Vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan và biện pháp ngăn chặn

Trong quá trình tham gia hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa, bên cạnh các tổ chức, cá nhân luôn chấp hành tốt pháp luật nhà nước nói chung và pháp luật Hải quan nói riêng vẫn c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

**********

NGUYỄN MAI HƯƠNG

VI PHẠM PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN VÀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

**********

NGUYỄN MAI HƯƠNG

VI PHẠM PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN VÀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

LỜI CÁM ƠN

Lời đầu tiên của Luận văn tôi xin gửi lời cám ơn chân thành nhất tới tất cả những người đã hỗ trợ ,giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện Luận văn này

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS TS Phạm Hồng Thái đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi thực hiện luận văn

Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Chủ nhiệm Khoa, các thầy,

cô giáo Khoa luật Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập tại đây

Cũng xin gửi lời cám ơn tới các đồng nghiệp đang công tác tại Tổng cục Hải quan đã giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này

Cuối cùng tôi xin gửi lời cám ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

Hà Nội, ngày 16 tháng 10 năm 2014

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Tình hình nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5

6 Kết cấu của luận văn 5

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VI PHẠM PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 7

1.1 Vi phạm hành chính 7

1.1.1 Khái niệm vi phạm hành chính 7

1.1.2 Các dấu hiệu và yếu tố cấu thành vi phạm hành chính 9

1.2 Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 10

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 10

1.2.2 Các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 13

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT, TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT, VI PHẠM VÀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH LĨNH VỰC HẢI QUAN 27

2.1 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan 27

2.1.1 Pháp luật xử phạt vi phạm hành chính về hải quan từ những ngày đầu thành lập đất nước 1945 đến 1959 27

2.1.2 Pháp luật về xử lý vi phạm pháp hành chính về Hải quan giai đoạn 1959 đến những năm đầu thập niên 80 thế kỷ 20 28

2.1.3 Pháp luật về hải quan và việc xử phạt vi phạm trong thời kỳ đổi mới, mở cửa từ năm 1986 đến năm 1992 29

2.1.4 Giai đoạn năm 1992 đến nay 32

2.2 Thực trạng tổ chức thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 41 2.3 Thực trạng vi phạm và xử lý vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan 44

CHƯƠNG III: DỰ BÁO VỀ VI PHAM VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA, NGĂN CHẶN VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 51

3.1 Dự báo về tình hính, xu hướng vi phạm pháp luật của cá nhân, doanh nghiệp trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu 51

3.2 Giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực Hải quan 54

3.2.1 Hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan theo hướng minh bạch, thống nhất 55

3.2.2 Tăng cường công tác tổ chức, thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan 56

3.2.3 Đánh giá sự tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện pháp luật hải quan 58

3.2.4 Các giải pháp nhằm nâng cao trách nhiệm cá nhân, doanh nghiệp khi tham gia hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu 68

3.3 Một số giải pháp khác 72

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

DANH SÁCH CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

Biểu 2.1 Tình hình vi phạm pháp luật hành chính Hải quan

giai đoạn 2010-2013 và 03 tháng đầu năm 2014 Biểu 2.2 Cơ cấu nhóm vi phạm pháp luật hành chính Hải

quan Hình 3.1 Tháp tuân thủ pháp luật

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nghị quyết số 07/-NQ/TW ngày 27/11/2001 của Trung ương Đảng về hội nhập kinh tế, theo đó chính sách quản lý nhà nước về hải quan được định hướng phát triển theo xu hướng hội nhập quốc tế nhưng phải giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình từng bước tiến hành tự do hóa các hoạt động kinh tế, mở cửa thị trường và tham gia vào các

tổ chức kinh tế khu vực và thế giới Việt Nam đã và đang từng bước tháo gỡ những rào cản đối với các hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu hàng hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư trong và ngoài nước hoạt động, giảm thiểu và dần xóa bỏ các hàng rào thuế quan, phi thuế quan và các rào cản khác để việc trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa Việt Nam với các nước trên thế giới phù hợp với những quy định, cam kết quốc tế mà Việt Nam đã

ký kết, gia nhập có liên quan trực tiếp đến hoạt động hải quan Trong xu hướng chung đó, Hải quan Việt Nam đã và đang từng bước đẩy mạnh cải cách thủ tục Hải quan, hiện đại hóa hoạt động của mình nhằm đáp ứng nhu cầu đổi mới của nền kinh tế, phục vụ tốt cho phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa và thu hút đầu tư nước ngoài, với phương châm hành đông: “ Chuyên nghiệp, Minh bạch, Hiệu quả”

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, dẫn đến vấn đề tất yếu là Việt Nam phải thực hiện các cam kết trong các Hiệp định ký kết, trong đó có việc cắt giảm mức thuế suất thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu nhằm tạo thuận lợi cho hàng hóa của các nước đưa vào Việt Nam và hàng hóa Việt Nam xuất khẩu ra nước ngoài Với việc cắt giảm thuế tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại phát triển sẽ làm tăng số lượng các đối tượng tham gia hoạt động xuất nhập khẩu cũng như khuyến khích phát triển đa dạng về chủng loại cũng như các

loại hình Kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hàng hóa sẽ tăng lên nhanh chóng

và các chủ thể tham gia hoạt động xuất nhập khẩu cũng tăng lên góp phần vào tăng trưởng kinh tế đất nước Trong quá trình tham gia hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa, bên cạnh các tổ chức, cá nhân luôn chấp hành tốt pháp luật nhà nước nói chung và pháp luật Hải quan nói riêng vẫn còn không

ít các chủ thể lợi dụng kẽ hở trong hệ thống pháp luật, trong thực thi quản lý nhà nước về hải quan để thực hiện hành vi buôn lậu, vận chuyển hàng cấm, trốn thuế, buôn bán vận chuyển hàng giả hàng kém chất lượng, vi phạm sở hữu trí tuệ… Đặc biệt tình hình vi phạm pháp luật hành chính trong quá trình tham gia hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam của các tổ chức, cá nhân liên quan đến lĩnh vực hải quan ngày một nhiều, số vụ vi phạm ngày càng tăng, thủ đoạn ngày một tinh vi

Vì vậy, vấn đề bức xúc, cấp bách hiện nay được quan tâm đặt ra là phải nghiên cứu đánh giá, xác định một cách khái quát, cũng như cụ thể về các loại hình vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan hiện nay, từ đó đưa ra những kiến nghị để xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, thống nhất góp phần ngăn chặn, phòng chống những hành vi vi phạm pháp luật hành chính trong hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa cũng như hoạt động đầu tư nước ngoài vào Việt Nam

Xuất phát từ những vấn đề như vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài “ Vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan và biện pháp ngăn chặn”

2 Mục tiêu của đề tài

- Hệ thống hóa và làm rõ một số vấn đề lý luận về vi phạm pháp luật hành chính nói chung và trong lĩnh vực hải quan nói riêng;

- Nghiên cứu thực trạng về các loại hình vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan;

- Đề xuất, kiến nghị các giải pháp chủ yếu để hoàn thiện pháp luật góp phần ngăn chặn, phòng ngừa những hành vi vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan

Kết quả nghiên cứu có thể được dùng như tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học, giảng dạy, học tập và thực tiễn áp dụng vấn đề này với ngành Hải quan

3 Tình hình nghiên cứu

Hiện nay, tại Việt Nam nói chung và trong ngành hải quan nói riêng đã có một số công trình nghiên cứu về pháp luật hải quan và xử lý vi phạm hành

chính Tiêu biểu là: "Tìm hiểu về xử phạt vi phạm hành chính", của tác giả Phạm

Dũng - Hoàng Sao; Luận án tiến sĩ khoa học luật mã số 5.05.01, Hà Nội - 1996,

đề tài "Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về hải quan ở nước ta hiện nay", của tác

giả Vũ Ngọc Anh – Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan; Đề tài khoa học

"Nghiên cứu một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính về hải quan theo yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế", của thạc sĩ Phùng

Thị Bích Hường-Vụ Trưởng Vụ Pháp chế Tổng cục Hải quan; Đề tài khoa

học "Trách nhiệm pháp lý của đối tượng nộp thuế đối với các hành vi vi phạm pháp luật hải quan về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu", của tác giả Đào Thịnh Vinh; Đề tài khoa học: “ Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế trong lĩnh vực xuất, nhập khẩu hàng hóa.”, của tác giả thạc sĩ Vũ Văn Hải Nhìn chung tất cả các

công trình trên chủ yếu đề cập đến hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, hoặc quản lý Nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực hải quan

Hay một số đề tài luân văn thạc sĩ đã bảo vệ tại Khoa Luật – Đại Học

Quốc gia Hà Nội như “Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan”,

của tác giả An Đắc Hùng viết về vấn đề công tác xử lý vi phạm hành chính và các biện pháp cưỡng chế trong thi hành xử phạt vi phạm hành chính; Đề tài:

“Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan- qua thực tiễn thành phố Hải Phòng” của tác giả Vũ Anh Xuân viết về về công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan qua thực tiễn xử lý vi phạm hành chính tại thành phố Hải Phòng

Ngoài ra còn có một số bài nghiên cứu trên Tạp chí Luật học, Tạp chí Nghiên cứu Hải quan, cũng như một số chuyên đề giảng dạy môn Xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực Hải quan của Trường Hải quan Việt Nam, đấu tranh chống tội phạm trong lĩnh vực hải quan của Tổng cục hải quan cũng có

đề cập đến vi phạm pháp luật về hải quan nhưng ở mức độ sơ lược, chưa tập trung đi sâu nghiên cứu các loại hình vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan

Chính vì vậy, luận văn này là công trình nghiên cứu tương đối đầy đủ

và toàn diện về các loại hình vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan, luận văn thực hiện các nội dung sau:

- Phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về vi phạm pháp luật hành chính nói chung và trong lĩnh vực hải quan nói riêng để đưa ra các luận cứ khoa học và những lý giải mang tính lý luận, mô tả các dấu hiện, các loại nhóm hành vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực Hải quan Làm cơ sở

để cán bộ công chức thực thi nghiên cứu xác định hành vi, lập biên bản xử phạt và thực hiện các biện pháp xử lý;

- Nêu những thực trạng về vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan, thực trạng của từng nhóm vi phạm cũng như những qui định mang tính nguyên tắc, phân tích đánh giá các loại hành vi vi phạm Từ đó đưa ra những dự báo về tình hình và xu hướng vi phạm vi phạm pháp luật của cá

nhân, doanh nghiệp trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu;

- Đưa ra một số đề xuất, phương hướng, giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, những giải pháp giúp phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm pháp luật hành chính về hải quan

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: là những vấn đề lý luận và các loại vi phạm

hành chính trong lĩnh vực hải quan, các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Phạm vi nghiên cứu: Trong phạm vi một luận văn tốt nghiệp và với tất

cả khả năng cho phép, người viết luận văn cố gắng nghiên cứu một cách tổng quát về những vấn đề cơ bản thuộc nội dung của pháp luật về vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực Hải quan dưới góc độ lý luận và thực tiễn ban hành, áp dụng và thi hành các quy định của pháp luật

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu, trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin là phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng và nhà nước ta về xử lý vi phạm pháp luật làm cơ sở, Luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể: phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn, phân tích và tổng hợp, phương pháp luật học so sánh, phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về vi phạm pháp luật hành chính

trong lĩnh vực hải quan

Chương 2: Thực trạng vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải

quan

Chương 3: Dự báo về vi phạm pháp luật và các giải pháp phòng ngừa,

ngăn chặn vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực Hải quan

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VI PHẠM PHÁP LUẬT

HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN

1.1 Vi phạm hành chính

1.1.1 Khái niệm vi phạm hành chính

Vi phạm hành chính là loại vi phạm pháp luật xảy ra khá phổ biến trong đời sống xã hội Tuy mức độ nguy hiểm cho xã hội của nó thấp hơn so với tội phạm nhưng hành vi vi phạm hành chính là hành vi gây thiệt hai hoặc đe dọa gây thiệt hai cho lợi ích của Nhà nước, tập thể, lợi ích cá nhân cũng như lợi ích chung của toàn thể cộng đồng Trong bất kỳ xã hội nào cũng luôn tồn tại

và tiềm ẩn trong nó những vi phạm pháp luật nói chung, vi phạm pháp luật hành chính nói riêng Để xã hội có thể ổn định và phát triển được theo đúng định hướng đã định, Nhà nước luôn phải tác động lên các quan hệ xã hội bằng một hệ thống các quy tắc quản lý nhà nước được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật Các hành vi vi phạm diễn ra hàng ngày trong đời sống xã hội, từ những hành vi vi phạm nhỏ như vứt rác không đúng nơi quy định đến những hành vi vi phạm có tính chất, mức độ lớn hơn như điều khiển mô tô, xe máy đi vi phạm luật giao thông đường bộ, hoặc những hành vi vi phạm trong hoạt động sản xuất kinh doanh, những vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đất đai, lĩnh vực quốc phòng, lĩnh vực hình sự Vậy vi phạm pháp luật là gì?

Với những dấu hiệu cơ bản của nó, chúng ta có thể hiểu vi phạm pháp luật là hành vi xác định của cá nhân hoặc tổ chức, trái với các quy định (yêu cầu) của pháp luật, xâm hại tới các quan hệ xã hội được pháp luật xác lập và bảo vệ, hành vi trái pháp luật đó chứa đựng lỗi của chủ thể thực hiện hành vi

đó và cuối cùng là chủ thể thực hiện hành vi đó phải là người có năng lực trách nhiệm pháp lý

Hiện nay, các vi phạm pháp luật trong xã hội rất đa dạng, nhưng theo những tiêu chí phân loại nhất định, có thể chia chung thành các loại vi phạm như sau: Vi phạm pháp luật hình sự, vi phạm pháp luật hành chính, vi phạm pháp luật dân sự Trong các loại vi phạm nói trên thì vi phạm pháp luật hình

sự là nguy hiểm cho xã hội lớn hơn so với các vi phạm pháp luật khác, vi phạm hành chính có thể coi là loại vi phạm xảy ra khá phổ biến trong đời sống xã hội, kinh tế hiện nay

- Chủ thể thực hiện hành vi này là cá nhân hoặc tổ chức Đối với tổ chức, thì hành vi thực hiện bởi cá nhân nhưng dưới danh nghĩa tổ chức (do tổ chức phân công, giao nhiệm vụ, hoặc thực hiện hành vi nhân danh tổ chức);

- Hành vi do tổ chức, cá nhân thực hiện với lỗi cố ý hay vô ý Chỉ những hành vi trái pháp luật hành chính nào đó được chủ thể thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý mới có thể là hành vi vi phạm pháp luật hành chính

- Hành vi vi phạm của cá nhân, tổ chức được quy định trong một văn bản quy phạm pháp luật thì bị xử phạt vi phạm hành chính

Từ những nội dung trên, có thể hiểu vi phạm hành chính là hành vi do

hội trong quản lý nhà nước do pháp luật quy định, mà chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt

vi phạm hành chính.[16]

1.1.2 Các dấu hiệu và yếu tố cấu thành vi phạm hành chính

Để xác định một hành vi xảy ra có phải là vi phạm hành chính hay không, cần xác định các dấu hiệu pháp lí của các yếu tố cấu thành của vi phạm hành chính Những dấu hiệu này được mô tả trong các văn bản quy phạm pháp luật quy định về vi phạm hành chính, hình thức và biện pháp xử lý thuộc lĩnh vực này Nó được cấu thành bởi các yếu tố sau:

- Về mặt khách quan của hành vi vi phạm hành chính bao gồm các dấu hiệu: hành vi, tính trái pháp luật của hành vi, hậu quả thiệt hại mà hành vi gây

ra cho xã hội, quan hệ nhân quả, thời gian, địa điểm, phương tiện vi phạm

Vi phạm hành chính cũng như mọi vi phạm pháp luật khác trước hết phải là hành vi, nó chỉ được thực hiện bởi hành vi Hành vi có thể được thực hiện dưới hình thức hành động hoặc không hành động

Vi phạm hành chính phải là hành vi trái pháp luật nói cách khác đó là

là hành vi của tổ chức hoặc cá nhân xâm phạm đến các quy tắc quản lý nhà nước và đã bị pháp luật hành chính ngăn cấm Việc ngăn cấm được thể hiện bằng các quy phạm pháp luật quy định về xử phạt vi phạm hành chính Nghĩa

là hành vi đó được thực hiện ngược với yêu cầu của quy phạm pháp luật

Như vậy khi xem xét đánh giá hành vi của cá nhân hay tổ chức có phải

là vi phạm hành chính hay không, bao giờ cũng phải có những căn cứ pháp lý

rõ ràng xác định hành vi đó được pháp luật quy định là sẽ bị xử phạt bằng các biện pháp xử phạt hành chính

- Về mặt chủ quan: đó chính là dấu hiệu lỗi của chủ thể vi phạm Vi

phạm hành chính phải là hành vi có lỗi thể hiện dưới hình thức lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý

- Chủ thể vi phạm hành chính: ở đây chính là các tổ chức hoặc cá nhân

có năng lực chịu trách nhiệm hành chính theo quy định của pháp luật hành chính

- Khách thể của vi phạm hành chính: là cái mà vi phạm đó xâm hại, vi phạm hành chính cũng như mọi vi phạm pháp luật khác đều xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ Trong vi phạm hành chính là hành vi vi phạm đã xâm hại đến trật tự quản lí hành chính nhà nước được pháp luật hành chính quy định và bảo vệ

1.2 Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.2.1.1 Khái niệm

Hoạt động hải quan là một loại hoạt động kiểm tra, giám sát của Nhà nước nhằm đảm bảo quản lý nhà nước đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảng, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh của cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài Trên cơ sở các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định, cơ quan Hải quan là cơ quan trực tiếp thực hiện hoạt động kiểm tra giám sát đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải

và hành khách xuất nhập cảnh; điều tra chống buôn lậu, chống gian lận thương mại nhằm bảo hộ và thúc đẩy phát triển sản xuất trong nước, tăng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu; thu thuế xuất khẩu bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người tiêu dung; bảo

vệ môi trường; góp phần bảo vệ lợi ích chủ quyền kinh tế và an ninh quốc gia;

quyền phải xây dựng, ban hành ra các văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan Hải quan phải xây dựng quy trình, quy chế quản lý để điều chỉnh và triển khai các hoạt động

Tất cả các quan hệ như vậy trong lĩnh vực hải quan được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật quy định trong nhiều văn bản quy phạm khác nhau nhưng có liên quan chặt chẽ với nhau lập nên tổng thể các quy phạm luật đặc biệt điều chỉnh các quan hệ xã hội trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan, tức là điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thực hiện các biện pháp quản lý nhà nước đối với các hoạt động xuất khẩu và xuất – nhập cảnh Tổng thể các quy phạm pháp luật đó có thể coi là các quy phạm pháp luật về hải quan Các quy phạm pháp luật về hải quan quy định cho các bên tham gia các quan hệ xã hội nói trên các quyền và nghĩa vụ pháp lý, trách nhiệm của các bên nếu không thực hiện các quyền và nghĩa vụ đó hoặc vi phạm quyền của bên kia Hiện nay các quy phạm pháp luật về hải quan quy định quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên tham gia quan hệ pháp luật về hải quan, các chế độ quản lý về hải quan cụ thể đã được ban hành trong Luật Hải quan và hệ thống các văn bản hướng dẫn dưới Luật Do các quy phạm pháp luật về hải quan là các quy tắc chung bảo vệ chế độ kiểm tra, giám sát hải quan là một trong những chế độ quản lý nhà nước nên có tính chất bắt buộc thực hiện đối với toàn xã hội

Trong thực tế hoạt động luôn có những hành vi cố ý hay vô ý vi phạm các quy định của Nhà nước đối với các chế độ quản lý, các quy trình thủ tục hay việc kiểm tra, giám sát của cơ quan Hải quan Các vi phạm đó chính là các vi phạm pháp luật hải quan, xâm phạm quá trình kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan Các hành vi vi phạm này tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, đều phải bị xử phạt có hành vi bị xử lý hình sự như các hành vi buôn lậu, hay

vận chuyển trái phép hành hóa, hành lý qua biên giới, nhưng đa số bị xử phạt theo các quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính

Xuất phát từ khái niệm vi phạm hành chính nói chung và đặc thù hoạt động quản lý Nhà nước về hải quan, khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan được hiểu như sau:

“ Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, vi phạm các quy định của pháp luật

về quản lý Nhà nước trong lĩnh vực hải quan mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính.”[24]

1.2.1.2 Đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Do bản chất là vi phạm hành chính nói chung, nên vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan mang đầy đủ đặc điểm chung của vi phạm hành chính nói chung Chúng cũng có những dấu hiệu đặc trưng thể hiện sự xâm hại đối với trật tự quản lý Nhà nước của một loại vi phạm hành chính và cần thiết cho việc xác định ranh giới của các loại vi phạm hành chính khác nhau Tuy nhiên, do đặc thù của hoạt động hải quan, các vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan có một số đặc điểm riêng có tác động nhất định đến việc xử lý đối với các hành vi vi phạm này, đó là:

- Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan thường xảy ra trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh Do đó, có liên quan, chịu nhiều tác động của yếu tố pháp luật nước ngoài Đây là đặc điểm có tác động nhiều đến việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan do các tổ chức, cá nhân vi phạm có thể là tổ chức hoặc công dân nước ngoài, cư trú tại nước ngoài

- Hoạt động hải quan mang tính tổng hợp, liên quan đến quy định của nhiều đạo luật điều chỉnh các quan hệ xã hội khác nhau như: Bộ luật Hình sự,

Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Thương mại, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Luật Thuế giá trị gia tăng Do vậy, vi phạm hành chính về hải quan có thể do nhiều cơ quan phát hiện, xử lý Tuy nhiên, để tránh sự chồng chéo trong việc xử lý vi phạm hành chính về hải quan, Luật hải quan đã quy định: Trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan Hải quan chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới Ngoài địa bàn hoạt động hải quan, nếu cơ quan hữu quan phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật thì theo thẩm quyền, cơ quan đó thực hiện việc kiểm tra, xử lý theo quy định của pháp luật Nghị định quy định việc xử lý vi phạm hành chính và thi hành các quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng quy định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cho các cơ quan khác nhau như Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển, Quản

lý thị trường

- Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan có liên quan đến nhiều quy định mang tính chuyên ngành Do vậy, trong một số trường hợp, việc phân biệt rõ ràng giữa vi phạm hành chính Hải quan và vi phạm hành chính trong lĩnh vực khác là tương đối khó khăn

1.2.2 Các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan

Trên cơ sở quy định của Luật Hải quan, các văn bản quy phạm hướng dẫn thi hành Luật Hải quan và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến hoạt động hải quan, Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 của Chính phủ quy định việc xử phạt vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan quy định cụ thể các hành vi vi

phạm trong lĩnh vực hải quan Các hành vi đó đươc chia thành các nhóm như sau:

- Vi phạm các quy định của pháp luật về thủ tục hải quan;

- Vi phạm các quy định của pháp luật về kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan;

- Vi phạm các quy định của pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu;

- Vi phạm các quy định pháp luật về xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa, hành lý, ngoại hối, vàng, tiền Việt Nam, kim khí quý, đá quý, cổ vật, văn hóa phẩm, bưu phẩm, vật dụng trên phương tiện vậ tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và các tài sản khác;

- Vi phạm các quy định của pháp luật về chính sách quả lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh

Những nhóm hành vi vi phạm nêu trên và chế tài xử phạt cụ thể, tương ứng đối với các loại vi phạm hành chính đó được Chính phủ quy định tại Mục

2 Chương I Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 của Chính phủ quy định việc xử lý vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan Các hành vi vi phạm hành chính liên quan đến lĩnh vực Hải quan nhưng không được quy định tại Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 của Chính phủ mà được quy định tại các văn bản khác thì bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại các văn bản

nguyên tắc xử lý được quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính và các Nghị định về xử phạt có liên quan

Từ Điều 6 đến Điều 16 Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 quy định cụ thể về các hành vi vi phạm và hình thức xử phạt đối với từng hành vi vi phạm Các nhóm hành vi vi phạm được bố cục theo từng khâu của quy trình thủ tục hải quan: tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan Ngoài ra Nghị định trên còn bổ sung thêm một số hành vi phát sinh từ các quy định mới trong pháp luật về hải quan ( trong đó tập trung vào nhóm hành vi quy định về khai hải quan, khai thiếu thuế, kiểm tra hải quan ); sửa đổi điều chỉnh việc định danh và chế tài xử phạt đối với một số hành vi vi phạm để đảm bảo rõ ràng và phù hợp với bản chất hành vi vi phạm; loại bỏ, gộp, tách một số hành vi của Nghị định hiện hành để áp dụng chung chế tài

xử phạt cho phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm

Có thể chia làm bốn nhóm hành vi vi phạm cơ bản như sau:

Thứ nhất nhóm hành vi vi phạm quy định về thời hạn làm thủ tục hải

quan, nộp hồ sơ thuế:

* Vi phạm các quy định về thời hạn làm thủ tục hải quan, nộp hồ sơ thuế:

Đó là các hành vi vi phạm không tuân thủ quy định của Luật hải quan

và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Hải quan như: Nghị định số 154/2005/NĐ-CP ngày 15/12/2005 về hướng dẫn quy trình làm thủ tục hải quan, Thông tư của Bộ Tài chính và các văn bản khác có quy định về thời hạn phải làm thủ tục hải quan, nộp hồ sơ thuế như Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại ) các hành vi được quy định như sau:

- Khai, nộp hồ sơ hai quan không đúng thời hạn quy định

- Không nộp đúng thời hạn chứng từ thuộc hồ sơ hải quan được chậm nộp theo quy định của pháp luật hải quan

- Lưu giữ hàng hóa quá cảnh trên lãnh thổ Việt Nam quá thời hạn quy định

- Vi phạm quy định khác về thời hạn khai thuế theo quy định của pháp luật

Nghị định số 127/2013/NĐ-CP đã bổ sung thêm 02 hành vi so với các văn bản trước đó là:

- Không khai báo và làm thủ tục đúng thời hạn quy định khi thay đổi mục đích sử dụng hàng hóa đã được xác định đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế

- Không chấp hành đúng chế độ báo cáo, cung cấp và khai báo thông tin hàng hóa chịu sự giám sát, quản lý hải quan tại khu phi thuế quan theo quy định của pháp luật

Sửa đổi định danh hành vi “Khai và nộp hồ sơ hải quan không đúng thời hạn quy định” thành: “Khai, nộp hồ sơ hải quan không đúng thời hạn quy định” cho đúng với thực tế hành vi vi phạm

Sửa đổi định danh hành vi “ khai điều chỉnh mức tiêu hao nguyên liệu gia công hàng hóa để xuất khẩu, nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất

khẩu không đúng thời hạn quy định” thành “khai điều chỉnh định mức sử dụng nguyên liệu, định mức vật tư tiêu hai và tỷ lệ hao hụt nguyên liệu hoặc vật tư gia công hàng hóa để xuất khẩu, nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất

hàng xuất khẩu không đúng thời hạn quy định” cho phù hợp với quy định tại

Thông tư hướng dẫn về thủ tục hải quan đối với hàng hóa gia công với thương nhân nước ngoài

* Vi phạm quy định về khai Hải quan:

Gồm các hành vi vi phạm không khai hoặc khai sai nhưng không liên quan đến thuế:

- Không khai hoặc khai sai so với thực tế về tên hàng, chủng loại, só lượng, trọng lượng, xuất xứ hàng hóa là hàng viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

- Không khai hoặc khai sai so với thực tế về tên hàng, chủng loại, số lượng, trọng lượng, chất lượng, trị giá, xuất xứ hàng hóa đối với hàng hóa từ nước ngoài vào cảng trung chuyển, khu phi thuế quan hoặc từ cảng trung chuyển, khu phi thuế quan ra nước ngoài hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa để gia công, sửa chữa, bảo hành, hàng hóa quá cảnh, chuyển khẩu, hàng hóa sử dụng, tiêu hủy trong khu phi thuế quan

- Không khai hoặc khai sai so với thực tế về tên hàng, chủng loại, xuất

xứ, số lượng, trọng lượng, chất lượng, trị giá đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thuộc đối tượng miễn thuế theo quy định của pháp luật

- Lập và khai không đúng các nội dung trong hồ sơ thanh khoản hàng hóa của doanh nghiệp trong khu phi thuế quan

- Không khai nguyên liệu gia công tự cung ứng

- Thay đổi địa chỉ cơ sở sản xuất hàng gia công mà không thông báo cho cơ quan hải quan theo quy định của pháp luật

Thứ hai Nhóm hành vi vi phạm các quy định của pháp luật vể kiểm tra,

giám sát, kiểm soát hải quan

Đây là nhóm các hành vi vi phạm phát sinh và được phát hiện trong quá trình thực hiện nghiệp vụ kiểm tra hải quan, thanh tra thuế; thực hiện việc giám sát hải quan; trong quá trình thực hiện việc tuần tra, kiểm soát hải quan của cơ quan hải quan

* Vi phạm quy định về kiểm tra hải quan, thanh tra thuế

Bao gồm các hành vi vi phạm phát hiện trong quá trình kiểm tra hải quan, thanh tra thuế, cụ thể như sau:

- Tự ý tẩy xóa, sửa chữa chứng từ thuộc hồ sơ hải quan đã được đăng

ký mà không ảnh hưởng đến số tiền thuế phải nộp hoặc không ảnh hưởng đến chính sách mặt hàng

- Không bố trí người, phương tiện phục vụ việc kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải khi cơ quan hải quan yêu cầu mà không có lý do chính đáng

- Không chấp hành quyết định kiểm tra , thanh tra thuế của cơ quan hải quan

- Vi phạm các quy định về lưu mẫu, lưu hồ sơ, chứng từ

- Không xuất trình hàng hóa còn đang lưu giữ là đối tượng kiểm tra sau thông quan theo yêu cầu của cơ quan hải quan

- Không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, đúng thời hạn chứng

từ, tài liệu, dữ liệu điện tử liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh khi cơ quan hải quan yêu cầu theo quy định của pháp luật

- Sử dụng phầm mềm khai hải quan điện tử chưa được cơ quan hải quan xác nhận tương thích với hệ thống xử lý dữ liệu hải quan điện tử

- Đánh tráo hàng hóa đã kiểm tra hai quan với hàng hóa chưa kiểm tra hải quan

- Giả mạo niêm phong hải quan; nộp xuất trình chứng từ, tài liệu giả mạo cho cơ quan hải quan nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự

- Sử dụng tài khoản truy cập, chữ ký số được cấp cho tổ chức, cá nhân khác để thực hiện thủ tục hải quan điện tử

- Sử dụng chứng từ không hợp pháp để làm thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa theo quy định

* Vi phạm quy định về giám sát hải quan:

Bao gồm các hành vi:

- Vận chuyển hàng hóa quá cảnh, chuyển cảng, chuyển khẩu, chuyển cửa khẩu, hàng kinh doanh tạm nhập – tái xuất không đúng tuyến đường, địa điểm, cửa khẩu, thời gian quy định hoặc đăng ký hồ sơ hải quan mà không có

lý do xác đáng

- Tự ý phá niêm phong hải quan

- Tự ý thay đổi bao bì, nhãn hàng hóa đang chịu sự niêm phong hải quan

- Không bảo quản nguyên trạng hàng hóa đang chịu sự giám sát hải quan hoặc hàng hóa được giao bảo quản theo quy định của pháp luật chờ hoàn thành việc thông quan

- Tự ý vận chuyển hoặc tiêu thụ hàng hóa đang chịu sự giám sát hải quan; Hàng hóa là hàng kinh doanh tạm nhập – tái xuất thuộc diện phải có giấy phép mà không có giấy phép; Hàng hóa thuộc danh mục hàng hóa cấm kinh doanh tạm nhập – tái xuất; Hàng hóa thuộc danh mục tạm ngừng kinh

- Tự ý tiêu thụ phương tiện vận tải đăng ký lưu hành tại nước ngoài tạm nhập cảnh và Việt Nam

* Vi phạm các quy định về kiểm soát hải quan:

Bao gồm các hành vi sau:

- Không chấp hành hiệu lệnh của công chức hải quan theo quy định khi

di chuyển phương tiện vận tải trong địa bàn hoạt động hải quan

- Không chấp hành yêu cầu mở nơi cất giữ hàng hóa theo quy định để thực hiện quyết định khám hành chính

- Chứa chấp, mua bán, vận chuyển hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu không có chứng từ hợp pháp trong địa bàn hoạt động hải quan

- Vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới mà không phải là tội phạm

- Đưa phương tiện vận tải nước ngoài qua lại biên giới đất liền không đúng tuyến đường, cửa khẩu quy định

- Bốc dỡ hàng hóa không đúng cảng đích ghi trong bản lượng khai hàng hóa, vận tải đơn mà không có lý do xác đáng

- Tự ý xếp dỡ, chuyển tải, sang mạn, sang toa, cắt toa hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh trên phương tiện vận tải đang chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan

- Tẩu tán, tiêu hủy hoặc vứt bỏ hàng hóa để trốn tránh sự kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan

Thứ ba nhóm hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về thuế đối

với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

* Vi phạm quy định về khai thuế:

Là các hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, được hoàn Cụ thể như sau:

- Không khai hoặc khai sai so với thực tế về tên hàng, chủng loại, số lượng, trọng lượng, chất lượng, trị giá, mã số hàng hóa, thuế suất, xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

- Khai sai về đối tượng không thuộc diện chịu thuế

- Khai tăng định mức sản xuất sản phẩm gia công; định mức sản xuất sản phẩm xuất khẩu từ nguyên liệu vật tư nhập khẩu so với thực tế sử dụng

- Sử dụng hàng hóa trong hạn ngạch thuế quan không đúng nội dung hạn ngạch

- Lập và khai không đúng các nội dung trong hồ sơ quyết toán thuế, hồ

sơ thanh khoản, hồ sơ miễn thuế, hồ sơ xét miễn, giảm thuế, hoàn thuế

- Khai sai mã số hàng hóa, thuế suất đối với những mặt hàng đã được

cơ quan hải quan hướng dẫn mã số hàng hóa, thuế suất

- Không khai hoặc khai sai tên hàng, chủng loại, số lượng trọng lượng, chất lượng, giá trị, mã số hàng hóa, thuế suất, xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bị phát hiện sau khi hàng hóa đã thông quan mà không tự giác nộp

đủ số tiền thuế thiếu theo quy định trước thời điểm lập biên bản vi phạm

- Làm thủ tục xuất khẩu nhưng không xuất khẩu sản phẩn gia công, sản phẩm sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu, hàng tái xuất có số thuế gian lận từ 100.000 đồng trở lên

- Xuất khẩu sản phẩm gia công, sản phẩn sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu không phù hợp với nguyên liệu đã nhập khẩu; nhập khẩu sản phẩm gia công từ nước ngoài không phù hợp với nguyên liệu đã xuất khẩu

- Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế, hoàn thuế, không thu thuế không đúng mục đích mà không khai báo với cơ quan hải quan

* Vi phạm quy định chính sách quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh; phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh:

- Xuất khẩu, nhập khẩu, đưa vào Việt Nam hàng hóa thuộc diện tạm

ngừng xuất khẩu, tạm ngừng nhập khẩu

- Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa phải có giấy phép mà không có giấy phép

- Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa không đủ điều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định của pháp luật

- Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa không có nhãn hàng hóa theo quy định pháp luật

- Nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam mà trên nhãn thể hiện chưa đúng,

đủ những nội dung bắt buộc theo quy định của pháp luật

- Sử dụng hàng hóa là nguyên liệu, vật tư, linh kiện, máy móc, thiết bị

để gia công thuộc diện cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu; thuộc diện nhập khẩu

có điều kiện, giấy phép không đúng mục đích mà không được phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

* Vi phạm quy định về quản lý kho ngoại quan, kho bảo thuế:

Bao gồm các hành vi vi phạm hàng hóa liên quan đến hàng hòa lưu giữ, đưa ra/đưa vào kho ngoại quan, kho bảo thuế cụ thể:

- Không thông báo cho cơ quan hải quan khi hợp đồng thuê kho đã hết hạn

- Không đưa hàng hóa ra khỏi kho ngoại quan khi hợp đồng thuê kho

đã hết hạn

- Di chuyển hàng hóa từ kho ngoại quan này sang kho ngoại quan khác khi chưa được sự đồng ý của cơ quan hải quan

- Tự ý mở rộng, thu hẹp, di chuyển địa điểm kho ngoại quan

- Không mở sổ theo dõi việc xuất khẩu, nhập khẩu, xuất kho, nhập kho

hàng hóa theo quy định của pháp luật

- Không khai hoặc khai sai so với thực tế về tên hàng, chủng loại, số lượng, trọng lượng, xuất xứ hàng hóa từ nước ngoài đưa vào kho ngoại quan, kho bảo thuế; hàng hóa từ kho ngoại quan, kho bảo thuế đưa ra nước ngoài

- Không chấp hành đúng chế độ báo cáo hàng hóa chịu sự giám sát hải quan tại kho ngoại quan, kho bảo thuế theo quy định pháp luật

- Không làm thủ tục thanh khoản hàng hóa nhập, xuất kho ngoại quan đúng thời hạn quy định

- Đưa từ nước ngoài vào kho ngoại quan hàng hóa thuộc diện không được lưu giữ trong kho ngoại quan theo quy định

- Tiếp tục kinh doanh kho ngoại quan khi đã bị thu hồi Giấy phép thành lập kho ngoại quan

- Tẩy xóa, sửa chữa Giấy phép thành lập kho ngoại quan

- Tự ý tẩu tán hàng hóa lưu giữ trong kho ngoại quan, kho bảo thuế

- Tiêu hủy hàng hóa lưu giữ trong kho ngoại quan, kho bảo thuế không đúng quy định pháp luật

Thứ tư các hành vi vi phạm các quy định về xuất khẩu, nhập khẩu, quá

cảnh hàng hóa; hành lý; ngoại hối, vàng, tiền Việt Nam, kim khí, đá quý., cổ vật, văn hóa phẩm, bưu phẩm, vật dụng trên phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và các tài sản khác; vi phạm các quy định của pháp luật

về chính sách quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh Vấn đề này được xây dựng dựa trên cơ sở các quy định về chính sách quản lý hàng hóa xuất khẩu nhập khẩu của Chính phủ như các quy định về:

- Xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh phương tiện vận tải

- Danh mục hàng hóa cẩm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, nhập khẩu có điều kiện

Một số hành vi khác

* Các hành vi vi phạm đối với Kho bạc Nhà nước, tổ chức tín dụng và

tổ chức, cá nhân có liên quan gồm:

- Hành vi không thực hiện trích chuyển tiền theo quyết định cưỡng chế khi tài khoản của tổ chức, cá nhân bị cưỡng chế có số dư đủ hoặc thừa so với

số tiền phải nộp: Phân loại theo quyết định cưỡng chế để áp dụng mức phạt

- Hành vi không thực hiện việc khấu trừ một phần tiền lương hoặc một phần thu nhập

- Hành vi không cung cấp hoặc cung cấp không chính xác thông tin, chứng từ, tài liệu liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

- Hành vi thông đồng, bao che cho người nộp thuế

Các văn bản pháp luật cũng đã cố gắng xây dựng và mô tả đầy

đủ các hành vi vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan Điều này là cơ sở giúp cho cán bộ hải quan có cơ sở lập biên bản vi phạm cũng như

đề xuất các biện pháp xử phạt phù hợp với từng hành vi

Như vậy thông qua những nội dung đã trình bày tại Chương 1 ta thấy vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là một loại vi phạm hành chính, có đầy đủ các dấu hiệu của vi phạm hành chính nói chung, nhưng đồng thời có những đặc điểm riêng của nó là vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan xâm phạm tới trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan, được pháp luật về hải quan và pháp luật về xử lý vi phạm hành chính quy định

đó Từ những nhiệm vụ yêu cầu, các chính sách về Hải quan sẽ được thể chế hóa bằng các văn bản quy phạm pháp luật, mỗi gian đoạn sẽ có những chính sách và biện pháp quản lý khác nhau và có thể chia các giai đoạn như sau:

2.1.1 Pháp luật xử phạt vi phạm hành chính về hải quan từ những ngày đầu thành lập đất nước 1945 đến 1959:

Lịch sử phát triển của Ngành Hải quan Việt Nam cũng như pháp luật

về Hải quan gắn liền với sự hình thành và phát triển của chính quyền cách mạng nước ta Lịch sử pháp luật hải quan hiện đại có thể nói được bắt đầu ngay từ sau cách mạng tháng Tám với sắc lệnh số 27/SL ngày 10/9/1945 do

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp, thừa ủy nhiệm của Chủ Tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ cộng hòa ký, thành lập “Sở thuế quan và thuế gián thu” Sắc lệnh số 26/SL ngày 10/9/1945 quy định tạm giữ để thi hành các luật lệ về thuế quan cũng như tổ chức bộ máy, nhân viên thuế quan của chế độ

cũ Để xây dựng và củng cố hệ thống cơ quan thuế quan của chế độ mới, ngày 05/02/1946 Chính phủ ra Nghị định số 192/BTC quy định tổ chức của ngành thuế quan và thuế gián thu toàn quốc Nhiệm vụ của ngành Thuế quan thời kỳ ngày là thu các loại thuế nhập cảng và xuất cảng, thu thuế gián thu Sau đó

giao thêm nhiệm vụ chống buôn lậu thuốc phiện và nhiệm vụ giải quyết các

vụ vi phạm về thuế quan và thuế gián thu…

Như vậy nhìn chung ngay từ ngày đầu thành lập đất nước nhà nước ta

đã rất sớm coi trọng vai trò quản lý nhà nước về Hải quan trong sự nghiệp bảo

vệ chủ quyền quốc gia, đấu tranh kinh tế với địch, góp phần thúc đẩy sản xuất trong nước Nhiệm vụ chính trị của việc quản lý nhà nước về Hải quan luôn luôn bám sát và phục vụ kịp thời nhiệm vụ của cách mạng, của đất nước qua từng thời kỳ Mặc dù trong điều kiện kháng chiến, những chủ trương về quản

lý xuất, nhập khẩu đều được thể chế hóa kịp thời, góp phần đưa các hoạt động xuất, nhập khẩu theo đúng pháp luật, đúng quy chế của chính quyền cách mạng Tuy nhiên, các văn bản được ban hành đều là các văn bản pháp quy của cơ quan hành pháp, phục vụ yêu cầu trước mắt và nhanh chóng thay đổi theo yêu cầu của mỗi thời kỳ kháng chiến Trong thời kỳ này, việc áp dụng các hình thức xử phạt các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực buôn bán từ vùng tự do ra vùng tạm chiếm, vận chuyển hàng hóa…theo quy định của thời chiến nên mang tính thời điểm

2.1.2 Pháp luật về xử lý vi phạm pháp hành chính về Hải quan giai đoạn 1959 đến những năm đầu thập niên 80

Đây là giai đoạn bước đầu thể chế hóa chủ trương chính sách của Đảng

và Nhà nước về công tác hải quan thành các văn bản pháp quy của Chính phủ, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý nhà nước về Hải quan Từ đó xác định rõ hơn vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của ngành Hải quan để tạo điều kiện xây dựng nguyên tắc, chế độ nghiệp vụ, đưa hoạt động Hải quan vào nề nếp… Do các văn bản pháp quy ban hành về công tác Hải quan thời kỳ này phục vụ cho chính sách độc quyền về ngoại thương, vì vậy hải quan cũng mất đi mộtsố tính chất đặc thù trong hoạt động của mình

Giai đoạn này pháp luật điều chính việc xử lý vi phạm hành chính về hải quan vẫn chủ yếu áp dụng những văn bản được ban hành từ rất lâu Cho đến đầu những năm 80 một loạt văn bản quy phạm điều chỉnh việc xử lý vi phạm được ban hành như: Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép ngày 30/6/1982; Nghị định số 46/HĐBT ngày 10/5/1983 của Hội đồng Bộ trưởng quy định việc xử lý bằng biện pháp hành chính các hành vi đầu cơ, buôn lậu, làm giả kinh doanh trái phép; Thông tư liên Bộ Tư pháp – Tài chính số 01/TTLB ngày 25/01/1984 hướng dẫn thi hành Nghị định số 46/HĐBT; Thông tư số 1090/TCHQ/TH ngày 19/10/1985 của Tổng cục Hải quan hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 46/HĐBT ngày 10/5/1983 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về việc xử lý bằng biện pháp hành chính các vi phạm nhỏ về buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới Tuy nhiên, trong thời kỳ này Nhà nước vẫn áp dụng chế độ nhà nước độc quyền về ngoại thương, ngoại hối; nền ngoại thương chủ yếu vẫn hướng vào các nước thuộc Hội đồng tương trợ kinh tế với chế độ kinh doanh theo Nghị định thư, nên các chính sách, quy định về chế độ xuất nhập khẩu cũng như về thuế xuất không có gì thay đổi so với thời kỳ trước, Các văn bản thời kỳ này không có tính thống nhất cao, còn tản mạn, nội dung lạc hậu, chưa phù hợp với sự phát triển của kinh tế - xã hội

2.1.3 Pháp luật về hải quan và việc xử phạt vi phạm trong thời kỳ đổi mới, mở cửa từ năm 1986 đến năm 1992

Từ những năm 1986, đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, lĩnh vực Hải quan cũng nằm trong tiến trình đổi mới theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ VI, VII và các Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng… Thời kỳ này hàng loạt văn bản mới liên quan đến lĩnh vực Hải quan đã ra đời như: Nghị định số 46/HĐBT ngày 8/9/1986

tịch Hội đồng Bộ trưởng về việc kiên quyết ngăn chặn và xử lý hàng nước ngoài nhập lậu và nước ta; Luật thuế xuất, nhập khẩu; Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam; Bộ luật Tố tụng hình sự, Pháp lệnh Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 1989; trong đó trọng tâm là Pháp lệnh Hải quan ban hành ngày 20/2/1990 thể hiện bước phát triển mới của ngành Hải quan Việt Nam

Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành ngày 28/11/1989 và có hiệu lực từ ngày 01/01/1990 đã được đánh dấu bước phát triển vượt bậc của pháp luật xử lý vi phạm hành chính của nước ta Tuy nhiên, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 1989 mới chỉ giới hạn quy định về những vấn đề cơ bản, có tính chất nguyên tắc của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính như: Khái niệm vi phạm hành chính và đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính; các biện pháp hình thức xử phạt vi phạm hành chính; thẩm quyền quy định và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính; các nguyên tắc xủa phạt vi phạm hành chính và vấn đề thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính Pháp lệnh được ban hành đánh dấu bước phát triển mới trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính Đây là lần đầu tiên trong lịch sử pháp luật Việt Nam, một Pháp lệnh khung, quy định những vấn đề cơ bản, mang tính nguyên tắc vể xử phạt

vi phạm hành chính được ban hành Để thi hành Pháp lệnh này, Chính phủ đã ban hành các Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước

Trong lĩnh vực quản lý Nhà nước về Hải quan, Hội đồng Bộ trưởng nay là Chính phủ đã ban hành Nghị định số 232/NĐ-HĐBT ngày 25/6/1992 quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan Có thể nói đây là văn bản pháp luật đầu tiên đối với ngành Hải quan trong việc xử phạt

đối với các hành vi vi phạm pháp luật hành chính về Hải quan Tuy ra đời chậm so với Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính, nhưng Nghị định 232/NĐ-HĐBT đã cụ thể hoá thẩm quyền, các hình thức và biện pháp xử phạt

vi phạm hành chính của cơ quan hải quan cũng như cán bộ hải quan trong việc xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời nghị định cũng quy định cụ thể những hành vi vi phạm luật lệ hải quan nào thì bị xử phạt vi phạm hành chính Nghị định mặc dù không quy định được chi tiết và đầy đủ các hành vi vi phạm hành chính về Hải quan phải bị xử phạt cũng như những định nghĩa về hành vi vi phạm, nhưng trong nghị định này đã quy định được một số nhóm hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng như thẩm quyền xử phạt hành chính của cơ quan hải quan Tuy chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển, nhưng đây là văn bản pháp luật quan trọng để cơ quan hải quan là cơ sở pháp lý thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình.Việc không quy định trong Pháp lệnh Hải quan những hành vi được coi là vi phạm hành chính về Hải quan cũng như thẩm quyền của nhân viên hải quan trong việc xử phạt vi phạm hành chính là có nguyên nhân lịch sử do việc chưa phát triển của hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật hải quan nói riêng, nhất là trong điều kiện một văn bản dưới hình thức một pháp lệnh không có quy định cụ thể và chi tiết về vấn đề này

Thực trạng tình hình ban hành, thi hành và áp dụng pháp luật về xử lý

vi phạm hành chính trong giai đoạn này có thể thấy Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính năm 1989 chưa thể hiện rõ tinh thần ngăn chặn triệt để, xử

lý nghiêm minh các vi phạm hành chính, chưa xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước và người có thẩm quyền trong xử phạt hành chính Một

số điều, khoản của Pháp lệnh quy định chưa rõ ràng, thiếu cụ thể như mức tiền phạt, cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt, thủ tục áp dụng các hình thức xử phạt, khen thưởng dẫn đến việc áp dụng pháp luật xử phạt hành

chính không thống nhất Các biện pháp hành chính đặc biệt được quy định tại các văn bản của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, của Hội đồng Chính phủ, của Thủ tướng Chính phủ trong đó nhiều quy định về đối tượng, thẩm quyền, thủ tục trong các văn bản nói trên không còn phù hợp với hoàn cảnh kinh tế-xã hội đã thay đổi trong tình hình mới của đất nước Để tiếp tục nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống các vi phạm hành chính, lập lại trật tự kỷ cương, đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội, thì việc sửa đổi Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính và sửa đổi, bổ sung, thay thế các văn bản quy định về các biện pháp xử lý hành chính đặc biệt trước đây là rất cần thiết

2.1.4 Giai đoạn năm 1992 đến nay

Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính đã được Uỷ ban thường vụ Quốc hội thông qua ngày 06/07/1995 thay thế Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính ngày 31/11/1989 Pháp lệnh này có hiệu lực từ 01/08/1995 So với Pháp lệnh năm 1989, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995 có một số điểm mới chủ yếu, đó là Pháp lệnh đã quy định thêm về 05 biện pháp xử lý hành chính khác vào nội dung của văn bản: biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng; biện pháp đưa vào cơ

sở giáo dục; biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh; biện pháp quản chế hành chính Pháp lệnh cũng quy định về đối tượng, thẩm quyền, trình tự và thủ tục

áp dụng các biện pháp này Bên cạnh đó, Pháp lệnh cũng đã sửa đổi một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên cơ sở tổng kết đánh giá kết quả, kinh nghiệm thi hành Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính năm 1989 trong

5 năm thực hiện trên thực tế nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả, tính khả thi và từng bước hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính ở nước ta

Để cụ thể hoá các quy định tại Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995, Chính phủ đã ban hành Nghị định 16/1996/NĐ-CP ngày 20/3/1996