tìm hiểu công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh lạng sơn

VAI TRÕ CỦA CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGƯỜI DÙNG TIN VỚI HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN THƯ VIỆN TỈNH LẠNG SƠN ....  Nhiệm vụ: - Nghiên cứu đặc điểm hoạt động thông tin - thư viện tại thư viện tỉnh Lạng Sơ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu, khảo sát thực tế tại thư viện tỉnh Lạng Sơn, bên cạnh sự nỗ lực của bản thân, em đã nhận được sự động viên giúp đỡ của các cô chú cùng toàn thể các anh chị trong cơ quan

Em xin chân thành cảm ơn tập thể thầy cô giáo trong khoa Công Nghệ Thông Tin đã cung cấp kiến thức nền tảng quý báu cho em trong suốt 4 năm học đại học đề em hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp của mình Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Thạc Sĩ Nguyễn Thị Hạnh, người đã hết lòng giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp này

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều nhưng do bước đầu nghiên cứu và thời gian hạn hẹp nên khóa luận không thể tránh khỏi những sai sót Em rất mong thầy cô và các bạn có những ý kiến đóng góp để khóa luận được hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 8 tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngọc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận “Tìm hiểu công tác đào tạo người dùng

tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn” là công trình nghiên cứu của bản thân em

dưới sự hướng dẫn của Thạc Sĩ Nguyễn Thị Hạnh

Các số liệu trong khóa luận đều trung thực, bám sát với tình hình thực tiễn, không có sự sao chép nguyên văn của bất kỳ công trình nghiên cứu nào Một lần nữa em xin khẳng định sự trung thực của lời cam đoan trên

Hà Nội, ngày 8 tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngọc

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 - Nhu cầu về lĩnh vực tri thức Bảng 2.2 - Nhu cầu về ngôn ngữ tài liệu Bảng 2.3 - Nhu cầu về loại hình tài liệu Bảng 2.4 - Nhu cầu về thói quen tra cứu

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa của từ viết tắt

TVCC Thư viện công cộng

TT – TV Thông tin - thư viện CNTT Công nghệ thông tin OPAC Mục lục truy cập công cộng trực tuyến

(online Public Access Catalog) DDC Khung phân loại thập phân Dewey

(Dewey Decimal classcifition) BĐVHX Bưu điện văn hóa xã

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ 4

6 Đóng góp của khoá luận 4

7 Nội dung của khoá luận 4

Chương 1 VAI TRÕ CỦA CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGƯỜI DÙNG TIN VỚI HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN THƯ VIỆN TỈNH LẠNG SƠN 6

1.1 Khái niệm và ý nghĩa của công tác đào tạo người dùng tin trong hoạt động thông tin thư viện 6

1.1.1 Khái niệm 6

1.1.2 Ý nghĩa của công tác đào tạo người dùng tin trong hoạt động thông tin thư viện 8

1.2 Thư viện tỉnh Lạng Sơn với công tác đào tạo người dùng tin 13

1.3 Vai trò của công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn 21

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TỈNH LẠNG SƠN 23

2.1 Nhu cầu tin và người dùng tin 23

2.1.1 Đối tượng 24

2.1.2 Nhu cầu của nhóm người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn 27

2.2 Công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn 33

2.2.1 Tổ chức các lớp tập huấn 33

2.2.2 Tổ chức theo dự án 42 2.3 Nhận xét về công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn 44

2.3.1 Ưu điểm 44

2.3.2 Hạn chế 46

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TỈNH LẠNG SƠN 49

3.1 Nâng cao nhận thức của người dùng tin về tầm quan trọng của các khoá đào tạo người dùng tin 49

3.2 Đăng tải tài liệu đào tạo người dùng tin lên website của thư viện 50

3.3 Trao đổi kinh nghiệm về công tác đào tạo người dùng tin giữa các thư viện 51

3.4 Nâng cao trình độ cho cán bộ thư viện 52

KẾT LUẬN 55

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 56 PHỤ LỤC

Xã hội càng phát triển, thông tin càng trở lên vô cùng quan trọng Bởi thông tin là cơ sở là điều kiện tiến hành quản lý xã hội và phát triển kinh tế, tùy theo tốc độ của nó có thể đẩy nhanh hoặc làm chậm tốc độ phát triển của

xã hội

Công tác đào tạo người dùng tin là một trong những nhiệm vụ quan trọng giúp người dùng tin có thể nắm bắt những thông tin giá trị phù hợp với như cầu tin của mình Đây cũng là mục đích cuối cùng của hoạt động thông tin thư viện hướng đến việc đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dùng tin Mức

độ đáp ứng nhu cầu tin của người dùng tin được xem là tiêu chuẩn là thước đo

để đánh giá chất lượng hoạt động thông tin thư viện

Trong những năm gần đây dưới sự tác động của chuyển đổi cơ chế thị trường và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và được sự quan tâm của Đảng và nhà nước Ngày nay, hệ thống các thư viện ở nước ta đang trên đà phát triển mạnh, thư viện tỉnh Lạng Sơn cũng không nằm ngoài các hệ thống thư viện đó Thư viện đã có sự biến đổi mạnh mẽ về chất lượng và số lượng kho tài liệu, bên cạnh những tài liệu truyền thống thư viện đã tích cực

bổ sung thêm những tài liệu phi truyền thống góp phần nâng cao chất lượng

2

phục vụ người dùng tin Vì vậy số lượng người dùng tin đến thư viện ngày càng tăng cao Tuy nhiên, hiệu quả khai thác, năng lực tìm kiếm thông tin còn hạn chế, vẫn tồn tại số lượng bạn đọc còn lúng túng trong việc tra tìm tài liệu, chưa biết khai thác sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của thư viện để thoả mãn nhu cầu tin của mình Trên thực tế, phương thức đào tạo, hướng dẫn người dùng tin còn hạn chế, hiệu quả phục vụ chưa cao Do vậy, việc đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn đòi hỏi phải có những giải pháp mang tính tổng thể và hữu hiệu

Từ những lý do trên tôi chọn đề tài Tìm hiểu công tác đào tạo người

dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp cử nhân

chuyên ngành thư viện thông tin

2 Tình hình nghiên cứu

Người dùng tin giữ vai trò quan trọng trong hệ thống thông tin Họ như

là yếu tố tương tác hai chiều đối với các đơn vị thông tin, người dùng tin vừa

là khách hàng của các dịch vụ thông tin đồng thời họ cũng là người sinh ra các thông tin mới tham gia vào các dòng thông tin Người dùng tin là yếu tố thiết yếu, năng động của hệ thống thông tin

Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới công tác đào tạo người dùng tin ở một số các cơ quan thông tin thư viện như:

- Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2006), Người dùng tin, Đại học Văn Hoá

Hà Nội

- Nguyễn Việt Tiến (2009), Nghiên cứu nhu cầu tin và người dùng tin

trong hoạt động thông tin thư viện tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

- Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2013), Tìm hiểu nhu cầu tin của nhóm

người dùng tin là sinh viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

- Trần Thị Minh Nguyệt (2010), Người dùng tin và nhu cầu tin, Đại học

Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội

3

Ngoài ra còn có 1 số bài báo tạp chí đăng trên thư viện việt nam và một

số tạp chí chuyên ngành khác: tạp chí việt nam số 2(34)3-2012 tr7:

Tuy nhiên các công trình trên mới chỉ đề cập đến công tác người dùng tin tại các địa điểm cụ thể Trên thực tế chưa có công trình nào nghiên cứu về công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn

Vì vậy, đề tài “Tìm hiểu công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện

tỉnh Lạng Sơn” là một đề tài mới, mang tính cấp thiết

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu: Công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài khoá luận đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

 Phương pháp luận:

Khoá luận được thực hiện dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng, chủ nghĩa Mác-lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Trên cơ sở phân tích các quan điểm chỉ đạo về đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước về công tác phát triển khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo và công tác phát triển các hoạt động của thư viện

 Phương pháp cụ thể:

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thống kê

4

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

- Phương pháp điều tra xã hội học

5 Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ

 Mục đích nghiên cứu:

- Đánh giá thực trạng công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn

 Nhiệm vụ:

- Nghiên cứu đặc điểm hoạt động thông tin - thư viện tại thư viện tỉnh Lạng Sơn

- Nghiên cứu những vấn đề chung về công tác đào tạo người dùng tin

và giới thiệu khái quát về thư viện thư viện tỉnh Lạng Sơn

- Nghiên cứu đặc điểm nhu cầu tin và người dùng tin tại thư viện

- Nghiên cứu và đánh giá thực trạng công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo người dùng tin

6 Đóng góp của khoá luận

- Về mặt lý luận: khóa luận góp phần nâng cao và hoàn thiện công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn trong giai đoạn hiện tại và tương lai

- Về mặt thực tiễn: khóa luận đã khảo sát, đánh giá đúng thực trạng đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn đồng thời, đề xuất một số giải pháp hữu ích nhằm tăng cường và hoàn thiện công tác đào tạo người dùng tin

7 Nội dung của khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung của khoá luận được kết cấu trong 3 chương:

Hiện nay khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển thì nhu cầu của người dùng tin ngày càng phong phú, đa dạng, đòi hỏi ngày một cao hơn Sự ra đời của mạng internet cùng với những tiện ích của nó mang đã ảnh hưởng lớn đến các hoạt động và nhu cầu tin của người dùng tin Tuy nhiên, nếu người dùng tin không có hiểu biết và kỹ năng sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của thư viện thì không thể nào tìm kiếm và truy cập thông tin dễ dàng và thỏa mãn nhu cầu của mình Mặt khác sự phát triển ngày càng nhiều và đa dạng của các sản phẩm thông tin và dịch vụ thông tin đòi hỏi việc đào tạo người dùng tin ngày càng trở lên cấp thiết

Nhận thức của người dùng tin: Người dùng tin đến cơ quan TT -TV cần phải biết cụ thể mình cần những thông tin gì? Khai thác, tìm kiếm ở đâu? Bằng cách nào? Vì thế, các cơ quan TT - TV rất chú trọng đến vấn đề tổ chức, hướng dẫn người dùng tin sử dụng thư viện bằng nhiều cách khác nhau Trong đó công tác đào tạo người dùng tin được xem là một cách thức hiệu quả trong việc nâng cao hiểu biết của người dùng tin đối với thư viện cũng như nâng cao năng lực

khai thác, tìm kiếm các thông tin phù hợp với yêu cầu của họ

7

Theo ông Hola Ojasoar, phó trưởng phòng trung tâm nghiên cứu và phát triển NLE (tổ chức các nhà lãnh đạo quốc gia): “đào tạo người dùng tin là hướng dẫn và trang bị cho người dùng tin các kỹ năng để cho phép họ có thể độc lập, tự tìm các nguồn tài liệu đáp ứng nhu cầu tin thông tin của mình, tất cả các hoạt động liên quan đến hoạt động đào tạo người dùng tin với mục đích là giảng dạy một cách tốt nhất để người dùng tin có thể sử dụng nguồn tài nguyên

thư viện, các dịch vụ và tiện nghi, được chuyển giao hơn một thư viện”

Tuy nhiên, công tác đào tạo người dùng tin đòi hỏi phải có phương pháp cụ thể nhằm hướng dẫn và trang bị cho người dùng tin những kiến thức

cơ bản trong việc khai thác, tìm kiếm thông tin Các phương pháp đó có thể là phương pháp giảng dạy tích cực lấy người học làm trung tâm, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành hợp lý, hướng tới việc phát triển tư duy sáng tạo, tạo ra những đối thoại giữa người đào tạo và người được đào tạo, tạo môi trường thoải mái cùng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm bản thân, đón nhận những giá trị kinh nghiệm của người khác Như vậy, người dạy phải dạy thật, người học

phải học thật

Trên thực tế, cán bộ thư viện không chỉ là người trông coi và quản lý các thiết bị thư viện mà còn là người có chuyên môn nghiệp vụ có lòng nhiệt tình hướng dẫn cho người dùng tin các kỹ năng cơ bản như cách thức tra cứu tin, thiết lập các câu lệnh tìm tin như thế nào phù hợp để tìm ra được nhiều nhất, chính xác nhất những gì cần tìm, biết sử dụng các sản phẩm thông tin Khi người dùng tin nắm bắt được tất cả các điều đó, họ có thể linh hoạt vận dụng những kiến thức mà mình tích lũy được để tìm kiếm nguồn tri thức mà không cần nhờ đến thủ thư Sau cùng bạn đọc có thể hoạt động độc lập, tự tìm

ra nguồn tài liệu thỏa mãn nhu cầu của bản thân Đó không chỉ là thành quả

mà người đào tạo mang đến mà còn là kết quả của sự nỗ lực, sáng tạo của bản thân Kết quả này mang đến cho người dùng tin động lực để phát triển, tăng

8

khả năng tư duy Có nhiều bạn đọc mang tâm lý ngại ngùng khi tới thư viện

vì phải phụ thuộc nhiều vào sự phục vụ của cán bộ thư viện, thì nay chỉ cần tham gia các khóa đào tạo người dùng tin đã tự tin lên rất nhiều, tạo niềm hứng thú với thư viện

Theo Jacques Tocatlion, cựu giám đốc của chương trình thông tin chung của UNESCO đã đưa ra một định nghĩa phản ánh đầy đủ bản chất của đào tạo người dùng tin như sau: “khái niệm giáo dục và đào tạo người dùng tin phải được định nghĩa theo một cách chung nhất bao gồm bất kỳ nỗ lực hay chương trình nào hướng dẫn vào đào tạo những người dùng tin hiện tại và tiềm năng, một cách riêng rẽ hay tập thể với mục đích tạo thuận lợi cho sự nhận biết của họ về nhu cầu thông tin, sự trình bày rõ ràng những nhu cầu thông tin này, và việc sử dụng hiệu quả các dịch vụ thông tin cũng như sự

đánh giá về các dịch vụ đó”

Nhìn chung, có thể hiểu: công tác đào tạo người dùng tin là tổng hợp các hoạt động của một hoặc một nhóm cơ quan, trung tâm thông tin thư viện tác động đến người dùng tin của mình nhằm cung cấp, phổ biến thông tin cần thiết để người dùng tin có khả năng khai thác, sử dụng nguồn lực thông tin tại

cơ quan, trung tâm một cách nhanh chóng, thuận tiện, hiệu quả nhất

1.1.2 Ý nghĩa của công tác đào tạo người dùng tin trong hoạt động thông tin thư viện

Người dùng tin là yếu tố cơ bản của mọi hệ thống thông tin, có vai trò quan trọng trong sự nghiệp thư viện Do vậy công tác đào tạo người dùng tin càng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong hoạt động thông tin thư viện hiện

nay, cụ thể:

- Giúp người dùng tin tra cứu và sử dụng thông tin theo yêu cầu

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của CNTT đã tác động đến mọi hoạt động trong đời sống xã hội, trong đó có hoạt động TV - TT Lượng thông

9

tin ngày càng trở lên phức tạp, có rất nhiều nguồn tin cần được xác minh, tổng hợp, đánh giá Vì vậy năng lực của cán bộ ngày càng được chú trọng Tuy nhiên để vận hành được cỗ máy khổng lồ ấy không chỉ cần nghiệp vụ ở các khâu: bổ sung, xử lý, bảo quản… mà còn phải chú ý đến một đối tượng quan trọng và cuối cùng đó là người dùng tin

Một thư viện ngay từ khi ra đời đều cố gắng xây dựng cho mình một nguồn thông tin thật phong phú về nội dung và đa dạng về hình thức và mong muốn phát triển thành một hệ thống hiện đại, thân thiện và gần gũi được thiết lập các chức năng cụ thể và đồng bộ, tất cả các hoạt động đó đều được hướng tới đối tượng là người dùng tin Với tầm quan trọng như vậy để đáp ứng nhu cầu tin ngày càng lớn của người dùng tin, các thư viện phải mở ra các lớp đào tạo, hướng dẫn người dùng tin sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của thư viện sao cho phù hợp, hiệu quả Hoạt động này có ý nghĩa rất lớn trong việc hình thành và phát triển văn hóa đọc của người dùng tin

Đối với mỗi thời đại, mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi hoàn cảnh lịch sử lại

có những sự thay đổi khác nhau Trước đây, tất cả các hoạt động của thư viện đều phụ thuộc vào cán bộ thư viện, nên người dùng tin rất thụ động Khi người dùng tin có yêu cầu chỉ cần qua viết phiếu yêu cầu là người dùng tin đã được cán bộ thư viện cấp ngay cho tài liệu, hoặc khi không biết chắc chắn tài liệu mình cần tìm thì họ chỉ cần đưa ra gợi ý để cán bộ thư viện có thể tìm kiếm Nhưng hiện tại nếu hoạt động theo cách cũ thư viện sẽ thực sự lâm vào tình trạng quá tải Chỉ một phần nhỏ nhu cầu được đáp ứng gây phiền hà cho không ít bạn đọc, hơn nữa sự bùng nổ của CNTT nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến công tác TT - TV Nhiều thư viện đã nhanh chóng ứng dụng công nghệ thông tin trong nghiệp vụ thư viện và công tác phục vụ của mình Vì vậy khi mở ra lớp đào tạo người dùng tin, người đọc sẽ có đầy đủ các thông tin mình cần mà thư viện đang sử dụng Họ sẽ được hướng dẫn cụ thể các bước đi từ khi bắt

10

đầu đặt chân tới thư viện cho tới việc tìm tin, thậm chí cả việc viết yêu cầu tìm sao cho chuẩn cũng sẽ được các cán bộ thư viện chỉ bảo tận tình Cán bộ thư viện còn chỉ bảo cho họ cách để tổng hợp thông tin khiến việc tìm kiếm

dễ dàng hơn Khi khóa đào tạo hoàn thành, người dùng tin sẽ trở thành người chủ của thư viện, họ độc lập tự tin, làm việc có hệ thống, theo các chuẩn mực

đã được đào tạo, tự bản thân có thể tìm kiếm và xử lý thông tin tạo nên niềm đam mê cho người dùng tin khiến họ thường xuyên đến thư viện hơn

- Để có thể hiểu hơn về nguồn lực và các công cụ, cách thức tra cứu

Như chúng ta biết nguồn lực thông tin là một trong những yếu tố tiên quyết cấu thành lên hoạt động thư viện Nó không chỉ là vốn tài liệu mà thư viện tổ chức, lưu trữ trong kho của mình mà là tất cả các tài nguyên thông tin ở tất cả các dạng khác nhau mà người dùng tin thông qua thư viện có thể tiếp cận được Nguồn lực thông tin có thể coi là sức mạnh của mỗi cơ quan thư viện

Để người dùng tin hiểu rõ được các nguyên tắc, các phương pháp tổ chức, các hệ thống thông tin Đây là một vấn đề không hề đơn giản, trong bối cảnh nguồn thông tin không ngừng gia tăng, việc áp dụng công nghệ thông tin được sử dụng để quản trị cũng luôn biến đổi và đa dạng, thì việc hiểu rõ khả năng thích ứng của hệ thống thông tin với yêu cầu và sau đó là các kỹ năng cần thiết để khai thác ở các mức độ hợp lý các nguồn tin là vấn đề luôn đặt ra

ở người dùng tin

Bên cạnh đó, nguồn thông tin ngày càng nhiều, các thông tin phù hợp thì luôn được người dùng tin cần đến, song không tránh khỏi hiện tượng dư thừa thông tin, hay nói cách khác xuất hiện thêm hiện tượng nhiễu thông tin, tức là sự trà trộn của những thông tin về hình thức thì phù hợp nhưng bản chất thì không Ngoài ra xen vào những thông tin có thể truy cập được là những thông tin sai, thông tin lỗi thời, những thông tin kìm hãm hay tiềm ẩn sự nguy hại cho quá trình phát triển, đến thuần phong mỹ tục, đến các giá trị đạo đức

11

và giá trị xã hội của cộng đồng Vì thế mỗi người dùng tin rất cần trang bị những kỹ năng lựa chọn thông tin của mình Qua lớp đào tạo người dùng tin, cán bộ thư viện sẽ cung cấp cho người dùng tin phương pháp để lọc thông tin, nhờ đó sẽ tăng khả năng tư duy, sáng tạo

- Tạo hứng thú cho người dùng tin

Con người muốn tồn tại và phát triển ai cũng phải có nhu cầu khác nhau, đặc biệt là nhu cầu khám phá thế giới xung quanh Tuy nhiên sự biểu hiện của mỗi người lại khác nhau, thậm chí nhu cầu của con người ở mỗi thời điềm cũng khác nhau, những bối cảnh sinh hoạt khác nhau và những chức năng xã hội khác nhau nó còn phụ thuộc vào trạng thái tâm lý, lối sống những nhu cầu đó là yếu tố quan trọng tạo nên động cơ của hoạt động thông tin Vậy có thể coi đây là nguồn gốc tạo ra hoạt động thông tin, mà thông tin lại có vai trò rất quan trọng Nó vừa là phương tiện để con người tận dụng trong mọi lợi thế xã hội mà xã hội dành cho họ đồng thời lại là chỉ số quan trọng phản ánh trình độ và khả năng thích ứng của mỗi cá nhân

Nếu con người muốn vận dụng sự hiểu biết, tri thức có sẵn để giải quyết các nhiệm vụ mà thực tiễn đặt ra thì trước hết con người cần phải biết cách tìm kiếm các thông tin phản ánh tri thức đó, tức là biết cách khai thác, sử dụng nguồn thông tin và biết rõ trách nhiệm đối với việc khai thác sử dụng thông tin đó Để làm được điều này, người dùng tin phải tham gia khóa học đào tạo người dùng tin của thư viện, bởi chỉ qua đó người dùng tin mới hiểu hết được các khái cạnh của thông tin, hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình đối với thư viện Tạo niềm say mê trong công cuộc tìm tòi cái mới, hứng thú khi được áp dụng những kiến thức mình đã học để phục vụ bản thân

- Phát triển dịch vụ đào tạo người dùng tin thích hợp

Do công nghệ hiện đại thay đổi rất nhanh và các trang thiết bị phức tạp được phát triển thường xuyên nên việc cập nhật các kỹ năng sử dụng các dịch

12

vụ phát triển cho phục vụ cho công tác đào tạo là điều tất yếu Từ các yếu tố trên thư viện sẽ mở ra nhiều lớp đào tạo cho nhiều đối tượng bạn đọc cán bộ thư viện sẽ tổng hợp phân tích và lựa chọn ra các vấn đề thích hợp nhất, phù hợp nhất và hiện đại nhất để giảng dạy cho người dùng tin

Một vấn đề nữa đó là tùy thuộc vào đối tượng, vào nhu cầu và điều kiện

cụ thể của từng đối tượng bạn đọc mà khai thác, sử dụng thông tin xác định Có thể nói tùy thuộc vào từng đối tượng người dùng tin, tương ứng với mỗi mục đích khai thác, sử dụng thông tin mà xây dựng các lớp đào tạo khác nhau

Như vậy công tác đào tạo người dùng tin hiện nay đang có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển dịch vụ đào tạo thích hợp và hoàn hảo của hệ thống thư viện

- Quảng bá cho thƣ viện

Đội ngũ cán bộ luôn là yếu tố quan trọng trong công tác đào tạo Với hướng tiếp cận lấy người dùng tin làm trung tâm thì vai trò và năng lực của người cán bộ càng trở lên quan trọng Lúc này đối với một người cán bộ phải biết hướng dẫn, tư vấn, truyền đạt thông tin cho số đông bạn đọc qua khóa đào tạo người dùng tin Nếu họ có kỹ năng sư phạm tốt, kỹ năng thuyết trình bằng tiếng việt và tiếng anh biết sử dụng và hiểu biết các tính năng của các thiết bị văn phòng thì khả năng lớp học đó thành công là rất cao

Một người cán bộ thân thiện, nhiệt tình, có niềm say mê sáng tạo trong công việc với nghiệp vụ vững vàng sẽ đem lại một hình ảnh thư viện hiện đại, đem đến cho người dùng tin sự tin tưởng tuyệt đối khiến số lượng bạn đọc ngày một gia tăng Có thể nói, công tác đào tạo người dùng tin là một khâu cực kỳ quan trong, nó dẫn dắt bạn đọc đến thư viện

Qua công tác đào tạo người dùng tin, chúng ta sẽ thấy được một hệ thống người dùng tin ưu tú, có khả năng tư duy, sáng tạo vượt bậc trong việc

sử dụng thư viện Như vậy, công tác đào tạo người dùng tin hiện nay đang có

ý nghĩa rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển thư viện

13

1.2 Thư viện tỉnh Lạng Sơn với công tác đào tạo người dùng tin

 Quá trình hình thành và phát triển

Từ khi Cách mạng tháng 8-1945 thành công, Đảng Cộng sản Việt Nam

đã chăm lo về công tác thư viện để phục vụ nhân dân

Tại tỉnh Lạng Sơn, ngày 4/9/1956 UBND Tỉnh Lạng Sơn đã công bố quyết định thành lập thư viện tỉnh Lạng Sơn trực thuộc sở Văn hóa thể thao

và du lịch Tỉnh Lạng Sơn

Thời kỳ thành lập và phát triển của thư viện được chia ra làm các giai đoạn:

Giai đoạn 1956 - 1975

Ngày đầu mới thành lập cơ sở vật chất hết sức thiếu thốn, một căn nhà

ba gian lợp lá gồi được đặt trụ sở ở “Nguyễn Quang Khải hiện nay là trụ sở Hội chữ thập đỏ tỉnh Lạng Sơn” diện tích 180m² Về giá sách có 3,4 chiếc đóng chưa đúng quy cách của thư viện, bàn ghế làm việc cũng chưa được đóng mới nói chung về trang thiết bị cơ sở vật chất còn nghèo nàn, thiếu thốn vốn sách có khoảng 4000 bản sách, trong đó sách chính trị xã hội chiếm số lượng nhiều hơn các mảng sách khác, hầu hết sách báo là do cơ quan đoàn thể xung quanh tỉnh trao tặng

Phương thức phục vụ trong thời kỳ này là phục vụ tại chỗ và tổ chức các trạm sách xung quanh thành phố để luân chuyển sách đến bạn đọc đã có lúc độc giả lên đến gần 1000 lượt

Nhìn chung kết quả hoạt động trong thời gian này do chưa theo dõi được sát sao, do vậy để tính số lượng độc giả đến thư viện, lượt sách luân chuyển số lượng tài liệu được bổ sung không lưu lại qua nhiều năm thất lạc sau chiến tranh biên giới 1979 và trận lụt lịch sử 1986

Giai đoạn 1975 - 1986

Từ năm 1975 - 1986 có nhiều sự kiện quan trọng của tỉnh Lạng Sơn Sau chiến thắng mùa xuân năm 1975 giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, Lạng Sơn bước vào thời kỳ xây dựng và tổ chức sản xuất

14

Thư viện tỉnh Lạng Sơn đã sửa sang lại cơ sở làm việc các trang thiết bị cũng đã được tỉnh quan tâm đã mua sắm 2 tủ dựng tài liệu, 1 tủ mục lục, 5 bàn đọc, 5 bàn làm việc, 3 bàn uống nước, 3 bàn trúc, 40 ghế tựa, 47 giá đựng sách, 3 quầy chắn, 4 ghế băng, 2 quạt trần Đội ngũ cán bộ thư viện cũng được bổ sung 4 cán bộ có trình độ trung cấp chuyên ngành thư viện, việc bổ sung cán bộ có trình độ chuyên môn nghiệp vụ đã làm thay đổi cơ bản về phần xử lý kỹ thuật nghiệp vụ, kho sách, phương thức phục vụ hiệu quả hơn Đến năm 1978 vốn sách báo đã có 54.278 bản, việc bổ sung sách hàng năm từ 5.000 đến 6.000 bản sách, mỗi loại từ 6 đến 10 loại, bổ sung từ 60 đến

70 loại báo tạp chí từ Trung ương địa phương

Phương thức tổ chức phục vụ ở đây vẫn là phục vụ tại chỗ và giữ vững các trạm sách trước đây đã có tiếp tục thực hiện việc luân chuyển sách đến với độc giả Lượng độc giả đến với thư viện ngày càng tăng có năm lượng độc giả đến với thư viện từ 1000 đến 1500 lượt, sách báo luân chuyển từ 45.000 đến 5.000 lượt Sự nghiệp thư viện thời kỳ này đang được củng cố và hoạt động ngày càng có hiệu quả nhưng những sự kiện thiên tại dịch họa đã làm

cho hoạt động của thư viện gặp nhiều khó khăn

Giai đoạn 1986 - 1995

Đây là mốc lịch sử của thư viện tỉnh Lạng Sơn sau thiên tai dịch họa năm 1986 kho sách đã từng bước được bổ sung cho đến năm 1995 tổng số sách trong kho thư viện tỉnh là 30.632 bản sách, báo chí là 18 loại

Đội ngũ cán bộ có 12 người trong đó có 7 cán bộ có trình độ đại học chuyên ngành thư viện, và 4 cán bộ trình độ trung cấp chuyên ngành thư viện,

15

viện phải có khuôn viên, vườn hoa cây cảnh rộng rãi thoáng mát, các phòng làm việc phải được bố trí hài hòa, hợp lý, phù hợp với các lứa tuổi khác nhau Tháng 10 năm 2002 công trình đã xây dựng hoàn thành và được đưa vào sử dụng, tổng diện tích thư viện và khuôn viên là 3.752m², diện tích sử dụng là 2.875m² gồm 21 phòng, phòng đọc, phòng mượn, phòng thiếu nhi, phòng internet, phòng địa chí, phòng nghe nhìn, phòng hội thảo, phòng ngoại văn, phòng báo chí…toàn bộ các phòng đều được đặt cáp ngầm hệ thống công nghệ thông tin

Giai đoạn từ 2006 đến nay

Đến năm 2006 tổng số cán bộ thư viện tỉnh là 20 người Với đội ngũ cán bộ thư viện như vậy trước mắt đã đáp ứng được hoạt động của thư viện tỉnh

Hiện nay, tổng số vốn sách hiện có trong kho là 96.626 bản, 205 loại báo, tạp chí, sách ngoại văn là 200 bản, tài liệu địa chí là 400 bản Kết quả hoạt động từ 2001 - 2005 đã cấp 4.115 thẻ bạn đọc lượt độc giả đến thư viện

là 70.881 lượt, lượt sách báo luân chuyển 186.420 lượt

Hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành Thư viện tỉnh Lạng Sơn đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm cùng với lịch sử đất nước

Những thách thức khó khăn đã trải qua càng tôi luyện cho đội ngũ cán

bộ Thư viện tỉnh thêm vững vàng và yêu nghề nghiệp hơn, mỗi cán bộ viên chức đã góp một phần nhỏ của mình cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc bảo vệ tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội

Đến nay, thư viện đã có một cơ ngơi khang trang, với tổng diện tích 3.752m², có hệ thống hiện đại với trang thiết bị chuyên dụng như: bàn ghế, giá kê, tủ mục lục, được đầu tư mới hoàn toàn Các thiết bị hiện đại khác như: máy tính, máy in mã vạch, in thẻ, máy photocopy, hệ thống cổng từ, máy khử từ,… cùng với việc ứng dụng phần mềm tích hợp quản trị thư viện LIC

16

6.0 với các phân hệ đã hoạt động hiệu quả trong việc bổ sung, biên mục, lưu thông, OPAC và quản trị hệ thống Tài liệu được được gắn mã số, mã vạch, người dùng tin có thể tra cứu trên mạng internet qua địa chỉ http://www.thuvienlangson.vn hoặc qua hệ thống phiếu của tủ mục lục truyền thống Ngoài ra Thư viện còn chuyển đổi phương thức phục vụ với sự hỗ trợ của hệ thống thiết bị kiểm soát

Đứng trước sự phát triển của công nghệ thông tin mỗi cán bộ Thư viện tỉnh phải ra sức học tập nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, để từng bước thực hiện theo phương thức điện tử hóa cung cấp thông tin nhanh nhất, tiện lợi nhất và chính xác nhất góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa như nghị quyết đại hội lần thứ XIV Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn đề ra

Hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành Thư viện tỉnh Lạng Sơn đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm cùng với lịch sử đất nước, toàn thể các cán bộ công chức, viên chức thư viện tỉnh Lạng Sơn đã đoàn kết một lòng cùng nhau

nỗ lực công tác cống hiến cho sự nghiệp thư viện Những thành tích đã đạt được các cấp chính quyền ghi nhận và tặng nhiều bằng khen, giấy khen động viên kịp thời các cán bộ trong ngành thư viện

 Chức năng nhiệm vụ

Chức năng

Bất cứ thư viện hay cơ quan thông tin nào cũng có chức năng cơ bản là chức năng thông tin, chức năng giáo dục, chức năng văn hóa, chức năng giải trí

Chức năng thông tin

Thư viện tỉnh Lạng Sơn là trung tâm luân chuyển sách báo phục vụ độc giả trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn Từ đây, sách báo được luân chuyển xuống các huyện, các điểm bưu điện văn hóa xã trong toàn tỉnh để đáp ứng tốt hơn nhu cầu tinh thần cho nhân dân

17

Thư viện tỉnh Lạng Sơn là trung tâm thu thập xử lý, lưu trữ cung cấp thông tin cho bạn đọc với các hình thức như: thông tin tư liệu, thông tin trên mạng, thư mục thông báo sách mới, thư mục chuyên đề, thư mục phục vụ lãnh đạo

Chức năng văn hóa

Là trung tâm thu thập, tàng trữ bảo quản và truyền bá di sản văn hóa thuộc đủ môn loại tri thức về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và khoa học

kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật và các ấn phẩm đặc biệt khác kể cả các tài liệu không công bố, các tài liệu xuất bản trong và ngoài nước phù hợp với đặc điểm sản xuất và trình độ dân trí của người dân trong tỉnh

Thư viện tỉnh lạng sơn là trung tâm nghiên cứu tư liệu và tài liệu địa chí về Lạng Sơn, sưu tầm và tàng trữ các loại hình ấn phẩm nói về Lạng Sơn thuộc bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, bất kỳ thứ tiếng nào Thư viện đi chuyên sâu vào thu thập, bảo quản và phục vụ các tài liệu địa chí đồng thời tổ chức mạng lưới công tác viên rộng rãi để thu thập tài liệu địa chí, nhất là các tài liệu còn nằm rải rác trong nhân dân

Thư viện tỉnh Lạng Sơn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, dân trí của tỉnh nhà Bên cạnh phục vụ tài liệu thư viện tỉnh Lạng Sơn còn thường xuyên tổ chức trưng bày giới thiệu sách theo chuyên đề, tuyên truyền giới thiệu sách

Thư viện tỉnh Lạng Sơn tham gia việc sử dụng thời gian nhàn rỗi cho nhân dân bằng cách cung cấp sách báo và các phương tiện nghe nhìn khác nhằm đáp ứng nhu cầu giải trí cho nhân dân ngày một hiệu quả hơn

Để thực hiện chức năng này, thư viện tỉnh Lạng Sơn phải luôn xác định cho mình những nhiệm vụ cụ thể

Nhiệm vụ cụ thể

- Xây dựng quy hoạch phát triển, kế hoạch hoạt động dài hạn và ngắn hạn của thư viện, trình giám đốc Sở Văn Hóa - Thông Tin và Du Lịch và tổ

chức thực hiện sau khi được phê duyệt

- Tổ chức phục vụ cho các đối tượng bạn đọc sử dụng vốn tài liệu thư viện; bố trí thời gian phục vụ phù hợp với điều kiện sống, làm việc và học tập của mọi tầng lớp nhân dân; đẩy mạnh các hoạt động phục vụ tài liệu ngoài thư viện nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người sử dụng thư viện; không đặt

ra những quy định làm hạn chế quyền sử dụng thư viện của người đọc

- Phát triển vốn tài liệu phù hợp với tính chất, nhiệm vụ và đối tượng phục vụ của thư viện Thực hiện theo định kỳ việc thanh lọc ra khỏi kho các tài liệu không còn giá trị sử dụng, các tài liệu hư nát không thể phục hồi; trừ những tài liệu quý hiếm được công nhận là di sản văn hóa thì được xử lý, bảo quản theo Luật di sản văn hóa Tiêu chuẩn và thủ tục thanh lọc tài liệu do Bộ

Văn hóa - Thông tin phối hợp với Bộ Tài chính quy định

19

- Phổ biến rộng rãi, kịp thời vốn tài liệu thư viện bằng các hình thức thông tin thư mục, hướng dẫn tra cứu và các hình thức thông tin, tuyên truyền khác, phát huy triệt để nội dung vốn tài liệu hiện có trong thư viện phục vụ

nhiệm vụ trước mắt và lâu dài của ngành của địa phương

- Xử lý thông tin, biên soạn các ấn phẩm thông tin khoa học phù hợp

với chức năng, nhiệm vụ của thư viện

- Mở rộng sự liên thông giữa các thư viện trong nước và ngoài nước

bằng việc kết nối mạng máy tính, mượn, trao đổi tài liệu

- Tổ chức các lớp bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ thư viện; tạo điều kiện thuận lợi cho người làm công tác thư viện nâng cao trình độ chuyên

môn, nghiệp vụ

- Nghiên cứu, ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến, đặc

biệt là công nghệ thông tin để hiện đại hóa hoạt động thư viện

- Bảo quản vốn tài liệu, phương tiện, trang thiết bị, cơ sở vật chất và các

tài sản khác của thư viện

- Tổ chức các hoạt động, dịch vụ phù hợp với chức năng nhiệm vụ được

giao phù hợp với quy định của pháp luật

- Thực hiện báo cáo định kỳ và báo cáo đột xuất và tình hình hoạt động

của thư viện với giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin và Bộ Văn hóa - Thông tin

 Cơ cấu tổ chức, đội ngũ cán bộ

Để đáp ứng tốt hơn những yêu cầu mới của hoạt động thông tin thư viện, đội ngũ cán bộ của thư viện đã không ngừng học hỏi trau dồi tri thức, họ luôn được tạo điều kiện thuận lợi để tham gia học tập, nâng cao tay nghề, phát triển kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp

 Cơ sở vật chất

Ngày 4/9/1956 UBND tỉnh Lạng Sơn đã công bố quyết định thành lập thư viện tỉnh Lạng Sơn trực thuộc sở Văn hóa Thể thao và Du Lịch tỉnh Lạng Sơn Với khu nhà 3 tầng nằm trong khuôn viên có diện tích hơn 3.752 m², vị trí đẹp với cửa chính trông ra đại lộ Hùng Vương

Hiện tại, trụ sở thư viện tỉnh được xây dựng và đầu tư các trang thiết bị

tương đối hoàn chỉnh và đồng bộ Các kho đã được trang bị hiện đại về giá sách, mọi phương tiện cho công tác nghiệp vụ và phục vụ, phù hợp với chức năng của từng phòng

Trang thiết bị bảo quản sách:

- Giá sách: 115 các loại

* Trang thiết bị cho công nghệ thông tin:

- Thư viện tỉnh có hai máy chủ, 80 máy trạm đều được kết nối mạng và dùng để phục vụ

- Máy in phục vụ cán bộ, bạn đọc có: 04 máy

- Máy quét phục vụ cho nghiệp vụ: 02 máy

- Máy pho to copy: 01 máy

- Máy đọc mã vạch, mã số có: 03 máy phục vụ ở các phòng mượn và

Đa phương tiện

Ngoài ra còn một số thiết bị khác như máy scand, máy hủy tài liệu…

1.3 Vai trò của công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn

Thư viện tỉnh Lạng Sơn là một thư viện nằm trong hệ thống thư viện công cộng của cả nước, là địa chỉ đỏ đối với những người yêu thích, say mê đọc sách Ngoài thực hiện nhiệm vụ cơ bản của một thư viện, đây còn là trung tâm văn hóa có nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài góp phần phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy phong trào xây dựng phát triển văn hóa, tình hình phát triển, thói quen đọc sách cho người dân địa phương Trước hết phải khẳng định rằng vai trò của thư viện tỉnh Lạng Sơn có vai trò hết sức quan trọng đối với các nhà lãnh đạo, cán bộ công chức, học sinh, sinh viên và mọi tầng lớp nhân dân trong tỉnh trong việc lựa chọn, tìm kiếm thông tin và thỏa mãn nhu cầu tin để phục vụ công việc của mình

Là trung tâm thư viện lớn nhất trên địa bàn tỉnh, trước tình hình văn hóa nghe nghìn đang chiếm ưu thế, bạn đọc đang có nhiều sự lựa chọn đối với phương thức tiếp cận thông tin Thư viện tỉnh Lạng Sơn không chỉ quan tâm

22

tới việc bổ sung sách, báo, tài liệu, phong phú mà còn phải đa dạng công tác đào tạo người dùng tin, nhằm thu hút người dùng tin đến với thư viện ngày càng nhiều Qua đó, giúp họ vận dụng kiến thức từ sách, báo phục vụ đắc lực công tác học tập, nghiên cứu và giải trí của mình

Vì đây là thư viện tỉnh, do vậy đối tượng người dùng tin rất đa dạng Một trong những đối tượng đào tạo ở đây là các bạn đọc mới lần đầu bước chân tới thư viện Trong quá trình đào tạo cán bộ thư viện đã cố gắng hết sức

để đáp ứng mọi thắc mắc, yêu cầu của bạn đọc, giúp các bạn tiếp cận thư viện một cách hiệu quả nhất Nội dung của khóa đào tạo bao gồm: cách sử dụng và bảo quản thẻ, nội quy tuân thủ các phòng ban trong thư viện, cách sử dụng các dịch vụ tiện ích, cách tra cứu tìm tin, nội dung vốn tài liệu…cán bộ vừa cho học lý thuyết vừa cho hướng dẫn thực hành Sau khi trải qua khóa đào tạo người dùng tin đó, bạn đọc có thể sử dụng thành thục thư viện, phát triển năng lực tư duy, sáng tạo của bản thân, tạo hứng thú khi tới thư viện điều này đã giảm bớt công việc cho cán bộ thư viện Chính vì vậy ngày nay thư viện càng chú trọng, dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác đào tạo người dùng tin hơn nữa

23

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGƯỜI DÙNG TIN

TẠI THƯ VIỆN TỈNH LẠNG SƠN

2.1 Nhu cầu tin và người dùng tin

 Nhu cầu tin

Nhu cầu tin là những đòi hỏi mang tính khách quan về tiếp cận và sử dụng nguồn thông tin để giải quyết vấn đề, nhằm đáp ứng nhu cầu hiểu biết hoặc giải trí trong hoạt động của con người

Trước đây do điều kiện kinh tế xã hội, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn vì thế lượng độc giả đến thư viện còn hạn chế, chỉ tập trung vào các đối tượng có nhu cầu nghiên cứu, ra quyết định, quản lý…Ngày nay trong xu thế hội nhập quốc tế cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, đời sống nhân dân được nâng cao, chất lượng cuộc sống ngày càng phát triển từ đó nhu cầu tin của người dân ngày càng tăng, đòi hỏi thông tin phải có chất lượng, phản ánh đúng hiện tượng khách quan, thông tin luôn mới mẻ, cập nhật và mang tính thời sự Do vậy, vấn đề phát triển công tác đào tạo người dùng tin là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của cơ quan thông tin - thư viện Công tác này nhằm tạo ra nguồn lực thông tin cho cơ quan và nhằm mục đích cuối cùng là thỏa mãn nhu cầu tin của người dùng tin Xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin càng trở lên cấp bách đòi hỏi cần được đáp ứng kịp thời, đầy đủ chính xác là nhiệm vụ quan trọng của cơ quan thông tin - thư viện

 Người dùng tin

Thư viện tỉnh Lạng Sơn là thư viện tổng hợp, đồng thời cũng là cơ quan phổ biến văn hóa, xã hội trong tỉnh Do đó, đối tượng phục vụ của thư viện tỉnh Lạng Sơn khá phong phú, da dạng phụ vụ đông đảo người dùng tin

24

Người dùng tin được coi vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội Đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước như hiện nay thì nhu cầu thông tin của người dùng tin càng phong phú, mỗi nhóm người dùng tin sẽ có những đặc điểm cũng như nhu cầu tin khác nhau Do vậy, người dùng tin chủ yếu của thư viện tỉnh Lạng Sơn có thể là các cán bộ lãnh đạo, cán bộ hưu trí, học sinh - sinh viên các trường trên địa bàn tỉnh, các cán bộ quản lý, cán bộ công nhân viên chức làm việc trong cơ quan nhà nước Ngoài ra còn có một số độc giả người nước ngoài ngụ cư trong tỉnh đến với thư viện để đọc các tài liệu địa chí về tỉnh Lạng Sơn Dựa vào hoạt động đặc trưng của từng nhóm mà thư viện tỉnh Lạng Sơn chia người dùng tin của thư viện thành 5 nhóm người dùng tin

2.1.1 Đối tƣợng

 Đối tượng là cán bộ lãnh đạo - quản lý

Nhóm người dùng dùng tin là cán bộ lãnh đạo - là những nhà lãnh đạo trong các cơ quan Đảng, chính quền Thành phố các cấp, các ngành Các nhà lãnh đạo, quản lý có nhiệm vụ đưa ra đường lối, chính sách, phương hướng, thông tin ra quyết định lãnh đạo, điều hành công việc cho cả cơ quan Thông tin cung cấp cho nhóm độc giả này là những thông tin phân tích, tổng hợp, bao quát nhưng vẫn phải đảm bảo tính chính xác, những thông tin mới nhất mang tính thời sự nóng hổi, có giá trị, các tài liệu chỉ đạo như: của Đảng và nhà nước các chỉ thị, nghị quyết, các phương pháp quản lý… Dễ nhận thấy nhu cầu tin của cán bộ quản lý bắt nguồn từ yêu cầu của hoạt động quản lý, trong cơ chế dân chủ đảm bảo cho mỗi cá nhân trong tổ chức có cơ hội phát huy năng lực của mình, khả năng trao đổi thông tin, đánh giá hợp lý các quyết định quản lý Đảm bảo tính dân chủ trong hệ thống cũng là một trong những yếu tố cần thiết để phát triển nhu cầu tin của mỗi người nói chung cũng như như cầu tin của cán bộ quản lý nói riêng Theo số liệu năm 2014, người dùng tin làm công tác lãnh đạo quản lý chiếm 16% số lượng độc giả

25

Nhu cầu của nhóm người dùng tin này không ổn định đòi hỏi các cán

bộ thư viện phải kịp thời nắm bắt thông tin luôn thay đổi để đáp ứng được nhu cầu của người dùng tin

 Đối tượng là những người làm công tác giảng dạy

Những người thuộc nhóm này là những người trực tiếp tham gia vào quá trình giảng dạy truyền đạt kiến thức cho sinh viên, học sinh tại các trường cao đẳng, trung học… đồng thời là người quyết định phần lớn chất lượng đào tạo, định hướng cho thế hệ tương lai của đất nước Loại hình tài liệu được họ quan tâm chủ yếu là tài liệu hướng dẫn giảng dạy, tài liệu chuyên ngành, giáo trình, sách giáo khoa, sách tham khảo sách tra cứu (từ điển, bách khoa thư, niên giám, niên biểu…), báo và tạp chí Đặc biệt là những thông tin mang tính khoa học và giáo dục cao Nhóm người dùng tin này năm 2014 chiếm khoảng 14% độc giả

Với những đặc điểm nhu cầu thông tin như vậy, đòi hỏi cán bộ thư viện phải là những người hiểu biết sâu rộng về chuyên môn nghiệp vụ và sự hiểu biết các vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội… mới có thể đáp ứng nhu cầu thông

tin cho nhóm độc giả này

 Đối tượng là học sinh - sinh viên

Nhóm độc giả này nhận được nhiều sự quan tâm của thư viện Đó là học sinh - sinh viên của các trường cao đẳng, trung cấp, trung học phổ thông, trung học cơ sở nằm trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn Đây là đối tượng phục vụ đông đảo nhất của thư viện

Nhóm người dùng tin này đến với thư viện với nhiều mục đích khác nhau, chủ yếu những thông tin mà họ cần là những thông tin phục vụ cho nhu cầu học tập, nghiên cứu nhằm nâng cao kiến thức chuyên ngành mà họ đang nghiên cứu và theo học và các hoạt động giải trí bên cạnh đó còn có nhu cầu

mở rộng tầm hiểu biết về tất cả các lĩnh vực khác nhau

26

Nguồn tài liệu mà họ cần không chỉ dừng lại ở một con số hay thể loại

cụ thể nào Nhu cầu tin của nhóm này không ngừng thay đổi và phát triển phong phú, luôn đòi hỏi phải có những tài liệu mới có nội dung phản ánh về tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội, chính trị, khoa học tự nhiên, khoa học vũ trụ, công nghệ thông tin…cụ thể họ có nhu cầu về những tài liệu mang tính chất chuyên ngành, tổng hợp tài liệu mới Đứng trước nhu cầu thông tin như vậy, đòi hỏi cán bộ thư viện tỉnh phải luôn cập nhật những thông tin, thay đổi phương thức phục vụ sao cho phù hợp với nhu cầu thông tin của người dùng tin Đồng thời phải tổ chức các lớp đào tạo, hướng dẫn cho các nhóm người dùng tin sử dụng thư viện một cách tối ưu nhất, đáp ứng nhu cầu tối đa của người dùng tin Nhóm người dùng tin này theo số liệu năm 2014 chiếm khoảng 40 % bạn đọc

 Đối tượng là thiếu nhi

Các em thiếu nhi là một trong nhóm độc giả trung thành và thường xuyên đến với thư viện Có những nhu cầu rất phong phú và đa dạng về các loại hình của sách Tài liệu phục vụ các em thiếu nhi của thư viện tỉnh Lạng Sơn được sắp xếp khoa học, hình thức tài liệu phong phú sinh động, bên cạnh việc tìm tài liệu tại chỗ các em còn được mượn về nhà Vì vậy thư viện đã thu hút được đông đảo các em thiếu nhi đến đọc sách, truyện tranh, ảnh,… nhất là vào các dịp nghỉ hè các em đến thư viện rất đông Theo số liệu thống kê năm

2014, người dùng tin là các em thiếu nhi chiếm khoảng 15 %

 Đối tượng là nhóm người dùng tin khác

Ở nhóm này chiếm khoảng 15 % bao gồm quần chúng nhân dân, các doanh nghiệp, các công nhân, những người làm nội trợ, người khuyết tật Nhu cầu của nhóm người dùng tin này không đòi hỏi sự phức tạp và tổng hợp cao

Họ đến với thư viện với mục đích giải trí, tìm hiểu khoa học, họ thường tìm

27

đến các loại hình tài liệu mà thư viện đã có như sách văn học nghệ thuật, sách viết về cuộc sống, sách khoa học Nhóm người dùng tin này luôn ổn định về

số lượng và nhu cầu

2.1.2 Nhu cầu của nhóm người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn

Trong hoạt động thông tin - thư viện, người dùng tin là khách hàng, là chủ thể của hoạt động thông tin, là đối tượng của công tác đào tạo người dùng tin Không có người dùng tin, hoạt động thông tin sẽ không thể tồn tại Điều

đó có nghĩa là hoạt động thông tin muốn tồn tại và phát triển phải quan tâm tới nhu cầu của người dùng tin trong từng giai đoạn cụ thể, cần chú trọng đến công tác đào tạo người dùng tin

Nhu cầu tin là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc tiếp nhận

và sử dụng thông tin nhằm duy trì và phát triển các hoạt động khác nhau của con người Ngày nay, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, kinh tế tri thức thì nhu cầu thông tin của con người ngày một cao và đòi hỏi cần được đáp ứng kịp thời, chính xác và khách quan Việc cung cấp thông tin và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu bạn đọc là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của cơ quan thông tin - thư viện nói chung và thư viện tỉnh Lạng Sơn nói riêng

Để nắm rõ được nhu cầu tin của của người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn, tôi đã tiến hành nghiên cứu theo nhiều phương pháp đánh giá khác nhau Phương pháp chủ yếu là điều tra bằng việc phát phiếu nhu cầu tin cho bạn đọc, tuy nhiên việc điều tra cũng mang tính chất tương đối, tôi đã tiến hành phát ra 150 phiếu nhu cầu tin phiếu đạt tỉ lệ 100 % và số lượng trong phiếu điều tra gồm các câu hỏi (được trình bày cụ thể ở phần mục lục) nội dung chính bao gồm:

- Bạn có thường xuyên đến thư viện hay không?

- Bạn thường sử dụng tài liệu thuộc lĩnh vực nào?

- Bạn thường sử dụng tài liệu viết về ngôn ngữ gì?

28

- Bạn thường sử dụng hình thức phục vụ nào của thư viện?

- Bạn có nhận xét thái độ và phương thức phục vụ của cán bộ thư viện như thế nào?

- Bạn có được hướng dẫn tra cứu tin hay không?

- Bạn đánh giá về nguồn lực thông tin của thư viện trong việc thỏa mãn nhu cầu tin như thế nào?

- Bạn có được giới thiệu về các khóa đào tạo người dùng tin hay không?

- Bạn đánh giá về các khóa đào tạo người dùng tin này như thế nào? Ngoài việc tiến hành điều tra về nhu cầu tin bằng phiếu hỏi, tôi còn tiến hành phỏng vấn trực tiếp một số bạn đọc tại phòng công tác bạn đọc của thư viện và sử dụng phương pháp quan sát trực tiếp người dùng tin

 Nhu cầu tin về lĩnh vực tri thức

Thư viện tỉnh Lạng Sơn là một trong những trung tâm văn hóa giáo dục trong toàn tỉnh do đó nhu cầu tin về lĩnh vực khoa học là rất đa dạng Hầu hết người dùng tin của thư viện quan tâm đến một số lĩnh vực tài liệu giúp họ giải trí, trau dồi kiến thức, nâng cao trình độ và sự hiểu biết của cá nhân

Tại đây nhu cầu tin về các tài liệu khoa học xã hội và nhân văn cao hơn nhu cầu về các môn khoa học tự nhiên

Bảng 2.1 Nhu cầu về lĩnh vực tri thức