Quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân sự

Đa dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam

Học viện chính trị

[ ]

đỗ văn ngoan

Quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân sự

ở các trường sĩ quan quân đội nhân dân

Việt Nam hiện nay

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử

Mã số: 62 22 80 05

Tóm tắt luận án tiến sĩ triết học

Hμ nội – 2009

Học viện chính trị - bộ quốc phòng

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS, TS Văn Đức Thanh

2 TS Đào Văn Tiến

Phản biện 1: PGS, TS Lê Quý Đức

Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh

Phản biện 2: PGS, TS Nguyễn Vĩnh Thắng

Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn quân sự

Phản biện 3: PGS, TS Đặng Hữu Toàn

Viện Triết học

Luận án đã được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án tiến sĩ

cấp Nhà nước theo Quyết định số 4133/QĐ-BGDĐT

ngày 16 tháng 6 năm 2009, họp tại Học viện Chính trị

vào hồi 08 giờ ngày 15 tháng 8 năm 2009

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Học viện Chính trị

đ∙ công bố có liên quan đến đề tμi

1 Đỗ Văn Ngoan (2002), “Phát triển nhân cách học viên đào tạo ở trường sĩ quan Lục quân 2 hiện nay từ góc độ văn hoá”,

Thông tin khoa học giáo dục - huấn luyện, Trường sĩ quan

Lục quân 2, số 1, tr 16-17

2 Đỗ Văn Ngoan (2003), “Xây dựng thế trận lòng dân trong chiến

tranh bảo vệ Tổ quốc trong tương lai” Thông tin khoa học giáo

dục - huấn luyện, Trường sĩ quan Lục quân 2, số 4, tr 30-33

3 Đỗ Văn Ngoan (2006), “Tổng quan các bài học kinh nghiệm lịch

sử trong sự nghiệp giải phóng, bảo vệ Thăng Long, Hà Nội”,

Mã số, KX 09 04 06, Chủ nhiệm đề tài, PGS.TS Văn Đức

Thanh, Thuộc đề tài khoa học cấp Nhà nước, Mã số KX 09 04

4 Đỗ Văn Ngoan (2007), “Xây dựng môi trường văn hoá trong các

nhà trường quân đội”, Tạp chí Nhà trường quân đội, Cục Nhà trường, Bộ Tổng tham mưu, số 3 (tháng 5-6/2007, tr.39 - 40

5 Đỗ văn Ngoan (2007), “Nhân cách chính uỷ, chính trị viên nhìn từ

khía cạnh văn hoá”, Tạp chí Khoa học và chiến thuật, Trường

sĩ quan Lục quân 2, số 01 6/2007, tr.76 -80

6 Đỗ Văn Ngoan (2008), “Phương thức định hình văn hoá và sự tác

động đến quá trình phát triển môi trường văn hoá quân sự”,

Tạp chí Giáo dục lý luận chính trị quân sự, Học viện Chính

trị quân sự, số 3, tr 71-74

phương thức cơ bản đó bảo đảm cho MTVHQS ở các trường sĩ quan phát

triển đúng định hình, đúng định hướng hướng, thực sự là pháo đài vững

chắc về chính trị tư tưởng, góp phần thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào

tạo và yêu cầu bảo vệ và xây dựng Tổ quốc trong tình mới

5 Giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển

MTVHQS ở các trường sĩ quan là một thành tựu quan trọng nổi bật

của các trường sĩ quan trong thời gian qua, góp phần xứng đáng vào

sự phát triển ổn định MTVHQS ở nhà trường, nâng cao chất lượng

giáo dục - đào tạo, định hướng phát triển nhân cách quân nhân Tuy

nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được vẫn còn tồn tại một số

khuyết điểm, yếu kém, bất cập chưa tương xứng với tầm vóc, qui mô

và yêu cầu phát triển và yêu cầu nhiệm vụ giáo dục - đào tạo đội ngũ

sĩ quan trong tình hình mới Trong những năm tới, sự phát triển của

tình hình kinh tế - xã hội bên cạnh những thuận lợi vẫn còn tiềm ẩn

những yếu tố bất trắc, khó lường Việc phân tích những nhân tố ảnh

hưởng đến giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển

MTVHQS là cơ sở dự báo xu hướng vận động của quan hệ đó trong

thực tiễn để mỗi nhà trường xác định phương hướng, nhiệm vụ nhằm

triển khai, tổ chức thực hiện góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ

giáo dục - đào tạo của mỗi nhà trường trong thời gian tới

6 Đề xuất các nhóm giải pháp cơ bản giải quyết quan hệ thống nhất

- đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan hiện nay:

nhóm giải pháp xác lập định hình văn hoá; nhóm giải pháp tăng cường

định hướng giá trị và nhóm giải pháp quản lý sự thúc đẩy và kiềm toả

văn hoá Mỗi nhóm giải pháp vừa là một chỉnh thể thống nhất, vừa

quan hệ ràng buộc, phụ thuộc, tác động qua lại với các nhóm giải pháp

khác Việc giải quyết tốt các nhóm giải pháp này sẽ góp phần nâng cao

chất lượng văn hoá ở các trường sĩ quan, tạo điều kiện nâng cao chất

lượng giáo dục - đào tạo của mỗi nhà trường đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng môi trường văn hoá quân sự (MTVHQS) đang là yêu cầu khách quan đặt ra trong tổng thể quá trình xây dựng quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”, trước hết là xây dựng

về chính trị, tạo cơ sở nền tảng giữ vững sự ổn định trận địa chính trị tư tưởng trong quân đội Đối với các trường sĩ quan, nơi trực tiếp đào tạo

đội ngũ cán bộ - những người kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tương lai, yêu cầu đó lại có tầm quan trọng đặc biệt, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hoá; sự ảnh hưởng của các kênh tác động từ phía môi trường xã hội đang chứa đựng những khía cạnh phức tạp Bởi vậy, một trong những vấn đề đặt ra hiện nay đối với quá trình phát triển MTVHQS nói chung, MTVHQS ở các trường sĩ quan nói riêng là phải

đồng thời vừa khẳng định được những chân giá trị truyền thống của dân tộc, văn hoá quân sự Việt Nam, vừa tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại Vấn đề đó chỉ được giải quyết khi các chủ thể MTVHQS nhận thức và vận dụng sáng tạo các quy luật và những vấn đề có tính qui luật phát triển văn hoá phù hợp với môi trường hoạt động quân sự

Trong đó, việc nhận thức và giải quyết đúng quan hệ thống nhất - đa

dạng trong phát triển MTVHQS có tầm quan trọng đặc biệt

Một trong những đặc trưng cơ bản của văn hoá là tính phổ quát và tính bản sắc, vừa chứa đựng những giá trị chân, thiện, mỹ chung của nhân loại, vừa chứa đựng những đặc điểm, sắc thái riêng của mỗi dân tộc, khẳng định bản sắc, truyền thống của mỗi cộng đồng, dân tộc, mặt khác, trong quá trình phát triển, tính phổ quát và tính bản sắc của văn hoá còn được thể hiện ở tính kế thừa và phát triển, qua đó làm giàu thêm, phong phú thêm văn hoá của mỗi dân tộc Nếu không chú ý giải quyết hài hoà quan hệ ấy thì có thể dẫn đến kìm hãm sự phát triển của mỗi cộng đồng văn hoá, cũng như của từng môi trường văn hoá (MTVH) nhất định Đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay Vì

vậy, việc giải quyết đúng đắn quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát

triển MTVHQS không những cho phép gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc

trong quá trình hiện đại hoá MTVHQS, mà còn làm cho MTVHQS ở

các trường sĩ quan thực sự trở thành pháo đài vững chắc về chính trị tư

tưởng, đồng thời là nơi tiếp nhận những chuẩn mực giá trị mới hoà

nhập với mặt bằng chung của giáo dục trong nước và quốc tế, đáp ứng

yêu cầu nhiệm vụ đào tạo đội ngũ cán bộ vừa “hồng” vừa “chuyên” cho

quân đội và Tổ quốc

Thực hiện “Cuộc vận động xây dựng MTVH trong các đơn vị

quân đội” do Tổng cục Chính trị phát động và thực hiện Nghị quyết

86/NQ-ĐUQSTW “Về công tác giáo dục - đào tạo trong tình hình

mới”, trong những năm qua, MTVHQS trong các trường sĩ quan đã

được xác lập, từng bước củng cố về nhiều mặt và đã phát huy vai trò

quan trọng trong giáo dục - đào tạo, định hướng phát triển nhân

cách đội ngũ học viên sĩ quan Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm,

những cách làm hay, sáng tạo, vẫn còn bộc lộ những biểu hiện lệch

lạc, phiến diện, chưa bắt kịp xu thế phát triển của thời đại và yêu

cầu giáo dục - đào tạo, do đó không chỉ làm hạn chế chất lượng đời

sống văn hoá bộ đội, mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng

giáo dục - đào tạo của các nhà trường Nguyên nhân cơ bản của tình

trạng đó là do chưa nhận thức, vận dụng đúng qui luật và những vấn

đề có tính qui luật phát triển văn hoá, đặc biệt là chưa nhận thức và

giải quyết đúng quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển

MTVHQS ở các trường sĩ quan, dẫn đến có những bộ phận, những

thời điểm hoặc quá nhấn mạnh đến phát triển thống nhất của

MTVHQS, hoặc buông lỏng, thả nổi Tình trạng trên nếu chậm

được khắc phục sẽ trực tiếp làm giảm sút chất lượng giáo dục - đào

tạo đội ngũ sĩ quan trong tình hình mới

Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên cho thấy, việc nghiên

cứu cơ bản, hệ thống “Quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát

Kết luận

1 Thống nhất - đa dạng là thuộc tính bản chất của văn hoá, với tính cách quá trình phát triển những “lực lượng bản chất người” ngay trong con người, cộng đồng người xét theo cả chiều đồng đại lẫn theo chiều lịch đại Điều đó làm cho văn hoá vừa mang tính phổ quát vừa mang tính bản sắc, vừa thống nhất vừa đa dạng Nguyên lý cơ bản đó trực tiếp qui định quan hệ thống nhất - đa dạng của sự phát triển MTVH và MTVHQS Tuy nhiên, do tính chất, nhiệm vụ đặc thù nên quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS cũng có những biểu hiện đặc thù riêng của nó

2 MTVHQS ở các trường sĩ quan là sự tích hợp giữa MTVHQS với môi trường sư phạm quân sự hình thành nên một môi trường đặc thù đó là MTVH sư phạm quân sự Chính đặc thù đó qui định quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan, phản ánh đặc trưng bản chất của quá trình “dạy chữ, rèn người” trong quân đội

3 Thực chất quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan hiện nay là một chu trình biện chứng, vừa liên hệ, ràng buộc, tác động qua lại lẫn nhau; thúc đẩy; chuyển hoá lẫn nhau theo những cơ chế riêng của nó Điều đó cho phép MTVHQS ở các trường sĩ quan trong khi vẫn không ngừng mở rộng giao lưu với MTVH xã hội qua đó tiếp nhận, làm giàu thêm, phong phú thêm các giá trị văn hoá quân sự nhưng vẫn không làm mất đi tính riêng biệt, độc đáo của MTVHQS

4 Tác động của quan hệ thống nhất - đa dạng diễn ra đồng thời đến các phương diện của MTVHQS theo những phương thức nhất định: phương thức định hình văn hoá; phương thức định hướng giá trị và phương thức thúc đẩy và kiềm toả văn hoá Sự tác động đồng bộ của các

các hình thức huấn luyện thực tiễn như diễn tập, hành quân dã ngoại

phù hợp với từng đối tượng, từng chuyên ngành đào tạo

4.3 Nhóm giải pháp quản lý sự thúc đẩy và kiềm toả trong

phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan

Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

4.3.1 Nâng cao năng lực nhận thức, tổ chức thực hiện của các tổ

chức l∙nh đạo, chỉ huy trong phát triển môi trường văn hoá quân sự

ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Đổi mới toàn diện nhận thức của các cấp uỷ đảng, tổ chức chỉ huy

về xây dựng, phát triển MTVHQS thống nhất - đa dạng ngang tầm

mục tiêu, yêu cầu đào tạo đội ngũ sĩ quan trong thời kỳ mới

Đổi mới phương thức quản lý văn hoá theo hướng tăng cường công

tác quản lý văn hoá theo hướng tập trung, thống nhất, tạo ra sự phối

hợp đồng bộ, hiệu quả của các cơ quan, đơn vị trong toàn trường,

đồng thời đa dạng hoá các hoạt động quản lý văn hoá theo hướng

hướng mạnh về cơ sở, phát huy mọi tiềm năng sáng tạo, chủ động của

đơn vị cơ sở,

4.3.2 Kết hợp chặt chẽ giữa mở rộng giao lưu văn hoá với

phòng chống có hiệu quả mọi sự thẩm lậu của các phản giá trị

Đây là vấn đề có tính nguyên tắc trong phát triển MTVHQS nói

chung, ở các trường sĩ quan nói riêng Vì thế, để thực hiện giải pháp

này có hiệu quả, yêu cầu quá trình mở rộng giao lưu văn hoá ở các

trường sĩ quan hiện nay phải đồng thời giải quyết tốt quan hệ: dân tộc

và quốc tế; truyền thống hiện đại; giữa mở rộng giao lưu văn hoá với

tăng cường, củng cố trận địa chính trị tư tưởng, phòng chống có hiệu

quả mọi thủ đoạn lợi dụng văn hoá, tự do tư tưởng để tuyên truyền đa

nguyên chính trị, đòi phi chính trị hoá quân đội

triển MTVHQS ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) hiện nay” vừa là vấn đề cơ bản, lâu dài, vừa có ý nghĩa

lý luận và thực tiễn cấp bách

2 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phương pháp nghiên cứu

* Mục đích: Từ góc độ triết học văn hoá, luận giải một cách có hệ

thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về mối quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan hiện nay, trên cơ sở

đó đề xuất những giải pháp mang tính định hướng cho việc tiếp tục phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu

đào tạo đội ngũ sĩ quan quân đội trong tình hình mới

* Nhiệm vụ:

- Xây dựng cơ sở lý luận khoa học để tiếp tục phát triển, hoàn thiện MTVHQS ở các trường sĩ quan QĐNDVN

- Phân tích tác động của quan hệ thống nhất - đa dạng đến các phương diện phát triển của MTVHQS ở các trường sĩ quan, trên cơ sở

đó luận giải phương thức tác động của quan hệ thống nhất - đa dạng

đến phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan QĐNDVN

- Đánh giá tình hình giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan QĐNDVN hiện nay

- Đề xuất các giải pháp cơ bản giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan QĐNDVN hiện nay

* Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

- Khách thể nghiên cứu của luận án là MTVHQS ở các trường sĩ quan QĐNDVN hiện nay

- Đối tượng nghiên cứu của luận án là quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan QĐNDVN hiện nay

* Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp nghiên cứu cơ bản,

xuyên suốt là phương pháp tiếp cận giá trị văn hoá quân sự, đồng thời

sử dụng các phương pháp chung trong nghiên cứu khoa học như phân

tích và tổng hợp; khái quát hoá, trừu tượng hoá; phương pháp hệ thống

- cấu trúc; khảo sát - điều tra xã hội học; phương pháp chuyên gia để

phân tích, thẩm định những vấn đề lý luận, thực tiễn đặt ra

3 Những đóng góp mới về khoa học

- Đưa ra cách tiếp cận mới về MTVHQS ở các trường sĩ quan

Quân đội nhân dân Việt Nam đó là sự tích hợp giữa MTVH, môi

trường quân sự và môi trường sư phạm quân sự hình thành nên một

môi trường đặc thù: MTVHSPQS Qua đó, bước đầu xây dựng cơ sở

lý luận khoa học để luận giải quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát

triển MTVHQS ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

- Luận giải phương thức tác động của quan hệ thống nhất - đa dạng

đến phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt

Nam: phương thức định hình văn hoá; phương thức định hướng giá trị và

phương thức thúc đẩy và kiềm toả văn hoá Sự tác động đồng bộ của các

phương thức đó bảo đảm cho MTVHQS ở các trường sĩ quan phát triển

đúng định hình, đúng định hướng hướng, thực sự là pháo đài vững chắc

về chính trị tư tưởng trong quân đội

- Xây dựng hệ thống những giải pháp mang tính định hướng cho

việc tiếp tục phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan Quân đội nhân

dân Việt Nam hiện nay: nhóm giải pháp định hình văn hoá; nhóm giải

pháp định hướng giá trị và nhóm giải pháp thúc đẩy và kiềm toả trong

phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan Quân đội

nhân dân Việt Nam hiện nay nhằm góp phần nâng cao chất lượng văn

hoá ở các trường sĩ quan, tạo điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục -

đào tạo của mỗi nhà trường đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc trong tình hình mới

4 ý nghĩa của luận án

- Góp phần làm sâu sắc thêm lý luận triết học văn hoá về mối quan

hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển các cộng đồng văn hoá

quân sự của quân nhân, từ học tập, huấn luyện, sinh hoạt, vui chơi giải trí , phù hợp với trình độ, khả năng nhận thức của mỗi quân nhân nhằm chuyển hoá quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục

4.2.2 Kết hợp giữa phát triển môi trường văn hoá quân sự đa dạng với định hướng phát triển năng lực trí tuệ, tư duy khoa học

Là một tiêu chuẩn không thể thiếu trong nhân cách của người cán

bộ, phản ánh tầm nhận thức các mối quan hệ chính trị - xã hội, khả năng ứng xử, hiệu quả hoạt động thực tiễn quân sự, lối sống, phong cách giao tiếp, khả năng tổ chức tập hợp, giáo dục, huấn luyện bộ đội, quan hệ quân - dân Đa dạng hoá môi trường chính nhằm khuyến khích quân nhân tham gia ngày càng nhiều vào các hoạt động thực tiễn quân sự của nhà trường, phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo trong học tập, nghiên cứu, rèn luyện trong thực tiễn quân sự, biết vận linh hoạt phù hợp với từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể

Từng bước đổi mới, rà soát lại nội dung, chương trình, qui trình, phương pháp đào tạo, mạnh dạn lọc bỏ, bổ sung thêm những nội dung mới Đa dạng hoá các hình thức tổ chức học tập và tự học tập, nghiên cứu của cán bộ, giáo viên và học viên, phát huy vai trò của các cơ sở vật chất trong quá trình giáo dục - đào tạo

4.2.3 Đa dạng hoá các hình thức hoạt động thực tiễn quân sự với định hướng phát triển kỹ năng, năng lực hoạt động thực tiễn, nghề nghiệp quân sự

Kỹ năng, năng lực hoạt động thực tiễn, nghề nghiệp quân sự của quân nhân được hình thành, phát triển thông qua hoạt động thực tiễn của họ trong môi trường quân sự Vì thế cần có những biện pháp khoa học đưa quân nhân tham gia ngày càng nhiều các hoạt động thực tiễn

từ sinh hoạt, học tập, văn hoá văn nghệ, vui chơi giải trí, diễn đàn, huấn luyện quân sự qua đó rèn luyện khả năng phán đoán, phân tích tình hình, nhanh, nhạy, chính xác trong xử lý các tình huống Tăng cường

Quân sự Trung ương, Bộ Quốc phòng và của Tổng cục Chính trị, nhằm

bảo đảm cho quá trình xây dựng, phát triển MTVHQS diễn ra đúng

hướng, sát mục tiêu, yêu cầu đào tạo, tạo sự đồng thuận về không gian

văn hoá giữa các trường sĩ quan nhằm hướng đến thực hiện mục tiêu

chung Đồng thời cần căn cứ vào đặc điểm, nhiệm vụ đào tạo, cơ sở vật

chất - văn hoá hiện có, điều kiện kinh tế xã hội khu vực đóng quân, sắc

thái văn hoá quân nhân để có cách làm phù hợp

4.1.3 Phát triển môi trường văn hoá quân sự thống nhất với

phát triển, hoàn thiện môi trường dạy học, nghiên cứu khoa học đa

dạng của giáo viên và học viên

Để thực hiện giải pháp này có hiệu quả, thực sự đi vào chiều sâu,

trước hết đòi hỏi quá trình phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan hiện

nay phải gắn liền với phát triển, hoàn thiện môi trường học tập, nghiên

cứu khoa học đa dạng của quân nhân, biến quá trình xây dựng, phát triển

MTVHQS thành quá trình xây dựng, phát triển MTVH sư phạm quân sự,

nhằm huy động tối đa mọi nguồn lực, cơ sở vật chất văn hoá vào thực

hiện nhiệm vụ của nhà trường Tăng cường mở rộng quan hệ hợp tác,

giao lưu với các trường đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân,

từng bước hiện đại hoá tri thức, công nghệ dạy học

4.2 Nhóm giải pháp tăng cường định hướng giá trị trong

phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan

Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

4.2.1 Phát triển môi trường văn hoá quân sự đa dạng với tăng

cường định hướng chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống quân nhân

Quá trình phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan hiện nay phải

đồng thời hướng đến phát triển, hoàn thiện môi trường dạy - học,

nghiên cứu khoa học, môi trường giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức

lối sống, kỷ luật Cùng với đa dạng hoá MTVHQS, cần đa dạng hoá

các hình thức giáo dục, tuyên truyền, định hướng chính trị tư tưởng,

từng bước lồng ghép các hoạt động đó vào các hoạt động thực tiễn

- Luận án cung cấp những luận cứ khoa học nhằm phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan QĐNDVN theo đúng định hướng “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục -

đào tạo ở các trường sĩ quan hiện nay

- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy, nghiên cứu trong các Học viện, Nhà trường quân đội

5 Kết cấu của luận án

Luận án gồm phần mở đầu; 4 chương (9 tiết); kết luận; danh mục công trình nghiên cứu của tác giả; danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 Tình hình nghiên cứu vμ thực chất quan hệ

thống nhất - đa dạng trong phát triển

môi trường văn hoá quân sự ở các trường

sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp tiếp cận

thống nhất - đa dạng của văn hoá, môi trường văn hoá và môi

trường văn hoá quân sự

1.1.1 Tình hình nghiên cứu quan hệ thống nhất - đa dạng trong

phát triển văn hoá, môi trường văn hoá và môi trường văn hoá

quân sự

Về lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và

quan điểm của Đảng ta: Trong các tác phẩm của mình, C.Mác -

Ph.Ăngghen - V.I.Lênin luôn coi văn hoá là một lĩnh vực rộng lớn

của đời sống xã hội Theo đó, nói tới văn hoá là nói tới những lực lượng

bản chất người, vì sự giải phóng toàn diện của con người, xã hội

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch

Hồ Chí Minh ngay từ đầu đã khẳng định nền văn hoá mà chúng ta xây

dựng là nền văn hoá thống nhất trong đa dạng của các cộng đồng dân

tộc Việt Nam, vì sự phát triển toàn diện của con người cả về chính trị,

tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo Tư tưởng đó

không ngừng được bổ sung và ngày càng hoàn thiện cả về mô hình lẫn

nội dung qua các kỳ Đại hội của Đảng Điều này thể hiện tầm nhìn

chiến lược của Đảng ta trong tiến trình hội nhập và giao lưu quốc tế

trong điều kiện mới, hoà nhập nhưng không hoà tan, hội nhập nhưng

không nhất thể hoá Đây là những tư tưởng cơ bản, đặt nền móng để

nghiên cứu quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển văn hoá,

MTVH và MTVHQS

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài, liên quan đến nhận

thức và giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển văn

Chương 4

Một số giải pháp cơ bản giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay 4.1 Nhóm giải pháp xác lập định hình văn hoá trong phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

4.1.1 Kết hợp giữa gìn giữ, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc, văn hoá quân sự Việt Nam với chủ

động tiếp nhận các giá trị văn hoá hiện đại phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo

Bảo vệ, tôn tạo và phát triển các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc, quân đội và của nhà trường phải gắn với khai thác có hiệu quả các giá trị văn hoá, nhất là các giá trị văn hoá quân sự Việt Nam Thường xuyên giáo dục, nâng cao ý thức gìn giữ, tôn tạo, phát triển, bảo vệ các hệ giá trị văn hoá dân tộc, quân đội và của nhà trường, lấy

đó làm cơ sở để chọn lựa, tiếp thu các giá trị mới của thời đại

Phát huy vai trò, trách nhiệm của các cấp uỷ đảng, đội ngũ cán bộ chủ trì trong triển khai giáo dục, nâng cao trình độ thưởng thức, tiếp nhận văn hoá của cán bộ, chiến sĩ

Đổi mới cơ chế hoạt động của các thiết chế văn hoá quân sự, phòng chống có hiệu quả sự thẩm lậu của các phản giá trị, xu hướng lợi dụng văn hoá để chống phá ta về chính trị tư tưởng

4.1.2 Kết hợp giữa phát triển môi trường văn hoá quân sự thống nhất với đa dạng hoá các giá trị văn hoá phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ và điều kiện hiện có của mỗi nhà trường

Giải pháp này yêu cầu trong quá trình phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan phải được thực hiện nhất quán, đồng bộ trên cơ sở những nội dung đã được xác định trong các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng uỷ

QĐNDVN hiện nay có thể được tiếp cận trên nhiều bình diện khác

nhau như: các nhân tố khách quan và chủ quan; trực tiếp và gián tiếp;

một chiều hay nhiều chiều , ở đây luận án tiếp cận với tư cách là các

nhân tố bên trong và bên ngoài

Sự tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, của toàn cầu

hoá và hội nhập

Sự tác động của kinh tế thị trường và âm mưu lợi dụng văn hoá để chống

phá ta trên lĩnh vực chính trị tư tưởng của các thế lực thù địch, phản động

Sự phát triển của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và giáo dục

- đào tạo trong tình hình mới

Khả năng nhận thức và giải quyết trong thực tiễn của các chủ thể

MTVHQS ở các trường sĩ quan

Nhận thức đúng các nhân tố ảnh hưởng là cơ sở để đưa ra những dự

báo xu hướng vận động của quan hệ đó trong thực tiễn, từ đó đề ra chủ

trương, biện pháp sát đúng nhằm giảm thiểu tối đa những tác động tiêu

cực, phát huy những nhân tố tích cực trong phát triển MTVHQS ở các

nhà trường hiện nay

3.2.2 Những yêu cầu mới giải quyết quan hệ thống nhất - đa

dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ

quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển

MTVHQS ở các trường sĩ quan phải được đặt trong tổng thể của quá

trình phát triển MTVH xã hội thống nhất - đa dạng

Giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển

MTVHQS ở các trường sĩ quan hiện nay phải đặt trong mối quan hệ

giữa truyền thống và hiện đại, phổ quát và bản sắc

Giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS

ở các trường sĩ quan hiện nay phải bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo, định

hướng của Đảng uỷ Quân sự Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục

Chính trị, đồng thời phát huy tính chủ động sáng tạo của các chủ thể

MTVHQS ở các trường sĩ quan

hoá có các công trình nghiên cứu của V.P.Tugarinốp (1996) Tự nhiên

- văn minh - con người; Sinh thái nhân văn của Georges Olivier

(1992); Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ XXI của D.I-ke-đa và A.Péc-xây (1993); Làn sóng thứ ba của A.Toffler (1996); “Thách

thức của sự định hướng phát triển của ấn Độ” của Ashoke Chatterjee (1996); “Trân trọng bản sắc văn hoá và tính sáng tạo của các nền văn hoá địa phương” của Kawada Junzo (1996); “Sự phát triển văn hoá,

xã hội trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế ở Châu á” của Ogura

Kazuo (1996)… Tuy góc độ tiếp cận khác nhau, nhưng các nhà nghiên cứu đều thừa nhận: bản chất của văn hoá là sáng tạo, sự sáng tạo đó không chỉ diễn ra trong bản thân nội tại của mỗi nền văn hoá,

mà còn là sự tích hợp những giá trị trong các nền văn hoá khác thông qua giao lưu, hợp tác văn hoá Vì thế, để giữ vững sự phát triển ổn

định của văn hoá, nhất thiết phải giải quyết hài hoà quan hệ giữa tính phổ quát - bản sắc, truyền thống - hiện đại, thống nhất - đa dạng

Các công trình nghiên cứu ở trong nước, xung quanh vấn đề về

văn hoá, qui luật phát triển văn hoá, quan hệ giữa phổ quát - bản sắc, truyền thống - hiện đại, thống nhất - đa dạng văn hoá có công trình

nghiên cứu của Tổng cục Chính trị QĐNDVN về Văn hoá học (2002), Văn hoá dân tộc trong quá trình mở cửa ở nước ta hiện nay (1996) của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ chí Minh; Văn hoá với sự

phát triển của xã hội Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa

(1998) do GS Lê Quang Thiêm chủ biên; Bản sắc dân tộc của văn hoá (1990) của Đỗ Huy và Trường Lưu; Văn hoá vì phát triển (1998) của

GS Phạm Xuân Nam; Văn hoá thẩm mỹ và sự phát triển con người Việt

Nam trong thế kỷ mới (2001) do PGS.TS Nguyễn Văn Huyên chủ biên; Văn hoá Việt Nam và cách tiếp cận mới (1994) của Phan Ngọc; Bản sắc dân tộc và hiện đại trong văn hoá (2000) của Hoàng Trinh; “Các

dân tộc thiểu số Việt Nam: Văn hoá và phát triển” (1996) của GS Phan

Hữu Dật Tuy mục đích nghiên cứu không hoàn toàn giống nhau,

nhưng các tác giả đều đi đến khẳng định: Văn hoá là toàn bộ những giá

trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo trong lịch sử, khắc hoạ

nên truyền thống, cốt cách, bản lĩnh của mỗi dân tộc; sự phát triển văn

hoá vừa theo những qui luật chung, vừa theo những qui luật đặc thù văn

hoá, trong đó thống nhất - đa dạng, phổ quát - bản sắc, truyền thống -

hiện đại là đặc trưng bản chất của phát triển văn hoá Nhờ đó, văn hoá

của mỗi dân tộc không ngừng được làm giàu, phát triển nhưng vẫn

giữ được truyền thống của mình

Về văn hoá quân sự, có công trình nghiên cứu của PGS.TS Lê Văn

Quang và TS Văn Đức Thanh về Văn hoá quân sự Việt Nam (2002) đã

tiếp cận văn hoá quân sự với tính cách là một bộ phận đặc thù của văn hoá

xã hội Từ đó khẳng định thống nhất - đa dạng, phổ quát - bản sắc, truyền

thống - hiện đại là những đặc trưng cốt lõi của văn hoá quân sự Việt Nam

Xung quanh vấn đề xây dựng MTVH, và MTVHQS có các công

trình của GS.TS Đỗ Huy Xây dựng môi trường văn hoá từ góc nhìn giá trị

học (2001); Về xây dựng môi trường văn hoá cơ sở (2004) của PGS.TS

Văn Đức Thanh; Nuôi dưỡng giá trị văn hoá trong nhân cách người

chiến sĩ QĐNDVN(1999) của PGS.TS Đinh Xuân Dũng Khẳng định

MTVH và MTVHQS là kết quả của quá trình khách thể hoá và chủ thể

hoá các giá trị chân, thiện, mỹ theo những tiêu chí xã hội nhất định, là

cái nôi nuôi dưỡng con người lớn lên về văn hoá, trí tuệ, nhân cách,

phong thái ứng xử Xây dựng MTVH thống nhất - đa dạng là điều kiện

thuận lợi để mỗi cá nhân tham gia ngày càng nhiều vào các hoạt động

xã hội, qua đó phát triển toàn diện nhân cách của họ

Nhìn tổng quát, có thể khái quát hướng nghiên cứu chủ yếu của các

công trình đó trên các nội dung cơ bản:

Thứ nhất, văn hoá và MTVH là kết quả của quá trình chủ thể hoá và

khách thể hoá giá trị của con người trong những điều kiện lịch sử, xã

hội nhất định, gắn với các cộng đồng, dân tộc nhất định, khắc hoạ nên

cốt cách, truyền thống của mỗi cộng đồng, dân tộc

giáo dục - đào tạo trong tình hình mới Tuy nhiên, do chưa xác định

rõ nội dung, phương thức, trình tự và cách làm phù hợp với đặc điểm của từng nhà trường, từng đối tượng từ đó dẫn đến cách làm rập khuôn, cứng nhắc

3.1.3 Tình hình giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng theo phương thức thúc đẩy và kiềm toả nhằm phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Việc triển khai, tổ chức thực hiện nhiệm vụ xây dựng, phát triển MTVHQS đã từng bước gắn với nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và đặc

điểm kinh tế - văn hoá xã hội địa bàn khu vực đóng quân, chú trọng kết hợp giữa phát triển MTVHQS với phát triển MTVH sư phạm, môi trường giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức lối sống, rèn luyện kỷ luật quân sự, xây dựng chính qui Kiên quyết đấu tranh với các khuynh hướng nhận thức lệch lạc, lợi dụng văn hoá để chống phá ta trên lĩnh vực tư tưởng văn hoá

Nguyên nhân cơ bản của những hạn chế trên là chưa giải quyết thoả đáng giữa phát triển văn hoá với xác lập một mô hình phát triển MTVHQS; giữa phát triển văn hoá với tăng cường định hướng giá trị; giữa xây và chống, từ đó dẫn đến cách làm lúng túng, kém hiệu quả chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, định hướng phát triển nhân cách quân nhân ở các trường sĩ quan hiện nay

3.2 Những nhân tố ảnh hưởng và yêu cầu mới giải quyết quan

hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân

sự ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

3.2.1 Những nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Việc xem xét các nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết quan hệ thống nhất - đa dạng trong phát triển MTVHQS ở các trường sĩ quan