SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM – PHÚ THỌ

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦACHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VÀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ 1.1 Cơ sở lý luận 1.1.1 Khái niệm bài tập Theo ng

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành nhất, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơnsâu sắc tới thầy giáo TS Nguyễn Văn Phúc đã tận tình giúp đỡ để luận vănđược hoàn thành

Đồng thời xin được bày tỏ lòng biết ơn tới Ban chủ nhiệm khoa Lý luậnchính trị - Giáo dục công dân, các thầy cô giáo khoa Lý luận chính trị - Giáodục công dân – Trường đại học Sư phạm Hà Nội đã tận tình giảng dạy và tạomọi điều kiện thuận lợi cho các giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

và thực hiện luận văn

Tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu, các thầy cô giáo vàcác em sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp thực phẩm – Phú Thọ đã tạomọi điều kiện, tận tình giúp đỡ để luận văn được hoàn thành

Cuối cùng, tác giả xin được gửi lời cảm ơn đến bạn bè, gia đình đã luônđộng viên, giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa học

Hà Nội, Tháng 6 năm 2014

Tác giả

Bùi Mạnh Hùng

7 NSLĐ : Năng suất lao động

8 TLSX : Tư liệu sản xuất

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Mục đích nghiên cứu của luận văn 3

4 Đối tượng , phạm vi nghiên cứu 3

5 Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả 3

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc luận văn 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VÀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ 6

1.1 Cơ sở lý luận 6

1.1.1 Khái niệm bài tập 6

1.1.2 Khái niệm bài tập kinh tế chính trị 7

1.1.3 Khái quát về môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin 10

1.1.4 Tác dụng của sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị 11

1.1.5 Phân loại bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị 13

1.1.6 Vị trí của bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị 14

1.1.7 Yêu cầu của việc sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị 17

1.2 Cơ sở thực tiễn 18

1.2.1 Sơ lược về trường cao đẳng công nghiệp thực phẩm - Phú Thọ 18

1.2.2 Thực trạng sử dụng bài tập Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị ở trường Cao đẳng công nghiệp thực phẩm Phú Thọ 21

1.2.3 Sự cần thiết phải sử dụng bài tập Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị 25

Kết luận chương 1 28

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ VẬN DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ 29

2.1 Nguyên tắc xây dựng bài tập 29

2.1.1 Tính khoa học 29

2.1.2 Tính thực tiễn 30

2.1.3 Tính đa dạng , hệ thống 30

2.1.4 Tính vừa sức 32

2.2 Quy trình xây dựng và vận dụng bài tập 35

2.2.1 Quy trình xây dựng hệ thống bài tập 35

2.2.2 Cách thức vận dụng bài tập 44

2.3 Điều kiện thực hiện 49

2.3.1 Đối với cán bộ quản lý 49

2.3.2 Đối với giáo viên 50

2.3.3 Đối với sinh viên 53

Kết luận chương 2 56

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP

THỰC PHẨM PHÚ THỌ 57

3.1 Khái quát thực nghiệm 57

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 57

3.1.2 Giả thuyết thực nghiệm 57

3.1.3 Đối tượng và địa điểm thực nghiệm 58

3.2 Nội dung thực nghiệm 58

3.2.1 Những nội dung khoa học cần thực nghiệm 58

3.2.2 Thiết kế bài tập 58

3.2.3 Thiết kế giáo án thực nghiệm 68

3.2.4 Tổ chức thực nghiệm đối chứng 94

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 98

3.3.1 Kết quả kiểm tra, đánh giá sau khi dạy thực nghiệm thông qua điểm số 98

3.3.2 Đánh giá chung kết quả sau khi thực nghiệm 105

3.4 Một số kiến nghị nhằm thực hiện tốt việc sử dụng bài tập trong dạy học

3.4.1 Đối với BGH nhà trường, phòng GD, sở GD&ĐT tỉnh Phú Thọ.105 3.4.2 Đối với đội ngũ giáo viên 106

Kết luận chương 3 108

KẾT LUẬN 109

TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1: Kết quả kiểm tra ban đầu của hai lớp thực nghiệm và lớp đối chứngbài kiểm tra lý thuyết 94Bảng 3.2: Kết quả kiểm tra ban đầu của hai lớp thực nghiệm và lớp đối chứngbài kiểm tra vận dụng thực hành 95Bảng 3.3: Kết quả kiểm tra, đánh giá sau thực nghiệm lần 1bài kiểm tra kiến thức lý thuyết 99Bảng 3.4: Kết quả kiểm tra, đánh giá sau thực nghiệm lần 1 bài kiểm tra thực hành 100 Bảng 3.5: Kết quả kiểm tra, đánh giá sau thực nghiệm lần 2 bài kiểm tra lý thuyết 101 Bảng 3.6: Kết quả kiểm tra, đánh giá sau thực nghiệm lần 2 bài kiểm tra thực hành 102

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử nhân loại đã bước sang một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên củathông tin tri thức Thông tin và tri thức được coi là tài sản vô giá, là quyền lựctối ưu của mỗi quốc gia Sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật và côngnghệ đã dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng khối lượng tri thức của nhân loại cũngnhư tốc độ ứng dụng vào đời sống xã hội tạo nên sự đa dạng của thế giới

Tình hình đó đã làm thay đổi những quan niệm về giáo dục.Nghị quyếtĐại hội đại biểu lần IX của Đảng đã xác định: “Cùng với khoa học và côngnghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đàotạo nhân tài, bồi dưỡng nhân lực [14,195] Ngày nay giáo dục được xem làchìa khóa vàng đề mỗi người, mỗi quốc gia tiến vào tương lai, là ngành sảnxuất mà lợi nhuận của nó khó có thể đong đếm được Giáo dục không chỉ cóchức năng truyền tải những kinh nghiệm lịch sử của xã hội trước cho xã hộisau mà quan trọng là trang bị cho mỗi người phương pháp học tập, tìm cáchphát triển các năng lực của con người, phát triển tư duy, thích ứng với xã hộihọc tập thường xuyên, học tập suốt đời Để giúp người học đáp ứng đượcnhững yêu cầu đó, việc cải cách và đổi mới giáo dục là một việc làm hết sứccần thiết và cấp bách, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là khâu thenchốt nhất trong quá trình đạt đến mục tiêu đổi mới giáo dục

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đang là một cuộccách mạng lớn trong ngành giáo dục trên toàn quốc Trong đó tất cả cácphương pháp dạy học theo hướng tích cực đều nhằm phát huy tính chủ động,tích cực, sáng tạo của người học Một trong những phương pháp dạy học theohướng tích cực là xây dựng các bài tập cho từng bộ môn để có thể giúp ngườihọc hiểu kiến thức sâu hơn phát huy năng lực thực hiện, giải quyết các tìnhhuống, các vấn đề liên quan

Nhận thức được việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập là mộttrong những vấn đề bức thiết hiện nay ở nước ta Đảng và nhà nước cũng như

Bộ Giáo dục Đào tạo đã đưa ra nhiều nghị quyết, chỉ thị nhằm thúc đẩy việcđổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học

“ Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và nănglực đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khóa, làmchủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt học chay ” Luật giáo dục nước Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ( Điều 5 khoản 2 ) đã ghi “ Phương pháp giáodục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của ngườihọc bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say

mê học tập và ý chí vươn lên ” và Bộ giáo dục đào tạo cũng có chỉ thị số15/1999/CT – BGGDT yêu cầu các trường Sư phạm phải “ Đổi mới phươngpháp giảng dạy và học tập trong trường sư phạm nhằm tích cực hóa hoạt độnghọc tập, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo và năng lực tự học, tựnghiên cứu của người học, sinh viên Nhà giáo giữ vai trò chủ đạo trong việc

tổ chức, điều khiển, định hướng quá trình dạy học, còn người học giữ vai tròchủ động trong quá trình học tập và tham gia nghiên cứu khoa học ”

Trường Cao đẳng Công nghiệp thực phẩm Phú Thọ là trường đào tạo

đa ngành nghề về kế toán, điện, tin, hóa, công nghệ thực phẩm theo hướngthực hành nghề Với đặc trưng của trường nghề nên trong quá trình dạy học,đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của ngườihọc, chú tâm vào các hoạt động thực hành của sinh viên nhằm phát triển cácnăng lực của nghề nghiệp lại càng có ý nghĩa quan trọng

Vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng xây dựng các bàitập nhằm giúp sinh viên nắm bắt kiến thức sâu hơn, vận dụng vào thực tiễn tốthơn là mối quan tâm của mỗi cán bộ quản lý, giảng viên giảng dạy bộ môn ở

trường Xuất phát từ yêu cầu trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu “ Sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh

tế chính trị ở trường Cao đẳng công nghiệp Thực Phẩm – Phú Thọ ”.

2 Lịch sử nghiên cứu

Sử dụng bài tập trong dạy học đã được rất nhiều tác giả trên trong nước

và trên thế giới nghiên cứu , sử dụng ở rất nhiều những lĩnh vực, những bộmôn khoa học khác nhau Bài tập được sử dụng phổ biến ở những môn khoahọc tự nhiên như : toán học, vật lý, hóa học, … Còn đối với những môn khoahọc xã hội, bài tập cũng được sử dụng nhưng vẫn còn chưa phổ biến

Môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin là một mônkhoa học xã hội, việc sử dụng bài tập ở môn này nói chung và phần kinh tếchính trị Mác – Lê nin nói riêng còn ít , rời rạc Bài tập chưa được áp dụngmột cách đa dạng, phong phú Từ lý do đó tôi tập trung nghiên cứu sử dụngbài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin vềkinh tế chính trị để giúp học sinh hiểu sâu hơn kiến thức, có khả năng vậndụng thực tiễn

3 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Xây dựng hệ thống bài tâp và vận dụng vào dạy học Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

4 Đối tượng , phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu : sử dụng bài tập kinh tế chính trị Mác – Lê nincho hoạt động dạy học

- Phạm vi nghiên cứu : Sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị ở trường Cao đẳngcông nghiệp thực phẩm Phú Thọ

5 Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả

5.1 Những luận điểm cơ bản

Thứ nhất, nghiên cứu về khái niệm, phân loại các dạng bài tập, từ đó phântích làm rõ vai trò của sử dụng bài tập nói chung và sử dụng bài tập Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị nói riêng

Thứ hai, làm rõ thực trạng việc sử dụng bài tập trong dạy học Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị ở trườngCao đẳng Công nghiệp thực phẩm Phú Thọ.

Thứ ba, đưa ra quy trình và điều kiện sử dụng bài tập trong dạy họcNhững nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

Thứ tư, thiết kế một số dạng bài tập cho chương IV và IV môn Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin và tiến hành thực nghiệm sưphạm để kiểm tra tính khả thi của việc sử dụng bài tập

5.2 Đóng góp mới của tác giả

- Lý luận: góp phần làm phong phú lý luận về dạy học Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị nói chung và sửdụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về kinh tế chính trị nói riêng

- Thực tiễn: góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị Mặt khác, luận văn

có thể làm tài liệu tham khảo về sử dụng bài tập dạy học Những nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị ở các trường cao đẳng,đại học

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài

bộ phận được phân chia, chúng ta cần phải sử dụng phương pháp tổng hợpnhằm mục đích xâu chuỗi và khái quát những cái đã có khi phân tích.

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Quan sát , trao đổi với sinh viên

- Dự giờ một số tiết giảng của giáo viên

- Tham khảo ý kiến chuyên gia

- Thực nghiệm sư phạm

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Phân tích và sử lí kết quả thực nghiệm bằng thống kê toán học

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,luận văn gồm 3 chương, 9 tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA

CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VÀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm bài tập

Theo nghĩa chung nhất , thuật ngữ “ bài tập ” ( tiếng anh là “ Exersie ” ,tiếng Pháp là “ Exercie ” ) dùng để chỉ một loạt hoạt động nhằm rèn luyện thểchất và tinh thần ( trí tuệ )

Theo Nguyễn Gia Cốc : “ Bài tập là một tình huống kích thích đòi hỏimột lời giải đáp không có sẵn ở người giải tại thời điểm bài tập được đưa ra ”

Định nghĩa này bao gồm ba ý chính :

- Chỉ có bài tập với người nào đó hay chính xác hơn là đối với trạngthái phát triển nào đó của người giải

- Lời giải đáp phải tương thích với tình huống bài tập

- Lời giải đáp gắn liền với tình huống như một đặc trưng của tìnhhuống mà người giải đã quen thuộc

Theo từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên bài tập là : “ Bài racho học sinh làm để vận dụng những điều đã học ”

Theo Thái Duy Tuyên “ Bài tập là một hệ thông tin xác định bao gồmnhững điều kiện và những yêu cầu được đưa ra trong quá trình dạy học , đòihỏi người học một lời giải đáp mà lời giải đáp này về toàn bộ hay từng phầnkhông ở trạng thái có sẵn của người giải tại thời điểm mà bài tập được đặt ra ”

Như vậy có thể hiểu rằng : “ Bài tập là một tình huống có vấn đề hoặc

một hệ thông tin xác định đòi hỏi chủ thể nhận thức phải giải quyết bằng

cách biến đổi chúng trên cơ sở những kiến thức đã học ”

Bài tập được xem như là một phương tiện then chốt trong quá trình dạyhọc , dùng bài tập trong quá trình hình thành kiến thức, khai thác kiến thức ,phát triển tư duy, hình thành kĩ năng, kĩ xảo cho người học và kiểm tra, đánhgiá chất lượng học tập Sử dụng bài tập trong dạy học là một trong những yêucầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo

1.1.2 Khái niệm bài tập kinh tế chính trị

1.1.2.1 Khái niệm bài tập kinh tế chính trị

Từ khái niệm về bài tập, chúng ta có thể hiểu :

Bài tập kinh tế chính trị là tình huống có vấn đề hoặc những hệ thông tinxác định về các hiện tượng, quá trình kinh tế đòi hỏi người học phải giải quyết dựatrên cơ sở những kiến thức đã được học về kinh tế chính trị Mác – Lê nin

Bài tập kinh tế chính trị là một “ vũ khí ” quan trọng trong dạy học, sửdụng bài tập kinh tế chính trị sẽ giúp học sinh tiếp cận tốt những nội dungcủa học thuyết kinh tế chính trị Mác – Lê nin , từ đó hiểu được bản chất củachủ nghĩa tư bản đồng thời hình thành nên những kiến thức, hiểu biết để vậndụng vào thực tiễn xây dựng và phát triển kinh tế đất nước

1.1.2.2 Đặc điểm của hệ thống bài tập kinh tế chính trị

Mục đích của bài tập kinh tế chính trị trước hết là nhằm: củng cố cáckiến thức đã học cho sinh viên, hoàn thiện quá trình tiếp thu kiến thức; tựkiểm tra và kiểm tra việc nắm vững các khái niệm, các phạm trù và quy luậtkinh tế… Do đó, bài tập kinh tế chính trị luôn bám sát vào nội dung môn học,sát với từng đối tượng nghiên cứu Xuất phát từ đối tượng và phương phápnghiên cứu của kinh tế chính trị, bài tập kinh tế chính trị có một số đặc điểmkhác biệt so với toán sơ cấp và một số bài tập của các môn khoa học xã hộinhân văn khác, cụ thể là:

Thứ nhất, bài tập kinh tế chính trị mang tính trừu tượng hoá khoa học cao

Trong việc soạn bài tập kinh tế chính trị của giáo viên và khi giải bàitập của sinh viên cần phải quán triệt sâu sắc đặc điểm trừu tượng hoá của mônhọc Nghĩa là, quá trình xây dựng bài tập kinh tế chính trị để phân tích mộthiện tượng kinh tế, hoặc một quá trình kinh tế giáo viên phải biết tập trungvào một, hoặc một số mặt nào đó có tính chất đặc trưng để xây dựng đề bài

mà không cần bao quát toàn bộ các đặc trưng và đặc điểm của hiện tượng đó

Ví dụ, trong việc xây dựng một bài tập kinh tế chính trị nhằm làm rõ sự ảnhhưởng của năng suất lao động trong một ngành sản xuất nào đó và trongngành công nghiệp sản xuất vàng tới giá cả của ngành đó như thế nào thì cóthể gạt bỏ, không cần tính đến các yếu tố khác như: cung, cầu; giá cả các yếu

tố đầu vào; kì vọng của người tiêu dùng Bằng phương pháp trừu tượng hoánhư vậy có thể cho phép người học hiểu hiện thực sâu hơn, nắm được phầnchủ yếu nhất, cơ bản nhất, bỏ qua các yếu tố phụ, phức tạp, khó hiểu của hiệntượng đang nghiên cứu

Thứ hai, bài tập kinh tế chính trị được xây dựng theo một trình tự chặtchẽ, bảo đảm tính lôgíc khoa học

Bản thân môn kinh tế chính trị Mác-Lênin được các nhà kinh điển xây dựngtheo một trình tự lôgíc hết sức chặt chẽ Điều này thể hiện tập trung trong bộ

“Tư bản” của C.Mác, chính điều đó đã giúp C Mác làm rõ các cấp độ của bảnchất các hiện tượng, quá trình kinh tế từ thấp lên cao, gắn với lịch sử ra đời,phát triển của chủ nghĩa tư bản Trong bộ môn kinh tế chính trị có rất nhiềucác khái niệm, phạm trù, quy luật kinh tế, chúng không đứng độc lập, táchbiệt hoàn toàn với nhau mà có sự liên hệ gắn bó rất chặt chẽ với nhau Chính

vì vậy, trong nhiều trường hợp nếu không hiểu được thực chất của phạm trùtrước thì cũng không thể hiểu được các phạm trù sau Ví dụ, nếu không hiểuđược tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá thì không thể hiểu được cơchế hình thành giá trị của sản phẩm mới như thế nào Hoặc nếu không hiểu

mâu thuẫn giữa giá trị và giá trị sử dụng thì không có cơ sở để hiểu khủnghoảng kinh tế dưới chủ nghĩa tư bản Tính lôgíc chặt chẽ trong môn kinh tếchính trị quy định tính lôgíc trong xây dựng bài tập kinh tế chính trị Vì vậy,

để giải được một bài toán kinh tế chính trị người học thực sự phải nắm vữngnhững khái niệm, phạm trù, quy luật kinh tế có liên quan đến bài tập đó, thậmchí là của toàn bộ môn học

Trong việc soạn thảo và giải bài tập kinh tế chính trị, giáo viên và sinhviên phải tuân thủ chặt chẽ tính lôgíc của môn học Buộc người học phải tưduy, suy luận trong sự tương tác phức tạp và mối liên hệ lẫn nhau giữa cácphạm trù kinh tế Cần phải tuân theo một trình tự nhất định trong quá trìnhsoạn thảo hệ thống bài tập và giải bài tập kịnh tế chính trị Đi từ giản đơn đếnphức tạp giúp cho người học nhận thức sự vận động đi lên của xã hội, từnhững hình thái và trình độ phát triển thấp lên những hình thái và trình độ caohơn, trên cơ sở sự vận động phát triển của lực lượng sản xuất Qua giải bài tậpkinh tế chính trị giúp người học hiểu và giải thích một cách sâu sắc nguyênnhân nảy sinh, phát triển và sự chuyển biến của chúng lên những hình thái caohơn Quá trình đó phải hết sức chú ý tránh sự trùng lặp mà cần phải có yếu tốmới, đòi hỏi phải giải thích các hiện tượng mới, quá trình mới Đồng thời phảiđảm bảo thể hiện nguyên tắc người học phải có kiến thức đầy đủ về các kháiniệm, phạm trù, quy luật kinh tế có liên quan mới giải quyết được Ta lấy ví

dụ về bài tập ở trường hợp này như sau: “thời gian sản xuất sản phẩm là 14giờ, thời gian dự trữ sản xuất là 10 giờ, thời gian gián đoạn sản xuất là 2 giờ.Hãy xác định độ dài của thời kỳ sản xuất” Rõ ràng để giải được bài tập nàybắt buộc sinh viên phải nắm vững các khái niệm, phạm trù có liên quan như:thời gian sản xuất là gì? thời gian dự trữ sản xuất là gì? thời gian gián đoạnsản xuất là gì? cách tính độ dài của thời kỳ sản xuất

Thứ ba, bài tập kinh tế chính trị rất đa dạng và phong phú, không chỉliên quan chặt chẽ với môn kinh tế chính trị mà còn liên quan đến nhiều mônkhoa học xã hội nhân văn khác và liên quan đến nhiều lĩnh vực toán học, hìnhhọc…

Bản thân môn kinh tế chính trị đã bao hàm một nội dung rất rộng lớn,bao gồm rất nhiều các khái niệm, phạm trù, quy luật kinh tế có liên quan chặtchẽ với nhau Mặt khác, môn kinh tế chính trị lại có liên quan đến rất nhiềucác môn khoa học xã hội nhân văn khác như triết học, chủ nghĩa xã hội khoahọc và các môn kinh tế chuyên ngành, toán học, thống kê học Vì vậy, việcxây dựng bài tập kinh tế chính trị đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức tổnghợp, không chỉ phải nắm chắc, hiểu sâu sắc các nội dung của môn kinh tếchính trị mà còn phải biết vận dụng tổng hợp các bộ môn khoa học xã hộinhân văn có liên quan, như triết học, chủ nghĩa xã hội khoa học và kiến thứctoán học vào xây dựng đề bài Đối với sinh viên, để giải được các bài tập kinh

tế chính trị ngoài việc phải nắm vững nội dung môn học kinh tế chính trị phải

có kiến thức toán học nhất định (chủ yếu là toán sơ cấp), biết tính toán thànhthạo các phép tính và có tư duy lôgíc chặt chẽ Đối với các bài tập dưới dạngtrắc nghiệm, hoặc bài tập tình huống thì sinh viên còn phải có kiến thức nhấtđịnh về các môn khoa học xã hội nhân văn khác, đặc biệt là triết học

Với một nội dung rộng lớn, liên quan đến nhiều vấn đề kinh tế đã vàđang diễn ra trong đời sống kinh tế chính trị-xã hội, môn kinh tế chính trị đãtạo khả năng rộng lớn cho việc xây dựng các hình thức bài tập khác nhau nhưbài tập toán, bài tập trắc nghiêm, bài tập tình huống và trong mỗi hình thứcbài tập lại bao hàm nhiều dạng khác nhau

1.1.3 Khái quát về môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin

Môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin là một mônkhoa học xã hội bao gồm 3 nội dung cơ bản triết học Mác – Lê nin, kinh tếchính trị Mác – Lê nin và chủ nghĩa xã hội khoa học

Triết học Mác – Lê nin cung cấp những quan điểm cơ bản về thế giớiquan và phương pháp luận chung nhất , bao gồm những nội dung cơ bản củachủ nghĩa duy vật biện chứng với tư cách là hạt nhân lý luận của thế giới quankhoa học ; phép biện chứng duy vật với tư cách là khoa học về mối liên hệphổ biến và sự phát triển , về những quy luật chung nhất của sự vận động ,phát triển của tự nhiên , xã hội , tư duy ; chủ nghĩa duy vật lịch sử với tư cách

là sự vận dụng , phát triển chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng vào việcnghiên cứu các lĩnh vực của đời sống xã hội

Chủ nghĩa xã hội khoa học , đó là những quan điểm cơ bản về sứ mệnhlịch sử của giai cấp công nhân và tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa ;những vấn đề có tính quy luật của quá trình hình thành , phát triển hình tháikinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa và những định hướng cho hoạt động củagiai cấp công nhân trong tiến trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình

Kinh tế chính trị Mác – Lê nin , đó là những quan điểm cơ bản của họcthuyết giá trị, học thuyết giá trị thặng dư; học thuyết kinh tế về chủ nghĩa tưbản độc quyền và chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước; khái quát những quyluật kinh tế cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa từ giai đoạnhình thành đến giai đoạn phát triển cao và tất yếu suy tàn của nó; đồng thờiphát sinh phương thức sản xuất mới – phương thức cộng sản chủ nghĩa

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài , tác giả chỉ tập trung nghiên cứu

về sử dụng bài tập trong dạy học kinh tế chính trị Mác – Lê nin

1.1.4 Tác dụng của sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

* Đối với sinh viên

Về nhận thức :

- Thông qua việc giải các bài tập, người học sẽ hiểu rõ hơn các kháiniệm, quy luật , quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin về phương thức sảnxuất tư bản chủ nghĩa ; từ đó củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cáchsinh động , hấp dẫn

- Thực tế cho thấy nếu chỉ tập trung giảng giải các khái niệm, quy luật

mà không sử dụng bài tập thì học sinh sẽ khó hiểu , không thấy được sự liênquan giữa những hiện tượng, quá trình kinh tế từ đó dẫn đến chán nản, khônghứng thú với môn học Sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị sẽ giúp sinh viên ôn tập,

hệ thống hóa kiến thức một cách tích cực và hiệu quả nhất

- Rèn kỹ năng vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn Bài tập

về kinh tế chính trị Mác – Lê nin rất gần gũi với các hiện tượng , quá trình kinh tếđang diễn ra trong đời sống hàng ngày Do vậy thông qua các bài tập , sinh viên sẽrút ra được bản chất , liên hệ những kiến thức đã học với thực tiễn

- Trong khi giải bài tập , sinh viên sẽ dễ dàng nắm bắt những ngônngữ, thuật ngữ của kinh tế chính trị

Về phương pháp :

- Khi giải bài tập kinh tế chính trị Mác – Lê nin , sinh viên sẽ phải tưduy, liên hệ, suy luận, để tìm ra cách giải và trình bày theo hướng quy nạphoặc diễn dịch , từ đó hình thành nên phương pháp tư duy logic, cách tiếpcận, giải đáp khoa học

- Giải bài tập kinh tế chính trị Mác – Lê nin cũng giúp học sinh hìnhthành nên phương pháp luận để có thể giải đáp được các bài tập của các bộmôn liên quan và phương pháp tư duy thực tế các vấn đề kinh tế , xã hội đangdiễn ra hàng ngày

Về giáo dục :

- Khi giải các bài tập kinh tế chính trị sẽ giúp học sinh hình thành nêntính kiên nhẫn, trung thực trong học tập , tính sáng tạo khi xử lý, vận dụng cácvấn đề đã học

- Giải đáp được các bài tập các vấn đề phát sinh của môn kinh tế chínhtrị Mác – Lê nin cũng góp phần khẳng định tính khoa học, tính đúng đắn của

bộ môn, từ đó hình thành nên sự say mê, hứng thú với môn học Góp phầnhình thành nên thế giới quan cách mạng, niềm tin vào sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội ở nước ta

* Đối với giáo viên :

- Sử dụng bài tập kinh tế chính trị góp phần giúp giáo viên tái hiện,đào sâu kiến thức của bản thân

- Giúp giáo viên quản lý được nội dung dạy học , kiểm tra được nộidung dạy học có phù hợp vơí người học hay không , sinh viên có nhận thứcđược nội dung dạy học hay không , từ đó có những điều chỉnh theo năng lựcngười học

1.1.5 Phân loại bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

Có rất nhiều những cách thức để phân loại bài tập kinh tế chính trị , dựavào những mục đích, yêu cầu khác nhau sẽ có những dạng bài, kiểu bài tậpkhác nhau :

- Dựa vào cách thức kiểm tra có :

+ Bài tập trắc nghiệm

+ Bài tập tự luận

- Dựa vào nội dung kiến thức có :

+ Bài tập tính tổng giá trị

+ Bài tập tính giá trị một hàng hóa

+ Bài tập tính lợi nhuận biểu hiện bề ngoài

+ Bài tập kiểm tra, đánh giá

- Dựa vào chức năng của bài tập có :

+ Bài tập tái hiện kiến thức ( hiểu, biết )

+ Bài tập rèn luyện kỹ năng ( phân tích, tổng hợp đánh giá )

- Dựa vào khối lượng kiến thức có :

+ Bài tập cơ bản

+ Bài tập tổng hợp

- Dựa vào các bước của quá trình dạy học có

+ Bài tập mở bài, tạo tình huống dạy học

+ Bài tập vận dụng khi giảng bài mới

+ Bài tập củng cố, hệ thống hóa kiến thức

+ Bài tập về nhà

+ Bài tập kiểm tra

1.1.6 Vị trí của bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

Bài tập kinh tế chính trị là một hình thức dạy học được xem như mộtphương tiện hỗ trợ cho bài giảng, nhằm phát huy hơn nữa tính tích cực họctập môn kinh tế chính trị của sinh viên Xây dựng hệ thống bài tập và sử dụngbài tập trong dạy học kinh tế chính trị là một yêu cầu khách quan, điều nàyxuất phát từ đối tượng, nội dung nghiên cứu của môn kinh tế chính trị và từyêu cầu khách quan của quá trình đổi mới chương trình, nội dung, hình thức,phương pháp dạy học, nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn kinh tế chínhtrị trong điều kiện tình hình mới

Bài tập kinh tế chính trị có vai trò vị trí quan trọng trong quá trình dạyhọc môn kinh tế chính trị: là hình thức sau bài giảng, xen kẽ với bài giảng nó

có tác dụng hỗ trợ bài giảng; là công cụ kiểm tra và tự kiểm tra kiến thức củangười học; là phương tiện hỗ trợ để phát huy tính tích cực, chủ động tạo nên

sự hứng thú, say mê của sinh viên trong quá trình học tập, giúp người học

trị; nâng cao kỹ năng của người học trong việc phân tích các hiện tượng vàcác quá trình kinh tế, gắn lý luận với thực tiễn… trên cơ sở đó nâng cao chấtlượng dạy và học môn kinh tế chính trị.

Việc sử dụng bài tập kinh tế chính trị không nên xem như một hìnhthức độc lập của quá trình học tập mà được kết hợp chặt chẽ, xen kẽ với cáchình thức khác như: bài giảng, thảo luận, tự học của sinh viên, kiểm tra đánhgiá kết quả Rõ ràng, không thể giải thích rõ bản chất các phạm trù kinh tế,các quy luật kinh tế nếu chỉ sử dụng các bài toán kinh tế chính trị mà không

có các hình thức dạy học truyền thống Tuy nhiên, việc áp dụng các hình thứcbài tập kinh tế chính trị sẽ có tác dụng hỗ trợ các hình thức trên, giúp cho bàigiảng thêm sinh động, cho phép giáo viên kết hợp nhuần nhuyễn giữa phươngpháp thuyết trình với nêu vấn đề, gắn lý luận với thực tiễn, tránh được sự khôcứng, truyền thụ kiến thức một chiều; người học dễ hiểu bài hơn; đồng thờigiúp cho việc thảo luận trở nên sôi nổi, sinh viên tích cực tranh luận, đưa racác phương pháp giải quyết khác nhau để tìm đến chân lý của vấn đề; các bàitập kinh tế chính trị còn là công cụ để giáo viên kiểm tra kiến thức của sinhviên một cách có hiệu quả

Đối với người học, bài tập kinh tế chính trị được coi như là một phươngtiện có hiệu quả, hỗ trợ để người học phát huy tính tích cực, sáng tạo của của

họ Rõ ràng là để giải quyết được các bài toán kinh tế chính trị dù dưới dạngbài tập về lý thuyết để xử lý tình huống, hay bài tập toán kinh tế chính trị dogiáo viên đưa ra đều buộc người học phải độc lập suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo,phân tích, tính toán thận trọng, do đó sẽ khắc phục được phần nào lối học thụđộng, giáo điều, sách vở Mặt khác, việc phân tích đề bài để tìm ra phươngpháp giải thích hợp, tối ưu, việc tính toán để tìm ra đáp số của bài toán sẽ cótác dụng gây được sự hứng thú, say mê khám phá khoa học của sinh viên Cácbài tập kinh tế chính trị đều hướng tới mục đích là củng cố kiến thức cho

người học, vì vậy sau khi đã giải được các bài tập người học sẽ nắm chắc,hiểu sâu hơn các phạm trù, quy luật kinh tế, điều này lại góp phần nâng cao sựsay mê nghiên cứu, tìm tòi các phạm trù, quy luật các quá trình kinh tế mới ởngười học.

Bài tập còn là một trong những công cụ quan trọng trong hình thứckiểm tra, tự kiểm tra đánh giá kết quả nắm kiến thức của người học Để giảiđược các bài tập kinh tế chính trị đòi hỏi người học phải ôn luyện kiến thức,nắm vững các khái niệm, phạm trù, quy luật kinh tế không chỉ ở dạng độc lập

mà còn là ở dạng tổng hợp trong mối liên hệ, lôgíc giữa chúng với nhau Vàphải biết vận dụng tổng hợp các kiến thức đó Trong quá trình làm bài tập vàkết quả làm bài, một mặt sinh viên sẽ tự kiểm tra được mức độ nắm kiến thứccủa mình, từ đó có ý thức bổ sung kiến thức thiếu hụt hoặc chưa nắm chắc,mặt khác sẽ giúp giáo viên kiểm tra đánh giá đúng kết quả học tập của sinhviên từ đó mà thu nhận thông tin ngược để có giải pháp thích hợp bổ sung nộidung, phương pháp dạy học có hiệu quả

Bài tập kinh tế chính trị còn là một công cụ giúp người học nâng cao kỹnăng phân tích đánh giá các hiện tượng kinh tế-xã hội đang diễn ra trong thựctiễn Việc ra các bài tập kinh tế chính trị gắn với phần chủ nghĩa tư bản độcquyền nhà nước, chủ nghĩa tư bản hiện đại và đặc biệt là phần kinh tế xã hộichủ nghĩa có ý nghĩa rất lớn đến việc nâng cao khả năng này cho sinh viên.Nhiều bài toán kinh tế chính trị có sự liên hệ chặt chẽ với công cuộc đổi mớikinh tế hiện nay ở nước ta và một số nước xã hội chủ nghĩa khác Các bài toánnày thúc đẩy việc nghiên cứu các chỉ tiêu sử dụng vốn cố định, các phươngpháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, các chỉ tiêu doanh lợi và tỷ lệ của lợinhuận trên vốn cố định và vốn lưu động, xác định lượng tiền tệ cần thiết tronglưu thông, tỷ suất lợi nhuận và các nhân tố quyết định đến nó, việc phân phốitổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân, việc hình thành các quỹ của xí

nghiệp và phân phối ngân sách nhà nước… Các bài tập này không chỉ giúp sinhviên năm chắc các phạm trù kinh tế xã hội chủ nghĩa mà còn giúp họ phân tích,xem xét các hiện tượng kinh tế xã hội đang diễn ra trên cơ sở khoa học.

1.1.7 Yêu cầu của việc sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

- Xác định được mục tiêu dạy học

Về kiến thức :

Giúp sinh viên hiểu được các khái niệm, quy luật kinh tế của sự vậnđộng của xã hội tư bản chủ nghĩa và sự hình thành, phát triển và suy tàn củanhững quan hệ sản xuất của xã hội tư bản chủ nghĩa

+ Hình thành nên lối sống lành mạnh, đạo đức cho sinh viên

- Bài tập kinh tế chính trị Mác – Lê nin phải bám sát vào những nộidung dạy học Khai thác được bản chất của các nội dung kiến thức Tránh tìnhtrạng đưa những bài tập không có trong chương trình môn học, những bài tậpkhông liên quan đến nội dung môn học vào dạy học

- Căn cứ vào đối tượng , trình độ của người học để lựa chọn và xâydựng những bài tập Do đặc điểm của mỗi lớp học, sinh viên có nhận thức,thái độ khác nhau do vậy phải chú ý vận dụng bài tập một cách linh hoạt,đúng đối tượng , phù hợp với trình độ nhận thức của người học

- Bài tập phải phong phú, đa dạng Khi sinh viên giải càng nhiềunhững bài tập khác nhau thì sẽ càng giúp tăng khả năng nhận thức, hiểu biếtnhiều hơn, sâu sắc hơn và biết cách giải nhiều dạng bài khác nhau

- Ngôn từ phải trong sáng, dễ hiểu Dữ liệu bài tập đưa ra phải đầy đủ,chính xác, khoa học

- Bài tập phải liên hệ được kiến thức đã học với thực tiễn Đảm bảotính thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa Mác – Lê nin Tăngkhả năng vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống

- Kiểm tra đánh giá phải trung thực , khách quan Đánh giá đúng đượctrình độ của sinh viên , đồng thời hiểu được quá trình tiếp thu tri thức của sinhviên, trên cơ sở đó có những điều chỉnh về nội dung và phương pháp để đạthiệu quả tốt trong hoạt động dạy học

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Sơ lược về trường cao đẳng công nghiệp thực phẩm - Phú Thọ

Tên tiếng việt : CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM

Tên tiếng Anh : FOOD INDUSTRIAL COLLEGE

Tên giao dịch quốc tế viết tắt : FIC

Địa chỉ : Phường Tân Dân, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Tiền thân của trường là ngành thực phẩm và phân tích thực phẩm củatrường Trung học kỹ thuật công nghiệp nhẹ Hà Bắc

Hơn một phần ba thế kỷ, qua 5 lần tách nhập thuộc các bộ chủ quảnkhác nhau Sau 2 lần đổi tên trường , nhà trường đã và đang đào tạo được 48khóa học Học sinh từ Gia Lai, Kon Tum, Đà Nẵng trở ra các tỉnh trung dumiền núi phía Bắc Phục vụ cho các xí nghiệp lương thực, thực phẩm trung

ương và địa phương Học sinh ra trường phục vụ cho các xí nghiệp thuộcTổng công ty Chè Việt Nam, Liên hiệp mía đường , Liên hiệp rượu bia, các xínghiệp bánh mứt kẹo Trung ương và địa phương , các Sở công nghiệp và thủcông nghiệp Quảng Ninh , Phú Thọ, Hà Nội, Tuyên Quang ,

Trường Cao đẳng công nghiệp thực phẩm đào tạo đa bậc học và đangành nghề cho ngành công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm phục vụcho nền kinh tế đất nước Quy mô nhà trường ngày càng mở rộng Hiện naynhà trường là một cơ sở đào tạo có uy tín của các tỉnh trung du và miền núiphía Bắc

Chức năng, nhiệm vụ

Trường Cao đẳng công nghiệp thực phẩm là cơ sở đào tạo công lập ,nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Nam Trường có chức năng đào tạo cán bộ kỹ thuật hệ Cao đẳng, Trunghọc chuyên nghiệp và dạy nghề Đồng thời là cơ sở nghiên cứu , triển khaikhoa học phục vụ cho sản xuất kinh doanh , phục vụ cho nhu cầu đào tạonguồn nhân lực phát triển kinh tế ngành của xã hội Trường chịu sự lãnh đạo

và quản lý trực tiếp của Bộ Công Thương , sự quản lý nhà nước về giáo dụccủa Bộ Giáo dục và Đào tạo Trường hoạt động theo điều lệ trường Cao đẳngcông lập ban theo thông tư : Số : 14/2009/TT – BGDĐT ngày 28/05/2009 của

Bộ Giáo dục và Đào tạo

Cơ cấu tổ chức

Ngành nghề đào tạo

1 Công nghệ thực phẩm với chuyên ngành :

- KTSX rượu bia nước giải khát

2 Kế toán

3 Quản trị kinh doanh

4 Tài chính – ngân hàng

5 Công nghệ kỹ thuật hóa học với chuyên ngành :

- Hóa phân tích công nghiệp

- Hóa dầu

- Kỹ thuật môi trường

6 Công nghệ sinh học

7 Tin học ứng dụng

8 Công nghệ thông tin

9 Công nghệ kỹ thuật điện, điện tử

10 Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa

1.2.2 Thực trạng sử dụng bài tập Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị ở trường Cao đẳng công nghiệp thực phẩm Phú Thọ

1.2.2.1 Mục đích điều tra khảo sát

Điều tra thực trạng sử dụng bài tập dạy học Những nguyên lý cơ bảncủa chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

1.2.2.2 Nội dung tổ chức điều tra, khảo sát

* Về đội ngũ giáo viên dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩaMác – Lê nin về kinh tế chính trị của trường

- Số lượng giáo viên: 3 giáo viên

- Trình độ đào tạo: 3 thạc sĩ

Như vậy, việc dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về kinh tế chính trị Mác – Lê nin là tốt (xét về hình thức) so với nhiềutrường khác trong tỉnh Vậy tại sao việc dạy và học môn này nói chung lạichưa đạt được kết quả như mong muốn

Để hiểu rõ hơn, chúng tôi tiến hành phát phiếu điều tra (Phụ lục 1)thực trạng dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin vềkinh tế chính trị

* Kết quả điều tra thực trạng việc sử dụng bài tập của GV trong dạy học

ÍT SỬ DỤNG

mà chỉ có 1 GV thường xuyên sử dụng và 2 GV ít sử dụng bài tập mà thôi.Điều này chứng tỏ, các GV biết được rằng bài tập có vị trí và vai trò to lớn,đem lại hiệu quả cao trong quá trình dạy và học, nhưng do nhận thức chưacao, đa phần chỉ là sử dụng mang tính chất đối phó để có chút đổi mớiphương pháp dạy học mà thôi Ngoài ra, còn do đa phần GV không nắm vữngcác yêu cầu để thiết kế một bài tập như thế nào và cách sử dụng bài tập vàogiảng dạy sao cho phù hợp GV thường chỉ sử dụng bài tập vào trong kiểmtra, củng cố, mà không biết được rằng việc sử dụng bài tập vào các phần như

mở bài, kiểm tra bài cũ, dạy bài mới có vai trò hết sức to lớn đối với hiệu quảdạy và học của thầy và trò

STT NỘI DUNG

SỬ DỤNG THƯỜNG XUYÊN

Bảng số liệu trên cho thấy việc sử dụng bài tập vào giảng dạy chủ yếu

và sử dụng thường xuyên là bài tập nhận thức và tự luận, chiếm tỷ lệ 66,6%;trong khi đó trắc nghiệm, tình huống chỉ chiếm 33,3% Còn ít sử dụng bài tậptrắc nghiệm, tình huống thì có 2 GV, chiếm 66,6%; tự luận và nhận thứcchiếm 33,3%

Như vậy, ta thấy rằng GV sử dụng bài tập mang tính truyền thống vẫnnhiều, vì những loại bài tập này dễ thiết kế hơn Nếu sử dụng đúng nghĩa hailoại bài tập tự luận và nhận thức thì kết quả đưa lại vẫn rất cao Tuy nhiên,trong thực tế, GV sử dụng nhiều cho hai loại bài tập này vì lý do thiết kếnhanh nhưng không đảm bảo chất lượng, chủ yếu là GV hỏi những kiến thức

có trong sách giáo khoa, những gì GV cho SV gi chép trong vở mà thôi, chứkhông phát huy được tư duy, óc sang tạo của SV

* Kết quả tìm hiểu nhận thức của giáo viên về việc cần thiết tăng

cường áp dụng bài tập trong dạy học

Đi sâu tìm hiểu chúng tôi thấy, mặc dù có nhận thức đúng đắn về sự cần thiếtcủa việc sử dụng bài tập vào dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩaMác – Lê nin về kinh tế chính trị Đa số GV đều cho rằng họ phải làm sao truyềnđạt một khối lượng kiến thức lớn tới SV, do đó chỉ thuyết trình, đàm thoại cũng đãchiếm hết thời gian, còn thời gian đâu mà lồng ghép bài tập cho SV được Vì vậy,vấn đề sử dụng bài tập vào giảng dạy vẫn chưa được chú ý nhiều

* Tìm hiểu sự cần thiết phải sử dụng bài tập trong quá trình học tập của sinh viên

Phát phiếu điều tra cho 100 SV khóa 5 thuộc các lớp Kế toán,Điện ,Tin, Thực Phẩm ( Phụ lục 2 ) và thu được kết quả :

Qua số liệu trên cho thấy, phần lớn SV ( 70%) đều cho rằng việc sửdụng bài tập vào giảng dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lê nin là rất cần thiết và cần thiết; 27 % SV cho rằng bình thường, 3 % SVcho là không cần thiết

Tìm hiểu thêm, các em cho rằng, so với các giờ học mà GV dạy theoPPDH truyền thống thì việc GV đổi mới bằng cách sử dụng bài tập vào giảngdạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tếchính trị giúp các em thích thú, tích cực hoạt động hơn, thiết thực hơn Nógiúp SV có thể tự giải quyết được những tình huống trong đời sống kinh tếhàng ngày

Tóm lại , đa số giáo viên và học sinh đều cho rằng sử dụng bài tập kinh

tế chính trị là cần thiết Tuy nhiên , trên thực tế giáo viên lại rất ít sử dụng bàitập nó bắt nguồn từ một số nguyên nhân sau :

1.2.2.3 Nguyên nhân.

- Thời lượng giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lê nin về kinh tế chính trị còn ít, khối lượng kiến thức tương đối nhiều nên ápdụng bài tập còn hạn chế

- Nội dung kiến thức tương đối khó , trừu tượng nên việc xây dựng và

áp dụng bài tập chưa nhiều

- Một số giáo viên chưa tự tin về kiến thức, ít tìm tòi, đọc tài liệu, thamkhảo để áp dụng bài tập vào dạy học

- Sinh viên còn chưa hứng thú với môn học , tâm lý học đối phó, họccho xong nên không chịu làm bài tập, lười suy nghĩ tìm tòi vận dụng

1.2.3 Sự cần thiết phải sử dụng bài tập Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

Theo chúng tôi, sự cần thiết phải sự dụng bài tập vào dạy học Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị nói chung

và dạy học cho sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp thực phẩm – Phú Thọnói riêng xuất phát từ những căn cứ sau :

Thứ nhất : Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, trong đó nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy và học

Thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và các chủ trương củaĐảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trongthời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực giáo dục và đào tạo nước ta đãđạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so vớiyêu cầu, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp Trong đó phươngpháp giáo dục, việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả còn lạc hậu, thiếu thựcchất Để khắc phục điều đó đòi hỏi phải không ngừng đổi mới phương phápdạy học để mang lại hiệu quả giáo dục cao nhất, đáp ứng được với nhu cầuphát triển của đất nước

Từ trước đến nay, việc học tập những môn khoa học Mác – Lê nin ởcác trường cao đẳng , đại học còn ít được chú ý, giáo viên vẫn sử dụng chủyếu các phương pháp truyền thống thầy đọc, trò chép, dẫn đến tình trạng họcchay, học vẹt, không nắm được bản chất của vấn đề Điều đó dẫn đến yêu cầuphải sử dụng kết hợp nhiều phương pháp để mang lại hiệu quả cao , trong đóphương pháp sử dụng bài tập trong dạy học là rất cần thiết đối với giáo viêntrong quá trình dạy học

Thứ hai : Xuất phát từ vai trò của việc sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

Nghiên cứu về sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bảncủa chủ nghĩa Mác – Lê nin , chúng ta thấy được vai trò quan trọng của nó đốivới hoạt động dạy học của giáo viên và sinh viên Sử dụng bài tập sẽ giúpcho sinh viên có điều kiện mở rộng, đào sâu tri thức và phát triển khả năng tưduy logic, phương pháp làm bài khoa học

Thứ ba : Xuất phát từ thực tế giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị

Trong thực tế giảng dạy , giáo viên thường ít sử dụng bài tập trong dạyhọc Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lê nin về kinh tế chính trị ,

nó do rất nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan Điều này đã dẫn đếntình trạng sinh viên khó tiếp thu kiến thức, không hiểu bài, chán nản và khônghứng thú với môn học

Chính vì những lí do đó, việc sử dụng bài tập trong dạy học Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị là hết sứccần thiết , phù hợp với xu hướng phát triển của giáo dục

Kết luận chương 1

Sử dụng bài tập vào dạy học nói chung và sử dụng bài tập trong dạyhọc Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trịnói riêng là một vấn đề phức tạp, rộng lớn và đang được quan tâm hiện nay.Trong phạm vi chương này, chúng tôi đã trình bày cơ sở lý luận của việc sửdụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về kinh tế chính trị; nêu lên được vai trò cũng như thực trạng sử dụng bàitập hiện nay Chúng tôi cũng đã tiến hành quan sát, điều tra thực trạng này đốivới trường Cao đẳng Công nghiệp thực phẩm – Phú Thọ; tìm hiểu nhận thức củagiáo viên và sinh viên về tầm quan trọng, những khó khăn và thuận trong việc sửdụng bài tập để làm cơ sở thực tiễn cho việc nghiên cứu của đề tài

Mặt khác, trong chương 1 này chúng tôi còn trình bày sự cần thiết củaviệc sử dụng bài tập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩaMác – Lê nin về kinh tế chính trị Dựa vào những kết quả nghiên cứu trên về

cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài, chúng tôi xây dựng quy trình vàvận dụng bài tập vào dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lê nin về kinh tế chính trị

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ VẬN DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC -

Do vậy khi xây dựng bài tập cho môn này không thể áp đặt sinh viên thừanhận một tri thức khi tri thức đó chưa được khoa học luận giải và chứng minhtrên cơ sở khoa học Đảm bảo tính khoa học là điều kiện cần thiết để biếnnhững tri thức học sinh tiếp thu thành niềm tin , thôi thúc sinh viên hành độngtheo lẽ phải, chân lý Học sinh sẽ say mê, hứng thú hơn với môn học

Tri thức khoa học bao giờ cũng là cơ sở của việc rèn kĩ năng, kĩ xảo làtiền đề để xây dựng phương pháp tư duy khoa học , phát triển trí tuệ ,hìnhthành và củng cố những thói quen tốt Việc xây dựng bài tập càng khoa họcbao nhiêu thì việc xây dựng hệ thống giá trị ( kể cả tinh thần, tư tưởng ) sẽcàng nhanh chóng và vững chắc bấy nhiêu Như vậy hiệu qủa của việc dạyhọc môn này không chỉ đơn thuần là đánh giá mức độ tiếp thu lí luận của chủnghĩa Mác – Lê nin mà còn đánh giá về hành vi, thói quen trong các hoạtđộng khoa học và thực tế

Để đảm bảo nguyên tắc tính khoa học trong việc xây dựng bài tậpNhững nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị cầnchú ý thực hiện những yêu cầu cơ bản sau :

- Các câu hỏi, dữ liệu đưa ra phải đầy đủ, chính xác

- Đảm bảo tính logic của bài tập

2.1.2 Tính thực tiễn

Các tri thức của môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nói chung và kinh tế chính trị Mác – Lê nin nói riêng đều liên quan trựctiếp tới những vấn đề kinh tế , chính trị, xã hội đang diễn ra hàng ngày Do đó

nó tác động trực tiếp và thường xuyên tới nhận thức cũng như hành động củasinh viên, thông qua sinh viên tác động đến các thành viên của xã hội Vì vậyviệc dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tếchính trị phải đảm bảo tính thực tiễn

Trong nhà trường , muốn sinh viên tiếp thu được các tri thức khoa học,tránh sự mò mẫm trong hoạt động nhận thức cần phải khái quát những tri thứckhoa học bằng những kết quả thực tiễn Tri thức được truyền thụ cho sinhviên càng gần với cuộc sống thực tiễn sinh động càng gắn với sự biến đổikhông ngừng của hiện thực khách quan bao nhiêu thì giá trị và vai trò của nóđối nhận thức và hành động của người học càng cao bấy nhiêu

Nguyên tắc tính thực tiễn trong dạy học Những nguyên lý cơ bản củachủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị là nguyên tắc gắn liền với nguyên

lý về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Trong quá trình giảng dạy nếugiáo viên chỉ dừng lại ở những luận điểm khoa học chung mà không gắn liền

nó với thực tiễn cuộc sống thì sẽ không tạo ra niềm tin, sức thuyết phục đốivới sinh viên Nhưng giáo viên nếu chỉ mải mê sa vào những hiện tượng cụthể mà không khái quát , lí giải các hiện tượng đó thì sẽ cản trở sự phát triển

tư duy lí luận của sinh viên Vì thế chỉ có kết hợp chặt chẽ , nhuần nhuyễn trithức của môn học với thực tiễn sinh động trong quá trình giảng dạy mới cóthể khẳng định được giá trị đích thực của môn học, giúp các em có được trithức, niềm tin và sự say mê với tri thức được truyền thụ

2.1.3 Tính đa dạng , hệ thống

Kiến thức của môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về kinh tế chính trị rất phong phú và đa dạng, phản ánh nhiều mặt của đờisống kinh tế của xã hội loài người Tuy nhiên, trước đây trong quá trình dạy

học do quan niệm sai lầm chúng ta chỉ truyền đạt kiến thức có trong sáchgiáo khoa mà thôi Với tinh thần đổi mới trong việc dạy học và đòi hỏi người

GV phải giúp SV hiểu biết một cách toàn diện về đời sống kinh tế xã hội loàingười do đó, bài tập cũng phải đổi mới theo phương hướng đó nhằm tạo rahứng thú học tập, sự tìm tòi, sáng tạo của SV Các bài tập cần phản ánh sựtiến bộ của nền chính trị xã hội, những thành tựu mà con người đạt được vềkinh tế, chính trị…, thúc đẩy kinh tế phát triển và tiến bộ xã hội Muốn vậyphải xây dựng những bài tập đa dạng, phản ánh được nhiều mặt của đời sốngkinh tế xã hội GV phải tìm tòi, tích lũy kiến thức về một số lĩnh vực có liênquan Như vây, sẽ góp phần tạo nên hiệu quả giáo dục tốt qua hiện tượng, sựkiện , quá trình kinh tế cụ thể

Tính đa dạng của bài tập còn thể hiện ở chỗ phải xây dựng nhiều loạibài tập khác nhau từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ nhận biết đếnnhận thức thực hành Sự đa dạng của bài tập giúp SV vừa khai thác được nộidung phong phú về môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin

về kinh tế chính trị vừa tiếp cận được nhiều tài liệu có liên quan khác, đặcbiệt là những vấn đề kinh tế nóng bỏng đang diễn ra trong cuộc sống hàngngày Qua đó, rèn luyện kỹ năng thực hành bộ môn, làm cho kiến thức trongsách vở gần gũi với cuộc sống hơn Trên cơ sở đó nảy sinh tình cảm, hứng thúhọc tập bộ môn

Ngoài việc đảm bảo tính đa dạng thì bài tập kinh tế chính trị Mác – Lênin còn đòi hỏi phải đảm bảo tính hệ thống

Là một bộ môn khoa học xã hội, môn kinh tế chính trị Mác – Lê nincùng với tất cả các môn học khác góp phần hình thành và phát triển tư duy,năng lực nhận thức cho sinh viên Khác với các môn học khác, kinh tế chínhtrị Mác – Lê nin hình thành phẩm chất chính trị, tư tưởng kinh tế, nó gắn liềnvới đường lối xây dựng và phát triển kinh tế đất nước

Đảm bảo tính hệ thống trong bài tập thực chất là đảm bảo tính khoa họccủa chủ nghĩa Mác-Lênin Thực hiện nguyên tắc này trong dạy học Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị đảm bảothực hiện những yêu cầu của quy luật về sự thống nhất giữa dạy “chữ” và dạy

“người” Qua đó, con người có thể tiếp thu tri thức mang tính hệ thống, khoahọc và truyền thụ tri thức mang tính hệ thống, khoa học

Như vậy, việc nhận thức những vấn đề của môn kinh tế chính trị Mác –

Lê nin phải tuân theo logic trên Quá trình lĩnh hội tri thức của SV chỉ vữngchắc khi kiên thức mà các em thu nhận được không phải là từng đơn vị riêng

lẻ mà phải là một chỉnh thể thống nhất có quan hệ với nhau Nội dung giờ họcđều gắn bó chặt chẽ với các giờ học trước và giờ học sau

Tính hệ thống thể hiện ở đặc điểm thời gian, trình tự trước sau, các mốiquan hệ nhân quả giữa các sự kiện, các sự vật hiện tượng Tính hệ thống củacác nội dung trong môn học thể hiện trong từng mục, từng bài, từng chương.Các kiến thức không tồn tại độc lập mà bị chi phối bởi các yếu tố không gian,thời gian, mối quan hệ nhân quả mật thiết với nhau, cái này là cơ sở, là tiền đềcủa cái kia Khi xây dựng hệ thống bài tập nhất thiết phải đảm bảo mối liên hệlogic giữa các sự vật, hiện tượng trong từng bài, từng chương, hay giữ các bài,các chương với nhau Nội dung thiết kế cũng phải linh hoạt Có bài tập thiết

kế dựa trên đơn vị kiến thức của một bài học, có bài tập nội dung kiến thứcliên quan đến nhiều bài học, thậm chí cả một chương, nhiều chương

Việc đảm bảo tính hệ thống, logic về nội dung kiến thức, nội dung bàitập là cơ sở quan trọng để tổ chức tốt hoạt động lĩnh hội tri thức cho SV Bàitập trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin vềkinh tế chính trị góp phần tích cực vào quá trình lĩnh hội tri thức đó

2.1.4 Tính vừa sức

Bài tập phải đảm bảo tính vừa sức, đồng thời phát huy được tính thôngminh, sáng tạo của sinh viên

Trong những năm gần đây ngành giáo dục phải đối mặt với một vấnvấn đề gây sự quan tâm của dư luận đó là vấn đề quá tải trong nội dung dạyhọc Nhiều người cho rằng, trong nhà trường sinh viên phải chịu một lượngquá tải với sức mình về nội dung học tập Theo họ, đó là do sự bùng nổ vềthông tin, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và các thành tựu mà các ngànhnày đạt được Mặt khác, do sự phát triển về mặt trí tuệ của sinh viên, do quanniệm giáo dục toàn diện cho sinh viên trong nhà trường Thực chất đây là mâuthuẫn giữa khối lượng tri thức mà thời đại thông tin mang lại với năng lực,trình độ nhận thức có hạn của người học

Hiệu quả của việc dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩaMác – Lê nin về kinh tế chính trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó có tínhvừa sức đối với sinh viên Nội dung dạy học xét cho cùng là để nâng cao chấtlượng giảng dạy bộ môn Mọi cải tiến về mục tiêu, nội dung, phương phápđều nhằm mục đích cuối cùng là tổ chức tốt hoạt động nhận thức của sinhviên Tuy nhiên “Mọi cố gắng của thầy giáo, tất cả những ước nguyện cao cảđều trở nên vô ích, nếu ta làm một việc không vừa sức với học sinh” [9, 45]

Quan niệm truyền thống về tính vừa sức được thể hiện khá cụ thể trong

ý kiến của các nhà tâm lý học và giáo dục học Theo Đa Ni Lốp và E Xi Pốp,nguyên tắc tính vừa sức thể hiện ở nội dung và phương pháp dạy học phải phùhợp với đặc điểm lứa tuổi của người học nhờ đó mà người học nắm được trithức, kỹ năng, kỹ xảo Hay theo Xkat-kin “học sinh chỉ có thể hiểu nhữngđiều vừa sức với nó, không vượt qua trí lực của nó ” [16, 50]

Như vậy, hiểu một cách chung nhất vừa sức với nghĩa là nội dung họctập không quá tải, vượt quá khả năng học tập của sinh viên Nhưng làm thếnào để đánh giá được sự quá tải, quá sức trong nhận thức của sinh viên? Phảichăng đó chỉ là việc xem xét những hiện tượng bên ngoài như: sinh viên cóhiểu bài không? Học tập có mệt mỏi không? Vấn đề không phải đơn giản nhưvậy Đánh giá tính vừa sức của sinh viên là điều khó khăn và chưa phải chúng

Nói đến tính vừa sức trước hết là nói tới sự phù hợp giữa việc giảngdạy với đặc điểm nhận thức, đặc điểm lứa tuổi của người học Song nếu quanniệm như vậy thì tính vừa sức chỉ tồn tại ở dưới dạng tĩnh, ổn định Nhiều nhàtâm lý học, giáo dục học cho rằng tính vừa sức không phải là chấp nhận mộtchỉ số cố định, đồng loạt cho mọi đối tượng, trên mọi địa bàn, mọi thời đại.Tính vừa sức là cái luôn luôn biến đổi và có sự vận động Sức là cái sẽ có,phải có và cái cần được tạo ra Hay nói cách khác quan niệm về tính vừa sứcphải đồng nghĩa với sự phát triển Và “Xét về mặt chiến lược, nền giáo dụcphải tạo ra sức chứ không phải chỉ là vừa sức” [ 9, 50].

Trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin ởtrường đại học , cao đẳng: dạy học phải tuân theo chương trình và sách giáotrình đã được ban hành, biên soạn phù hợp với yêu cầu và trình độ của mỗilớp , mỗi chuyên ngành khác nhau; đồng thời GV phải biết tổ chức từng bướcquá trình nhận thức, biết tạo ra năng lực mới trên cơ sở các năng lực sẵn cócủa sinh viên Chỉ có những bài tập khó vừa đủ mới kích thích được sự căngthẳng của trí óc và phát triển tư duy có kết quả được Cần phải đo bước tiếncủa sinh viên bằng những mức độ khó tăng dần lên nhưng cũng không nênquên giới hạn của tính vừa sức Đảm bảo tính vừa sức là một trong nhữngnguyên tắc rất quan trọng của dạy học nói chung và dạy học Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về kinh tế chính trị nói nói riêng, vì tínhvừa sức làm cho sinh viên hứng thú học tập và học tập có kết quả, tạo điềukiện cho sinh viên kém vươn lên ngang trình độ chương trình, giúp sinh viênkhá, giỏi vươn lên trong phạm vi trình độ quy định

Trong quá trình thiết kế và sử dụng bài tập tính vừa sức thể hiện ở chỗ:

GV phải tính đến các yếu tố đặc điểm tâm lý lứa tuổi, đặc điểm nhận thức củatừng khoa, từng chuyên ngành , điều kiện cụ thể của từng tiết học… tránhtham lam ôm đồm khiến việc tự học trở nên nặng nề vượt quá ngưỡng tiếpnhận của sinh viên