Qúa trình xây dựng tổ chức đảng các cấp từ trung ương đến địa phương,

Qúa trình xây dựng tổ chức đảng các cấp từ trung ương đến địa phương, xứ uỷ đến liên tỉnh uỷ thời kì 1930-1945

BO GIAO DUC VA DAO TAO HOC VIEN CHINH TRI - HANH CHINH

QUOC GIA HO CHi MINH

TRAN TRONG THO

QUA TRINH XAY DUNG TO CHUC DANG CAC CAP TU

TRUNG UONG, XUUY DEN LIEN TINH UY THOIKY

1930-1945

Chuyên ngành : Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

Mã số : 62 22 56 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2008

Công frình được hoàn thành tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dân khoa học: GS,TS Trịnh Nhu

Phan bién 1: PGS,TS Doan Ngoc Hai

Phan bién 2: PGS,TS Pham Xanh

Phan bién 3: Dinh Thi Thu Ctic

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước, họp tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh,

Hội trường số 106, nhà A14 Vào hồi 14 giờ, ngày 16 tháng 5 năm 2008

Có thể (ìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

NHUNG CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA DA CONG BO CO LIEN QUAN DEN LUAN AN

Trần Trọng Thơ (1995), “Quá trình khôi phục, củng cố, kiện toàn

tổ chức Đảng ở Trung Kỳ (1939-1945)”, Tạp chí Lịch sử Dang, 63 (5), tr.52-54

Trần Trọng Thơ (1996), “Quá trình khôi phục tổ chức Đảng ở Nam

Kỳ (1940-1945)”, Tap chi Lich sit Dang, 69 (5), tr.17- 19 Trần Trọng Thơ (1997), “Quá trình khội phục, củng cố va phat triển tổ chức Đảng ở Bắc Kỳ (1939-1945)”, Tạp chí Lịch sử Dang, 81 (8), tr.17-19

Trần Trọng Thơ (2005), “Đồng chí Phùng Chí Kiên đã hy sinh

như thế nào”, 74p chí Xưa & Nay, 244 (9), tr.15-17

Trần Trọng Thơ (2005), “Phương thức xây dựng hệ thống tổ chức Đảng trong cuộc vận động Cách mạng tháng Tám”, Tạp chí Lịch sử Đảng, 177 (8), tr.26 -29

Trần Trọng Thơ (2006), “Về sự hình thành Ban Chấp hành Trung ương Đảng năm1930” Tạp chí Lịch sử Đảng, 188 (7), tr.53-56

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt

Nam, thời kỳ 1930 - 1945 thể hiện đậm nét bản lĩnh cách mạng kiên

cường, sức sống mãnh liệt, trí tuệ sáng tạo, sự trưởng thành vượt bậc

của Đảng về tư duy chính trị, năng lực xác định đường lối cách mạng

gắn kết với phương pháp chỉ đạo thực tiễn sát hợp điều kiện cụ thể

của Việt Nam và xây dựng hệ thống tổ chức Nhờ vậy, Đảng đã lãnh

đạo nhân dân ta từng bước trải nghiệm các cao trào đấu tranh cách

mạng, tiến tới đập tan xiêng xích thực dân, phát xít, lật đổ nền quân

chủ thối nát, giành độc lập, tự do, mở đường phát triển cho dân tộc

trong thời đại mới

Hoạt động của Đảng trong 15 năm đấu tranh giành chính quyền

(1930-1945) rất phong phú, có ý nghĩa hết sức to lớn về lý luận và

thực tiễn đã thu hút nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, song đến nay,

vẫn còn nhiều vấn đề, nhất là công tác xây dựng tổ chức cấp Trung

ươns, xứ uỷ, liên tỉnh uỷ chưa được làm sáng tỏ hoặc chưa được luận

giải thấu đáo

1.2 Trong diéu kiện hoạt động bí mật, chưa nắm chính quyền,

phải đối phó với sự đánh phá ác liệt của đối phương, việc xây dựng tổ

chức Đảng cấp Trung ươne, xứ uỷ và liên tỉnh uỷ có một vị trí đặc

biệt quan trọng đối với năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của toàn

Đảng và sự thành bại của cách mạng Nhờ xây dựng tổ chức cấp

Trung ương, xứ uỷ, liên tỉnh uỷ, Đảng đã tạo dựng được hệ thống tổ

chức, cơ sở Đảng rộng khắp trên mọi địa bàn, gắn chặt với quần

chúng, khi thời cơ đến, kịp thời phát động Tổng khởi nghĩa giành

chính quyền thành công, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

1.3 Xây dựng Đảng về tổ chức là điều kiện không thể thiếu bảo

đảm cho Đảng thống nhất ý chí và hành động, là nhân tố bảo đảm các

mặt lãnh đạo của Đảng Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta

xác định nhiệm vụ xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức là

nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa sống còn đối với Đảng và sự nghiệp

cách mạng của nhân dân ta Để thực hiện tốt nhiệm vụ nâng cao năng

lực, sức chiến đấu của Đảng, cần thiết phải nghiên cứu, đúc kết, vận

dụng những kinh nghiệm lịch sử về xây dựng Đảng nói chung, về xây dựng tổ chức và cán bộ, trong đó có những kinh nghiệm về xây dựng các cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng thời kỳ 1930- 1945

Nghiên cứu “Quá trình xảy dựng tổ chức Đđng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ đến các liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930-1945” để phản ánh hiện thực xây dựng tổ chức, nhân sự các cấp uỷÿ đó, soi tỏ thêm đặc điểm, tổ chức, hoạt động của các cấp bộ Đảng, của các nhân vật lịch sử của Đảng trong quá trình vận động cách mạng trước khi trở thành một đảng cầm quyền; đúc kết kinh nghiệm xây dựng, bảo vệ tổ chức Đảng để cung cấp thêm những luận cứ khoa học cho công tác xây dựng tổ chức Đảng hiện nay; bác bỏ những luận điệu xuyên tạc, hiệu chỉnh những nhận định sai lạc, thiên kiến về vai trò lãnh đạo của Đảng thời kỳ 193)- 1945

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2.1 Ngay từ thập kỷ 30 thế kỷ XX, nhiều nhà lãnh đạo của Đảng

đã công bố nhiều bài viết trên báo chí của Quốc tế Cộng sản, của Đảng Cộng sản Đông Dương phản ánh truyền thống đấu tranh và các cơ quan lãnh đạo của Đảng Từ năm 1960, thực hiện chủ trương tăng cường công tác tổng kết kinh nghiệm và viết Lịch sử Đảng của Đại hội Đảng lần thứ III (9-1960), nhiều công trình nghiên cứu về Lịch sử Đảng được tiến hành Những công trình nghiên cứu của Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương (nay là Viện Lịch sử Đảng), đặc biệt là tác phẩm Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (Sơ thảo), Tập

I (1920-1954), Nxb Sự thật, Hà Nội, 1981, khi đề cập đến vấn đề tổ chức Đảng đã nêu lên chủ trương chỉ đạo của Đảng và nhân sự ở một vài hội nghị Trung ương

Một số chuyên khảo về công tác tổ chức của Đảng, như Trung tâm nghiên cứu về tổ chức, Lịch sử công tác tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930- 2000), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005 trong khi trình bày quá trình lãnh đạo của Đảng về công tác tổ chức qua các thời kỳ đã đề cập đến việc xây dựng các cấp uỷ Đảng, tuy nhiên chưa đi sâu nghiên cứu về tổ chức Đảng cấp Trung ương, xứ uỷ

và liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930-1945

2.2 Đến nay, hầu hết các tỉnh, thành phố trong cả nước đã biên soạn và xuất bản lịch sử đảng bộ địa phương Những công trình này

3

đã đề cập một số nét về tổ chức Đảng cấp xứ uy, lién tinh uy thoi ky

1930-1945, song còn tản mạn

2.3 Một số công trình nghiên cứu lịch sử dân tộc, như Viện Lịch

sử Đảng, Lịch sứ Cách mạng tháng Tám 1945, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội, 1995 ; một số chuyên khảo về đấu tranh cách mang

trong các nhà tù đế quốc, như Sơn La, Hỏa Lò, Buôn Ma Thuột, Côn

Đảo đã phản ánh ở những mức độ khác nhau về nhân sự, tổ chức

Đảng cấp Trung ương, xứ uỷ thời kỳ 1930-1945

2.4 Các công trình nghiên cứu, kỷ yếu hội thảo khoa học về các

lãnh tụ của Đảng, hồi ký của nhiều đồng chí lão thành cách mạng

cũng phản ánh một số khía cạnh về bộ máy tổ chức của Đảng ở cấp

Trung ương và cấp xứ trong thời kỳ 1930-1945, như Ban Nghiên cứu

Lịch sử Đảng Trung ương, Chủ tịch Hồ Chí Minh- Tiểu sử và Sự

nghiệp, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1980; Trần Phú, Tổng Bí thư đầu tiên

của Đảng, mội tấm sương bất điệt (Hồi ký), Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 2004; Lê Hồng Phong, người cộng sản kiên cường (Hồi ký),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Nguyễn Văn Cừ, nhà lãnh đạo

xuất sắc của Đảng và cách mạng Việt Nam (Hồi ký), Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2002; Trường Chỉnh, một nhân cách lớn, một nhà

lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam (Hồi ký), Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2002

2.5 Một số công trình do các cơ quan nghiên cứu nước ngoài

tiến hành, như Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Nhân dân Cách mạng

Campuchia, Lịch sử Đẳng Nhân dân Cách mạng Campuchia, biên

soạn, 1990; Ban Chỉ đạo nghiên cứu lý luận và thực tiễn Trung ương

Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Lịch sử Đđng Nhân dân Cách mạng

Lào, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005 đã bước đầu phản ánh

về công tác tổ chức của hai xứ Đảng bộ Cao Miên và Ai Lao thời kỳ

1930-1945, song chưa đi sâu nghiên cứu và luận giải thấu đáo về co

quan lãnh đạo cấp xứ của 2 Đảng bộ thời kỳ này

Một số cơ quan trấn áp của chính quyền thuộc địa, khi tìm kiếm

kế sách đàn áp phong trào cộng sản Đông Dương đã tìm hiểu lịch sử

hình thành và cấu tạo của tổ chức Đảng Cộng sản Đông Dương Đáng

chú ý là tài liệu ComfribuHion à Ì lHsfoire des mouvemenfs poliiques

de liIndochine Francaise, 1925-1933, do Chánh mật thấm Dong

4 Dương L Marty tổ chức biên soạn năm 1933 Một số công trình của các nhà nghiên cứu, sử học trên thế giới, như Révolutionaires Vietnamiens et Pouvoir colonial en Indochine cua Daniel Hémery, Nxb Francois Maspero, Paris, 1975; c6 dé cap về các cơ quan lãnh đạo của Đảng thời kỳ 1930-1945 Những công trình trên không di sâu khảo cứu về quá trình hình thành, cơ cấu tổ chức Đảng cấp Trung ương, xứ uỷ và liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930-1945; chứa đựng nhiều nội dung xuyên tạc, nhiều nhận định sai lệch với thực tiễn lịch sử Nhìn chung, đến nay, nhiều công trình khoa học bước đầu phản ánh và thống nhất khẳng định tính đúng đắn trong quan điểm, trong chủ trương, trong chỉ đạo của Đảng về xây dựng tổ chức Đảng thời kỳ 1930-1945, tuy nhiên chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về quá trình xây dựng tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ, đến liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930-1945 Nhiều vấn đề lịch

sử, nhiều sự kiện và nhân vật lịch sử liên quan đến tổ chức của Đảng chưa được phản ánh, hoặc nhìn nhận chưa xác đáng

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án 3.1 Muc dich

Nghiên cứu quá trình xây dựng tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ đến liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930- 1945 góp phần phát triển công tác nghiên cứu, giảng dạy Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, cung cấp thêm một số luận cứ khoa học cho công tác xây dựng Đảng

về tổ chức hiện nay

3.2 Nhiệm vụ Xem xét, đánh giá những quan điểm, chủ trương và biện pháp xây dựng, khôi phục và phát triển tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uy đến liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930-1945

Tái hiện, luận giải quá trình xây dựng khôi phục và phát triển tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uy đến liên tỉnh uy thời kỳ

1930 - 1945

Phân tích một cách khoa học những đặc điểm, cách tổ chức, ưu điểm và hạn chế của quá trình xây dựng, khôi phục và phát triển của tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ đến liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930 - 1945; đúc kết những kinh nghiệm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

4.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án

Luận án nghiên cứu các quan điểm, chủ trương, biện pháp của

Đảng, Quốc tế Cộng sản và Nguyễn Aí Quốc về xây dựng tổ chức

Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ đến liên tính uỷ; sự thành lập,

khôi phục, phát triển cơ cấu tổ chức của Ban Chấp hành Trung ương

Đảng, Ban Chỉ huy ở ngoài, các xứ uỷ, các liên tỉnh uỷ ở Bắc Kỳ,

Trung Kỳ, Nam Kỳ, Ai Lao và tổ chức Đảng ở Cao Miên

4.2 Phạm vỉ nghiên cứu của luận án

Luận án nghiên cứu quá trình xây dựng tổ chức Đảng các cấp từ

Trung ương, xứ uỷ đến liên tỉnh uỷ trên phạm vi Đông Dương (Bắc

Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ, Ai Lao, Cao Miên), từ 1930 đến 1945

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Co so ly luận

Tác giả luận án vận dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử và phép biện

chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, các nguyên tắc xây dựng tổ chức

Đảng kiểu mới của Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm

của Đảng về xây dựng đảng làm cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu

5.2 Nguồn tài liệu

Thực hiện luận án, tác giả chủ yếu sử dụng những nguồn tư liệu

sau: các nphị quyết, chỉ thị, báo cáo của Trunøe ương, của các xứ uỷ

đã được công bố trong Văn kién Dang Toàn tập

Nguồn tài liệu gồm: nghị quyết, chỉ thị, báo cáo, biên bản của

Trung ương, của các xứ uỷ; các biên bản toạ đàm về vấn đề tổ chức

thời kỳ 1930 - 1945 của các nhân chứng lịch sử; những công văn, chỉ

thị, báo cáo của các cơ quan trấn áp của Chính quyền thuộc địa có

liên quan đến tổ chức Đảng lưu tại Cục lưu trữ Văn phòng Trung

ương Đảng; Phòng tư liệu Viện Lịch sử Đảng; Ban Tuyên giáo, Ban

Tư tưởng - Văn hoá: Hà Nội, Hồ Chí Minh, Nghệ An, Tác giả cũng

tham khảo những bài nghiên cứu, những hồi ký có liên quan đến đề

tài đã được công bố trong các cuốn sách, các kỷ yếu hội thảo khoa

học, trong các tạp chí

5.3 Phuong pháp nghiên cứu Luận án sử dụng các phương pháp lịch sử, lôgíc, thống kê, so sánh; chú trọng áp dụng các phương pháp phê phán sử liệu và phương pháp nghiên cứu đặc thù của khoa học Lịch sử Đảng là lấy các văn bản nghị quyết, chỉ thị sốc của Đảng làm cơ sở đối chiếu với sự kiện, nhân vật lịch sử trong thực tiễn để phân tích, đánh giá, qua đó tái hiện quá trình xây dựng tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ đến liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930 - 1945

6 Đóng góp của luận án 6.1 Về tư liệu

Sưu tầm, hệ thống hoá sử liệu thuộc lĩnh vực quan điểm và thực tiễn xây dựng Đảng về tổ chức thời kỳ 193)- 1945, trong đó có những

sử liệu mới

6.2 Về nội dung Dựng lại quá trình xây dựng, khôi phục và phát triển tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uy đến liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930 - 1945 Phân tích phương pháp xây dựng tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uy đến liên tỉnh thời kỳ 1930 - 1945

Đưa ra một số nhận định chung về tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ đến liên tỉnh uỷ thời kỳ 1930-1945; nhấn mạnh tính tích cực, chủ động, linh hoạt của các cấp bộ Đảng, vai trò của đồng chí Nguyễn Ái Quốc; đồng thời, bước đầu đúc kết một số kinh nghiệm của công tác xây dựng cơ quan lãnh đạo của Đảng thời kỳ này

7 Ý nghĩa thực tiễn của luận án 7.14 Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần vào việc nghiên cứu, giảng dạy Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam thêm toàn diện và sâu sắc hơn

7.2 Kết quả nghiên cứu của luận án cũng cung cấp thêm luận cứ khoa học, gợi mở những suy nghĩ có thể vận dụng trong công tác xây dựng Đảng hiện nay

8 Bố cục của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương, 12 tiết.

7

Néi dung c¬ b{n cña luEn > .n

THANH LAP VA DAU TRANH KHOI PHUC TO CHUC

DANG CAP TRUNG UONG, XU UY, LIEN TINH UY

GIAI DOAN 1930 - 1935

1.1 Những điều kiện và nhân tố tác động đến quá trình

thành lập và khôi phục tổ chức Đảng cấp Trung ương, xứ uỷ, liên

tỉnh uỷ giai đoạn 193 - 1935

1.1.1 Đẳng Cộng sản Việt Nam ra đời, các luận điển của Nguyễn

Ái Quốc và các qui định về xây dựng hệ thống tổ chức của Đảng

Trước sự bế tắc về lý luận, khủng hoảng về đường lối cứu nước

và lực lượng lãnh đạo, Nguyễn Aí Quốc ra đi tìm đường cứu nước và

sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam Sự ra đời của Đảng và các bản

Điều lệ được ban hành trong giai đoạn này là những điều kiện quan

trọne hàng đầu quyết định sự hình thành các cấp uỷ Đảng

1.1.2 Tổ chức Đảng ở các địa phương được thành lap và liên

tục được khói phục Phong trào đấu tranh của nhân dân dưới sự

lãnh đạo của Đảng

Hệ thống tổ chức Đảng ở các địa phương được gây dựng và

khôi phục giai đoạn 1930 -1935 cùng với phong trào đấu tranh của

nhân dân có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng cơ quan lãnh

đạo cấp Trung ương, xứ uỷ và liên tỉnh uy thời kỳ này

1.1.3 Quốc tế Cộng sản chỉ đạo, giúp đố Đảng Ảnh hưởng

của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

Quốc tế Cộng sản và phong trào cộng sản quốc tế có những chỉ

đạo, giúp đỡ quan trọng đối với công tác xây dựng cơ quan lãnh đạo

Đảng các cấp Tuy nhiên, sự chỉ đạo nặng về tập trung và quan điểm

“#đ” khuynh của Quốc tế Cộng sản có những ảnh hưởng không tích

cực đến công tác tổ chức của Đảng

1.1.4 Chính sách khủng bố của chính quyền thuộc địa

Ngay từ khi ra đời, Đảng đã phải đương đầu với sự khủng bố

neày càng tăng của thực dân Pháp và tay sai Chính sách đàn áp của

thực dân Pháp gây cho Đảng nhiều tổn thất nghiêm trọng, gây khó

khăn cho công tác xây dựng tổ chức Đảng

8 1.2 Thành lập và khôi phục tổ chức Đảng cấp Trung ương giai đoạn 1930 -1935

1.2.1 Hình thành Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cong san Việt Nam (2-1930- 9-1930)

Dưới sự chỉ đạo của Nguyễn Aí Quốc, Ban Chấp hành Trung lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam hình thành, gồm 7 đồng chí, do đồng chí Trịnh Đình Cửu phụ frách chung Phương pháp thành lập Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam không giống với “kịch bản” của Quốc tế Cộng sản Trong khi chuẩn bị Hội nghị lập Trung ương chính thức, từ tháng 5 đến tháng 9-1930, nhân sự Trung ương lâm thời có biến đổi, bổ sung một số

uỷ viên thay cho những uỷ viên bị bắt hoặc chuyển công tác 1.2.2 Hội nghị tháng 10-1930 thành lập Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương

Hội nghị Trung ương (10-1930) quyết định lấy tên Đảng là

“Đông Dương Cộng sản Đảng”; chủ trương tổ chức các xứ uỷ để chỉ huy công việc trone mỗi xứ Hội nghị cử ra Ban Chấp hành Trung ương chính thức gồm 7 đồng chí, do Trần Phú làm Tổng Bí thư Tháng 3 -1931, Ban Chấp hành Trung ương tổ chức Hội nghị lần thứ 2 đặt nhiệm vụ “chỉnh đốn sức chỉ huy” vào hàng “cần kíp” 1.2.3 Ban Chấp hành Trung ương tan vố Quốc tế Cộng sản thành lập Ban Chủ huy ở ngoài thực hiện nhiệm vụ của Ban Chấp hanh Trung uong (1931-1935)

Hoảng sợ trước cao trào cách mạng 1930-1931, chính quyển thuộc địa thắng tay đàn áp Đảng chịu những thất bại nặng nề, các uỷ viên Trung ương lần lượt bị bắt Đến tháng 4-1931, Ban Chấp hành Trung ương không còn

Thực hiện chỉ đạo của Quốc tế Cộng sản, Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập vào tháng 3 -1934, gồm 3 người do Lê Hồng Phong làm Thư ký Sau khi thành lập, Ban Chỉ huy ở ngoài đã xúc tiến các công tác liên lạc với các nơi trong

xứ, chủ trương khôi phục các xứ uỷ, chuẩn bị Đại hội Đảng

1.2.4 Đại hội Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ nhất (3-

1935) Ban Chap hanh Trung ương được tái lập, tôn tai song song

với Ban Chỉ huy ở ngoài

Đại hội lần thứ nhất của Đảng đề ra nhiệm vụ củng cố và phát

triển Đảng, thong qua Điều lệ mới của Đảng; bầu Ban Trung ương gồm

13 người Đồng chí Lê Hồng Phong được bầu làm Tổng Bí thư Đại

hội Đảng lần thứ nhất đánh dấu sự phục hồi về mặt tổ chức của Đảng

Tuy nhiên, sau Đại hội, các uỷ viên Trung ương lần lượt sa lưới mật

thám Pháp, nên đến tháng 9 -1935_ Ban Trung ương không còn

1.3 Xây dựng và tái lập các xứ uỷ, liên tỉnh uý giai đoạn 1930 -1935

1.3.1 Thành lập và khói phục Xứ uy Bắc Kỳ (1930 —1935)

Tháng 12-1930, Xứ uỷ lâm thời Bắc Kỳ thành lập Hoạt động

đến cuối tháng 5 - 1931, Xứ uỷ bị vỡ Những đồng chí còn lại khôi

phục Xứ uỷ, nhưng do địch khủng bố, Xứ uy hoạt động đến đầu 1932

thì bị tan vỡ Giữa năm 1933, “Đặc biệt Chấp uỷ Bắc Bắc kỳ” được

hành lập để lãnh đạo các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn và các tỉnh duyên

hải Bắc Kỳ, nằm dưới sự chỉ huy trực tiếp của Ban Chỉ huy ở ngoài

Đến đầu 1936, thì đầu mối này kết thúc

1.3.2 Thành lập Xứ uỷ và lên tinh uy 6 Trung Ky (1930-1935)

Tháng 12-1930, Xứ uỷ Trung Kỳ được thành lập Tháng 5-1931,

Xứ uỷ Trung Kỳ bị địch khủng bố Xứ uỷ được củng cố lại nhưng tồn

tại đến đầu 1932 thì bị đánh phá Đầu năm 1934, Ban Địa phương

Chấp uỷ Trung Trung Kỳ được thành lập Tháng 4-1935, Ban Cán sự

Trung Nam được thành lập phụ trách các đảng bộ ở Trung và Nam

Trung Kỳ, hoạt động được vài ngày, bị địch khủng bố và tan vỡ

1.3.3 Thành lập và khói phục Xứ uỷ và các liên tỉnh uỷ ở Nam

Kỳ(1930-1935)

Tháng 2-1930, Ban lâm thời Chấp uỷ Đảng Cộng sản Việt Nam

lại Nam Kỳ được thành lập làm nhiệm vụ hợp nhất các tổ chức Đảng

ở Nam Kỳ Một số liên tỉnh uỷ, đặc uỷ ra đời Đầu tháng 12-1930, Xứ

uỷ Nam Kỳ được thành lập, hoạt động đến giữa năm 1931 thì bị vỡ

Tháng 4-1932, Xứ uỷ Nam Kỳ được lập lại, hoạt động đến tháng 10-

1932, lại bị địch đánh phá Đầu 1932, Đặc uy Long - Châu - Rạch -

Hà được thành lập, một thời sian sau, bị khủng bố Đầu 1933, Đặc uỷ được lập lại Tháng 3-1933, Xứ uỷ lâm thời Nam Kỳ được tái lập Cuối năm 1933, 2 Địa phương chấp uỷ miền Đông và miền Tây lần lượt được thành lập Đến tháng 12-1933, Xứ uỷ Nam Kỳ bị đánh phá Tháng 2-1934, “lên địa phương Chấp uỷ miền Nam Đông Đương” thành lập lãnh đạo Đảng bộ Nam Kỳ, 4 tỉnh Nam Trung Kỳ

và Cao Miên Tháng 4-1935, “lên địa phương Chấp uỷ miền Nam Đông Dương” giải thể, Xứ uỷ Nam Kỳ được lập lại Cuối tháng 4, đầu thang 5-1935, say ra vu “Deschamps”, Xt uy Nam Ky mot 1an nita lại bị tan vỡ Đến tháng 11-1935, Xứ uy Nam Kỳ được khôi phục 1.3.4 Thành lập và khôi phục Xứ uỷ Ai Lao (1930-1935) Tháng 9-1934, Xứ uỷ lâm thời Ai Lao được thành lập Ra đời chưa được bao lâu, Xứ uỷ bị địch khủng bố Cuối năm 1934, Xứ uỷ được củng cố lại, hoạt động đến thang 5 - 1935 thì bị đánh phá Xứ

uy Ai Lao được tái lập vào tháng 9 -1935

1.3.5 Xây dựng tỏ chức Đảng ở Cao Miên (1930-1935) Đầu năm 1931, một chi bộ Đảng được tổ chức tại Phnôm Pênh Hoạt động đến đầu 1933, chi bộ bị đánh phá Đầu năm 1934, Đặc uỷ Hậu Giang cử cán bộ sang Cao Miên tổ chức chi bộ Đảng ở Phnôm Pênh nhưng đến tháng 5-1935, mất liên lạc và tan vỡ

oR KK

Xây dựng tổ chức Đảng các cấp từ Trung ương, xứ uỷ đến liên tinh uỷ siai đoạn này là một chặng đường đấu tranh rất khó khăn và nhiều tổn thất Sự ra đời của Ban Chấp hành Trung ương lâm thời đầu tiên có vai trò quyết định của Nguyễn Aí Quốc Quá trình xây dựng các cơ quan lãnh đạo trên đây hầu như được đặt dưới sự chỉ đạo và sự giúp đỡ to lớn của Quốc tế Cộng sản Công tác xây dựng các cơ quan lãnh đạo của Đảng giai đoạn này cũng bộc lộ nhiều hạn chế: lệ thuộc nhiều vào Quốc tế, thiếu vững chắc; nhân sự nặng về thành phần

II

Chương 2

KHÔI PHỤC VÀ CỦNG CỐ TỔ CHỨC ĐẢNG CẤP

TRUNG UONG, XUUY, LIEN TINH UY GIAI DOAN 1936 - 1939

2.1 Những chuyển biến moi cia tinh hinh cách mạng thế giới và

Đông Dương tác động tới nhiệm vụ khôi phục, củng cố cơ quan lãnh

đạo cấp Trung ương, xứ uý, liên tỉnh uỷ giai đoạn 1936 - 1939

2.1.1 Quốc tế Cộng sản chuyển hướng đấu tranh chống chủ

nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh Mặt trận nhân dân lên câm

quyền ở Pháp

Những chuyển biến của tình hình thế giới, thắng lợi của Mặt trận

nhân dân Pháp, đặc biệt là sự chuyển hướng đấu tranh của Quốc tế

Cộng sản đã tạo những điều kiện thuận lợi cho công tác xây dựng và

phát triển các cơ quan lãnh đạo cấp Trung ương, xứ uỷ, liên tỉnh uỷ

2.1.2 Đảng Cộng sản Đông Dương chuyển hướng đấu tranh

thực hiện mục tiêu dân sinh, dân chủ

Đảng chuyển hướng đấu tranh đòi các quyền tự do, dân chủ Chủ

trương của Đảng đã mở ra cao trào đấu tranh rộng khắp Sự phát triển

của phong trào cách mạng tạo điều kiện, đồng thời đặt ra yêu cầu mới

về việc kiện toàn và phát triển cơ quan lãnh đạo Đảng các cấp

2.1.3 Một số lượng lớn đẳng viên thoát khỏi nhà tù Tổ chức

Đảng ở các địa phương được khôi phục và phát triển

Đến tháng 10-1937, có 1.532 tù chính trị, phần lớn là chiến sĩ

cộng sản được trả tự do, bổ sung vào đội ngũ lãnh đạo của Đảng các

cấp Đến trước khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, hệ thống tổ

chức Đảng đã được xây dựng ở 52 tỉnh, thành phố, là cơ sở quan

trọng cho công tác khôi phục, củng cố cơ quan lãnh đạo cấp Trung

uong, xứ uy và liên tỉnh uy

2.2 Tái lập và củng cố Ban Chấp hành Trung ương Mối

quan hệ giữa Ban Chấp hành Trung ương và Ban Chỉ huy ở

ngoài giai đoạn 1936-1939

2.2.1 Ban Chủ huy ở ngoài làm nhiệm vụ của Ban Chấp hành

Trung uong (9 -1935 — 10 -1936)

Do Ban Chấp hành Trung ương tan vỡ, từ tháng 9-1935, Ban Chỉ

huy ở ngoài “?tực hiện chức năng của Ban Trung ương” Ban Chỉ huy ở

12

ngoài gặp rất nhiều khó khăn trong công tác, phạm vi lãnh đạo chỉ bó hẹp trong khu vực miền núi phía Bắc Bắc Kỳ

2.2.2 Lập lại và củng cố Ban Chấp hành Trung ương (10-1936- 8-1939)

Ngày 26 -7- 1936, các đồng chí Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Phùng Chí Kiên họp hội nghị quyết định phân công đồng chí Hà Huy Tập về Sài Gòn tổ chức Ban Trung ương Ngày I2 - 10 - 1936, Ban Trung ương được tổ chức ở Nam Kỳ do Hà Huy Tập làm Tổng Bí thư Tháng 3 - 1937, Ban Chấp hành Trung ương họp hội nghị mở rộng Hội nghị chú trọng công tác xây dựng Đảng về tổ chức Từ 25 - 8 đến 4- 9 - 1937, Ban Chấp hành Trung ương họp hội nghị mở rộng, đặt công tác xây dựng Đảng vào tầm quan trọng hàng đầu trong những nhiệm vụ cần kíp của Đảng Hội nghị củng cố Ban Trung ương, gồm

11 người do đồng chí Hà Huy Tập làm Tổng Bí thư Trong các ngày

29, 30 - 3 - 1938, Ban Chấp hành Trung ương tổ chức Hội nghị toàn thể kiện toàn Ban Chấp hành Trung ương Đảng, gồm I1 uỷ viên; đồng chí Nguyễn Văn Cừ được cử làm Tổng Bí thư Từ giữa năm

1938, một số đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Đảng bị bắt Ban Chấp hành Trung ương được bổ sung một số đồng chí

Tháng 9 -1938, đồng chí Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô đến Trung Quốc, vừa tham gia chỉ đạo phong trào cách mạng vừa chuẩn

bị về trong xứ hoạt động

2.2.3 Mối quan hệ giữa Ban Chấp hành Trung ương và Ban Chỉ huy ở ngoài giai đoạn 1936-1939

Ban Chấp hành Trung ương trong xứ và Ban Chỉ huy 6 ngoai bất đồng về quan điểm lãnh đạo các đoàn thể quần chúng, thể hiện trên 3 điểm về phương pháp tỔ chức, hình thức tổ chức và cách thức lãnh đạo của Đảng với các đoàn thể quần chúng Mâu thuẫn giữa 2 cơ quan có nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu do Quốc tế Cộng sản áp đặt và kéo dài vai trò của Ban Chỉ huy ở ngoài trong khi Ban Chấp hành Trung ương đã được lập lại Hiện tượng 2 “Trung ương” đã ảnh hưởng bất lợi đến sự đoàn kết, thống nhất và sự lãnh đạo cách mạng Sau khi đồng chí Lê Hồng Phong về trong xứ hoạt động, Ban Chỉ huy ở ngoài tồn tại làm đầu mối liên lạc với quốc tế Ngày 25-10-

1938, cơ quan Ban Chỉ huy ở ngoài Ban bị cảnh sát Hồng Kông phát

hiện và đánh phá Đầu 1939, đồng chí Phùng Chí Kiên đến Côn Minh

lập ra “Hải ngoại chỉ huy ban” để tiếp tục nhiệm vụ của Ban Chỉ huy

ở ngoài “Hi ngoại chỉ huy ban ” là cơ sở để đông chí Nguyễn Ái

Quốc bắt liên lạc và chuẩn bị trở về nước hoạt động

2.3 Khôi phục và phát triển các xứ uỷ, liên tỉnh uỷ giai đoạn

1936-1939

2.3.1 Khôi phục và củng cố Xứ uỷ Bắc Kỳ (1936-1939)

Tháng 8-1936, "1W ban sáng kiến” được thành lập, làm nhiệm vụ

của Xứ uỷ lâm thời Bắc Kỳ Tháng 5 - 1937, Xứ ủy Bắc Kỳ lâm thời

được lập lại Tháng 9 năm 1937 Xứ ủy Bắc Kỳ chính thức được tổ

chức Thực hiện chủ trương của Trung ương, cuối tháng 11-1937,

Liên Xứ uỷ Bắc Kỳ-Bắc Trung Kỳ được thành lập lãnh đạo các Đảng

bộ ở Bắc Kỳ và Bắc Trung Kỳ Tháng 4 -1938, Liên xứ uỷ Bắc Kỳ -

Bắc Trung Kỳ giải thể Xứ uỷ Bắc Kỳ được lập lại

2.3.2 Thành lập các liên tỉnh uỷ và khôi phục Xứ uỷ ở Trung

Kỳ (1936 - 1939)

Đầu năm 1936, một số đồng chí thoát khỏi nhà tù đế quốc trở về

trực tiếp lãnh đạo các tính khu vực Trung Trung Ky Cuối năm 1936,

Ban Cán sự liên tỉnh Ngãi - Bình - Phú được thành lập Đầu tháng 4 -

1938, Xứ ủy Trung Kỳ được lập lại Xứ uỷ thành lập các cơ quan để

lãnh đạo các tỉnh liền kề: Liên Tỉnh uỷ Thanh - Nghệ - Tĩnh (5-

1938); Ban Cán sự Nam Trung Kỳ (5 - 1939); Ban Cán sự liên tỉnh

Ngãi - Bình- Phú mở rộng thành Ban Cán sự Nam - Ngãi - Bình - Phú

2.3.3 Củng cố Xứ uỷ và thành lập các liên tỉnh uỷ ở Nam Kỳ

(1936-1939)

Tháng 12- 1936, Xứ uỷ Nam Kỳ được củng cố lại Từ đầu tháng

2- 1937, Đảng bộ Nam Kỳ tiến hành cơ cấu lại hệ thống tổ chức

Đảng trong xứ Đến năm 1938, hệ thống của tổ chức Đảng bộ Nam

Kỳ gồm thành 4 Liên tỉnh bộ và 1 Khu bộ do 4 Liên tinh uy va 1 Khu

uỷ lãnh đạo

2.3.4 Xây dựng cơ quan lãnh đạo ở Ai Lao (1936-1939)

Đầu năm 1936, địch khủng bố, Xứ uỷ bị tan vỡ Hội nghị Trung

ương (3 - 1938) giao cho Xứ ủy Trung Kỳ khôi phục cơ quan lãnh

đạo ở AI Lao, nhưng do cơ sở Đảng ở AI Lao bị đánh phá nên chủ trương trên không thực hiện được

2.3.5 Gay dựng lại tổ chức Đảng Cao Miên (1936-1939) Sau khi cơ sở Đảng ở Cao Miên bị vỡ, Trung ương Đảng có chủ trương xây dựng tổ chức Đảng ở Cao Miên, song không đạt kết quả

2K OK OK

Tranh thủ những điều kiện thuận lợi, Đảng Cộng sản Đông Dương chuyển đổi một số phương pháp hoạt động và tổ chức của Đảng, chú trọng xây dựng các cơ quan lãnh đạo cấp Trung ương, xứ

uỷ, liên tỉnh uỷ Đảng chủ động hơn trong công tác xây dựng cơ quan đầu não của Đảng Công tác xây dựng tổ chức Đảng các cấp từ Trung ươns, xứ uỷ đến liên tỉnh uỷ giai đoạn này cũng còn một số hạn chế:

sự tồn tại của 2 “Ïrung ương”, có xu hướng thiên về hoạt động công khai nên bộc lộ về tổ chức

Chương 3

BẢO VỆ, KIÊN TOÀN TỔ CHỨC DANG CAP TRUNG UONG,

XU UY, LIEN TINH UY GIAI DOAN 1939 — 1945

3.1 Cục diện chính trị mới ở Đông Dương và nhiệm vụ kiện toàn các cấp uỷ Đảng từ Trung ương, xứ uý đến liên tỉnh uý giai đoạn 1939-1945

3.1.1 Đảng Cộng sản Đông Dương đặt nhiệm vụ giải phóng dán tộc lên hàng trước tiên của cách mạng, xúc tiến chuẩn bị các điều kiện khởi nghĩa giành chính quyền

Chủ trương cứu nước của Đảng đã khơi dậy cao trào cứu quốc sôi động, tạo điều kiện và đặt ra yêu cầu phải bảo vệ, kiện toàn, nâng cao sức chiến đấu và đòi hỏi các cơ quan lãnh đạo của Đảng xác lập một phương thức tổ chức sát hợp, đủ sức lãnh đạo nhiệm vụ giải phóng dân tộc.

15

3.1.2 Chính sách và hành động đàn áp của chính quyền thuộc

địa gây ra những tổn thất lớn của Đảng

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ II nổ ra, chính quyền thuộc địa

tập trung đánh phá Đảng Sự khủng bố của kẻ thù gây nên những khó

khăn lớn trong xây dựng và bảo vệ các cơ quan lãnh đạo của Đảng

3.1.3 Tổ chức Đảng ở các tỉnh, thành liên tục được khôi phục,

củng cố và phát triển

Tổ chức Đảng ở các địa phương nhanh chóng được khôi phục và

phát triển Đây là cơ sở quan trọng cho sự khôi phục, kiện toàn các cơ

quan lãnh đạo cấp Trung ương, xứ uỷ, liên tính uỷ siai đoạn nay

3.1.4 Liên lạc giữa Đảng Cộng sản Đông Dương với Quốc tế

Cong san bi gidn đoạn Quốc tế Cộng sản giải tán

Do hoàn cảnh chiến tranh, liên hệ giữa Đảng Cộng sản Đông

Dương với Quốc tế Cộng sản bị gián đoạn Tháng 5 -1943, Quốc tế

Cộng sản giải tán

3.2 Kiện toàn Ban Chấp hành Trung ương giai đoạn 1939 - 1945

3.2.1 Ban Chấp hành Trung ương chủ trương rút vào hoạt

dong bi mat Lap lai Ban Chap hành Trung ương (1939-1941)

Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra, Trung ương Đảng yêu

cầu các cấp bộ Đảng củng cố lực lượng, rút vào bí mật Hội nghị

Trung uong thang 11- 1939 đặc biệt coi trọng công tác xây dung

Đảng Đầu năm 1940, 5 ủy viên Trung ương, trong đó có Tổng Bí thư

bị bất Ban Chấp hành Trung ương tan vỡ Tháng II- 1940, Trung

ương lâm thời được thành lập, đồng chí Trường Chính được “uỷ

nhiệm ” làm Quyền Tổng Bí thư

Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương tháng 5 - 1941 đề

cao nhiệm vụ xây dựng tổ chức Đảng Hội nghị bầu Ban Chấp hành

Trung ương chính thức do đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư

Các đồng chí trong “Hải ngoại chỉ huy ban” về nước tham gia Ban

Trung ương, nên cơ quan này không tồn tại nữa

3.2.2 Bảo vệ và kiện toàn Ban Cháp hành Trung ương (1941-1945)

Sau Hội nghị lần thứ 8, một số uỷ viên Trung ương bị bắt hoặc hy

sinh Ban Thường vụ Trung ương tổ chức ra “An toàn khu” để bảo vệ

Trung ương Đứng chân ở “Án foàn khu”, Ban Thường vụ Trung ương

chỉ đạo khôi phục, phát triển hệ thống tổ chức của Đảng bộ Bắc Kỳ;

16

chắp mối liên lạc với Trung Kỳ, Nam Kỳ Tháng 2 - 1943, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương đặt công tác xây dựng Đảng vào tình thế khẩn cấp, trong đó có nhiệm vụ đấu tranh chống “A.B” Sau khi đồng chí Hoàng Văn Thụ bị bắt (25- 8-1943), từ tháng 10 - 1943 đến đầu năm 1945, một số đồng chí lần lượt tham gia Trung ương

Ngày 14 - 15 tháng 8 - 1945, Hội nghị toàn Đảng họp tại Tân Trào bổ sung 4 uỷ viên Trung ương Ban Chấp hành Trung ương gồm

10 đồng chí, do đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư

3.3 Cũng cố và tái lập các xứ uý, liên tỉnh uỷ giai đoạn 1939-1945 3.3.1 Củng cố Xứ uỷ và lập các liên tỉnh uỷ ở Bắc Kỳ (1939-1945) Sau khi Chiến tranh thế giới thứ II nổ ra, Xứ uỷ Bắc Kỳ rút vào hoạt động bí mật Từ tháng 12-1939 đến tháng 9 -1940, các liên tỉnh lần lượt được tổ chức Tháng 12-1940, Xứ uỷ lâm thời được chỉ định Lúng túng trước tình hình địch khủng bố, Xứ uỷ lâm thời đã đề ra những chủ trương đấu tranh manh động Trung ương kịp thời phê bình và chấn chỉnh về mặt tổ chức Đầu năm 1944, Liên Tỉnh uỷ Cao

- Bắc - Lạng được thành lập Cuối tháng 3 - 1945, Liên Tỉnh uỷ Cao - Bắc - Lạng kết thúc hoạt động

Sau ngày 9 -3- 1945, Xứ uỷ Bắc Kỳ được phân công phụ trách 13 tỉnh, thành phố ở Bắc Kỳ và 3 tỉnh thuộc Đệ tam chiến khu

3.3.2 Khôi phục Xứ uỷ và các liên tình uỷ ở Trung Kỳ (1939 - 1945) Sau khi Chiến tranh thế giới thứ II nổ ra, Xứ uỷ Trung Kỳ phân tán Tháng 2- 1940, Xứ uỷ được củng cố lại Cuối 1940, Liên Tỉnh uỷ Thanh - Nghệ - Tỉnh được khôi phục, tồn tại một thời gian rất ngắn thì bị khủng bố Đến tháng 9- 1941, hầu hết các xứ uỷ viên sa vào tay địch Theo chỉ thị của Trung ương, Xứ uỷ lâm thời Trung Kỳ được lập lại ngay sau đó nhưng hoạt động đến giữa năm 1942, bị đánh phá Sau ngày 9-3 -1945, Trung ương Đảng chỉ định “Uỷ ban thống nhất Đảng Trung Kỳ” để thống nhất Đảng bộ, nhưng không đạt kết quả Trong tháng 6, 7 -1945, cdc tinh 6 Trung va cuc Nam Trung Ky thành lập các ban liên lạc để thống nhất hoạt động Theo chủ trương của Đảng, Xứ uỷ Trung Kỳ được lập lại vào 31- 8 - 1945

3.3.3 Khôi phục Xứ uỷ và các liên tinh uy 6 Nam Ky (1939-1945) Sau thất bại của cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, Xứ uỷ bị tan vỡ Tháng I- 1941, Xứ uỷ Nam Kỳ được lập lại Tháng 3 - 1941, Liên