập một cơ cấu thích hợp cho sự tồn tại và phát triển đáp ứng nhu cầu của người dùng tin hiệu quả, nhanh chóng, hiện đại hóa đất nước

Như vậy việc tổ chức, quản lý là rất quan trọng và cần thiết trong công tác quản lý tài liệu địa chí, việc sử dụng thông tin ngày càng tăng đòi hỏi người cán bộ thư viện cần phải có hình thức tổ chức phù hợp

1.2 Vai trò của tài liệu địa chí đối với sự phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hƣng Yên

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản

* Địa chí, tài liệu địa chí

Địa chí là một từ ghép giữa địa và chí

Theo nghĩa của từ thì địa là đất, vùng đất, địa phương; chí là từ ghép, khảo tả về vùng đất

Trong lịch sử thư tịch, địa chí là thể loại tồn tại lâu đời Nội dung ghi chép của địa chí rất toàn diện, phản ánh đầy đủ các yếu tố Thiên - Địa - Nhân, trong đó địa chủ yếu là yếu tố cơ bản nhất

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam thì địa chí là loại sách ghi chép, biên soạn về địa dư, phong tục tập quán, nhân vật, sản vật hoặc giới thiệu địa lý, lịch sử, văn hóa của một địa phương

Tài liệu địa chí là tài liệu có nội dung ghi chép, phản ánh về một địa phương, một vùng đất nhất định

Tài liệu địa chí không quan tâm tới dấu hiệu xuất bản ở đâu, thời gian nào, ngôn ngữ gì, không phụ thuộc vào quan điểm, xu hướng chính trị, tư tưởng của người viết, được chia làm 3 loại:

- Tài liệu địa chí nói hoàn toàn về địa phương, ví dụ như các bài báo viết về địa phương

- Tài liệu có một phần, một đoạn, nói về địa phương, ví dụ như tạp chí

cơ quan viết một phần về địa phương

- Tài liệu đia chí được viết trên cơ sở dữ liệu của địa phương đó, ví dụ như cơ sở dữ liệu của địa phương đã có sẵn

* Địa phương

Địa phương trong hoạt động địa chí được các thư viện tỉnh hiểu là: Một vùng lãnh thổ, một bộ phận của đất nước được phân chia theo nhiều dấu hiệu khác như địa lý tự nhiên, kinh tế, lịch sử văn hóa…

* Xuất bản phẩm địa phương

Xuất bản phẩm địa phương là “Bao gồm mọi loại hình ấn phẩm do các

cá nhân, tổ chức, đoàn thể, cơ quan, nhà xuất bản địa phương, xuất bản có nội

dung nói về bất kì vấn đề gì, bằng bất kì ngôn ngữ nào liên quan hoặc không liên quan đến địa phương Những tài liệu nào được biên soạn ở ngoài lãnh thổ địa phương nhưng in ở trong lãnh thổ địa phương thì cũng được tính là ấn phẩm địa phương” [3:tr.475]

Dấu hiệu cơ bản của xuất bản phẩm địa phương là nơi xuất bản tại địa phương, tồn tại dưới một dạng xuất bản như sách, ấn phẩm định kỳ Đặc biệt, xuất bản phẩm địa phương phản ánh sự cống hiến của địa phương vào sự phát triển kinh tế, khoa học, nghệ thuật của đất nước, nó thể hiện khả năng, trình

độ kỹ thuật in ấn, xuất bản riêng của từng địa phương, từng giai đoạn lịch sử nhất định trong hoạt động địa chí

Các thư viện tỉnh, thành phố cũng đồng thời triển khai sưu tầm, tổ chức, khai thác tài liệu địa chí và xuất bản phẩm địa phương

* Danh nhân địa phương

Danh nhân địa phương là những người có công lao đóng góp với một địa phương, một vùng đất nhất định về chính trị, xã hội, kinh tế, khoa học, nghệ thuật, có có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của lịch sử địa phương và đất nước Họ là những đại diện sâu sắc cho nền văn hóa của dân tộc mình trong thời đại mình, góp phần quan trọng nhất vào việc phát triển, nâng nền văn hóa của dân tộc lên một tầm cao mới

Ví dụ như Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh

Danh nhân địa phương chia làm 3 loại:

- Danh nhân sinh ra ở một nơi và suốt đời đóng góp cho địa phương đó

- Danh nhân sinh ra ở một nơi và cả đời lại cống hiến cho địa phương khác và nơi khác

- Danh nhân sinh ra ở một nơi, đóng góp và hoạt động cho nhiều nơi Tầm cỡ của họ vượt ra khỏi địa phương, là danh nhân quốc gia thậm chí quốc tế

1.2.2 Vai trò của tài liệu địa chí đối với sự phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hưng Yên

Bất kì một địa phương nào, muốn phát triển tốt về tỉnh mình cũng cần phải có quá trình tìm hiểu nghiên cứu những thế mạnh cũng như hạn chế về địa phương mình Tỉnh Hưng Yên cũng vậy, nếu không có nguồn tài liệu địa chí ghi chép phản ánh về tỉnh thì không thể nào có cái nhìn cụ thể, chính xác

về địa phương mình được

Thư viện tỉnh, thành phố là trung tâm đầu não của địa phương, là một mạng lưới quan trọng liên kết trong toàn nước, đặc biệt là với các ngành, các cấp trên địa bàn, là trung tâm thu thập, tàng trữ, phổ biến và khai thác các tài liệu địa chí, trở thành một trung tâm văn hóa giáo dục thường xuyên của tỉnh

Tại điều 6 của Nghị định 72 quy định “Thư viện cấp tỉnh có nhiệm vụ sưu tầm, bảo quản vốn tài liệu cổ, quý hiếm hiện có ở địa phương; thu thâp, tàng trữ, bảo quản tài liệu được xuất bản tại địa phương và viết về địa phương; tổ chức phục vụ bạn đọc vốn tài liệu này nhằm phục vụ cho công cuộc xây dựng và phát triển địa phương…”[29]

Trước đây, trong hoàn cảnh chiến tranh đất nước rối ren, tài liệu địa chí của tỉnh không được quan tâm và chú trọng xem xét một cách nghiêm túc, cho nên rất nhiều tài liệu bị mất hoặc cũ rách không còn giá trị sử dụng, trong khi đó chúng đều là những tài liệu quý giá có ý nghĩa to lớn về kinh tế và khoa học, nó phản ánh một cách khái quát về điều kiện tự nhiên, xã hội, phong tục tập quán và tất cả các truyền thống văn hóa, những kinh nghiệm của địa phương truyền lại cho thế hệ sau, do vậy mà người dân không có cơ hội tìm hiểu kỹ lưỡng về địa phương mình, đây là một tổn thất lớn cho mọi người dân

Khi đất nước hòa bình trở lại, các cơ quan chính quyền bắt đầu tìm kiếm, khôi phục lại những tài liệu đã rách nát, thay đổi và thu thập thêm nhiều tài liệu địa chí về địa phương

Nhờ có nguồn tài liệu địa chí mà ta mới có thể xem xét nghiên cứu, hiểu biết và áp dụng hợp lý tài liệu địa chí vào lĩnh vực và công việc cụ thể của chính mình

Nếu không có những tài liệu địa chí này sẽ không có một nhà nghiên cứu nào có thể thành công trong việc nghiên cứu về một lĩnh vực nào đó của địa phương mình được, hơn nữa đối với việc phát triển một ngành của địa phương nếu không có tài liệu địa chí ghi chép lại những thế mạnh cũng như thành công của một ngành nào đó thì cũng sẽ không thể có sự bước tiếp hoặc

kế thừa vận dụng nó để tiếp tục những nghiên cứu mà không phải lặp lại những công việc đã có người kiểm nghiệm nhờ đó có thể tiết kiệm thời gian, công sức và tiền của

Nhờ có những tài liệu thông tin địa chí được sưu tầm và lưu trữ lại mà thư viện tỉnh Hưng Yên đã gắn được những hoạt động của mình cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của tỉnh, phát hiện ra những nguồn tài nguyên thiên nhiên của tỉnh, truyền bá những kiến thức địa chí cho nhân dân, giáo dục tình yêu quê hương đất nước, niềm tự hào về truyền thống quê hương của nhân dân mình Đồng thời phổ biến những kinh nghiệm tiên tiến trong công nghiệp, nông nghiệp, văn hóa cho mọi người dân của quê hương đặc biệt là đối với thế hệ trẻ của quê hương mình để cùng chung tay, góp sức lực vào sự phát triển của tỉnh nhà và sự nghiệp cách mạng chung của cả nước

Vì vậy việc bảo tồn và phát huy các giá trị của tài liệu địa chí là rất quan trọng để giữ gìn các giá trị truyền thống đồng thời góp phần tích cực vào

sự nghiệp phát triển văn hóa kinh tế xã hội của đất nước nói chung và tỉnh Hưng Yên nói riêng

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ TÀI LIỆU ĐỊA

CHÍ TẠI THƯ VIỆN TỈNH HƯNG YÊN

2.1 Vốn tài liệu địa chí

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về vốn tài liệu địa chí, tuy nhiên vốn tài liệu địa chí được các thư viện nhất trí là những tài liệu được ghi chép về địa phương, có thể toàn diện hay từng phần, từng mặt của nó

Trong pháp lệnh thư viện cũng khẳng định: “Thư viện do nhân dân ủy ban các cấp thành lập nhưng có nhiệm vụ xây dựng và bảo quản vốn tài liệu của địa phương và về địa phương”

Để có thể phục vụ tốt cho mọi đối tượng người đọc thì việc xây dựng vốn tài liệu địa chí là rất quan trọng

* Loại hình:

Tài liệu trong vốn tài liệu địa chí của tỉnh Hưng Yên rất đa dạng, phong phú, bao gồm nhiều loại hình tài liệu: Như các ấn phẩm (sách, báo), bản thảo viết tay, luận văn, đề tài nghiên cứu khoa học, bản đồ ấn phẩm tờ rơi, các sách hán nôm, bản khắc gỗ, hương ước, thần tích, thần sắc, gia phả, các tài liệu nghe nhìn, tài liệu điện tử…

- Sách tiếng việt chiếm một tỷ lệ lớn trong vốn tài liệu địa chí của thư viện tỉnh Hưng Yên Có khoảng 2500 cuốn sách về địa chí, trong đó có rất nhiều sách quý về địa phương

+ Thời Nguyễn có tác phẩm:

- Đồng Khánh ngự lãm địa dư chiến lược

- Hưng Yên tỉnh nhất thống trí

+ Thời Pháp thuộc có các tác phẩm:

- Hưng Yên địa chí của Trịnh Như Tấn

- Tỉnh Hưng Yên của công sứ Pháp…

Ngoài ra, trong kho tài liệu địa chí còn lưu giữ và bảo tồn nhiều bộ sách quý có giá trị như: Đại việt sử ký, các nhà khoa bảng Việt Nam (1075 - 1919)… Đặc biệt là cuốn Việt sử thống giám cương mục - là một tác phẩm nổi tiếng của nước ta

- Tài liệu địa chí tổng quát về địa phương, tài liệu chỉ đạo bao gồm các văn kiện, nghị quyết chỉ đạo trực tiếp về tỉnh Hưng Yên

- Sách ngoại văn chủ yếu là tài liệu tiếng Pháp viết trong thời kỳ thực dân Pháp xâm lược nước ta được bổ sung vào thư viện

- Các loại báo, tạp chí trước năm 1954, sau 1954 của địa phương và bài trích báo và tạp chí của trung ương liên quan đến địa phương cũng chiếm khối lượng đáng kể trong vốn tài liệu địa chí của tỉnh Hưng Yên Số báo đầu tiên

mà thư viện tỉnh Hưng Yên lưu trữ được là báo Hưng Yên số 1 (tháng 1/ 1961), nhờ có sự nhiệt tình, dày công tìm kiếm, sưu tầm mà hiện nay, phòng địa chí lưu trữ được cả bộ sưu tập báo Hưng Yên từ năm 1961 đến đầu năm

2014 Đây là nguồn tài liệu có giá trị nhất trong việc nghiên cứu, tìm hiểu địa phương của bạn đọc Hiện nay, thư viện đã tiến hành xử lý và xây dựng CSDL báo, tạo chí với hơn 1500 biểu ghi

Do phòng địa chí còn hạn hẹp nên số báo, tạp chí này được lưu trữ trong phòng báo, tạp chí của thư viện

- Các tập bản đồ về tỉnh qua các thời kỳ kết hợp với các thư tịch cổ phác họa diện mạo địa phương cụ thể với sự chuyển biến qua các triều đại cùng sự thay đổi địa giới các lĩnh vực hành chính tỉnh Hưng Yên cũng được sưu tầm thư viện tỉnh Hưng Yên có khoảng 35 bản đồ hành chính về các huyện, xã trong tỉnh

- Sách Hán Nôm khảo cứu về địa lý, lịch sử, đất nước con người địa phương, các làng nghề thủ công truyền thống, phong tục tập quán về tỉnh Hưng Yên Có khoảng gần 500 cuốn, chủ yếu là các tài liệu phôto với các thần tích, thần sắc, thần Thành hoàng, hương ước ở các làng xã thuộc tỉnh

Hưng Yên, các tài liệu được viết dưới dạng chữ Hán cổ, chữ Nôm Đây là bộ phận tư liệu đặc biệt quý giá của kho tài liệu địa chí Mảng tài liệu này đã giúp ích rất nhiều cho các nhà nghiên cứu tìm hiểu về lịch sử, bộ máy hành chính, về địa danh nhân vật, phong tục tập quán của tỉnh Hưng Yên xưa Đây

là những cứ liệu lịch sử có giá trị cao cho các nhà nghiên cứu khoa học, các nhà nghiên cứu, tìm hiểu về Hưng Yên

- Gia phả, tộc phả là loại hình thư tịch có nhiều giá trị đặc biệt trong kho địa chí của thư viện, là nguồn sử liệu quan trọng để nghiên cứu lịch sử dân số chế độ tông tộc thời phong kiến ở Hưng Yên

- Thần tích, thần sắc là loại văn bản ghi chép sử tích các vị thần đang được thờ phụng trong các di tích của tỉnh Hưng Yên

- Hương ước là lệ làng được văn bản hóa trong đó ghi chép những điều quy ước liên quan đến đời sống nhiều mặt quan trọng của từng cộng đồng làng xã người Việt cũng được bổ sung ở thư viện tỉnh Hưng Yên

- Văn bia giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu phong tục tập quán, những lời hay ý đẹp của cha ông ta

- Tài liệu điện tử, thư viện ít đầu tư bổ sung các loại tài liệu điện tử, đĩa

CD - ROM

- Các đề tài nghiên cứu khoa học, luận văn, luận án viết về địa phương, kho tài liệu địa chí này được lưu giữ được 28 khóa luận do sinh viên các trường viết về địa phương tặng cho thư viện và khoảng 12 cuốn luận văn, luận

án viết về vấn đề liên quan đến địa phương

Tính đến tháng 1/2013 thì số lượng vốn tài liệu địa chí của thư viện tỉnh Hưng Yên như sau:

Bảng 1: Loại hình tài liệu địa chí của thư viện tỉnh Hưng Yên

* Kinh phí bổ sung tài liệu địa chí

Vốn tài liệu địa chí là cơ sở cho công tác địa chí của các thư viện Vốn tài liệu địa chí và bộ sưu tập ấn phẩm địa phương tạo nên cơ sở vững chắc của hoạt động địa chí thư viện tỉnh, nó được hình thành theo nguyên tắc đầy đủ tối

đa hướng đến việc được sử dụng tích cực và còn được bảo đảm lâu dài qua các thời kỳ lịch sử

Kinh phí bổ sung là một trong những yếu tố quan trọng, có ảnh hưởng rất lớn đến số lượng và chất lượng tài liệu Kinh phí bổ sung lớn thì chất lượng của công tác bổ sung được nâng cao, đồng thời tài liệu được chọn lọc

mặc dù kinh phí không nhiều nhưng cũng đã đầu tư một phần cho hoạt động địa chí để tạo điều kiện cho việc xây dựng vốn tài liệu địa chí, trước đây ở thư viện tỉnh kinh phí còn hạn hẹp, chỉ dựa vào tài liệu mà cán bộ thư viện thu thập, sưu tầm thì không đủ để phục vụ bạn đọc Từ năm 2008 trở lại đây, vốn tài liệu địa chí của thư viện tỉnh được bổ sung nhiều hơn với tổng kinh phí dành riêng cho phòng tài liệu địa chí khoảng 100 triệu đồng vừa là để xây dựng cơ

sở vật chất, vừa là để phát triển vốn tài liệu Con số này tuy không lớn nhưng đây cũng là nỗ lực của ban lãnh đạo thư viện cũng như cán bộ của phòng địa chí Thư viện đã trích một khoản không nhỏ cho hoạt động địa chí từ nguồn kinh phí trên Như thư viện đã bổ sung tài liệu Hán Nôm năm 2012 với kinh phí là 24.500.000 đồng

Có thể thấy rằng nguồn kinh phí dành cho bổ sung tài liệu địa chí của thư viện là không cố định, phụ thuộc vào nguồn tài liệu địa chí bổ sung, nếu

bổ sung được nhiều thì thư viện sẽ trích kinh phí từ kinh phí hỗ trợ Hiện nay kinh phí của thư viện còn được bổ sung thông qua chính các hoạt động dịch

vụ của thư viện như dịch thuật (Tài liệu Hán nôm), photocopy, tra cứu theo yêu cầu

* Nguồn bổ sung tài liệu địa chí

Khi tiến hành bổ sung vốn tài liệu địa chí, thư viện tỉnh Hưng Yên đã xác định phải bổ sung những tài liệu có nội dung tư tưởng tốt, vừa có giá trị khoa học, vừa có giá trị thực tiễn đồng thời mang lại giá trị nghệ thuật cao đáp ứng được nhu cầu nghiên cứu tìm hiểu về địa phương song vẫn đảm bảo được các nguyên tắc của bổ sung vốn tài liệu, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của phòng địa chí

Tài liệu địa chí được bổ sung vào thư viện thông qua các nguồn sau:

- Mua bằng kinh phí bổ sung của thư viện:

Với những tài liệu có nội dung về địa phương mà không được nhận bằng con đường lưu chiểu thì thư viện tiến hành đặt mua trực tiếp tại các nhà

xuất bản, cơ quan phát hành ở trung ương và địa phương, các tổ chức xã hội Thông qua các bản thư mục quốc gia hoặc kế hoạch, thông báo của các cơ quan phát hành trong tỉnh, thư viện Hưng Yên đã tiến hành nghiên cứu, sưu tầm những tài liệu có giá trị

Do kinh phí dành cho bổ sung tài liệu không nhiều mà số lượng tài liệu ngày càng phong phú, đa dạng nên thư viện luôn phải tiến hành nghiên cứu, lựa chọn những tài liệu có giá trị thiết thực, phù hợp với đặc điểm, tình hình của địa phương và đáp ứng nhu cầu của bạn đọc

- Trao đổi tài liệu địa chí:

Hiện nay thư viện tỉnh Hưng Yên đã tiến hành trao đổi tài liệu địa chí với các thư viện tỉnh khác như: Hải Dương, Bắc Ninh, Hà Nam Tuy nhiên số lượng tài liệu trao đổi không nhiều, chủ yếu các thư viện tiến hành trao đổi danh mục tài liệu và các sản phẩm thư mục địa chí Tổng số tài liệu trao đổi được từ năm 2011 đến nay là 120 tài liệu, chủ yếu là các tài liệu pháp luật, lịch sử

- Sưu tầm:

Trong những năm qua, thư viện tỉnh Hưng Yên đã sưu tầm thu thập tài liệu địa chí vừa bằng cách sưu tầm trong nhân dân nhóm tài liệu về văn học dân gian, trong các dòng họ, trong các khu di tích như đình, đền… đồng thời

sử dụng mạng lưới cộng tác viên rất hiệu quả Bởi lẽ đội ngũ cộng tác viên thường là những nhà nghiên cứu, những người am hiểu về địa phương Thông

qua lĩnh vực chuyên môn của mình Họ đã phát hiện được những tài liệu địa chí rất có giá trị của thư viện Đây là nguồn bổ sung tài liệu chủ yếu của thư viện Ngoài ra, thư viện tiến hành sao chụp những tài địa chí nói về tỉnh hiện đang lưu giữ tại các thư viện Trung ương, thư viện của các tỉnh lân cận, các viện nghiên cứu… Hai năm vừa qua, thư viện nhận hơn 30 cuốn Hán Nôm từ viện Hán Nôm và đang tiến hành dịch

Hình thức và vốn tài liệu vốn tài liệu địa chí được bổ sung hàng năm của thư viện:

Bảng 2: Hình thức tài liệu được bổ sung hàng năm:

Nhan

đề

Số lƣợng bản

Nhan

đề

Số lƣợng bản

từ việc tặng biếu hàng năm cũng được tiếp nhận tuy nhiên với số lượng không nhiều, và hàng năm số lượng bạn đọc đến sao chụp tài liệu cũng chưa thật nhiều, đồng thời việc sưu tầm tài liệu cũng vẫn chưa đạt hiệu quả cao, do vậy trong thời gian tới thư viện tỉnh Hưng Yên cần dựa vào những số liệu thực tế

để đưa ra những chính sách bổ sung, kêu gọi nguồn đầu tư và tặng biếu cho thư viện tỉnh ngày càng nhiều hơn Đặc biệt là vấn đề trao đổi tài liệu địa chí đối với các tỉnh lân cận để làm được điều này thư viện phải nhanh chóng hiện đại hóa công tác thư viện

Ngoài ra số lượng sách địa chí được bổ sung qua các năm được thể hiện qua bảng sau

Bảng 3: Số lượng sách địa chí được bổ sung từ năm 2009 – 2013

Nhìn chung vốn tài liệu địa chí của thư viện được bổ sung hàng năm khá phù hợp với đặc điểm và nhu cầu nghiên cứu của bạn đọc về địa phương

* Nội dung tài liệu

Bất kỳ một cơ quan thông tin, thư viện nào muốn hoàn thành tốt chức năng nhiệm vụ của mình, muốn đạt được hiệu quả phục vụ tốt nhất, điều quan tâm trước tiên là phải xây dựng và phát triển cho được một vốn tài liệu đủ lớn

cả về số lượng với chất lượng tốt, phong phú về mặt chủng loại, phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của người dùng tin

Thông thường khi xây dựng chính sách bổ sung, cán bộ thư viện phải tìm hiểu nhu cầu thông tin địa chí của bạn đọc xem nội dung tài liệu mà bạn đọc quan tâm nhiều nhất là gì và thư viện có đáp ứng được tài liệu cho bạn đọc hay không Qua tìm hiểu thì thấy rằng các tài liệu mang nội dung về văn hóa, chính trị - xã hội, lich sử, địa lý của địa phương được người dùng tin quan tâm nhiều nhất Những tài liệu khoa học kỹ thuật, các bản hương ước cũng được thư viện bổ sung để đáp ứng những nhu cầu đa dạng cho người dùng tin địa chí

Xây dựng vốn tài liệu để tạo khả năng đáp ứng mọi yêu cầu thông tin cho mọi đối tượng người dùng tin Việc xây dựng vốn tài liệu phải đảm bảo tính năng động, sáng tạo và có hiệu quả cao, kết quả cuối cùng là tạo ra được một khối lượng tư liệu có giá trị về mặt khoa học, phong phú về nội dung Trong quá trình phát triển vốn tài liệu phải đảm bảo tính thường xuyên liên tục, tạo ra khả năng đáp ứng mọi yêu cầu nghiên cứu về địa phương Vốn tài liệu càng đầy đủ phong phú bao nhiêu thì càng giúp cho công tác nghiên cứu địa phương tốt bấy nhiêu từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế văn hóa xã hội địa phương của tỉnh nhà

Việc xây dựng vốn tài liệu địa chí cũng tiến hành theo các bước tuần tự như một số kho khác theo cơ sở lý luận chung về công tác bổ sung, mặc dù vậy thì thư viện tỉnh Hưng Yên cũng có những nét riêng đặc thù, cho nên việc

bổ sung sưu tầm xây dựng hệ thống kho và khai thác tài liệu có những điểm riêng biệt, chẳng hạn việc bổ sung sưu tầm vốn tài liệu cổ, do tính chất và đặc điểm là chiếm nhiều thời gian, kinh phí, nên đòi hỏi người làm công tác địa chí ngoài trình độ chuyên môn, nắm vững về nghiệp vụ phải có kiến thức hiểu biết về các lĩnh vực khoa học, tinh thông về ngoại ngữ, có vốn hiểu biết sâu sắc về địa phương

Nội dung phản ánh vốn tài liệu/ nguồn lực thông tin địa chí của thư viện:

Bảng 4: Nội dung tài liệu địa chí Nội dung Số lƣợng (tính theo %)