Xây dựng cấu trúc bài giảng địa lí 11 với các phần mềm tin học

Lí luận và phương pháp dạy học môn địa lí

Bộ giáo dục vμ đμo tạo Trường đại học sư phạm hμ nội

Nguyễn Phương liên

vận dụng lý thuyết hệ thống

để xây dựng cấu trúc bμi giảng

địa lý lớp 11 VớI CáC phần mềm tin học

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa lý Mã số: 62.14.1006

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

Hà Nội - 2009

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI:

KHOA ĐỊA LÝ- TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS Nguyễn Trần Cầu

2 PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc

PHẢN BIỆN 1: PGS.TS Nguyễn Đức Vũ

PHẢN BIỆN 2: PGS.TS Nguyễn Thị Tuyết Nga

PHẢN BIỆN 3: PGS.TS Phạm Trung Lương

Luận án sẽ được bảo vệ trước hội đồng chấm luận án cấp nhà nước, họp tại: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

vào hồi…….giò……ngày……tháng……năm 2009

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc Gia

Thư viện Trường ĐHSP Hà Nội

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN

LUẬN ÁN

1 Nguyễn Phương Liên (2002), Cần tăng cường sử dụng các phương tiện - thiết bị dạy học trong việc dạy học Địa lý ở trường THPT, Tạp chí giáo dục số 28, tháng 4/2002

2 Nguyễn Phương Liên (2002), 711 câu hỏi trắc nghiệm khách quan môn Địa lý lớp 10 - 11 – 12, Sách

tham khảo, NXB Hải Phòng

3 Nguyễn Phương Liên (2003) Đặt vấn đề đẩy mạnh nghiên cứu và thực nghiệm phương pháp thi trắc nghiệm khách quan môn Địa lý trong trường THPT, Kỷ yếu Hội thảo báo cáo khoa học, Huế, tháng 4/2003

4 Nguyễn Phương Liên (2003), Xây dựng hệ thống câu hỏi TNKQ môn Địa lý lớp 10, 11 và lớp 12, Đề tài

NCKH cấp trường (đã nghiệm thu)

5 Nguyễn Phương Liên (Chủ nhiệm đề tài) (2006), Vận dụng quan điểm hệ thống để thiết kế bài giảng Địa

lý lớp 11 bằng chương trình phần mềm tin học, Đề tài NCKH cấp Bộ, Mã số: B2006-TN-14.(Nghiệm thu cấp cơ

sở tháng 12 năm 2006)

6 Nguyễn Phương Liên (2006), Quan điểm hệ thống và việc vận dụng trong giảng dạy Địa lý Tuyển tập các

báo cáo khoa học: Hội nghị khoa học Địa lý toàn Quốc lần thứ II, Hà Nội, trang 547 - 551

7 Nguyễn Phương Liên (2006), Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học Địa lý lớp 11,

Tạp chí lí luận - Khoa học giáo dục, số 147, tháng 10/2006

8 Nguyễn Phương Liên (2006), Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học Địa lý lớp 11 Lấy ví dụ qua bài Trung Quốc” Tạp chí khoa học và công nghệ số 2/2006, Thái Nguyên

9 Nguyễn Phương Liên (Chủ nhiệm đề tài), (2007), Sử dụng phần mềm Violet và Powerpoint để thiết kế bài giảng Địa lý lớp 11- THPT, Đề tài cấp Trường

10 Nguyễn Trọng Phúc, Nguyễn Quốc Tuấn, Nguyễn Phuơng Liên, (2007), Câu hỏi và bài tập trắc nghiệm Địa lý

10, tập 1, 2, NXB ĐHSP Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Thế kỷ XXI đã bắt đầu trên nền tảng của những thành tựu khoa học - kỹ thuật, và công nghệ, trong đó, có những thành tựu khoa học đã làm thay đổi nhanh chóng bộ mặt của nền kinh tế thế giới và của mỗi quốc gia Trong sự phát triển chung đó, giáo dục nước ta cũng đã và đang tiếp tục đổi mới về nội dung và phương pháp giáo dục, đào tạo Để nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, dạy học Địa

lý nói riêng, việc nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường phổ thông có ý nghĩa to lớn và

là yêu cầu hết sức cấp bách

Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học vừa là biện pháp, vừa là mục tiêu, nhằm đạt tới chất lượng, hiệu quả cao trong dạy học Trong đó, đổi mới nội dung dạy học có tầm quan trọng hàng đầu Trên thực tế, việc đổi mới nội dung được thực hiện một cách khẩn trương thông qua việc biên soạn lại chương trình, SGK phổ thông mới từ lớp 6 đến lớp 12 Trong những năm đầu thực hiện dạy học theo nội dung chương trình SGK mới, GV cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng hệ thống kiến thức, nắm được cấu trúc nội dung chung của toàn bộ chương trình môn học, của từng bài học cụ thể, nhằm xác định được những phương pháp, biện pháp và phương tiện dạy học sao cho phù hợp, nhằm phát huy tính chủ động

và sáng tạo của HS

Trong hệ thống chương trình Địa lý phổ thông, nội dung chương trình môn địa lý lớp 11 rất phong phú, đa dạng (bao gồm các kiến thức Địa lý tự nhiên, Địa lý KTXH của nhiều quốc gia và lãnh thổ trên thế giới) song được giảng dạy với thời lượng không nhiều Do đó, cần nghiên cứu, lựa chọn các phương pháp, các phương tiện dạy học phù hợp nhằm đạt hiệu quả tốt và toàn diện

Tính hệ thống là một đặc trưng điển hình của tri thức khoa học, trong đó có khoa học Địa lí Một bài dạy học Địa lí có cấu trúc hệ thống sẽ giúp cho người dạy và người học có được cái nhìn tổng quát, tổng thể đối với vấn đề nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau, thấy rõ mối quan hệ giữa các thành phần nội dung học vấn, là cơ sở giúp HS nắm chắc bản chất của các đối tượng, hiện tượng Địa

lí

Ngày nay, khi khoa học phát triển, lượng kiến thức mà các em HS phải tiếp nhận là rất lớn Do vậy, các công nghệ cao, các trang, thiết bị dạy học hiện đại, đặc biệt là các phương tiện và thiết bị công nghệ điện tử cần thiết phải được áp dụng trong dạy học nói riêng, trong đào tạo nói chung Song, trong thực tế, việc ứng dụng CNTT trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông cũng còn có những khó khăn nhất định, nhất là ở các tỉnh miền núi Mặt khác, đối tượng nghiên cứu của Địa lý là các hiện tượng tự nhiên, KT-XH xảy ra khắp nơi trên bề mặt Trái Đất, có những hiện tượng HS không thể trực tiếp quan sát, mà phải tiếp cận qua các phương tiện dạy học khác như: máy vi tính, internet, các phần mềm chuyên dụng…Ứng dụng CNTT để thiết kế bài dạy học sẽ tạo ra được những bài học Địa lí trực quan, sinh động…và rất hiệu quả

Để góp phần đáp ứng những yêu cầu cấp bách nói trên của quá trình đổi mới phương pháp dạy

học Địa lý, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Vận dụng lý thuyết hệ thống để xây dựng cấu trúc bài giảng Địa lý lớp 11 với các phần mềm tin học” Đây là một hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực

tiễn, góp phần đẩy nhanh quá trình đổi mới nội dung và phương pháp dạy học Địa lý ở trường phổ thông, nhằm đạt được hiệu quả cao trong giáo dục, đào tạo

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Trên thế giới: Các lĩnh vực ứng dụng lý thuyết hệ thống sớm nhất là: Sinh học, Toán học, Cơ

khí, Triết học, Địa lý học…Các tác giả được nhiều nhà khoa học trên Thế giới biết đến và đánh giá cao

về những cống hiến của họ trong lĩnh vực nghiên cứu hệ thống, có thể nói đến: Ludwig Von

Bertalanffy Tác phẩm nổi tiếng của Ông là “Lý thuyết hệ thống tổng quát – Théorie générale des Système” ; Kenneth Boulding có tác phẩm “ Lý thuyết hệ thống đại cương – General Sytem Theory”

Trong các thập kỷ 70 và 80 của thế kỷ XX, các nhà địa lý Nga, tiêu biểu là K.A Salishev, А.М

Берлянт – 1984, Isachenco A.G với những tác phẩm điển hình như: “Lý thuyết hệ thống đại cương

và các cơ sở toán học”, “Tiếp cận hệ thống và thành lập bản đồ các hệ thống trong Khoa học Địa lý”,

“Thông tin bản đồ và tiếp cận Hệ thống”, “Tiếp cận hệ thống trong khoa học bản đồ”, Jacque Bertin trong công trình nghiên cứu “Sémiologie graphiques” (Kí hiệu học bản đồ) cũng vận dụng lý thuyết

hệ thống trong phân tích hệ thống các phương pháp, phương tiện thành lập và thể hiện nội dung bản đồ chuyên đề

2.2 Ở Việt Nam: Ở nước ta, lý thuyết Hệ thống được bắt đầu bằng các công trình nghiên cứu của các nhà toán học, như: GS Hoàng Tuỵ với tác phẩm “Phân tích hệ thống và ứng dụng”, 1987; tác giả Trần Đình Long, với tác phẩm “ Lý thuyết Hệ thống”; tác giả Phạm Văn Nam với tác phẩm “Ứng

dụng lý thuyết hệ thống trong quản trị”

Trong lĩnh vực nghiên cứu Địa lý và thành lập bản đồ Địa lý, GS Lê Bá Thảo, GS.TS Vũ Tự lập, PGS.TS Ngô Đạt Tam, PGS.TS Nguyễn Trần Cầu, PGS.TS Lâm Quang Dốc, TS Phạm Ngọc Đĩnh và nhiều tác giả khác đã nghiên cứu, áp dụng lý thuyết hệ thống trong các công trình nghiên cứu của mình

Các tác giả thành công theo hướng nghiên cứu ứng dụng CNTT trong dạy học Địa lí có: PGS Nguyễn Dược, GS.TS Nguyễn Viết Thịnh, PGS.TS Đặng Văn Đức, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc và các giảng viên Khoa Địa lý ĐHSP Hà Nội

Luận án này đã kế thừa những cơ sở khoa học về lí thuyết hệ thống, về cách thiết kế bài dạy học

có ứng dụng CNTT để áp dụng vào một công việc cụ thể: thiết kế bài dạy học Địa lí lớp 11

3 Mục đích nghiên cứu:

- Trên quan điểm lý thuyết hệ thống, phân tích nội dung, chương trình, phương pháp thể hiện của các bài học Địa Lý lớp 11, xây dựng cấu trúc mới trong mỗi bài học Từ đó, xây dựng được bài dạy học Địa lí lớp 11 có cấu trúc hệ thống với sự hỗ trợ của các phần mềm tin học

- Thử nghiệm xây dựng một phần mềm tin học thể hiện tính hệ thống của toàn bộ chương trình Địa lý ở phổ thông, giúp các GV có thể sử dụng dễ dàng trong quá trình soạn - giảng bài

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Phân tích tổng quát hiện trạng nghiên cứu ứng dụng lý thuyết hệ thống trong nghiên cứu Địa lý

và dạy học Địa lý

- Phân tích đặc điểm nội dung, chương trình, phương pháp thể hiện của SGK ĐL 11 theo quan điểm hệ thống

- Khai thác, sử dụng các chương trình phần mềm thông dụng để thiết kế một số dạng bài dạy học Địa lý trong CTĐL 11

- Kết hợp các phần mềm thông dụng, xây dựng một phần mềm mới thể hiện tính hệ thống của toàn bộ chương trình Địa lý ở phổ thông

5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu, vận dụng lý thuyết hệ thống để phân tích cấu trúc bài học Địa lý lớp 11 ban cơ bản

- Lựa chọn và ứng dụng các chương trình phần mềm tin học phù hợp với nội dung Địa lý lớp 11 THPT và đề xuất phương hướng sử dụng

6 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

6.1 Quan điểm nghiên cứu

- Quan điểm Hệ thống

- Quan điểm Tổng hợp

- Quan điểm Thực tiễn

6.2 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp phân tích hệ thống

- Phương pháp tổng hợp và xử lý tài liệu

- Phương pháp sử dụng các phần mềm tin học

- Phương pháp phân loại

- Phương pháp tìm hiểu thực tế ở trường PT

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp thống kê toán

7 Ý nghĩa khoa học của đề tài:

Làm rõ thêm khái niệm và khả năng ứng dụng lý thuyết hệ thống để, khai thác và sử dụng một số phần mềm tin học để thiết kế bài dạy học Địa lí

8 Những điểm mới của luận án và kết quả nghiên cứu

- Tổng quan có chọn lọc cơ sở lý luận về lý thuyết hệ thống Bước đầu vận dụng lý thuyết hệ thống cho một công việc cụ thể, đó là: thiết kế bài dạy học Địa lý lớp 11

- Khai thác chức năng của một số phần mềm tin học Sử dụng một số phần mềm tin học thông dụng để thể hiện nội dung bài dạy học Địa lý lớp 11

- Sử dụng phối hợp một số chương trình phần mềm ứng dụng, sắp xếp toàn bộ nội dung môn Địa lý ở trường phổ thông theo cấu trúc hệ thống, có phân cấp và có mạng lưới các đường dẫn quan hệ giữa các loại nội dung khoa học, giúp GV và HS có thể tìm kiếm nhanh chóng để sử dụng có hiệu quả trong dạy học

- Sử dụng cấu trúc bài mới để dạy thử nghiệm ở một số lớp, kiểm định kết quả, nhằm phổ biến, sử dụng rộng rãi trong dạy học Địa lý lớp 11, đề xuất ứng dụng trong dạy học Địa lí nói chung

9 Cơ sở khoa học của những định hướng nghiên cứu

- Lý thuyết hệ thống và phương pháp phân tích hệ thống

- Các phần mềm dạy học đã được thủ nghiệm và sử dụng có hiệu quả như: Map Info, Powerpoint, Macro media,Violet, chương trình soạn giáo án điện tử và đề thi trắc nghiệm V2.0 của công ty Anh Ngọc… và một phần mềm do tác giả luận án phát triển bằng ASP trong Java Scrip trên cơ sở kế thừa những ưu điểm của các chương trình ứng dụng hiện có và cấu trúc logic của chương trình địa lý phổ thông

- Kết quả điều tra dạy học Địa lý ở trường phổ thông

10 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận án được cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng lý thuyết hệ thống và ứng dụng phần mềm

tin học để thiết kế bài dạy học Địa lý lớp 11

Chương 2: Cấu trúc nội dung bài học Địa lý lớp 11 theo quan điểm hệ thống và việc thể hiện bằng

phần mềm tin học

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG LÝ THUYẾT HỆ THỐNG VÀ ỨNG DỤNG

PHẦN MỀM TIN HỌC ĐỂ THIẾT KẾ BÀI DẠY HỌC ĐỊA LÝ LỚP 11 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1.1 Lý thuyết hệ thống

1.1.1.1 Khái niệm hệ thống

Có nhiều tác giả nêu lên những định nghĩa khác nhau, song có thể thấy, thành tố cơ bản của khái niệm này gồm:

- Là tập hợp của nhiều phần tử khác nhau,

- Các phần tử có quan hệ và có tác động qua lại

- Các phần tử được cấu trúc, sắp xếp theo một quy luật, một trật tự nhất định

1.1.1.2 TÝnh chất của hệ thống

- Tính tương thuộc

- Tính tương tác

- Tính thống nhất của hệ thống với môi trường bên ngoài

1.1.1.3 Đặc điểm của hệ thống

- Coi đối tượng nghiên cứu là một hệ thống

- Thừa nhận nhiều đối tượng phức tạp khác nhau có những đặc trưng hệ thống giống nhau

- Đặt trọng tâm nghiên cứu vào sự vận động của các đối tượng

- Thừa nhận tính bất định, tức là tình trạng không có đầy đủ thông tin như là một yếu tố khó tránh khỏi trong các quá trình điều khiển phức tạp

- Nhấn mạnh sự cần thiết lựa chọn quyết định trong tập hợp rất nhiều phương án có thể có

- Nhấn mạnh tính liên ngành, và sự cần thiết phải hình thành và sử dụng các nhóm chuyên gia thuộc nhiều ngành khác nhau để hợp tác cùng nghiên cứu những vấn đề thực tế phức tạp

1.1.1.4 Phân loại hệ thống

- Dạng cấu trúc phân loại: Cấu trúc phân loại có hai hình thức sắp xếp:

Sắp xếp dạng không gian (hình 1.1)

Sắp xếp dạng cành cây (hình 1.2)

Hình 1.1 Hình 1.2

- Dạng cấu trúc quan hệ:

- Hệ thống kín và hệ thống mở: “Hệ thống mở” là hệ thống có tiếp nhận các dòng vật chất, năng

lượng và dòng thông tin từ môi trường

“Hệ thống kín” là những hệ thống chỉ có quan hệ năng lượng với môi trường mà thôi

1.1.1.5 Mối quan hệ giữa môn Địa lý với các môn học khác trong trường phổ thông

Toàn bộ các môn học trong nhà trường phổ thông là một hệ thống lớn, trong hệ thống đó bao gồm nhiều môn học, giữa các môn học có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với nhau, có tác động lẫn nhau, kiến thức của môn học này là cơ sở nhận thức và phát triển kiến thức của môn học khác và ngược lại

Là một phân hệ trong hệ thống các môn học ở trường phổ thông, môn Địa lý có mối quan hệ chặt chẽ với hầu hết các môn học khác

II

I

I2

II1

II2

III III

Hỡnh 1.6: MQH giữa mụn Địa lý với cỏc mụn học khỏc trong trường PT

1.1.1.6 Tầm quan trọng của vận dụng lý thuyết hệ thống trong thiết kế bài dạy họcĐịa lý

- Đảm bảo sự cõn đối giữa cỏc kiến thức lý thuyết với cỏc kỹ năng địa lý

- Bài giảng cú tớnh hệ thống, mối quan hệ giữa cỏc thành phần nội dung học vấn được thể hiện rừ

- Giỳp giỏo viờn cú điều kiện thực hiện tốt nhất sự kế thừa, tớnh liờn bộ mụn

- Là điều kiện kết nối Thầy- trò, phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh

1.1.2 Phương phỏp dạy học và một số khỏi niệm liờn quan

1.1.2.1 Khỏi niệm về phương phỏp dạy học

Chỳng ta thường gặp ba cỏch hiểu như sau:

+ Phương phỏp dạy học là cỏch thức hoạt động của người giỏo viờn để truyền thụ kiến thức, rốn luyện kỹ năng và giỏo dục học sinh theo mục tiờu của nhà trường

+ Phương phỏp dạy học là sự kết hợp cỏc biện phỏp và phương tiện làm việc của giỏo viờn và học sinh trong quỏ trỡnh dạy, học nhằm đạt tới mục đớch giỏo dục

+ Phương phỏp dạy học là cỏch thức hướng dẫn và chỉ đạo của giỏo viờn nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hành của học sinh, dẫn tới việc học sinh lĩnh hội vững chắc nội dung học vấn, hỡnh thành thế giới quan và phỏt triển năng lực nhận thức

Tớnh hệ thống của cỏc phương phỏp dạy học thể hiện qua quan niệm về vai trũ của người học trong quỏ trỡnh dạy học: từ thụ động - đến chủ động

1.1.2.2 Sự cần thiết đổi mới phương phỏp dạy học

- Xuất phỏt từ thực tế dạy học Địa lý hiện nay

- Xuất phỏt từ yờu cầu của xó hội, sự phỏt triển kinh tế của Đất nước:

+ Những yờu cầu của cuộc cỏch mạng khoa học và cụng nghệ

+ Những yờu cầu mới của cuộc cỏch mạng xó hội

+ Những yờu cầu của nền kinh tế, chớnh trị của đất nước

Đứng trước tỡnh hỡnh đú nền giỏo dục cần phải đổi mới để đỏp ứng được yờu cầu của thời đại

1.1.2.3 Phõn loại cỏc phương phỏp dạy học

Cú nhiều cỏch phõn loại PPDH khỏc nhau, song hiện nay trong cỏc tài liệu của UNESCO, sử dụng khỏ phổ biến cỏch phõn loại PPDH thành 2 nhúm: phương phỏp lấy GV làm trung tõm và phương phỏp lấy HS làm trung tõm, trong đú cỏc PPDH tớch cực được đặc biệt chỳ ý vỡ nú phự hợp với xu thế dạy học hiện đại: để sử dụng nú cần cú những điều kiện nhất định về GV, về HS và đặc biệt là phải cú

sự hỗ trợ của PTDH hiện đại

1.1.2.4 Phương phỏp dạy học chung và phương phỏp dạy học đặc thự của mụn Địa lý

Mỗi PPDH đều cú thể vận dụng để dạy tất cả cỏc mụn học trong nhà trường, vỡ vậy chỳng chớnh là những phương phỏp chung trong hệ thống lý luận dạy học

Cỏc PPDH đặc trưng của mụn Địa lý, như: phương phỏp bản đồ và hệ thụng tin Địa lý (GIS), phương phỏp phõn tớch cỏc số liệu thống kờ kinh tế theo lónh thổ, phương phỏp thực địa, phương phỏp viễn thỏm

1.1.2.5 Phương tiện dạy học và việc sử dụng PTDH trong dạy học Địa lớ

PTDH là tập hợp những đối tượng vật chất, tinh thần được GV sử dụng để điều khiển mọi hoạt động nhận thức của HS và đối với HS, nó là nguồn tri thức trực quan sinh động, là công cụ để rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo [65]

Trước hết, PTDH giúp cho GV trình bày nội dung một cách trực quan, từ các hình ảnh được trực quan hóa, hình thành biểu tượng để tiến tới hình thành khái niệm – kiến thức xương sống của mỗi bài học Địa lí Ngoài chức năng là phương tiện trực quan, PTDH còn có chức năng là nguồn tri thức giúp cho GV điều khiển quá trình nhận thức của HS [55]

1.1.2.6 Bài học và cấu trúc bài học

Bài học: Bài học Địa lí là một đơn vị của nội dung dạy học, có vị trí xác định trong hệ thống một giáo trình hoặc SGK và có quan hệ chặt chẽ với bài học khác trong SGK hoặc giáo trình Mỗi bài học có thể kéo dài trong một hoặc nhiều tiết học khác nhau Trong SGK Địa lí 11, có những bài học kéo dài tới 4 tiết (bài: Liên minh Châu Âu và bài khu vực Đông Nam Á)

Cấu trúc của bài học: là tổ chức bên trong của quá trình dạy học diễn ra trong quá trình dạy học, được phản ánh thông qua các liên kết và tương tác giữa các thành tố mục đích, nội dung, phương pháp, PTDH và thời gian diễn ra những mối tương tác đó để đạt tới tính toàn vẹn của bài học

Tiết học: Là một khoảng thời gian của quá trình dạy học, trong đó HS tích cực, tự giác lĩnh hội nội dung học vấn và giáo dục dưới sự hướng dẫn, chỉ đạo của GV để hình thành nhân cách và phát triển năng lực trí tuệ Mỗi tiết học có thể chỉ thực hiện một hoặc hai phần của bài học

Cấu trúc tiết học: Đã từ lâu trong trường phổ thông, thường sử dụng cấu trúc tiết học có 5 bước:

- Tổ chức lớp

- Kiểm tra bài cũ

- Giảng bài giảng mới

- Củng cố kiến thức

- Giao nhiệm vụ về nhà và hướng dẫn cách thực hiện

1.1.3 Công nghệ hông tin với việc đổi mới PPDH Địa lí

1.1.3.1.Quan niệm về ứng dụng CNTT trong dạy và học

Đổi phương pháp dạy học theo hướng áp dụng CNTT được hiểu là vận dụng những ưu thế của các công cụ và phương pháp tin học, nhằm làm tăng giá trị khoa học và khối lượng thông tin, tăng tốc độ, hiệu quả trao đổi và tiếp nhận thông tin của bài §ịa lý trong quá trình dạy và học

Quá trình dạy học theo hướng áp dụng công nghệ thông tin được minh hoạ qua hình 1.4 trong luận

án

1.1.3.2 Ưu điểm của m¸y vi tÝnh với chức năng là c«ng cụ dạy học

- Tích hợp và cung cấp thông tin dưới nhiều dạng khác nhau: ký hiệu, đồ thị, hình vẽ, video clip, văn bản

- Xử lý nhanh và chính xác những khối lượng lớn thông tin

- Lưu trữ được khối lượng lớn thông tin

- Mở rộng sự giao tiếp giữa HS và GV trong quá trình dạy và học trên máy tính

- Lưu trữ các dữ liệu và bài dạy học của GV

Như vËy, sử dụng máy tính và các thiết bị, các phương pháp, công nghệ Thông tin sẽ nâng cao cường độ dạy học của GV, nâng cao khả năng hình thành kiến thức và kĩ năng, kỹ xảo địa lý của HS, tiết kiệm thời gian đặc biệt là thực hiện tốt phương hướng dạy hoc tích cực, lấy học sinh làm chủ thể

1.1.3.3 Khả năng sử dụng MVT trong dạy häc §ịa lý

a Đối với quá trình giảng dạy và học tập

- Tìm, lựa chọn thông tin

- Biên soạn tài liệu và bài giảng

- Giảng dạy và hướng dẫn học tập

- Kiểm tra, đánh giá

- Tự học

b Đối với khai th¸c và x©y dựng kênh hình

- Khai thác và xây dựng bản đồ trên MVT

- Xõy dựng biểu đồ thụng qua số liệu cú sẵn

- Sưu tầm và khỏi thỏc tranh ảnh

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.2.1 Đặc điểm chương trỡnh, nụi dung SGK Địa lớ 11

1.2.1.1 Mục tiờu của chương trỡnh Địa lý THPT và chương trỡnh Địa lý lớp 11

Mụn Địa lý trong nhà trường phổ thụng gúp phần thực hiện mục tiờu chung của giỏo dục THPT và thực hiện những mục tiờu cụ thể về kiến thức, về kỹ năng và về thỏi độ tỡnh cảm

1.2.1.2 Cấu trỳc, nội dung chương trỡnh địa lý lớp 11

- Chương trỡnh THPT mụn địa lý được ban hành kốm theo quyết định số 16/2006/QĐ- BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ Giỏo dục và đào tạo, là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ chương trỡnh mụn Địa

lớ ở nhà trường phổ thụng

- Về tổng thể, chương trỡnh được xõy dựng theo kiểu đồng tõm cú nõng cao với ba khối kiến thức chớnh gắn với Địa lớ đại cương (tự nhiờn và kinh tế –xó hội), Địa lớ thế giới (khu vực và cỏc nước tiờu biểu) và Địa lớ Việt Nam (tự nhiờn và kinh tế- xó hội)

- Chương trỡnh Địa lý THPT cú cấu trỳc cơ bản là đi từ khỏi quỏt đến cụ thể, từ cỏi chung đến cỏi riờng, đi từ địa lý tự nhiờn đến địa lý kinh tế - xó hội

Lớp 10: Địa lý cơ sở Chương trỡnh gồm 2 phần:

Phần 1: Địa lý tự nhiờn đại cương

Phần 2: Địa lý KT-XH đại cương:

Lớp 11: Địa lý Kinh tế - Xó hội thế giới Chương trỡnh địa lý lớp 11 gồm cú 2 phần:

Phần 1: Khỏi quỏt về nền kinh tế - xó hội thế giới,

Phần 2: Địa lý khu vực và Địa lý một số nước tiờu biểu

Lớp 12: Địa lý Việt Nam Chương trỡnh gồm 3 phần:

Phần 1: Địa lý tự nhiên

Phần 2: Địa lý dân cư

Phần 3: Địa lý kinh tế

Cấu trỳc chương trỡnh thể hiện rừ rệt tớnh phỏt triển liờn tục của cỏc kiến thức địa lý Chỳng được sắp xếp rất hệ thống từ lớp dưới lờn lớp trờn

1.2.1.3 Sỏch giỏo khoa địa lý lớp 11

Sỏch giỏo khoa Địa lý lớp 11 được biờn soạn dựa trờn cơ sở chương trỡnh địa lý lớp 11 được Bộ Giỏo dục và Đào tạo ban hành

Những đặc điểm về cấu trỳc, nội dung chương trỡnh như trờn đó phõn tớch là cơ sở cho việc vận dụng lý thuyết hệ thống vào thiết kế bài giảng, nhằm mục đớch nõng cao hiệu quả dạy - học Địa lý 11, khắc phục những mặt còn yếu, còn thiếu tớnh hệ thống

1.2.2 Đặc điểm triển tõm sinh lý và hoạt động nhận thức của học sinh phổ thụng

Bậc tiểu học: Bước đầu đó vận dụng được cỏc thao thỏc tư duy để hỡnh thành khỏi niệm Tuy nhiờn, khả năng tư duy độc lập và sỏng tạo chưa được phỏt triển

Bậc học THCS : Trớ tưởng tượng phỏt triển cao hơn, hoàn thiện hơn, hoạt động học tập đũi hỏi tớnh năng động, tớch cực ở mức độ cao hơn, tư duy lý luận phỏt triển hơn để cú thể nắm vững tri thức khoa học

Bậc THPT: Dần hoàn thiện về thể chất, sự phỏt triển hoàn thiện của nóo bộ và chức năng thần kinh

đó tạo nhiều điền kiện cho sự phỏt triển hoạt động nhận thức của cỏc em HS cú năng lực quan sỏt tốt hơn, nhạy bộn hơn và cú khả năng phõn tớch, tổng hợp, so sỏnh, trừu tượng hoỏ, khỏi quỏt hoỏ tốt hơn

so với học sinh THCS

Qua phõn tớch đặc điểm tõm lý và họat động nhận thức của học sinh phổ thụng từ bậc tiểu học đến THPT, cho thấy: cỏc đặc điểm về tõm lý, tư duy, hoạt động nhận thức của học sinh phỏt triển, hoàn thiện dần từ thấp đến cao theo bậc học và theo lứa tuổi Xột trờn quan điểm hệ thống, đú là sự phỏt triển cú tớnh hệ thống

Điều này đũi hỏi sự thay đổi về PPDH của mỗi GV

1.2.3 Tỡnh hỡnh dạy – học Địa lý lớp 11 ở cỏc trường THPT

Về đội ngũ giỏo viờn: Trỡnh độ đó được nõng lờn

Về cơ sở vật chất: Khỏ hoàn thiện