Thiết kế hoạt động ngoại khoá phần di truyền học sinh học 12

Tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa HĐNK Việc tiến hành thực hiện các HĐNK không chỉ giúp học sinh HS ôn tập và củng cố kiến thức một cách có hệ thống sau mỗi vấn đề, b

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH – KTNN -

PHAN THỊ HẢI YẾN

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA PHẦN DI TRUYỀN HỌC SINH HỌC 12

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin trân thành cảm ơn Thầy Cô trong khoa Sinh - KTNN trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình chỉ bảo, truyền đạt kiến thức cho em trong suốt bốn năm qua Xin biết ơn Thạc sĩ Hoàng Thị Kim Huyền, người trực tiếp giúp đỡ em trong quá trình làm luận văn Gửi lời biết

ơn sâu sắc tới các thầy cô tổ phương pháp dạy học Sinh học đã truyền đạt và cho em những ý kiến quý báu, trong quá trình hoàn thiện luận văn Cũng chân thành cám ơn gia đình, các bạn sinh viên lớp K36A Sư phạm Sinh, các thầy

cô giáo các em học sinh trường THPT Đinh Tiên Hoàng đã góp phần giúp em hoàn thành luận văn Em rất mong nhận được sự ủng hộ của các thầy cô và các bạn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi Các kết quả nghiên cứu đƣợc nêu trong luận văn hoàn toàn trung thực Những chuyên

đề đƣợc nghiên cứu chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì một công trình nào

Tác giả

Phan Thị Hải Yến

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GV : Giáo viên HĐNK : Hoạt động ngoại khóa

HS : Học sinh

NK : Ngoại khóa NST : Nhiễm sắc thể

PT : Phổ thông THPT : Trung học phổ thông

MỤC LỤC

Phần I: MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 1

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2

5 PHẠM VI GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU 2

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 2

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2

8 DỰ KIẾN ĐỐNG GÓP ĐỀ TÀI 3

Phần II N I DUNG 4

Chương 1 4

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài 4

1.2 Cơ sở lý luận 5

1.2.1 Khái niệm HĐNK 5

1.2.2 Vai trò của HĐNK 5

1.2.3 Yêu cầu khi thiết kế và tổ chức HĐNK 5

1.2.4 Quy trình thiết kế và tổ chức HĐNK 6

1.3 Cơ sở thực tiễn 7

Chương 2 10

THIẾT KẾ HĐNK PHẦN DI TRUYỀN – SINH HỌC 12 10

2.1 Khái quát nội dung phần Di truyền học 10

2.2 Kịch bản của HĐNK phần Di truyền học 11

Chương 3 62

ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG CÁC HOẠT Đ NG NGOẠI KHÓA 62

3.1 Mục đích đánh giá 62

3.3 Phương pháp đánh giá 62

3.4 Thời điểm đánh giá 62

3.7 Kết quả thực nghiệm và đánh giá chất lượng HĐNK 63

PHẦN III KẾT KUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 65

1 KẾT LUẬN 65

2 KIẾN NGHỊ 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

Phần I: MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa (HĐNK)

Việc tiến hành thực hiện các HĐNK không chỉ giúp học sinh (HS) ôn tập và củng cố kiến thức một cách có hệ thống sau mỗi vấn đề, bài, chương, phần Từ đó giúp HS lưu giữ kiến thức lâu hơn, tạo điều kiện phát huy khả năng tư duy sáng tạo của HS đồng thời còn làm tăng không khí học tập sôi nổi làm HS yêu thích môn học, tích cực vận dụng được các kiến thức sinh học vào đời sống

HĐNK giúp giáo viên thu được các thông tin ngược chiều nhằm đánh giá khả năng tiếp thu bài học của học sinh trong học chính khóa

1.2 Thực trạng của việc tổ chức các HĐNK

HĐNK là một hình thức tổ chức dạy học mang tính tích cực,tự nguyện rất cao Hiện nay với sự đổi mới cải cách trong giáo dục HĐNK đã được chú trọng hơn Một số trường và một số giáo viên tổ chức các HĐNK để củng cố

và nâng cao kiến thức cho học sinh

Tuy nhiên, trong thực tiễn HĐNK vẫn chưa thực sự được quan tâm vì vậy chưa được tổ chức thường xuyên và chưa thu hút được số đông học sinh tham gia

Từ những vấn đề trên, với mục tiêu góp phần vào vệc nâng cao chất

lượng dạy và học môn Sinh học, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Thiết kế hoạt

động ngọai khóa phần Di truyền học Sinh học 12”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Thiết kế các HĐNK nhằm củng cố nâng cao kiến thức phần Di truyền học Sinh học 12, tạo hứng thú học tập cho HS, nâng cao chất lượng dạy và học ở trường phổ thông

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu tổng quan những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lý luận của việc thiết kế HĐNK

- Tìm hiểu thực trạng vấn đề tổ chức các HĐNK

- Thiết kế các HĐNK phần Di truyền học Sinh học 12

- Đánh giá chất lượng các HĐNK đã thiết kế

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nội dung Di truyền học Sinh học 12;

Quy trình thiết kế các HĐNK

4.2 Khách thể nghiên cứu

Học sinh trường THPT Đinh Tiên Hoàng-Ninh Bình

Giáo viên trường THPT Đinh Tiên Hoàng-Ninh Bình

Giáo viên trường THPT Nho Quan B- Ninh Bình

5 PHẠM VI GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU

Phần Di truyền học Sinh học 12- Chương trình chuẩn

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu thiết kế HĐNK đạt yêu cầu sẽ giúp HS củng cố kiến thức, phát triển kĩ năng vận dung kiến thức vào đời sống, hứng thú học tập yêu thích môn học

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các văn bản tài liệu liên quan về việc thiết kế và tổ chức các HĐNK trong dạy học Sinh học để hệ thống hóa cơ sở lí luận của đề tài

7.2 Phương pháp điều tra:

Chúng tôi thiết kế phiếu điều tra việc tổ chức HĐNK sinh học tại một

số trường phổ thông để tìm hiểu thực trạng vấn đề này

7.3 Phương pháp chuyên gia: tham khảo ý kiến của các giáo viên có kinh

nghiệm dạy học môn sinh học ở trường THPT về khả năng thực hiện cũng như hiệu quả của chủ đề ngoại khóa đã thiết kế

7.4 Phương pháp quan sát : quan sát sự tham gia của HS trong buổi tổ chức

HĐNK đã thiết kế

8 DỰ KIẾN ĐỐNG GÓP ĐỀ TÀI

8.1 Hệ thống hóa và bổ sung quy trình thiết kế HĐNK

8.2 Thiết kế HĐNK phần Di truyền học, làm tư liệu tham khảo cho GV môn Sinh học ở trường THPT trong việc thực hiện các HĐNK

Phần II NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 T ng quan vấn ề nghiên cứu liên quan ến ề tài

HĐNK có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển năng lực nhận thức tư duy của học sinh HĐNK là hoạt động đã có từ lâu trong các nhà trường phổ thông với hình thức là các buổi tham quan, hội thi kiến thức, Hiện nay, HĐNK được đưa vào hệ thống dạy học Sinh học phổ thông dưới hình thức là hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để tổ chức các hoạt động học tập vui chơi cho HS theo chủ đề nhằm phát huy tính tích cực chủ động của HS

Việc tổ chức các HĐNK ở trường phổ thông thường vẫn được tổ chức vào các ngày lễ như 20/11, 26/3, Nội dung HĐNK, cách thức tổ chức đa dạng Có nhiều trường rất coi trọng hoạt động này

Trong chương trình phổ thông sau 2015, trong các hoạt động ngoại khóa – hoạt động trải nghiệm, sáng tạo rất được quan tâm

Mặc dù hiện nay, hoạt động này vẫn xuất hiện ít hay nhiều trong trường phổ thông nhưng chủ yếu là do giáo viên bộ môn hoặc tổ chức Đoàn thanh niên nhà trường biên soạn với hình thức chủ yếu là tổ chức các hoạt động vui chơi cho HS Tuy nhiên vấn để tổ chức còn gặp nhiều khó khăn Hiện nay, chưa có tài liệu chính thống nào hướng dẫn về cách thiết kế hoạt động, hình thức tổ chức HĐNK, cũng ít có những bài viết chia sẻ kinh nghiệm cho tổ chức HĐNK môn sinh học

Chính vì vậy, việc nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lí luận về HĐNK và thiết kế HĐNK là những nghiên cứu có ý nghĩa, cần thiết trong giai đoạn hiện nay

1.2.2 Vai trò của HĐNK

HĐNK giữ vai trò quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng dạy

và học ở trường phổ thông, giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách, bổ trợ kiến thức, rèn luyện các kỹ năng tính tự chủ, năng động sáng tạo cho học sinh

Hoạt động này góp phần củng cố, mở rộng kiến thức đã được học trong trường lớp, giúp cho việc rèn luyện kỹ năng, phát triển tình cảm, xây dựng niềm tin, hoàn thiện nhân cách học sinh Bên cạnh việc trang bị kiến thức, tri thức khoa học thì việc rèn luyện kỹ năng sống, các kiến thức xã hội, các năng lực hoạt động khác cho học sinh đáp ứng yêu cầu cấp thiết đặt ra cho ngành giáo dục

HĐNK là điều kiện thuận lợi để giáo viên thử nghiệm các phương pháp dạy học

1.2.3 Yêu cầu khi thiết kế và tổ chức HĐNK

Khi thiết kế và tổ chức HĐNK cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Tính chính xác về nội dung: Các nội dung hoạt động phải bám sát nội dung chương trình môn học, có tác dụng hình thành, phát triển kiến thức, kĩ năng, thái độ của HS

- Tính tự nguyện, tích cực, chủ động: Sự tham gia của học sinh trên tinh thần tự nguyện, cần có sự hướng dẫn của giáo viên nhưng không làm ảnh hưởng đến tính sáng tạo, chủ động, tích cực của học sinh

- Đảm bảo tính khả thi và hiệu quả đối với học sinh tham gia hoạt động: Với điều kiện kinh phí, trang thiết bị các hoạt động phải có tính khả thi thực hiện, không nên tổ chức các hoạt động quá tốn kém phức tạp tuy nhiên vẫn phải đạt được các mục tiêu đã định trước

- Tính khoa học, thường xuyên: Các hình thức hoạt động dựa trên các

cơ sở vật chất của nhà trường, thực hiện theo kế hoạch của từng năm học theo quy định của nhà trường, đảm bảo thực hiện thường xuyên các chuyên đề và thực hiện thành công

- Phù hợp với học sinh và điều kiện của từng trường: Nội dung các chuyên đề gắn liền với nội dung học và phù hợp với kiến thức của từng nhóm, đội tham gia hoạt động, dựa trên các trang thiết bị nhà trường để xây dựng nên các kế hoạch tổ chức và tiến hành hoạt động

- Tính thẩm mĩ và đảm bảo thời gian: Ban tổ chức hoạt động sáng tạo trong từng hoạt động gợi được tinh thần hứng thú bởi tính thẩm mĩ, hài hước, tính mới lạ trong từng hoạt động

- Về công tác tổ chức: Cần chuẩn bị sẵn sàng các bộ phận có chức năng thực hiện và hoàn thành mục tiêu của một HĐNK như: Ban tổ chức, Ban cố vấn kiến thức, văn nghệ, nguồn tài trợ tài chính… Sắp xếp thời gian hợp lí, không ảnh hưởng tới kết quả học tập

- Về cơ sở vật chất, phương tiện dạy học: đảm bảo địa điểm, không gian, máy móc, tài liệu, kinh phí… để tổ chức HĐNK

với học sinh kết quả của các HĐNK có thành tích cao cần tuyên dương khen thưởng, cần có sự bồi dưỡng về kiến thức,

1.2.4 Quy trình thiết kế và tổ chức HĐNK

Các HĐNK được thiết kế và tổ chức thực hiện theo các bước sau:

 Bước1: Xác định mục tiêu, nội dung của HĐNK

Cần phân tích mục tiêu, nội dung của phần, chương của chương trình Sinh học, tìm hiểu thực trạng việc học tập của học sinh về nội dung kiến thức phần, chương đó để xác định mục tiêu, nội dung của HĐNK

 Bước 2: Xây dựng bản dự thảo cho kế hoạch HĐNK

Lập kế hoạch HĐNK bao gồm từ mục tiêu, phương tiện, thành phần tham gia, nội dung của buổi ngoại khóa Trong đó, nội dung của buổi ngoại khóa là phần rất quan trọng thể hiện mục tiêu của HĐNK Trong phần này, các nội dung trong từng tiểu hoạt động cần cụ thể, chi tiết (từ khai mạc, đến các hoạt động chính trong buổi NK, đến hoạt động tổng kết)

 Bước 3:Công tác chuẩn bị

Sau khi có bản kế hoạch HĐNK, cần chuẩn bị các nội dung sau:

- Thành lập ban tổ chức, ban giám khảo (nếu cần),…

 Bước 5: Tổng kết rút kinh nghiệm, khen thưởng, kỉ luật,

Tổng kết hoạt động, rút kinh nghiệm đánh giá hiệu quả HĐNK; khen thưởng, kỉ luật (nếu cần) đối với cá nhân, tập thể

1 3 Cơ sở thực tiễn

Để tìm hiểu việc tổ chức các HĐNK của môn Sinh học tại các trường THPT, chúng tôi đã thực hiện thông qua quan sát, trò chuyện trao đổi với GV

và thông qua phiếu điều tra (Phụ lục 1)

Đối với hình thức điều tra, chúng tôi tập trung vào các nội dung sau:

- Nhận thức về vai trò của HĐNK

- Tính thường kì trong tổ chức HĐNK (mức độ sử dụng)

- Các đối tượng tiến hành ngoại khóa ở trường phổ thông

- Hiệu quả của việc thực hiện ngoại khóa

- Khó khăn khi tiến hành HĐNK

Đối tượng điều tra: GV môn Sinh học trường THPT Nho Quan B – Ninh

Bình và trường THPT Đinh Tiên Hoàng - Ninh Bình

Thời gian điều tra: tháng 11 năm 2013

Kết quả quá trình điều tra:

có kế hoạch thì hầu hết là không tổ chức các HĐNK

Tính thường xuyên

Các giáo viên cho biết việc tổ chức thường xuyên các HĐNK là rất khó thực hiện do rất nhiều nguyên nhân khách quan, nên hầu như các HĐNK nếu có tổ chức cũng chỉ mang tính chất đặc biệt cho các ngày phát động nâng cao thành tích dạy và học, chiếm 10/18 phiếu

Các khối lớp

Các khối lớp tổ chức các HĐNK là học chương trình nâng cao trong đó khối lớp 10, 11 lớp chiếm 8/18 phiếu, lớp 12 chiếm 5/18 phiếu, các lớp CTC do số lượng lớp đông và nhiều lớp nên việc tổ chức ít và tính thường xuyên không được đảm bảo

Đánh giá của GV về

kết quả của HĐNK

Đa số các giáo viên trẻ đều cho rằng hiệu quả của HĐNK

là rất lớn, nâng cao chất lượng dạy và học, ghi nhớ kiến thức cho học sinh, 16/18 phiếu đồng ý là HĐNK nâng cao hiệu quả dạy và học môn Sinh học

Khó khăn

Sau khi khảo sát thì khó khăn mà các thầy cô gặp là nhiều

lí do khác nhau (thời gian, kinh phí, kĩ năng tổ chức,…)

Lí do thời gian, sân bãi, tài liệu chiếm 6/18 phiếu, khó khăn về khâu thiết kế chiếm 10/18 phiếu

Qua quan sát và trao đổi với GV, chúng tôi cũng thấy rằng: HĐNK trong nhà trường phổ thông lâu nay có nhiều nơi, nhiều lúc đã không quan tâm đến hoạt động ngày; HĐNK chưa thực sự được nhìn nhận đúng giá trị; các HĐNK dù được tổ chức nhưng hầu như ở quy mô cấp trường, ở các lớp, khối hoạt động này chưa được chú ý Với nhiều lí do khác nhau, trong đó có lí

do là chương trình chính khoá quá nặng, nhà trường cũng như giáo viên không còn thời gian tổ chức hoạt động ngoại khoá (được xem là hoạt động phụ, không chính khoá, còn có nghĩa là không bắt buộc vì quy chế phải thực hiện) Mặc dù hiệu quả của nó là không thể không được nhắc đến (tất nhiên, không phải là đầy đủ) Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong quy trình thiết kế các HĐNK, phương pháp tổ chức HĐNK Cùng với đó là các khó khăn mà các giáo viên này gặp phải như thời gian tổ chức, các trang thiết bị, thiếu sự tích cực chủ động của học sinh, sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường làm cho các HĐNK thực hiện không thường xuyên, kết quả không cao

Như vậy, để việc tổ chức HĐNK được diễn ra thường xuyên, hiệu quả, cần thay đổi nhận thức của lãnh đạo nhà trường, GV về vai trò của HĐNK Đồng thời, các giáo viên phổ thông cần được trang bị kiến thức, kĩ năng nhất định trong quy trình thiết kế các HĐNK và phương pháp tổ chức các HĐNK

Chương 2 THIẾT KẾ HĐNK PHẦN DI TRUYỀN – SINH HỌC 12

2 1 Khái quát nội dung phần Di truyền học

Phần Di truyền học là phần đầu tiên của chương trình học lớp 12, gồm

5 chương:

- Chương 1: Cơ chế di truyền biến dị gồm: Gen, mã di truyền, quá trình nhân đôi, phiên mã, dịch mã, điều hòa hoạt động gen, các biến dị di truyền

- Chương 2: Tính quy luật của hiện tượng di truyền: Các quy luật di truyền: phân li, phân li độc lập, di truyền liên kết giới tính, di truyền ngoài nhân Tương tác gen, tác động đa hiệu của gen Liên kết gen hoán

vị gen Ảnh hưởng của môi trường lên sự biểu hiện của gen

- Chương 3: Quần thể tự phối, quần thể giao phối gần, quần thể ngẫu phối Cấu trúc di truyền của quần thể Định luật Hacdi- Vanbec

- Chương 4: Chọn, tạo giống dựa trên các cơ chế di truyền biến dị giống theo dòng thuần, giống theo ưu thế lai Công nghệ tế bào, tạo giống bằng gây đột biến Công nghệ gen

- Chương 5: Bệnh di truyền Bảo vệ vốn gen của loài người Vấn đề xã hội của di truyền học

Về nội dung, phần Di truyền học tương đối khó và trừu tượng, nội dung của phần Di truyền học là cơ sở khoa học, là nền tảng để xây dựng và thiết lập nên các khái niệm, quy luật, các hiện tượng, quá trình Sinh học Tuy nhiên, nôi dung phần Di truyền học có nhiều kiến thức ứng dụng, có nhiều hiện tượng trong thực tiễn liên quan đến quy luật di truyền, biến dị nên có thể thu hút được sự quan tâm, hứng thứ của HS

2 2 Kịch bản của HĐNK phần Di truyền học

Chủ ề 1: “Sân chơi di truyền”

I Mục tiêu

- Củng cố, ghi nhớ được các khái niệm cơ bản về di truyền biến dị

- Giải thích, củng cố, nâng cao các cơ chế của di truyền, biến dị

- Thu thập, xử lí thông tin để phát hiện kiến thức

- Vận dụng dụng kiến thức giải đáp vấn đề

- Kết hợp các ý kiến, trình bày ý kiến

- Hợp tác trong công việc, làm việc nhóm

- Linh hoạt, sáng tạo, chủ động, tích cực trong giải quyết vấn đề

II Đối tượng tham gia

Học sinh lớp 12

III Thời gian, ịa iểm

- Tuần từ ngày … tháng … năm …

- Tại lớp học/ Trường THPT…

IV Chuẩn bị

1 Giáo viên:

- Thành lập Ban tổ chức : Thầy(cô) đại diện Ban chấp hành Đoàn trường,

GV môn Sinh, GV chủ nhiệm lớp để quyết định thời gian, địa điểm, phân công nhiệm vụ (Ban nội dung, Ban Giám khảo,…), phát động cuộc thi, niêm yết kế hoạch, chuẩn bị nội dung thi, tài liệu,

- Thiết bị: Máy tính, Máy chiếu, Loa, 7 bộ bàn ghế, 5 chuông bấm (cờ hiệu), 5 mô hình AND

2 Học sinh :

- Danh sách học sinh tham gia: Mỗi đội cử 5 học sinh

- Nội dung kiến thức: chương 1: Cơ chế di truyền và biến dị

- Thiết bị: Mỗi đội chuẩn bị 1 lá cờ tổ quốc, 1 bộ bàn ghế; đặt tên đội thi phù hợp với nội dung kiến thức thi và tên cuộc thi (được tính như 1 tiêu chí trong hình thức chấm điểm)

- Mỗi đội chơi phải có một tên của

cả đội theo chủ đề của HĐNK

- Trong thời gian 3 phút các đội giới thiệu các thành viên

và vai trò của từng thành viên trong đội

- Khuyến khích

Ban giám khảo chấm điểm theo thang điểm 10:

-Giới thiệu đầy đủ các thành viên, phù hợp với chủ đề 5(đ)

- Tính sáng tạo, thẩm

mỹ 3(đ)

- Tính hài hước, đảm bảo thời gian 2(đ)

- Từ phút thứ 4 trở đi mỗi phút trừ 1(đ)

- Tăng cường vận động trong HĐNK nâng cao sức khỏe, sáng tạo, năng động của học sinh

- Rèn luyện tính tư duy, hài hước, thẩm mĩ

tính sáng tạo, hài hước, năng động, sáng tạo

- Mỗi đội có 1 lá cờ nhỏ, cả đội sẽ ngồi cùng 1 bàn, có 5 đội chơi

- Có 1 dãy ô chữ gồm 10 từ hàng ngang cũng là 10 gợi

ý cho từ khóa

- Đội chơi chọn từ hàng ngang theo ý của mình và đưa ra câu trả lời khi người quản trò đọc hết câu hỏi Tổng thời gian cho mỗi hàng là 3 phút, nếu đội chơi trả lời đúng từ hàng

Trả lời đúng 1 từ hàng ngang được 10 điểm, sai không bị từ điểm

Nếu đội thứ 2 trả lời đúng số điểm sẽ được lấy từ đội ban đầu, sai trừ 5 điểm

Trả lời từ chìa khóa trong vòng 2, 4, 6, 8,10 từ hàng ngang đầu số điểm lần lượt

là 60, 50, 40, 30, 20

Nếu mở hết 10 từ rồi mới trả lời được từ khóa thì chỉ được 10 điểm Trả lời sai từ khóa sẽ bị trừ 20 điểm, nhưng vẫn được tiếp tục tham gia phần chơi

ô chữ

Đội chơi tìm ra từ khóa nhanh nhất sẽ được thưởng 20 điểm

- Đội nào trả lời trước

- Hiểu, ghi nhớ, vận dụng kiến thức để tham gia hoạt động nhằm khẳng định bản thân thể hiện bằng cách tham gia hoạt động, kết quả đật được

- Tăng cường hoạt động nhóm, tiếp thu chọn lọc đưa ra kết quả

- Vận dụng các kiến thức

kĩ năng linh hoạt, sáng tạo ở mức cao

ngang thì từ khóa sẽ được lật mở Nếu đội chơi trả lời sai các đội khác có quyền trợ giúp Nếu đội chơi thứ 2 trả lời sai thì hàng ngang sẽ

bị mờ đi

khi người quản trò đọc hết câu hỏi sẽ bị trừ 10 điểm và không được tính điểm của ô chữ đó

- Các đội chơi sẽ tính

tứ tự tham gia theo bốc thăm ban đầu, người quản trò sẽ đọc câu hỏi

3 câu hỏi

- Người quản trò đọc câu hỏi các khán giả giơ tay trả lời

- Bạn nào trả lời đúng

sẽ được nhận phần quà của chương trình

- Tạo sự hứng thú, thu hút lôi kéo các thành viên khác trong tập thể

10, 15, 20 giây

- Mỗi đội có một lượt lựa chọn gói câu hỏi của mình

Đội trả lời đúng ghi được điểm của câu

- Bộ câu hỏi về đích

có 3 gói câu hỏi 40,

60, 80 điểm Gói câu hỏi 40 điểm gồm 4 câu hỏi mỗi câu

10 điểm Gói câu hỏi 60 điểm gồm 4 câu hỏi: 2 câu

10 điểm, 2 câu 20 điểm

- Rèn luyện

tư duy logic, vận dụng linh hoạt các kiến thức

- Tăng cường hoạt động nhóm có hiệu quả

- Rèn luyện

hỏi đó nếu trả lời sai

1 trong 4 đội còn lại

có quyền trả lời bằng cách phất cờ để dành quyền trả lời

- Mỗi đội sẽ có cơ hội nhân đôi số điểm

1 lần bằng cách đặt

“mô hình ADN thông minh” lên bàn của đội mình, trả lời đúng sẽ nhân đôi số điểm của câu hỏi đó trả lời sai bị trừ số điểm của câu hỏi đó

- Khi người quản trò đọc câu hỏi các đội chơi trả lời trong thời gian quy định, hết thời gian câu trả lời không được chấp nhận, mô hình thông minh chỉ được chấp nhận khi câu hỏi chưa thông báo lên

Gói câu hỏi 80 điểm gồm 4 câu hỏi: 1 câu

10 điểm, 2 câu 20 điểm, 1 câu 30 điểm

- Đội trả lời đúng ghi được điểm của câu hỏi

đó nếu trả lời sai 1 trong 4 đội còn lại có quyền trả lời, đội thứ 2 trả lời đúng dành được điểm của câu đó, trả lời sai trừ nửa số điểm của câu hỏi

- Mỗi đội sẽ có cơ hội nhân đôi số điểm 1 lần bằng cách đặt “mô hình ADN thông minh” lên bàn của đội mình, trả lời đúng sẽ nhân đôi số điểm của câu hỏi đó trả lời sai bị trừ số điểm của câu hỏi đó

các phản ứng nhanh trước tình huống có vấn đề, tình huống học tập

Phụ lục nội dung thi

Phần 1: Giới thiệu đội chơi: Các đội chơi giới thiệu thành viên theo chủ đề

của chương trình Mang tính chất tự do, sáng tạo

Phần 2: Trò chơi ô chữ

Câu hỏi: Hàng ngang

(1) Có 9 chữ cái: Tên đơn phân của ADN

(2) Có 2 chữ cái: Số lượng vùng trình tự nucleotit trên gen mã hóa protein (3) Có 3 chữ cái: Cấu trúc được cấu tạo từ các đoạn trình tự nucleotit quy định cấu trúc của ARN, protein

(4) Có 7 chữ cái: Một trong những tính chất đặc trưng của enzim khi liên kết với cơ chất

(5) Có 8 chữ cái Hiện tượng con cái giống với bố mẹ

(6) Có 6 chữ cái Tên gọi quá trình tạo nên phân tử ARN

(7) Có 9 chữ cái Tên gọi của bộ ba đối mã trên tARN

(8) Có 8 chữ cái Tên đơn phân cấu tạo nên protein

(9) Có 7 chữ cái Sản phẩm của quá trình dịch mã

(10) Có 8 chữ cái Tên axit amin mở đầu của sinh vật nhân chuẩn

Câu hỏi hàng dọc:

Có 10 chữ cái Người phiên dịch của quá trình phiên mã

Đáp án: Trò chơi ô chữ

(1) Nuclêôtit (2) Ba (3) Gen (4) Đặc hiệu

(5) Di truyền (6) Dịch mã (7) Anticodon (8) Axit amin (9) Prôtêin (10) Metyonin Từ hàng dọc: Mã di truyền

Phần 3: Khán giả

Bộ gồm 3 câu hỏi:

(1) Phân biệt các loại bộ ba sau; triplet, codon, anticon?

(2) Trình bày 4 đặc điểm của mã di truyền?

(3).Tên axitamin mở đầu của sinh vật nhân sơ

Đáp án Phần khán giả Câu 1: Triplet là bộ mã di truyền nằm trên ADN

Codon là bộ mã di truyền nằm trên mARN

Anticodon là bộ mã di truyền nằm trên tARN

Câu 2: 4 đặc điểm của mã di truyền là: Không gối lên nhau, tính đặc hiệu, tính thoái hóa, tính phổ biến

Câu 3: Tên axit amin mở đầu của sinh vật nhân sơ là: foocmin metyonin

Phần 4: Về đích- Hệ thống câu hỏi về đích gồm 3 gói câu hỏi:

Gói câu hỏi 40 điểm (4 câu hỏi 10 điểm)

C Phân tử cấu trúc tế bào

C Tế bào sinh dưỡng, hợp tử

D Tất cả các phương án trên đều đúng

4 Trong tế bào sống gen có thể ở vị trí nào?

D Nucleotit

2 Bản chất của điều hòa hoạt động gen là:

A Điều hòa lượng protein được tạo ra

B Điều hòa lượng ARN được tạo ra

C Điều hòa lượng mARN được tạo ra

D Điều hòa lượng sản phẩm của gen được tạo ra

3 Đột biến xảy ra ở tế bào sinh dưỡng gọi là

A Đột biến tiền phôi

2 Nguyên nhân làm protein ức chế bị bất hoạt trong mô hình Operon là:

A Protein ức chế bị phân hủy bởi Lactozo

B Protein ức chế bị gen điều hòa làm bất hoạt

C Có một phức hợp được tạo ra khi có Lactozo làm phân hủy Protein ức chế

D Protein ức chế bị Lactozo làm biến đổi cấu hình

3 Đột biến giao tử di truyền cho đời sau qua hình thức sinh sản nào là đúng nhất

A Sinh sản vô tính

B Sinh sản hữu tính

C Sinh sản lưỡng tính

D Không di truyền được

4 Nói chung, vị trí của một gen xác định có thể thay đổi không?

A Cric và Oatson (Francis Crick & Jame Oatson)

B Giacôp và Mônô (Francois Jacob & Jacques Monod)

C Lamac và Đacuyn (Jaen Lamark & Charles Darwin)

D Menden và Moocgan (Geogre Mendel & Thomas Morgan)

C 3

D 4

Gói câu hỏi 60 điểm (2 câu 10 điểm, 2 câu 20 điểm)

 Bộ câu hỏi thứ 1

1 Lọai bộ ba nào sau đây không tham gia mã hóa axit amin?

A UAA, UAG, UGA

B UAU, UGG, UAA

C UAA, UGG, UUU

D AUG, GUU, GAA

4 Trong cơ chế di truyền ở cấp độ phân tử, vai trò trung tâm thuộc về:

A Prôtêin, vì nó biểu hiện tính trạng

B ADN, vì mang mã gốc quy định mARN và protein

C mARN, vì nó trực tiếp xác định cấu trúc protein

D tARN, vì chính nó trực tiếp định vị axit amin

D Không tạo ra giao tử

3 Sao ngược là hiện tượng:

1 Thông tin nào sau đay không đúng khi nói về mã di truyền?

A Mã di truyền là mã bộ ba, có tính đặc hiệu

B Mã di truyền có tính phổ biến và tính nguyên chất

C Mã di truyền có tính thoái hóa

D Ở cả 2 mạch giá trị khác nhau

4 Pôlixom là

A Tập hợp ribôxôm liền nhau ở lưới nội chất

B Các ribôxôm đã tham gia giải mã cho một gen

C Các ribôxôm trên một 1ARN cùng một thời điểm

D Mọi ribôxôm tăng hiệu suất giải mã một gen

1 Polixom là gì?

A Các riboxom tham gia dịch mã nhiều lần

B Các riboxom cùng dịch mã trên một ARN

C Các riboxom có trong tế bào

D Nhiều riboxom tồn tại thành phức hợp trong tế bào

2 Công thức tính chiều dài của ARN là:

A l = N x 3.4 A 0

B l = (N/2) x 3.4 A 0

C l= rN x 34 A 0

D l= rN/2 x 3.4 A 0

3 Một đơn vị mã di truyền gồm có bao nhiêu nucleotit?

A 3 cặp nucleotit đối nhau ở 2 mạch ADN

B 3 nucleotit liền nhau ở một mạch gốc ADN

C 3 nucleotit liền nhau ở một mạch bổ sung ADN

B 2 lần

C 3 lần

D 4 lần trở lên

3 Vùng mã hóa của một gen cấu trúc có chức năng là:

A Tiếp nhận enzim sao mã

B Mang tín hiệu khởi động

C Kiểm soát phiên mã

D Chứa bộ mã của polipeptit

4 Một phân tử ADN có 30% A Trên một mạch của ADN đó có số G bằng

240000 và bằng 2 lần số nucleotit loại X của mạch đó Khối lượng phân tử ADN nói trên là:

A Bắt đầu bằng axit amin foocmin metyonin sau đó bị cắt đi

B Bắt đầu bằng axit amin foocmin metyonin

C Bắt đầu bằng axit amin metyonin

D Không có đặc điểm chung

2 Khi nào protein ức chế “khóa” Operon lac ở E.coli:

A Khi môi trường không có lactôza

B Khi môi trường có lactôza

C Khi môi trường có nhiều lactôza

D Khi môi trường có ít lactôza

3 Số gen đơn bội của người hơn 1000 lần số gen của vi khuẩn, nhưng số gen cấu trúc chỉ hơn 10 lần là do:

A Người cấu tạo phức tạp nên cần nhiều gen

B Người chuyên hóa cao cần nhiều gen điều hòa

C Vi khuẩn đơn bào đơn giản nên số loại protein ít

D Khối lượng cơ thể lớn hơn nên số gen nhiều hơn

4 Số vòng xoắn của một gen có khối lượng 504000 đơn vị cácbon là:

3 Tổng hợp ADN và tổng hợp ARN giống nhau ở điểm là

A Diễn ra một lần trong chu kì tế bào

B Đều dựa vào nguyên tắc bán bảo toàn

C Tạo nên cơ chế di truyền phân tử

D Xảy ra ở NST theo nguyên tắc bổ sung

4 Một phân tử ADN tự sao 3 lần liên tiếp thì số phân tử ADN hoàn toàn mới được sinh ra là:

A 6

1

1 A

80 điểm

VI T ng kết hội thi

- Ban giám khảo hoàn thành điểm

- Thƣ kí tổng kết hoàn thành bảng điểm

- Công bố kết quả của từng đội, trao giải

- Ban tổ chức nhận xét, đánh giá việc chuẩn bị và tổ chức HĐNK

Chủ ề 2: “Toán học di truyền”

I Mục tiêu

- Củng cố, ghi nhớ được các khái niệm cơ bản về di truyền biến dị

- Giải thích, củng cố, nâng cao các cơ chế của di truyền, biến dị

- Giải bài tập di truyền biến dị

- Phân tích giải thích cơ chế của di truyền biến dị, cơ chế sự biểu hiện ra kiểu hình

- Phân tích bản chất của di truyền biến dị từ đó vận dụng các kiến thức vào thực tiễn và vào giải quyết các dạng bài tập

- Thu thập, xử lí thông tin để phát hiện kiến thức

- Vận dụng dụng kiến thức giải đáp vấn đề

- Kết hợp các ý kiến, tinh thần đoàn kết tập hợp ý kiến, ý tưởng tạo nên

kế hoạch và thực hiện có hiệu quả

- Xây dựng chiến lược trong thi đấu kiến thức, cùng hợp tác phát triển, phản biện để đấu tranh

- Hợp tác trong công việc, làm việc nhóm

- Linh hoạt, sáng tạo, chủ động, tích cực trong giải quyết vấn đề

II Đối tượng tham gia

- Học sinh lớp 12

III Thời gian, ịa iểm

- Tuần từ ngày … tháng … năm …

- Tại lớp học/ Trường THPT…

IV Chuẩn bị

1 Giáo viên:

- Thành lập Ban tổ chức : Thầy(cô) đại diện Ban chấp hành Đoàn trường,

GV môn Sinh, GV chủ nhiệm lớp để quyết định thời gian, địa điểm, phân công nhiệm vụ (Ban nội dung, Ban Giám khảo,…), phát động cuộc thi, niêm yết kế hoạch, chuẩn bị nội dung thi, tài liệu,

- Thiết bị: Máy tính, Máy chiếu, Loa, 7 bộ bàn ghế, 5 chuông bấm (cờ hiệu), một số các dụng cụ công cụ trong dạy học thể dục- thể thao (cầu lông, bóng truyền, bóng rổ

2 Học sinh :

- Danh sách học sinh tham gia: Mỗi đội cử 5 học sinh

- Nội dung kiến thức: câu hỏi, bài tập thuộc kiến thức chương 1: Cơ chế

di truyền và biến dị

- Thiết bị: Mỗi đội chuẩn bị 1 lá cờ tổ quốc, 1 bộ bàn ghế; đặt tên đội thi phù hợp với nội dung kiến thức thi và tên cuộc thi (được tính như 1 tiêu chí trong hình thức chấm điểm)

- Mỗi đội chơi phải có một

- Ban giám khảo chấm điểm theo thang điểm 10: Giới

- Số lượng các đội tham gia nhiều hơn nên việc giới thiệu được

tên của cả đội theo chủ đề của HĐNK

- Trong thời gian 3 phút các đội giới thiệu các thành viên

và vai trò của từng thành viên trong đội, nhưng để được tiến hành giới thiệu đội chơi thì các đội chơi phải vượt qua thử thách của trò chơi mà các đội bốc thăm được (các thử thách có thể là một hành động

kì cục, một kỉ lục thể thao…)

thiệu đầy đủ các thành viên, phù hợp với chủ đề 5(đ) Vượt qua thử thách ngay từ lần đầu tiên 5(đ), các lần thử thách không vượt qua mỗi lần trừ 1(đ)

thu ngắn

- Rèn luyện tính kiên trì, cẩn trọng, khẳng định, chứng tỏ bản thân trước đám đông

10p Khán

giả

- Các thành viên còn lại sẽ là khán giả, sẽ tham gia trò chơi

“Bệnh viện kì lạ”

- Sẽ có 12 thành viên tham gia mỗi thành viên sẽ tự nhận các tên của mình theo các tên

mà người quản trò nêu lên (sẽ

có 3 người trùng tên với nhau), mỗi người sẽ có một

“Giường bệnh” (có thể là một chiếc ghế), khi người quản trò đọc đến tên ai thì người đó phải đổi giường bệnh, nếu ai không đổi hoặc không có

- Khi xác định được người không

có vị trí người đó sẽ

bị phạt tùy theo yêu cầu của những người còn lại

- Những học sinh tham gia trò chơi này

sẽ học tập được kĩ năng logic các hoạt động

- Nâng cao tinh thần tập thể, các thi đấu, suy nghĩ

để tìm ra chiến lược để chiến thắng

“giường” của mình (do người quản trò sẽ ngồi vào 1 vi trí trong số 12 vi trí) thì sẽ bị phạt khi khẩu lệnh kết thúc 45p Tương

là đội “hỗ trợ”

- 2 nhóm sẽ có cơ cấu đội như nhau: 1 đội “đối kháng” có quan hệ đối kháng với 2 đội còn lại đội này sẽ có nhiệm

vụ loại bỏ 2 đội “hợp tác” hai đội hợp tác có vai trò hợp tác với nhau để loại bỏ đội “đối kháng”

Nếu đội “đối kháng” bị loại thì 2 đội hợp tác có quan hệ

“cộng sinh” với nhau lại phải chuyển sang quan hệ “đấu tranh” để loại bỏ đội còn lại

và đi vào vòng trong với số lượng 1 câu hỏi bài tập quyền

ra câu hỏi bài tập sẽ quyết

- Các đội sẽ thi đấu với nhau bằng cách sẽ bốc thăm để dành được quyền

ra câu hỏi bài tập (bài tập di truyền biến dị), đội nào giải quyết được bài tập

sẽ nhận được 10(đ) và dành quyền đưa ra câu hỏi bài tập tiếp theo, hai đội “hợp tác”

khi ghi được điểm sẽ có số điểm như nhau, sẽ có 3

- Khi tham gia trò chơi tất cả các thành viên sẽ hiểu được giá trị của chiến thắng, hiểu

về giá trị của

sự liên kết

- Trong mối quan hệ loại trừ đối thủ thì đoàn kết

là điều kiện quan trọng, mềm dẻo trong kĩ năng làm việc nhóm với bất

kì thành viên nào

- Thông qua đây học sinh