Hoạt động quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của các lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện tam nông, tỉnh phú thọ (từ năm 1999 đến năm 2013)

Nằm tr g mả đất cội guồ dâ tộc, huyện Tam Nông là mả đất chứ đựng nhiều truyền thuyết, truyện cổ dân gi và đ c biệt là các lễ hội truyền thống tiêu biểu của miền Trung du.. Việc đ gi đú

LỜI CẢM ƠN

u với đề tài “Hoạt độ ả ả t t t

ủ ộ t t t đ T N t P T (từ ă 1999 đế ă 2013)” được thực hiện tại trườ g Đại học Sư p ạm

Hà Nội 2 dưới sự ướng dẫn của Ths Nguy Vă V

Em xin bày tỏ lòng biết ơ c â t à và sâu sắc nhất tới Giảng viên Nguyễ Vă Vi – gười đã ướng dẫn t n tì , đầy hiệu quả, t ường xuyên dành cho em những sự chỉ bả , giúp đỡ trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiệ đề tài

Em xin cảm ơ tới c c c, c c c c ú, c c , c c c ị công t c tại c c

t ư việ ư: t ư việ u ệ T m g, t ư việ Quốc i , t ư việ Quâ Đội, t ư việ trườ g Đại ọc Vă đã tạ điệu kiệ giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiệ đề tài

Cuối cùng em xin cảm ơ gi đì , c c t ầy cô giáo trong khoa Lịch sử

và toàn thể lớp k36 Cử nhân Lịch sử, trườ g Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã động viên và tạ điều kiệ giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu cũ g

ư ọc t p tại trường

Hà Nội, ngày 09 tháng 05 năm 2014

gười thực hiện

Hà Th Thanh

Em xi c m đ ững lời trê à à t à đú g sự th t Tr g ài

u à của em còn rất nhiều thiếu sót, em xin kính mong các thầy cô

đ g g p ý iế để ài u củ em được hoàn thiệ ơ

Em xi c â t à cảm ơ !

Hà Nội, ngày 09 tháng 05 năm 2014

gười t ực iệ

H T T

MỤC LỤC

MỞ ẦU

1 d c ọ đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấ đề 3

3 Mục đ c , iệm vụ và phạm vi nghiên cứu 4

4 Nguồ tư iệu và p ươ g p p g iê cứu 5

5 Đ g g p của khóa lu n 6

6 Bố cục khóa lu n 6

NỘI DUNG 1 H I QU T V HỘI TRU N TH NG Ở VI T N M V HỘI TRU N TH NG HU N T M NÔNG T NH PH TH 7

1 1 H I QU T V HỘI TRU N TH NG VI T N M 7

1.1.1 ột số i iệm 7

1.1.2 i u t một số vấ đề về uả ý ễ ội 11

1.1.3 Vai trò của lễ hội truyền thố g đối với cuộc số g củ c gười 12

1.1.4 Quả ý ễ ội à vấ đề cầ t iết tr g mọi gi i đ ạ 13

1 2 T NG QU N V HỘI TRU N TH NG Ở HU NT M NÔNG 14

1.2.1 Khái quát về huyện Tam Nông 14

1.2.2 Tổng quan lễ hội truyền thống ở huyện Tam Nông 18

2 HOẠT ỘNG QUẢN Ý HỘI TRU N TH NG Ở HU N T M NÔNG 26

2 1 Ộ M V Ơ H QUẢN Ý HỘI 26

2.1.1 Tổ chức bộ máy cấp huyện 26

2.1.2 Cơ c ế quản lý lễ hội 27

2 2 H NH THỨ TỰ QUẢN ỘNG NG 28

2 3 HOẠT ỘNG QUẢN Ý HỘI 29

2.3.1 Tuyên truyền và triể i c c vă ản quả ý à ước về tổ chức lễ hội 29

2.3.2 Chỉ đạo nghiệp vụ quản lý 31

2.3.3 Quả ý guồ ực đảm ả c ễ ội 33

2.3.4 Tổ chức nghiên cứu, sưu tầm, tư iệu hóa và phục hồi lễ hội truyền thống 34

2.3.5 Tổ chức tuyên truyền, quảng bá về giá trị của lễ hội truyền thống trong cộ g đồng 36

2.3.6 Tha tr , iểm tr c c ạt độ g ễ ội 37

2 4 GIẢI PH P N NG O HI U QUẢ QUẢN Ý HỘI Ở HU N T M NÔNG TRONG GI I OẠN HI N N 38

2.4.1 ữ g m t đã àm được 38

2.4.2 ữ g ạ c ế, ă tr g uả ý ễ ội iệ 41

2.4.3 iải p p uả ý iệ 44

3 HOẠT ỘNG ẢO T N V PH T HU GI TR Ủ MỘT S HỘI TRU N TH NG Ở HU N T M NÔNG 55

3 1 THỰ TRẠNG ẢO T N HỘI TRU N TH NG Ở HU N TAM NÔNG 55

3.1.1 Că cứ và đường lối chính sách củ Đả g và à ước về việc bảo tồn di sả vă dâ tộc 55

3.1.2 Că cứ và xu ướng biế đổi của lễ hội truyền thống huyện Tam Nông 56

3.2 GI TR Ủ HỘI TRU N TH NG 58

3.3 MỘT S GIẢI PHÁP BẢO T N L HỘI TRUY N TH NG 59

3.3.1 iải p p 59

3.3.2 Một số kiến nghị 65

T UẬN 71

T I I U TH M HẢO 74 PHỤ Ụ

HĐ D: Hội đồng nhân dân

ĐHVHH : Đại học Vă Hà ội

KHXH: Khoa học xã hội

Đ-CP: Nghị định Chính phủ

NQ-HĐ D: g ị quyết – Hội đồng nhân dân NQ-BVHTT: Nghị quyết – Bộ Vă T g ti TP: Thành phố

TT T: T g tư iên tịch

VHDT: Vă oá dân tộc

V D : Vă g ệ dân gian

VH T: Vă g ệ thu t

VHTT: Vă T g ti

VH&TT: Vă và T g ti

VH,TT & D : Vă , T ể thao và Du lịch

UBND: Uỷ ban nhân dân

1

MỞ ẦU

1 đ t

Vă à một trong nhữ g đ c trư g riêng biệt thể hiện bản sắc của

mỗi dân tộc khác nhau Theo E.B Taylor “Văn hóa là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục, những khả năng và tập quán khác nhau mà con người có được với tư cách là một thành viên của xã hội” [43, tr 18] Lễ hội cũ g c à một trong những nét đẹp thuộc ĩ vực vă

Lễ hội ở ước t được hình thành từ rất sớm, từ thời kỳ xây dựng nền

vă Đ g Sơ , và cò tồn tại và phát triển cho tới ngày nay Ngoài những nét chung có sẵ tr g đ c điểm các lễ hội trên thế giới, lễ hội ở Việt Nam còn mang những nét riêng biệt với bản sắc của một dân tộc có nề vă truyền thố g âu đời, đ m đà ản sắc vă dâ tộc g ữ g t ế ễ hội dân gian truyền thống còn à ơi ảo tồ vă à g xã và di sả vă dân tộc Có thể thấy lễ hội đ g một vai trò hết sức to lớ , và t c động mạnh

mẽ tới đời sống tinh thần, tới cả tâm hồ và t c c c gười Việt Nam trong mọi thế hệ

Gầ đâ “lễ hội” trở t à đề tài đ g được rất nhiều học giả quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu Có nhiều đề tài thì quan tâm tới t gưỡng trong lễ hội, nhiều đề tài thì nghiên cứu toàn diện một lễ hội cụ thể, c đề tài lại nói tới các hình thức vui c ơi tr g ễ hội Tuy nhiên dù nhìn nh n ở m t nào thì việc quản lý và bảo tồn lễ hội cũ g cầ được đ t lên vị trí cấp thiết nhất, bởi chỉ có quản lý và bảo tồn lễ hội có hiệu quả thì lễ hội mới có thể diễ r t e đú g nội du g, đú g ý g ĩ t iết thực của nó, và có thể duy trì bền lâu, không bị

ả ưở g t c động từ hoạt độ g t ươ g mại hoá Nghiên cứu về lễ hội dưới góc cạnh quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị của lễ hội là việc làm cần

ơ ữa vai trò quản lý và bảo tồn lễ hội, đ c biệt hoạt động quản lý đòi ỏi phải có những nh n thức rõ rà g, đú g đắn và khoa học để giữ gìn, phát huy giá trị của lễ hội

Hoạt động lễ hội truyền thống ở ước ta nói chung, ở tỉnh Phú Thọ nói riêng ngày càng phát triển mạnh mẽ Nằm tr g mả đất cội guồ dâ tộc, huyện Tam Nông là mả đất chứ đựng nhiều truyền thuyết, truyện cổ dân

gi và đ c biệt là các lễ hội truyền thống tiêu biểu của miền Trung du Tuy nhiên, do huyện mới được tái l p từ ăm 1999, ê c g t c uản lý lễ hội truyền thống còn tồn tại nhiều vấ đề bất c p Việc đ gi đú g t ực trạng và tìm ra những cách thức quản lý lễ hội truyền thống có hiệu quả nhất nhằm giữ gìn, bảo tồn và phát huy các giá trị vă v t thể và phi v t thể đ c sắc vùng đất Tổ, góp phần phát triể vă của tỉnh Phú Thọ lên một tầm cao mới, là

vấ đề cầ được quan tâm của các cấp, các ngành, nhất là nhữ g gười làm công tác quả ý vă

Từ thực tế nh n thức về hoạt độ g vă ễ hội là một trong những hoạt

độ g c ý g ĩ và v i trò t ớ đối với mỗi thế hệ c gười; và bởi gu cơ toàn cầu , t ươ g mại hoá dang diễn ra một cách nhanh chóng, làm phai nhạt đi ững giá trị tốt đẹp vốn có của lễ hội; hơ ữa xuất phát từ niềm đ m

mê, từ thực tế tìm hiểu về hoạt động lễ hội trê đị à uê ươ g mì , i

vấ đề tổ chức, quản lý và bảo tồn lễ hội còn nhiều bất c p, đ c biệt là khi

3

huyện mới được thành l p từ ăm 1999, mọi hoạt động quản lý, bảo tồn còn

c ư t ực sự có kết quả tốt Bởi v y, tôi quyết định lựa chọ đề tài “Hoạt độ

khác nhau Có thể kể một số công trình nghiên cứu tiêu biểu ư:

S c “Kho tàng lễ hội cổ truyền” (2000), x Vă dâ tộc và Tạp

c Vă g ệ thu t, Hà Nội, do tác giả Nguyễn Chí Bền (chủ biên)

Lễ hội truyền thống trong đời sống xã hội hiện đại (1994), tác giả Đi

Gia Khánh chủ iê , x HXH C g trì à đã giới thiệu các bài phát biểu và báo cáo khoa học trong hội thảo lễ hội truyền thố g tr g đời sống xã hội hiệ đại

Theo thống kê của cuốn “Thống kê lễ hội Việt Nam”, 2 t p do Bộ Vă

hóa, Thể thao và Du lịch - Cục Vă T g ti cơ sở xuất bả ăm 2008 cho biết, huyện Tam Nông hiện có 30 lễ ội C g trì đã cung cấp những thông tin cơ ả về toàn cảnh của các lễ hội ở huyện Tam Nông hiện nay

Công trình nghiên cứu “Tổng tập văn nghệ dân gian Đất Tổ” (t p 1) có

một số bài viết giới thiệu một số lễ hội tiêu biểu của huyệ T m g ư:

Lễ hội cướp (xã Dị u), lễ hội à g Hươ g (xã Hươ g ), ễ hội Phết (xã Hiền Quan), lễ hội đề đức Bà (xã Hươ g ội) Tu iê tác phẩm này không bao quát hết được đ c trư g và ội dung của các lễ hội huyện Tam Nông chỉ phản ánh một thực tiễn về t đ c sắc, tiêu biểu của các

lễ hội trê địa bàn huyện Tam Nông

4

Sách giới thiệu về các lễ hội ở tỉnh Phú Thọ nói chung và huyện Tam

Nông nói riê g đã c c c c g trì : s c “Tổng tập văn nghệ dân gian tỉnh Phú Thọ” (5 t p), xuất bả ăm 2002; và một số ài đă g trê c c tạp chí

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ VHTT nay là Bộ VH, TT và

DL) “Quản lý lễ hội cổ truyền: thực trạng và giải pháp” của các tác giả:

Nguyễ T u i và P Vă Tú C c t c giả đã đ gi về thực trạng lễ hội truyền thống ở ước ta, từ đ gi t ực trạng, tác giả đã đư r c c giải pháp về quản lý lễ hội truyền thống

Trong khóa lu n của mình, tôi mạ dạ nghiên cứu một cách toàn diện

và àm rõ ơ về vấ đề quản lý lễ hội ở huyện Tam Nông Trê cơ sở kế thừa những thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học, cùng với việc sưu tầm tư liệu, k u này nhằm ướ g đến một nghiên cứu tổ g u t ơ về công tác quản lý, ả tồ và p t u ữ g gi trị củ một số lễ hội truyền thống ở huyện Tam Nông

3.2 Nhi m vụ nghiên cứu

5

Để àm rõ đề tài nghiên cứu, gười viết t p trung nghiên cứu i u t

về ễ ội tru ề t ố g Việt m; Tổng quan về lễ hội T m g được xem

x t à đối tượng quản lý

Đánh giá thực trạng quản lý lễ hội của huyện Tam Nông từ ăm 1999

đế Đ gi ững thành tựu và những hạn chế trong công tác quản

lý này

Đư r ữ g giải p p ả tồ , và p t u gi trị ễ ội tru ề t ố g

ở u ệ T m g

Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất ượng quản

lý lễ hội ở huyện Tam Nông trong thời gian tới

t đ g c ú ý tr g u ệ T m g, tỉ P ú T ọ để xem thực tế lễ hội được tổ chức, cùng với tham khảo các bài viết, bài nghiên cứu, tôi lấ t êm tư liệu để giúp cho bài viết củ mì được đầ đủ và p g p ú ơ

2 Ph ơ pháp h ê cứu

6

P ươ g p p g iê cứu gười viết sử dụng đ à p ươ g p p ịch sử,

p ươ g p p gic g ài r c c c p ươ g p p điền dã, điều tr , ả s t, phỏng vấ â dâ đị p ươ g và c t m u , p ươ g p p phân tích,

so sánh, tổng hợp vấ đề, v n dụng thực tế để xoáy sâu vào vấ đề uả ý ễ

ội

Trong khóa lu gười viết còn sử dụng những p ươ g p p g iê cứu

iê gà để tiếp c n, nghiên cứu lễ hội truyền thống và quản lý lễ hội: lịch sử, dân tộc học, vă dâ gi , uả ý vă

5 ó ó ủa khóa luận

Bằ g c c p â t c tư iệu củ t c giả đi trước, c c vă ả p p u

iê u tới uả ý ễ ội

-Tìm iểu u ữ g vấ đề cơ ả về việc uả ễ ội củ Việt m

- P â t c , đ gi ững thành tựu, hạn chế trong công tác quản lý lễ

hội truyền thống ở huyện Tam Nông từ ăm 1999 c đến nay

- Đề xuất một giải pháp nhằm nâng cao chất ượng, hiệu quả công tác quản lý lễ hội truyền thống ở huyện Tam Nông trong thời gian tới

-Đư r p ươ g ướ g, giải p p ả tồ và p t u c c gi trị củ ễ

ội

6 B cục khóa luận

Ngoài phần mục lục, phần mở đầu và phần kết lu n, tài liệu tham khảo,

p ụ ục u được cấu trúc làm 3 c ươ g:

C ươ g 1: i u t về ễ ội tru ề t ố g ở Việt m và ễ ội tru ề

t ố g u ệ T m g, tỉ P ú T ọ

C ươ g 2: Hoạt động uả ý ễ ội tru ề t ố g ở u ệ T m g

C ươ g 3: Hoạt động ả tồ và p t u gi trị củ một số ễ ội tru ề

t ố g ở u ệ T m g

1 1 1 Một

Lễ hội là một từ kép bao gồm ội du g “lễ” và “hội” “Lễ” và “hội” là một

tổng thể nguyên hợp thống nhất không thể chia tách

tổ tông, gọi là tế lễ Sau khi cúng (tế lễ), lễ v t được chia theo thứ b c của nhân (thị tộc Chu), còn các thứ nhân (không phải thị tộc Chu) và dân (nô lệ)

g được ưởng sự chia phầ ư t ế Dần dần, chữ “ ễ” được mở rộng

g ĩ à hình thức phép tắc để phân biệt trê dưới, hèn sang, thứ b c lớn nhỏ,

t â sơ tr g xã ội i p â đẳng cấp Cuối cùng khi xã hội càng phát triể t ì ý g ĩ của lễ cà g được mở rộ g ư: ễ thành hoàng, lễ gia tiên, lễ khao vọ g ư v y, lễ là cách ứng xử củ c gười trước tự iê đầy bí hiểm và t c đố - những câu hỏi không dễ gì giải đ p C c g i t ức, nghi lễ của “lễ” toát lên sự cầu mong phù hộ, độ trì của các thầ và giúp c gười tìm ra những giải pháp tâm lí m c dù phảng phất chất linh thiêng huyền bí Lễ

ở Việt Nam chủ yếu trong các nghi thức, nghi lễ iê u đến sự cầu mùa,

8

gười an, v t thịnh Có thể nói, lễ là phầ đạo tâm linh của cộ g đồng, nhằm

đ p ứng nhu cầu t gưỡ g và đảm bảo nề nếp, tr t tự cho hội được hoàn thiệ ơ Trong thực tế “ ễ” c iều ý g ĩ p ức tạp “Lễ” mang ý g ĩ à nghi thức, là hành vi cúng tế củ c gười ướng các tới các thầ i để cầu mong sự che chở, phù hộ “Lễ” à ơi gửi gắm nỗi niềm tâm i và ước vọng

củ c gười

2

C iều u điểm c u về ội:

T e t c giả Lê Văn Kỳ, trong tác phẩm “Cơ cấu và việc tổ chức lễ hội”Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, cho rằng: Hội à một ệ t ố g trò c ơi, trò

+ Hội có nhiều trò vui đến mức hỗ độn

+ Đến với hội mọi gười sẽ giải toả t ă g ằng trở lại

C t ể iểu “ ội” à cuộc vui tổ chức c u g c đ g đả gười tham

dự, theo phong tục, ho c nhân dịp đ c biệt – Hội à đ m vui đ g gười, gồm

i đ c điểm cơ ả à đ g gười t p chung trong một địa điểm và vui c ơi cùng với nhau (theo từ điển Tiếng Việt ăm 2002) Tóm lại, “ ội” à cuộc vui

c ơi ằng vô số hoạt động giải trí công cộng, diễn ra tại một đị điểm nhất định vào dịp cuộc lễ kỷ niệm một sự kiện xã hội hay tự nhiên nhằm diễ đạt

sự phấn khích, hoan hỉ của công chúng dự lễ hội

u h v h

9

“Lễ hội” là một hình thức sinh hoạt vă dâ gi gu ê ợp mang tính cộ g đồng cao của nông dân hay thị dân diễn ra trong những chu kì không gian, thời gian nhất định để làm những nghi thức về nhân v t được

sù g i, để tỏ rõ nhữ g ước vọ g, để vui c ơi tr g ti t ần cộng mệnh và

cộng cảm T e i sư Đi i : “lễ hội cổ truyền như là thời điểm mạnh của cuộc sống, là cái mốc của một chu trình kết thúc và tái sinh; là cuộc đời thứ hai bên cạnh cuộc đời thực; là trạng thái thăng hoa từ đời sống thực tế; là hình thức tổng hòa văn hóa nghệ thuật; là hiện tượng văn hóa mang tính trội”[27, tr.219 – 220]

“Lễ hội” ư một hiệ tượ g vă dâ gi tổng thể Nhiều nhà nghiên cứu đã i tới vấ đề cấu trúc của lễ hội, lễ hội bao gồm phần lễ và phần hội gười ta cho rằng phần lễ là phầ t gưỡng, phần hội là phần sinh hoạt vă , vui c ơi, giải tr Và x ơ ữ gười ta cho rằng vì phần lễ là

mê tín dị đ ê c thể dần dần loại bỏ, còn phần hội là phần sinh hoạt vă hóa cộ g đồng thì nên giữ lại, p t u ếu “ ễ” à p ầ đạ t ì “ ội” à phầ đời, là khát vọng của mọi thành viên trong cộ g đồ g vươ tới những điều tốt đẹp Những khát vọ g đ t ườ g được khái qu t , tưởng hóa hay nhân cách hóa bởi những nghi thức hay những hoạt động th t cụ thể, th t

si động và rất đời t ường Cho nên phần hội t ườ g dài ơ p ần lễ rất nhiều và thu hút rất đ g, gười ta hòa vào hội để uê đi ững nỗi lo toan, muộn phiền của cuộc số g ễ hội tạo nên tổng thể, tr g đ “ ễ” à p ần gốc rễ, chủ đạo, phầ “ ội” à p ần tái sinh, tích hợp

Trong thực tế có một số ít nghi lễ không chứa phầ “ ội”, ư g g thể có một loại hội nào mà không có nghi lễ giữ vai trò gốc rễ Điều đ giải

vì s gười ta vẫ t ường gọi à “ ội lễ” “ ễ hội”

Theo tác giả Bùi Thiết, “lễ” c ỉ là các hoạt độ g đạt đế trì độ lễ nghi

“Hội” à c c ạt động lễ g i đã p t triể đế trì độ c ơ , c c c ạt

10

độ g vă tru ền thống Khi phần hội p g p ú ơ t ì gọi à “hội lễ”

Cũ g c i p ần lễ lấn át thì gọi à “lễ hội” ư g cũ g p â c i t c

r “Hội lễ” “Lễ hội”[2, tr 36]

Các nhà nghiên cứu Đi i , gu ễn Duy Hinh thì nh n xét

“Hội có trước lễ vì đời thường có trước đời thiêng Không nhất thiết có hội là

có lễ và ngược lại” D v y gọi à “hội lễ”[14, tr 18]

Các tác giả Trần Quốc Vượng, Tô Ngọc Thanh c rằ g: “ ễ hội thì

lễ phải trước rồi mới đến hội, ơ ữ c gười phải có niềm tin, thì mới có

hội bởi c c “Lực lượng” được tin dù có huyễn ho c đế đâu, cũ g c à cốt lõi củ c i “Hạt nhân” để từ đ ả si r c i “Cây lễ hội” D đ mà ễ có trước rồi mới có hội sau, nên gọi à “Lễ hội” [22, tr 267 -272]

Đ g c ú ý p ải ể tới ễ ội tru ề t ố g Đ là loại hình sinh hoạt vă hoá cộ g đồng phổ biế và đ m đà ản sắc dân tộc, là tài sản vô giá trong kho tàng di sả vă p i v t thể, là sản phẩm tinh thần củ gười dâ được hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử, có giá trị đ c biệt trong sự cố kết cộ g đồng ngày càng bền ch t ơ Đồng thời, là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, là hình thức giáo dục, chuyển giao cho các thế hệ sau hiểu được công lao của tổ tiên, tỏ ò g tri â c g đức của các vị anh hùng dân tộc, các b c tiền bối đã c c g dự g ước, giữ ước và đấu tranh giải phóng dân tộc ễ

ội tru ề t ố g có sức sống lâu bền và lan toả tr g đời sống nhân dân, thể hiện nhu cầu sáng tạ và ưởng thụ những giá trị vă v t chất và tinh thần của mọi tầng lớp dâ cư

Lễ hội truyền thống t ườ g d â dâ đứng ra tổ chức và mọi gười dân đều được tham gia Trong lễ hội, mọi gười được t m gi và c c trò c ơi, trò diễ , gi ưu vă với nhữ g gười tham dự lễ hội, được ì đẳng thể hiện nguyện vọng cá nhân với vị thần linh mà họ tôn thờ, để cầu gu ệ ữ g ước

m g c u

T e từ điể tiế g Việt “ uả ý” à tổ c ức và điều iể c c ạt độ g

t e ữ g êu cầu ất đị

T e từ điể B c Việt m “ uả ý” à c ức ă g và ạt độ g

củ ệ t ố g c tổ c ức tr g c c giới c u (si ọc, ĩ t u t, xã ội) đảm ả t ực iệ ữ g c ươ g trì và mục tiêu củ ệ t ố g đ

Hoạt động quản lý xuất hiện ở bất cứ ơi à , úc à gi i đ ạ à ,

ĩ vực à nếu ở đ , úc đ c ạt động chung củ c gười Quản lý được thực hiện bằng tổ chức và quyền uy bởi có tổ chức thì mới p â định rõ chức ă g, iệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ của nhữ g gười tham gia hoạt động chung, có quyền uy thì mới đảm bảo sự phục tùng củ c â đối với tổ chức

T e i iệm trê t ì uả ý c i iệm vụ cơ ả : một à xâ dự g

à t iệ ệ t ố g c s c p p u t củ à ước iê u ; i à t m

gi tổ c ức điều à c g việc t e một u trì đã đị trước Quả ý à

ằm tạ sự p ối ợp đồ g ộ â g c c ất ượ g và iệu uả củ ạt

độ g

Có thể nói quả ý vă à sự ã đạ , điều hành, kiểm soát của các

cơ u vă t uộc c c ĩ vực c u tr g đời sống xã hội D đ quản lý lễ hội chính là sự giám sát hay các can thiệp củ c c cơ u c ức

ă g à ước bằ g c s c đối với các hoạt động lễ hội

2 2 há u h

1.1.3 Vai trò của l hội truy n th đ ộ ủ

ễ ội tru ề t ố g g c ỉ đ g v i trò u trọ g đối với c gười

từ x xư , mà tr g xã ội iệ cà g đ g một v i trò u trọ g ơ Nhiều lễ hội r đời c c đâ à g g ì ăm c đến nay vẫ được duy trì, phát triển, có sức cuốn hút kỳ lạ và đã trở thành một nhu cầu sinh hoạt tinh thần không thể thiếu được tr g đời sống của mọi tầng lớp nhân dân trong nhiều thế kỷ; điều đ đã p ần nào nói lên vị trí quan trọng của lễ hội tr g đời sống củ gười dân Việt Nam

ễ ội tru ề t ố g à một ại ì si ạt cộ g đồ g được tổ c ức

t e p ươ g p p cả diễ (sâ ấu ) với iều ội du g, ì t ức

p g p ú ằm vừ t vi ữ g gi trị t iê g iê g, vừ t ỏ mã c c nhu cầu vă ti t ầ củ c gười và g p p ầ t ắt c t c c u ệ xã ội; à một ì t ức si ạt vă tổ g ợp ễ và ội ướ g c gười tới “c i t iê g” và gắ c gười ại với u, c sức ấp dẫ i cuố c c

tầ g ớp xã ội, trở t à một u cầu, một t vọ g củ â dâ tr g iều t ế ỷ

ễ ội tru ề t ố g t ực iệ c ức ă g iê ết cộ g đồ g, dù dưới

ì t ức à ễ ội tru ề t ố g vẫ à một iểu si ạt t p t ể củ â

dâ , à “cuộc vui c ơi đ g gười” được tổ c ức s u t ời gi độ g, sả

13

xuất â dịp ỷ iệm một sự iệ xã ội u trọ g iê u đế sự tồ tại củ một cộ g đồ g c để uầ c ú g tìm đế một c i gì đ gười đi

ội g cảm t ấ mì à gười g ài cuộc, c điều đ đã đem ại iềm

ủi, sự xúc độ g t t sự và à guồ độ g viê sâu sắc c c gười

Lễ hội diễn ra là dịp để c gười gi ưu, cộng cảm và trao truyền nhữ g đạo lý, tình cảm và khát vọ g c đẹp Lễ hội đã trở thành nhu cầu vă hóa cần thiết và c đ g của tất cả mọi gười qua nhiều đời, chính vì lễ hội được ưu tru ền một cách trực tiếp từ thế hệ này sang thế hệ c ê đã trở thành mạch ngầm kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tươ g i

Lễ hội truyền thống là bộ ph n quan trọng của di sả vă p i v t thể,

à t đẹp vă được hình thành, bổ sung và phát triển cùng với lịch sử lâu đời của dân tộc, trở thành nhu cầu không thể thiếu được của nhân dân, nhằm thỏa mãn khát vọng về nguồn, nhu cầu vă tâm i , tă g cườ g gi ưu trong sinh hoạt vă cộ g đồng, àm p g p ú đời sống tinh thần của xã hội góp phần xây dựng nề vă Việt Nam tiên tiế , đ m đà ản sắc dân tộc ư tr g g ị quyết lần thứ V Ban chấp à Tru g Ươ g Đảng khóa (VIII) đã trì à

1.1.4 Q ả ộ ấ đ ầ t ết t đ ạ

Có thể nói lễ hội là một si ạt t gưỡ g, à ạt độ g vă - xã

ội g t ể t iếu củ c gười Việt m Đâ à ạt độ g chung của con gười, m g t cộ g đồ g củ cả một à g, một vù g, một u vực

g c dâ tộc à à g c ễ ội t ể iệ ả sắc riê g Vì thế bảo tồn

và phát huy nề vă p ải gắn với việc bảo tồn và phát huy các giá trị của

lễ hội

Trong thời kỳ dân tộc ta dồn sức chống Pháp, Nh t, đế quốc Mỹ, bên cạnh nhữ g vă iệ ướ g đến mục tiêu cao cả của cả dân tộc là giành lại độc l p, tự do và hạ p úc c â dâ , Đả g và à ước t đã c ững

14

vă iệ iê u đến công tác quả ý vă , hay trong công cuộc đổi mới đất ước ta, dưới sự ã đạo củ Đảng, vă được x c định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừ à động lực t úc đẩy phát triển kinh

tế - xã hội Nghị quyết Tru g Ươ g 5 ( VIII) củ Đả g đã đề r đường lối: Xây dựng và phát triển nề vă Việt Nam tiên tiế đ m đà ản sắc dân tộc, Nghị quyết x c định: Di sả vă à tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và gi ưu vă

B à c c vă ản quy phạm pháp lu t đã tạ cơ sở p p ý cơ ản cho các cấp, các ngành trong việc quản lý và tổ chức các hoạt độ g vă

đ c biệt là hoạt động lễ hội Việc àm đ đã g p p ần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội truyền thống, chính là bảo tồn và phát huy giá trị

di sả vă dâ tộc trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nề vă Việt Nam tiên tiế , đ m đà ản sắc dân tộc

ữ g ì t ức uả ý c ý t ức u gắ iề với ạt độ g c mục tiêu, c ế ạc và được t ực iệ u ữ g t ể c ế xã ội đ c iệt

1 2 T NG QU N V HỘI TRU N TH NG Ở HU N TAM NÔNG

1.2.1 Khái quát v huy n Tam Nông

1.2.1.1 Vị trí đị v Đ ều ki n tự nhiên

Tam Nông là một huyện bán trung du miền núi, nằm ở p Đ g Nam của tỉnh Phú Thọ Phía Bắc nằm cạnh con sông Thao là ranh giới tự nhiên với Thị xã Phú Thọ, p Đ g Bắc giáp với huyện Lâm Thao, phía

Đ g m tiếp giáp với B Vì là ranh giới tự nhiên với tỉ Hà Tâ (cũ), phía Tây Nam giáp với huyện Thanh Thủ và T Sơ , p Tâ Bắc giáp huyện Thanh Ba và huyện Cẩm ê, ranh giới tự nhiên là sông Hồng

và sông Bứa nằm về p Đ g m của tỉnh Phú Thọ Huyện Tam Nông

15

gồm 19 xã, 1 thị trấn Nhìn tổng thể địa hình huyện phần lớ à đồi núi thấp xen kẽ các dộc ruộ g C c c đồng trên hầu hết là do phù sa sông Hồng, sông Bứ được bồi tụ qua nhiều ăm trước i c đê c ắn, tạo thành lớp đất tươ g đối màu mỡ thu n lợi c câ ú và câ ươ g t ực Vù g đồi núi thấp nằm ở phía Tây Bắc huyệ , c đỉnh tròn mấp m ư à s g ối tiếp u; vù g đồi núi cao nằm ở phía Tây Nam huyện, gồm nhiều gò núi nhấp nhô Đất đ i vù g gò đồi của Tam Nông vừ à đất gạch cua, vừa là đất cát tro kém màu mỡ, thích hợp với việc trồng cây công nghiệp dài ngày

1.2.1.2 Đ ều ki n kinh tế

Với vị tr đị ý và điều kiện tự nhiên thu n lợi, T m g c t ể phát triển ngành nông-lâm nghiệp và thủy sả Trê địa bàn huyện hiện nay chủ yếu trồng nhiều loại cây công nghiệp dài ngày cây cọ, câ sơ , câ c è Nhiều

xã tr g u ệ còn trồng nhiều câ ă uả ư c m, c , dứa, chuối, táo, vải, dứ

16

Nông nghiệp của huyện từ g ước phát triể t e ướng sản xuất hàng hóa; có sự chuyển dịch từ độc canh cây lúa sang phát triể đ dạng hóa các loại cây trồng, chuyể đổi diện tích trồng trọt kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, trồng cỏ nhằm phát triể c ă u i; cơ cấu ngành nông nghiệp chuyển dịc t e ướng tiến bộ, tỷ lệ c ă u i tă g, đ dạng các loại cây trồng

Bên cạnh việc sản xuất nông, lâm nghiệp – thủy sản, huyện còn chú trọ g đến sản xuất công nghiệp - xây dựng Sản xuất công nghiệp chủ yếu là khai thác khoáng sản và sản xuất v t liệu xây dựng

1.2.1.3 Đặc đ ể vă hó xã h i

T m g à vù g đất cổ có nhiều tầ g vă iê u đến thời đại

Hù g Vươ g Vù g đất T m g đã si r ữ g gười con anh hùng, bất khuất Ngay từ nhữ g gà đầu công nguyê , ưởng ứng cuộc khởi g ĩ của

i à Trư g c ố g uâ xâm ược p ươ g Bắc, à Xuâ ươ g - gười con

củ uê ươ g T m g đã triệu t p được ơ 300 i sỹ, được sự giúp đỡ

ươ g t ảo củ â dâ đị p ươ g, Xuâ ươ g cù g i sỹ từ Hươ g Nha tiến thẳng về Luy Lâu, thủ phủ của quân gi c, uâ Đ g H ị đ

t t c, s u à i à Trư g ê g i vu , ữ tướ g Xuâ ươ g được phong làm công chúa (đề t ờ à iệ ằm tại xã Hươ g ộ ) Cùng tham gia trong cuộc khởi g ĩ H i à Trư g, ở Tam Cường còn có sự đ g g p

củ g ĩ uâ đị p ươ g dưới cờ các nữ tướng Thiều Hoa, Quỳnh Hoa, Quế Hoa công chúa Hiện nay, các truyền thuyết, thầ t c , đền thờ các Bà

vẫ được ưu tru ề tr g â dâ đị p ươ g Cũ g tại vù g đất Tam

g, xư i đã diễn ra cuộc kháng chiến chố g uâ ươ g của vua Lý

m Đế - à gười xư g Vươ g đầu tiên củ ước Nam, lấy tên hiệu ước ta

là Vạn Xuân (đề t ờ vu ở tại xã Vă ươ g) Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với cuộc chiến tranh chống lại phong kiến p ươ g Bắc từ ăm

17

541 đế ăm 548, cuộc kháng chiến trong phong trào Cầ Vươ g c ống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX, gắn liền với tên tuổi D â vă gu ễn Quang Bích (1832 - 1890)

C gười và lịch sử trên mả đất à đã tạo nên những di tích lịch sử

vă c iến trúc nghệ thu t gắn với quá trình dự g ước và giữ ước Theo thố g ê trê địa bàn huyện hiện còn có c c di tích lịch sử Cách mạng kháng chiế , từ ăm 1985 c đến nay, huyệ đã c 11 di t c được xếp hạng là di tích lịch sử quốc gi ư di t c x m Đồi xã Cổ Tiết - ơi C ủ tịch

Hồ C i trê đường lên chiến khu Việt Bắc chỉ đạo cuộc kháng chiến chống thực dâ P p xâm ược đã dừng chân ở lại; Cột cờ thị trấ Hư g

H g ài r cò c 23 di t c đã được UBND tỉnh Phú Thọ xếp hạng là di tích lịch sử vă cấp tỉ ư: Đề P ươ g T ị , đì D u Dươ g, đì chùa Gia Dụ, đì i Á , đền Ghẹo (Thanh Uyên)

Với bề dày lịch sử, vù g đất T m g cò à ơi c ứ đựng một đời sống sinh hoạt vă tru ền thống tiềm ẩn trong mỗi phong tục, t p quán, lễ hội mang nhữ g t đ c trư g của nề vă mi ú ước cư dâ đồng bằng Bắc Bộ Hiện nay, huyệ T m g cò du trì được ơ 30 ễ hội (theo

cuốn Thống kê lễ hội Việt Nam), nhiều hội à g du trì được các loại hình

diễ xướng dâ gi và c c trò c ơi t i tài, giải trí mang tinh thầ t ượng võ,

gi du ê ư: ễ hội Phết Hiền Quan; tục cướp cờ (xã Cổ Tiết), nấu cơm t i (xã Vực Trườ g), cướp kén (xã Dị N u), lễ đâm trâu (xã Xuâ Qu g), t Ghẹo (xã Thanh Uyên), Bê cạ đ , cò à ơi ưu tru ền những truyền thuyết về thủa bình minh củ đất ước và khởi nguồn dân tộc, những câu chuyện về Tả viê Sơ T , C Sơ , Quý i , t ần Núi, thần Sông, Bạch Thạc những truyện cổ dân gian của tỉnh Phú Thọ tiêu biểu là chuyện cười Vă g (xã Vă ươ g gà )

18

1.2.2 Tổng quan l hội truy n th ng ở huy n Tam Nông

Với truyền thống cách mạng và truyền thố g vă âu đời với những

tê đất, tên làng còn ghi dấu ấn lịch sử ư cột cờ Hư g H , di t c ưu iệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở xã Cổ Tiết Trải u à g gà ăm ịch sử, gười dân Tam Nông vẫn còn bảo tồ được nhiều di sả vă v t thể và phi v t thể có giá trị, đ c biệt là các lễ hội truyền thố g m g đ c trư g của nề vă hóa nông nghiệp vù g đồng bằng Bắc Bộ và tr g đ phả được đời sống

vă ti t ần củ gười dâ ơi đâ T e t ống kê củ P ò g Vă Thông tin huyện, Tam Nông hiện có 25 lễ hội, tr g đ c 01 ễ hội cách mạng (kỷ niệm ngày Bác Hồ về ở và làm việc tại xã Cổ Tiết), còn lại là 24 lễ

hội truyền thống Theo cuốn sách Về miền lễ hội Việt Nam có 18 lễ hội, còn theo cuốn Thống kê lễ hội Việt Nam có 30 lễ hội

Cũ g ư mọi miề trê đất ước, lễ hội huyệ T m g được diễn ra

à g ăm với lịch trình và nội du g tươ g đối ổ định, hầu hết tất cả các lễ hội đều tổ chức vào mùa xuân Qua khả s t ước đầu cho thấy, hầu ư ở làng, xã nào trong huyệ cũ g đều có lễ hội dân gian (hội làng), lễ hội truyền thống ở Tam Nông chủ yếu tái hiệ đề tài lịch sử, tưởng nhớ công lao của những vị anh hùng có công xây dựng, bảo vệ uê ươ g, đất ước Lễ hội truyền thống ở huyện Tam Nông chủ yếu trong không gian lễ hội ở các đì , đền, chùa Có thể nêu ra một vài lễ hội cụ thể:

19

b t nhất, phần hấp dẫn nhất của ngày hội, đ à trò uâ đ P ết (còn gọi là luyệ uâ , đả quân) Quả Phết được coi là v t i t iê g tượ g trư g cho củ cây, cho m t trời tr g t gưỡng thờ lúa củ cư dâ g g iệp

Tr g trò uâ đ p ết, trai làng chia thành hai phe, mỗi phe khoảng 50-60 Bắt đầu trò cướp Phết, thoạt tiên chủ tế làm lễ trước bàn thờ, trai tráng đứng lên reo hò lễ theo Khi cả đ à tiến ra giữa bãi, chủ tế đứng bên lò Phết đọc bài hò Phết (gọi giáo Phết), s u đ c ủ tế ném quả Phết xuố g ò, i gười cầm dùi Phết đ p xuống hai bên lò Phết 10 lầ r i đư i dùi P ết xuống lò móc quả Phết lên L p tức cuộc tranh cướp Phết bắt đầu, đâ à p ần gay go, hào hứng, hấp dẫn nhất trong ngày hội, nhiều lúc họ c è ê đầu, lên cổ, th m trí nằm chồng lên nhau ồn ã, náo loạn cả một vùng Cuộc c ơi g c giải

t ưở g ư c c trò t ể t c ư g dâ à g u iệm hễ ai cướp được quả Phết t ì ăm đ sẽ g p nhiều may mắn

- L hội cầ t â xã H N

ễ cầu trâu được tổ c ức và gà mồ g 2 t g giê g âm ịc ằ g

ăm để ớ c g đức tướ g Xuâ ươ g dưới t ời H i Bà Trư g, â dâ

đã dâ g trâu để Bà uâ tướ g i t ắ g tr trở về Si t ời à à

gười tài sắc vẹ t à , t ù mị, ết , ti t g võ g ệ, viết c ữ, t t đều giỏi, ại c đức độ C mẹ mất sớm, tr i ị T Đị s t ại, tr g

ò g căm gi , gu ệ t ù à Bà cắt t c giả àm i c đi đế c c p ủ,

u ệ để c iêu t p i ù g tướ g mạ H i Bà Trư g g e tiế g Xuâ

ươ g è tru ề ịc g ê đ về, ại c à g t ố g ĩ uâ ội t ị

20

Đế 7 giờ tối gà 2 t g iê g, à “c ứ ề ” p ải àm một cỗ gà và một

cỗ c gồm: củ mài, m gọt, c è m, c è , uả và một ũ rượu

mộ g Tối đế , dâ à g đế à “c ứ ề ” rước trâu r đề Hạ (cò gọi à iếu Ô g) ơi t ờ t p ộ t ầ u à ữ g tướ g sĩ i g e ti à mất đã

ả xuố g ồ trẫm mì để c ứ g tỏ ò g tru g g ĩ Trước i àm ễ cầu trâu, gười t đốt ê cạ cột uộc trâu i đuốc ằ g ứ S u đ ,

à s t tr i trâu và cọc ằ g dâ tre, rồi àm ễ m t ẩ xi âm dươ g i trâu gã gục và c ết, gười dâ đem ột d , c 4 cọc rồi că g d trâu àm

“ ồi d ấu t ịt”, t i iệ cả mổ trâu uâ củ ữ tướ g Xuâ ươ g

i xư gười t cò cắt 12 miế g t ịt g ở ắp àm 12 uả đài xi để tế

t ầ S g mồ g 3 âm ịc , gười dâ tổ c ức ễ “c ạ c ài” ễ gồm c t ịt

và ò g trâu đ t trê mâm tre S u đ à s t đội r ế iế , trê đườ g về gười dâ t i u tr cướp ễ v t Ai cướp được ễ v t t ì ăm đ àm ă

p t đạt, c c u t u ò , g p iều m mắ

- Hội hát Ghẹ N ng, xã Thanh Uyên

Hội hát Ghẹ à g m Cường, xã Thanh Uyên, huyện Tam Nông được tổ chức à g ăm và gà 9/9 (Âm ịch) Hát Ghẹo Phú Thọ còn gọi là

“ ẹ m Cườ g” vì xã m Cường (huyện Tam Nông) là trung tâm và

cũ g à đầu mối của hát Ghẹo Theo truyền thuyết à g m Cường thờ bà Xuâ ươ g ữ tướng củ H i Bà Trư g ột ăm đền bị cháy, làng Nam Cường cử một đ à gồm các cụ già và tr i tr g và c âu T Sơ iếm gỗ

về dự g đề Đ à đã đi từ bãi sông Thao lần theo sông Bứa, vào rừ g đại

gà để tìm gỗ quý Họ được dân làng xã Thục Luyệ giúp đỡ, đ g è gỗ thả trôi theo sông Bứa về m Cường, bè trôi về đến Thác Thần thuộc địa

ph t Hù g ĩ ( t uộc phố vàng - huyện lỵ T Sơ ) t ì ị mắc

cạ Đú g úc đ c c c c g i ườ g Hù g ĩ đi iếm củi xuất hiện giúp

đỡ vừ đẩ è vượt cạn vừa hát những lời trao duyên tình tứ, trai hát một câu,

21

gái hát một câu Thế là chiếc bè nhích dần rồi qua thác xuôi về m Cường

Từ đ T c T ầ được gọi à t c Đ i T và nhữ g úc t đẩ è i được gọi là hát Anh chị hay hát Ghẹ , t ước g ĩ Từ đ c c à g m Cường, Thục Luyệ và Hù g ĩ ết g ĩ h em với nhau Từ đ r đời hát Ghẹo

B c đã cù g c c đồ g c ã đạo củ Đảng và Chính phủ ở tại x m Đồi, xã

Cổ Tiết Trong 15 ngày (từ 4-3 đến 18-3-1947), với d Xuâ , B c đã nghiên cứu p ươ g p p c iế ược đ gi c của các vị anh hùng dân tộc và dịch nốt phần cuối cuố “Tu ê g củ Đảng cộng sả ” của Các Mác và

Ă g g e Cũ g tr g t ời gi à , B c đã tự đ m , s ạn thảo và công

bố một số tài liệu ư: 10 vấ đề cần thiết cho kháng chiến, ký Sắc lệnh số

298 về việc l p Ngoại t ươ g vụ và gửi t ư c Quốc hội và nhân dân Pháp nêu rõ l p trường kháng chiến củ â dâ t Đ c biệt tại ơi đâ , B c đã

đ t c c c đồng chí cùng đi ữ g c i tê d : Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi, thể hiệ rõ tư tưởng, chiế ược, đường lối kháng chiến củ Đảng và nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp

Hà g ăm và ảng thời gian từ gà 4 đến ngày 18/3 lễ hội kỷ niệm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về ở và làm việc tại xã Cổ Tiết được tổ chức theo truyền thố g vă dâ tộc, với sự t m gi đầ đủ của các cấp, các ngành của tỉnh Phú Thọ và c c đị p ươ g tr g tỉnh

- L hội l ch sử di tích cột c H Hó

22

Cột cờ Hư g H được xây dựng tại thị trấ Hư g H , u ện Tam Nông Cột cờ Hư g H được UBND tỉnh Phú Thọ cộng nh n là di tích lịch

sử vă ăm 1999

Cột cờ và t à Hư g H à i đị điểm nổi tiếng trong phong trào

Cầ Vươ g g P p cuối thế kỷ XIX Sự kiện quan trọng này gắn liền với tên tuổi của nhà quân sự, nhà ngoại giao, nhà chính trị, à t ơ gu ễn Quang Bích (1832-1891)

T à Hư g H (tr g đ c cột cờ Hư g H ) được xây dựng theo kiểu thành Vô - Bă g d một kiế trúc sư gười Pháp xây dự g Đâ là một tòa thành kiên cố, hình vuông, mỗi cạnh chừng 360m, xây bằ g đ g T e một tấm i dưới chân cột cờ cho biết cột cờ Hư g H được xây dự g ăm Thiệu Trị thứ 3

Cột cờ và t à Hư g H d gu ễn Quanh Bích trấn thủ có một vị trí quan trọng, từ đây có thể triển khai về xu i, ê gược rất thu n tiện Thực dân Pháp sau khi chiếm được t à Sơ Tâ , đã t p trung lực ượng chiếm

t à Hư g H D tươ g u ực ượng chệnh lệch quá lớ , t à Hư g Hóa thất thủ, Nguyễn Quanh Bích rút khỏi Hư g H trở thành một trong những thủ ĩ của phong trào Cầ Vươ g

ăm 1947, t ực hiện chủ trươ g tiêu t ổ kháng chiến về “vườn không nhà trố g”, â dâ đã t dỡ cột cờ ăm 2009, được sự đồng ý của Bộ Quốc phòng, Bộ Tư ệnh Quân khu II và UBND tỉnh Phú Thọ, huyện Tam Nông tiến hành phục hồi, xây dựng cột cờ trong khu vực doanh trại của Lữ

đ à C g i 543

Để tưởng nhớ công lao của Nguyễn Quang Bích cùng các sỹ phu yêu ước đã si vì độc l p tự do của tổ quốc Hà g ăm cứ vào mùng 8/4 và ngày 15/12 (là ngày sinh và ngày mất của ông), nhân dân thị trấ Hư g H

tổ chức lễ hội để tưởng niệm ông Tuy không phải lễ hội dân gian truyền

24

T ết 1

C t ể t ấ ễ ội à một ì t ức si ạt vă t gưỡ g củ

cộ g đồ g cư dâ củ c c u vực trên t ế giới ễ ội t ể iệ ả sắc vă

củ một dâ tộc cũ g ư một vù g miề tiêu iểu c u Lễ hội là một trong nhữ g “ ạt độ g vă c ”, “ ạt độ g vă ổi trội” tr g đời số g c gười Hoạt động lễ hội là hoạt động của cộ g đồ g ướng tới

“xử ý” c c mối quan hệ của chính cộ g đồ g đ H ạt động này diễn ra với những hình thức và cấp độ khác nhau, nhằm thoả mãn và phục vụ lợi c đ

dạ g trước mắt và lâu dài của các tầng lớp gười; thoả mãn những nhu cầu của các cá nhân và t p thể tr g m i trường mà họ sinh sống

i trường của lễ hội truyền thống Việt Nam về cơ ản chính là nông thôn, làng xã Việt Nam Lễ hội à m i trường thu n lợi mà ở đ c c ếu tố

vă tru ền thố g được bảo tồn và phát triển Những yếu tố vă tru ền thố g đ g gừ g được bổ sung, hoàn thiện, v n hành cùng tiến trình phát triển lịch sử của mỗi đị p ươ g tr g ịch sử chung củ đất ước Nó chính là hệ quả của cả quá trình lịch sử của không chỉ một cộ g đồ g gười

Đâ c à ti được đúc rút, iểm chứng và hoàn thiện trong chiều dài lịch sử của bất cứ một cộ g đồ g cư dâ à ễ hội có sức lôi cuốn, hấp dẫn

và trở thành nhu cầu, khát vọng củ gười dân cầ được đ p ứng và thoả nguyện qua mọi thời đại Bản chất của lễ hội là sự tổng hợp và khái quát cao đời sống v t chất, tinh thần củ gười dân trong xã hội ở từ g gi i đ ạn của lịch sử

H ạt độ g ễ ội củ cả ước i c u g và củ u ệ T m g i riê g à iềm i t iê g củ mỗi c gười, củ cả cộ g đồ g cư dâ ất à trê vù g đất T m g, tỉ P ú T ọ t ì vấ đề ễ ội cà g trở t à iềm tự

à riê g củ ữ g c gười ơi đâ ễ ội g c ỉ p ả đời số g

ti t ầ p g p ú củ đời số g cư dâ g g iệp trê đị à u ệ , cò

25

t ể iệ t vă tâm i củ c gười trong mỗi đị p ươ g ễ ội đ p

ứ g mọi u cầu tâm tư tì cảm củ c gười, ễ ội à ơi c gười c t ể hoà p để s g tạ và ưở g t ụ ữ g gi trị vă , à ơi t p ợp mọi sức mạ củ cả cộ g đồ g

Tu v , để tổ c ức được tốt một ễ ội cầ uả ý c iệu uả c g t c tiế à , tổ c ức ội trê t à đị à u ệ T m g, cầ ắm vữ g v i trò

và vị tr củ ễ ội, ữ g gi trị củ ễ ội m g ại; ắm vữ g ệ t ố g ễ ội

c được tổ c ức p ù ợp với tì ì t ực tế, với điều iệ i tế, xã ội, với t uầ p g, mỹ tục củ từ g xã tr g u ệ T m g

26

2 HOẠT ỘNG QUẢN LÝ L HỘI TRUY N TH NG

Ở HUY N TAM NÔNG 2.1 BỘ M V Ơ H QUẢN Ý HỘI

2.1.1 Tổ chức bộ máy cấp huy n

T ực iệ Điều 50, 51 Nghị định số 92/2002/ Đ-CP ngày 11/11/2002 của Chính phủ u định chi tiết thi hành một số điều của Lu t DSVH và quy định chi tiết thi hành một số điều của Lu t DSVH, u định rõ trách nhiệm UBND cấp xã đối với việc quản lý DSVH nói chung và DTLS-VH Că cứ

và Phần II, mục II, T g tư iê tịch số 43/2008/TT T u định về 12 nhiệm vụ đối với Phòng VHTT qu n, huyệ , tr g đ c 4 điểm cầ t ực

iệ , p ò g VH & TT à cơ u uản lý và chịu trách nhiệm t m mưu giúp UBND cấp huyện về ĩ vực quản lý di sả vă i c u g và di t c ịch

sử vă i riê g, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tr , ướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ của Sở VH, TT & DL

Với những chức ă g và iệm vụ được u định cụ thể u c c vă ản

củ à ước, hiện nay, Phòng VH & TT huyệ T m g c 01 đồng chí là

P p ò g vă c u ê tr c việc ướng dẫn, kiểm tra việc tổ chức các hoạt động lễ hội tại các xã trê địa bàn và UBND, uả ý c g t c t ực iệ

vă củ tru g tâm vă t ực iệ Và c c ạt độ g t ực iệ ạt

độ g Vă – T g ti củ c c xã đều c B Vă - Xã hội từ 2 đến 3 cán bộ, thực hiện các nhiệm vụ tại đị p ươ g về vă , t ể t , gi đì ,

xã hội, giúp UBND các xã trực tiếp quản lý việc tổ chức các hoạt động lễ hội

và các di tích lịch sử vă trê địa bàn

Thực trạng biên chế cán bộ của Phòng VH&TT ít mà khối ượng công việc lại nhiều, một gười phải kiêm nhiệm nhiều việc nên dẫ đến những khó

27

ă ất định trong công tác quản lý các hoạt động lễ hội truyền thố g Đối với đội gũ c ộ cấp xã: Hiện nay mỗi xã đều c B Vă - Xã hội từ 2 đến 3 cán bộ, tr g đ c 1 đồ g c ã đạo UBND xã làm trưởng ban, có

từ 1 đến 2 cán bộ đảm trách công việc vă - xã hội tại đị p ươ g, tr g

đ c 1 c ộ chuyên trách về c g t c vă , t ể thao Cán bộ chuyên

tr c vă p ải phụ trách nhiều công việc từ vă , t ể t , gi đì , nên việc dành thời gian cho công tác quản lý lễ hội g đ g ể Số cán bộ này hầu hết không có chuyên môn nghiệp vụ sâu và cũ g g c được sự

ổ định trong công việc, vì t ườ g xu ê t đổi vị trí công tác nên khó

ă tr g c g t c t e dõi, uản lý Hơ ữ phần lớn c ộ vă xã

c ư được đà tạo chuyên môn, nghiệp vụ d đ việc t m mưu c ã đạo

có lúc còn hạn chế, tr g i đội gũ c ộ bổ sung và kế c n còn thiếu và yếu, phải kiêm nhiệm nhiều việc nên dẫ đến hạn chế trong chuyên môn Việc

đà tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ gà VH&TT xã c ư được quan tâm, còn thiếu những chính sách khuyến khích, hỗ trợ họ học t p,

â g c trì độ chuyên môn nghiệp vụ, số ượng cán bộ c trì độ chuyên môn vẫn còn ít Nhất là trong thời đại ngày nay, khi mà tri thức đ g v i trò then chốt t ì c c cơ u uả ý à ước về vă cũ g cần xem xét

2 1 2 ế quản lý l hội

Tam Nông là một trong nhữ g vù g đất có nhiều lễ hội lịch sử vă ,

đ c biệt là lễ hội truyền thống Và trong công tác phân cấp quản lý hoạt động

lễ hội của huyệ đều được thực hiệ t e đú g Qu c ế tổ chức lễ hội của Bộ VH&TT (nay là Bộ VH, TT & D ) đã à

Hiện nay, UBND huyện trực tiếp tổ chức 01 lễ hội, đ à ễ hội Phết Hiề Qu Hà g ăm, trước khi tổ chức lễ hội này, UBND huyệ đều có báo cáo gửi Sở VH, TT & DL và UBND tỉnh Phú Thọ Còn các lễ hội cấp xã tổ chức do UBND huyện quả ý, à g ăm trước khi tổ chức lễ hội, UBND xã

Vă p ò g Đảng uỷ, HĐ D - UBND xã

ỗi B tổ c ức đều c ịu tr c iệm àm tốt iệm vụ củ mì được

gi tr g ễ ội

2.2 C H NH THỨ TỰ QUẢN ỘNG NG

i tới c g t c tự uả p ải ể đế c g t c tự quản củ gười dân trước, trong và sau những ngày lễ hội, đ à c g việc vô cùng quan trọ g, đòi hỏi sự tự giác và trách nhiệm cao của mỗi thành viên tham gia hội

Qua một số lễ hội tiêu biểu ở huyện Tam Nông, c t ể thấy rằng, hầu hết các xã có lễ hội truyền thố g đều có hình thức tự quản về công tác vệ sinh

m i trườ g và đảm bảo vệ si m i trường, cảnh quan trong và sau những ngày lễ hội là khá tốt C c ễ ội ư hội à g m Cường, lễ hội à g Hươ g Nha, lễ hội làng Xuân Quang trong dịp lễ hội được đ gi đảm ả vệ

Tr g ễ ội giờ cũ g u độ g đội gũ c g viê trực sẵ tại ễ ội

ả vệ i tr t tự tr g xã Trường hợp ở hội Phết xã Hiề Qu , đâ à ễ

29

hội t u út được đ g đảo mọi tầng lớp nhân dân trong tỉnh và các tỉnh lân

c n tham gia, chính quyền xã tổ chức các lớp c u ê đề cho các cán bộ chủ chốt tr g à g, đại diện c c , gà , đ à t ể trong xã về nội dung của

Lu t DSVH và việc giao tiếp ứng xử một c c vă mi tr g ững ngày lễ hội

Tuy nhiên, trên thực tế không phải xã nào có lễ hội đều thực hiệ được những hình thức tự quả ư đã êu trê , có xã thực hiện ư g cũ g c ỉ là hình thức mà không th t sự u tâm, đầu tư đú g mức

2.3 HOẠT ỘNG QUẢN Ý HỘI

2.3.1 Tuyên truy n và tri ă ản quả N c v tổ chức l hội

Thực tế cho thấy, lễ hội truyền thống là một nhu cầu sinh hoạt vă hóa

củ c gười Lễ hội truyền thố g được tổ chức đã đ p ứng phần lớn nhu cầu tâm i , t gưỡng củ â dâ C ú g đ g v i trò rất quan trọng trong đời sống tinh thần củ gười Việt và trở thành một hoạt độ g t ường niên không thể thiếu, nhất à đối với gười dâ g t i xuâ đến, lúc nông nhàn Chính vì thế, việc tổ chức, quản lý lễ hội đã được Đả g và à ước quan tâm; hàng loạt c c vă ản quả ý à ước về lễ hội được ban hành và triển khai thực hiện có hiệu quả

T m g được đ gi là huyện có công tác quản lý lễ hội khá tốt,

ư g c ư t ực sự đạt hiệu quả triệt để Để àm được điều đ , UB D u ện chỉ đạo Phòng VH & TT tổ chức và phối hợp với c c cơ u tru ền thông,

c c gà , đ à t ể tổ chức tuyên truyền sâu rộ g c c vă ản quản lý

à ước c iê u đến việc tổ chức và quản lý lễ hội truyền thố g ư: Quy chế tổ chức lễ hội (2001); Lu t DSVH, Nghị đị ướng dẫn thi hành

Lu t DSVH; Quy chế bảo quản, tu bổ di tích, xuất phát từ u điểm di tích là không gian linh thiêng diễn ra các nghi thức nghi lễ và à ơi t t ờ nhân v t

30

được tưởng niệm trong lễ hội Vì v y, việc giữ gìn lâu dài công trình kiến trúc thờ tự các nhân v t tưởng niệm trong lễ hội là việc góp phần cho sự tồn tại của lễ hội Việc phổ biến, tuyên truyền các vă ản củ Đả g và à ước về

tổ chức và quản lý lễ hội nhằm nâng cao sự hiểu biết và ý thức trách nhiệm của cộ g đồng Từ đ ọ sẽ phối hợp với chính quyề đị p ươ g tổ chức tốt các hoạt động lễ hội Đồng thời với việc tuyên truyền tổ chức quản lý lễ hội,

sự cần thiết để gười dân hiểu rõ giá trị của các lễ hội, gi dục mọi t ế ệ iết g i ơ c g đức các danh nhân, anh hùng dân tộc với đất ước với cộng

đồ g Trê cơ sở đ , â g c ý t ức trách nhiệm của nhân dân với việc bảo

vệ ơi t ờ tự, cả u m i trường, thực hiện nếp số g vă mi g c ỉ đối với nhữ g gười tham dự mà với cả nhữ g gười tổ chức lễ hội Nhiều xã trong huyệ đã ồng ghép những vấ đề này vào các nội dung của phong trào

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở”, c i đ à iệm vụ

chủ yếu củ đị p ươ g

Để đạt hiệu quả trong việc tuyên truyền về ý g ĩ , gi trị, những quy định trong việc tổ chức lễ hội, cơ u ã đạo huyệ đã tổ chức và mở các lớp t p huấn cho các cán bộ phụ trách về vă xã ội ở các xã trong toàn huyện Thông qua các lớp t p huấn cho cán bộ chủ chốt ở cơ sở, số cán bộ

à được coi là hạt nhân nòng cốt Họ có trách nhiệm tuyên truyền, giới thiệu

c gười dâ đị p ươ g t g u ệ thố g đài p t t , c c uổi nói chuyện, hội họp, sinh hoạt t p thể, c c c ươ g trì vă g ệ củ đị p ươ g

C c vă ả được tuyên truyền bao gồm: T g tư ướng dẫn thực hiện nếp

số g vă mi tr g việc cưới, việc tang, lễ hội của Bộ VH, TT & DL; C c

C ỉ t ị, Qu ết đị về thực hiện nếp sống vă mi tr g việc cưới, việc tang

và lễ hội; Chỉ thị về việc tă g cường công tác chỉ đạo, quản lý các hoạt động

vă , t gưỡng tại di tích lịch sử vă

31

Để nâng cao hiệu quả trong hoạt động tuyên truyền và triển khai các

vă ản quản lý N à ước về tổ chức lễ hội đến với cộ g đồ g, cơ u quản lý lễ hội đã c ủ động phối hợp với c c đ à t ể xã hội ư: Đ à Thanh niên, Hội Liên hiệp phụ nữ, M t tr n tổ quốc, Phòng Giáo dục và

đà tạ , c c trường học

Qua hoạt động tuyên truyề à , gười dân sẽ nh n thức rõ ơ về giá trị của lễ hội và tă g cường ý thức của họ trong việc sáng tạo và trao truyền các giá trị của lễ hội tại đị p ươ g Chính nhờ việc tuyên truyền ở nhiều cấp, ngành, nhiều loại hình phong phú nên phần nào có tác dụng nằm ơi

d y ý thức cộ g đồ g, t úc đẩ gười dân tự nguyện tham gia sự nghiệp bảo

vệ, giữ gìn và phát huy giá trị vă ễ hội truyền thố g cũ g ư c c

DTLS-VH

2.3.2 Ch đạo nghi p vụ quản lý

Các hoạt độ g vă ễ hội hiện nay ở huyện Tam Nông diễn ra rất phong p ú và đ dạ g, đã u tụ được sức mạnh của nhân dân, ễ ội à ơi iểu dươ g sức mạ củ cộ g đồ g, u đ gi dục các thế hệ về cội nguồn, bản sắc vă đị p ươ g đồng thời giáo dục, tuyên truyền các nhiệm vụ chính trị

củ đị p ươ g iều lễ hội khi khai hội t ường có các cấp ã đạo cấp uỷ, chính quyền và các ngành chức ă g đến dự đã tạ được không khí gầ gũi à

nh p giữa cán bộ với â dâ đị p ươ g

Do nh n thức và c đị ướ g đú g củ gà vă ; c u ề cơ

sở và nhân dân trong toàn huyện nên 100% các lễ hội được tổ chức đều có kế hoạc và c ươ g trì tổ chức t e đú g u định của Bộ VH, TT & DL C

ộ uả ý ễ ội u ệ , xã ướng dẫn các thủ tục và u định tổ chức lễ hội theo quy chế tổ chức lễ hội Nhờ đ c c ễ hội tổ chức trong huyện phần lớn đều thực hiệ t e đú g u c ế

32

Để việc tổ chức lễ hội t e đú g u định củ Đả g và à ước ta, UBND huyệ à vă ản về việc tă g cường công tác quản lý lễ hội gửi UBND các xã, thị trấn trong huyện Nội du g c g vă đã êu r một số

vấ đề s u đâ : 1, Có kế hoạch tuyên truyề , ướng dẫn cụ thể â dâ đ t tiền lễ tại ơi t ờ tự đú g c ỗ, bố trí lực ượng thu gom các loại ươ g, tiền

c g đức và tiền lễ mà â dâ đ t g đú g ơi u định; 2, Mỗi di tích chỉ được đ t 01 òm c g đức, nghiêm cấm g được để các ph t tử tự ý

đ t òm c g đức ở nhữ g ơi g đú g u định trong di tích; 3, Bố trí, sắp xếp các hàng quán dịch vụ, bãi trông giữ p ươ g tiện giao thông cho gọn gàng, khoa học, đảm bảo tính thẩm mỹ, thu n tiệ c â dâ , để không trở thành nguyên nhân gây ùn tắc, lộn xộn, mất an ninh tr t tự, xả rác làm ảnh

ưở g đến vệ si m i trường trong dịp lễ hội

Các lễ hội cấp huyện và làng, xã tổ chức đều xây dự g c ươ g trì tổ chức cụ thể cho từng lễ hội, cơ u uả ý di t c đ c biệt u tâm đến nhữ g t riê g đ c sắc mang tính truyền thống của từng lễ hội và có chủ trươ g, động viên cộ g đồng tham gia tích cực vào những hoạt động chung

củ c c trò c ơi, trò diễn và nghệ thu t diễ xướng dân gian Với mục tiêu

để gười dâ được trực tiếp sáng tạ , ưởng thụ và trao truyền các giá trị

vă đ c sắc cho các thế hệ m i s u Đ c à mục tiêu của bảo tồn lễ hội - một loại hình di sả vă đ c sắc của huyện Tam Nông

Trong quá trình tổ chức lễ hội, vấ đề quản lý nguồn thu, chi tài chính trong và sau những ngày lễ hội là vấ đề nổi cộm trong công tác quản lý lễ hội truyền thống hiện nay ở huyện Tam Nông Nguồ i p t u được từ việc tổ chức lễ hội ở huyệ T m g đều giao cho ban quản lý di tích trực tiếp giữ để chi tiêu cho những ngày lễ hội và tu bổ di tích, hầu hết đều không gửi vào kho bạc t e ư u định củ à ước Trường hợp ư ễ hội Phết Hiền Quan có thể xem là lễ hội lớn nhất của huyệ T m g, đâ à ễ hội

33

được nhiều gười biết đế ư một lễ hội đ c sắc không chỉ của huyện mà của tỉnh Phú Thọ, số tiề t u được từ lễ hội (tiề c g đức củ gười dân, tiền thu

phí dịch vụ: hàng quán, trông xe, bến bãi ) t u được nhiều ơ s với các lễ

hội truyền thống khác trong huyện Số tiề đ một phầ được thực hiện theo

u định củ à ước, đ à ộp về kho bạc, ban quản lý di tích có giữ lại một phầ để chi vào việc tu bổ lại các di tích và chi tiêu cho các ngày lễ hội tiếp sau Các lễ hội d à g, xã đứng ra tổ chức thì số tiề t u được rất nhỏ, ban quản lý di tích là nhữ g gười trực tiếp theo dõi và báo cáo với UBND xã tổng

số tiề t u được từ lễ hội S u đ , UB D xã c tr c iệm giao lại toàn bộ số tiề đ c uản lý giữ với sự chứng kiến củ đại diện nhân dân Một phần

số tiề t u được dù g để tu bổ di tích, một phầ để tổ chức ngày hội và ăm tiếp sau

Tuy nhiên, từ thực tế êu trê , tr g tươ g i HĐ D và UB D u ện Tam Nông cần phải c vă ả u đị rõ rà g ơ tr g việc quản lý nguồn thu, chi từ lễ hội và thẩm quyền của từng cấp trong việc thu, chi

2.3.3 Quả n ự đả ả cho l ộ

Một quốc gia muốn phát triển thì cần phải có các nguồn lực của sự phát triển kinh tế ư: tài gu ê t iê iê , vốn, khoa học - công nghệ, con gười Tr g c c guồn lực đ t ì guồn lực c gười là quan trọng nhất,

có tính chất quyết định trong sự tă g trưởng và phát triển kinh tế của mọi quốc gia từ trước đế Và trong uả ý ễ ội việc uả ý guồ â

ực cũ g à vấ đề đ g u tâm T e iê Hợp Quốc nguồn nhân lực là tất

cả những kiến thức, kỹ ă g, i g iệm, ă g ực và tính sáng tạo của con gười có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và củ đất ước Trong thời đại gà , c gười được coi là một ''tài gu ê đ c biệt'', một nguồn lực của sự phát triển kinh tế Bởi v y việc phát triể c gười, phát triển

34

nguồn nhân lực trở thành vấ đề chiếm vị trí trung tâm trong hệ thống phát

triển các nguồn lực

Trên thực tế việc u động nguồn lực củ gười dân trong việc tổ chức

và quản lý lễ hội là một việc làm quan trọng ễ ội à một dạ g si ạt t gưỡ g tâm i ; à dịp iểu dươ g sức mạ củ cộ g đồ g đị p ươ g; à dịp để c gười đ à ết, gi dục tru ề t ố g cộ g đồ g Theo Bùi Hoài

Sơ c rằ g: Các lễ hội truyền thống vốn là một sinh hoạt vă của cộng

đồ g tr g đ gười dân vừa là chủ thể, vừa là khách thể sáng tạo ra các sinh hoạt ấy Qu điểm quản lý di sản nhấn mạnh: Nguồn lực được đà tạo ra bởi nhu cầu đối với lễ hội Khi nào những nhu cầu à t đổi, các nguồn lực này chắc chắn sẽ t đổi Nguồn nhân lực chất ượng cao là nguồn lực chính quyết đị u trì tă g trưởng và phát triển kinh tế- xã hội Nguồn nhân lực, nguồ động là nhân tố quyết định việc khai thác, sử dụng, bảo vệ và tái tạo các nguồn lực khác C t ể t ấ u cầu của gười dâ t m gi ễ ội

đã tạ ê guồ ực c c ễ ội

Hiệ trê đị à u ệ số ượ g c c di t ch, đề c ù đ g ị xuố g cấp iều, cầ u độ g đảm ả guồ ực i p từ c c tổ c ức,

c c ộ gi đì , c c c â để g p p ầ tu ổ, t i tạ cả u c uâ viên di t c , đề , c ù ễ ội được diễ r tốt ất

2.3.4 Tổ chức nghiên cứ tầ t u hóa và phục h i l hội truy n

th ng

Với hệ thống di tích và lễ hội truyền thố g p g p ú, để đảm bảo việc

nh n diện chính xác giá trị vă , ịch sử, đ gi đú g t ực trạ g để có sự thống nhất àm tư iệu că cứ bảo tồn, trong nhữ g ăm u , UB D u ện chỉ đạo Phòng VH&TT phối hợp với UBND các xã tổ chức nghiên cứu, sưu tầm tài liệu về các lễ hội truyền thố g đã ị mai một để àm că cứ phục hồi những nét đ c sắc của từng lễ hội trong huyện B uả ý vă u ệ đã