Cha mẹ giỏi, con thông minh myrna b. shure (full 169 trang)

Có th bé s nói mình không thích b mè nheo nh th nào... Hãy nói cho b bi t con thích gì tr ng?... Cô giáo giúp bé b ng cách lên ti ng Tanya mu n giúp các em thu x p đ vào va li Nh ng... T

Myrna B Shure

CHA M GI I CON THÔNG MINH

B n quy n ti ng Vi t © 2007 Công ty Sách Alpha

NHÀ XU T B N VĂN (ÓA T(ÔNG T)N

T o ebook: Tô H i Tri u

Phát hành: http://www.taisachhay.com

Myrna B Shure 2

CHA M GI I CON THÔNG MINH 2

ĐÔ) Đ) U NH N NH 5

PH N 1 X lý c m giác 12

1 Gi n d 14

2 V m ng và th t v ng 20

3 Căng th ng, lo l ng, s hãi và t n th ng 29

4 Đ i m t v i m t mát 38

5 Quan tâm và thông c m 46

6 T tôn và ý th c ki m ch 58

PH N 2 Gi i quy t và ngăn ng a r c r i 64

7 Th i gian và th i đi m: th i gian đi ng , l n khân, can thi p, m t kiên nh n 67

8 S h u 74

9 Ngang b ng, mách l o và d i trá 81

10 Gây g , k b t n t và n n nhân 90

11 Làm t n th ng 96

12 D y con v an toàn, nguy hi m và b o l c 105

PH N 3 Nuôi d ng m i quan h 118

13 Th t ch t tình c m gia đình 120

14 Mâu thu n gi a anh ch em ru t 126

15 B n bè 135

PH N 4 Hình thành các k năng s ng 143

16 L ng nghe 145

17 Trách nhi m 152

18 Tr ng h c, Bài t p v nhà, H c t p 160

L I K T 169

ĐÔI ĐI U NH N NH

Nói v i tôi, tôi s quên

D y cho tôi, tôi s nh

M t khách hàng quan tr ng g i đ n nhà cho b n, và lúc b n đang nghe đi n thì c u con trai sáu

tu i g i b n r t to đ đi tìm giày m c dù b n đã d n con hàng trăm l n là không đ c qu y r y

ng i l n khi đang có đi n tho i

Ba ngày tr c l Ph c sinh, cô ti u th chín tu i c a b n tuyên b bé s không cùng b n đi thăm h hàng vào ngày Ch nh t

Th y giáo nói con quay cóp nh ng con không làm th đ a con m i m t tu i c a b n ph n n thét lên nh v y

Các con b n th ng cãi nhau v đ ch i gi s d ng máy tính ch i game ho c các đ v t khác

nh th nào Các em th ng gây s v i b n hay ai đó v m t vi c gì đó ho c v t t c m i vi c nh

th nào Bao lâu thì các em gây căng th ng trong nhà m t l n vì không ch u vâng l i, không làm

nh ng gì b n b o và cãi l i? B n có c m th y d ng nh mình đã c g ng làm t t c nh ng không

gi i quy t đ c v n đ gì?

N u b n đang có ý đ nh tìm cách khác đ x lý nh ng tình hu ng nh trên thì đây chính là cu n sách b n c n Ba m i năm nghiên c u v gia đình và tr ng h c cho tôi th y r ng, nh ng đ a tr

có kh năng suy nghĩ th u đáo t mình gi i quy t thành công v n đ hàng ngày s ít g p các v n đ

v hành vi h n và h c gi i h n nh ng em không th t duy theo cách này

Trong hai cu n sách D y con t duy Raising a thinking child và D y t duy cho tr v thành niên Raising a thinking preteen tôi đã gi i thi u và gi i thích m t ch ng trình có tính th c ti n, g m nhi u b c, nh m m c đích d y tr các k năng t duy quan tr ng, có tên là Tôi có th gi i quy t

r c r i )CPS Ch ng trình này mô t các trò ch i ho t đ ng và đo n h i tho i c th mà cha m

có th s d ng đ d y con mình ph n ng chín ch n và linh ho t h n tr c nh ng r c r i xung đ t

n y sinh trong cu c s ng th ng ngày

Tôi đã nh n đ c hàng ngàn b c th email và cu c đi n tho i c m đ ng c a các b c cha m t ng

th áp d ng ch ng trình )CPS M t s đánh giá r ng ch ng trình này r t nh t quán và ti n ích,

nh m t bà m đã vi t:

Cu n D y con t duy gi ng nh m t món quà đ i v i gia đình tôi Đ a con gái sáu tu i c a tôi đã

tr thành m t ng i gi i quy t v n đ r t nh y c m và d ng nh nó hi u r t rõ nó là ai và đang nghĩ gì Là cha m , gi đây v ch ng tôi c m th y mình đang có ph ng pháp nuôi d y v a nh nhàng v a hi u qu đ h ng d n con mình cách gi i quy t nh ng v n đ n y sinh trong cu c

s ng, t chia s đ n áp l c đ ng đ ng và h n n a đ tr thành ng i l n Gia đình ch’ng tôi xin

c m n Ti n sĩ Shure vì nh ng đóng góp tuy t v i cho vi c nuôi n ng con cái

M t ng i khác l i t p trung vào khía c nh c th c a ch ng trình

Các con tôi đã gi i quy t đ c nhi u mâu thu n h n sau khi tôi thay đ i tr ng tâm B ng cách liên

t c áp d ng k thu t trò chuy n c a Ti n sĩ Shure tôi đã chuy n cho các con trách nhi m ph i t

ch đ t sét đó là c a mình nên Val không đ c phép ch i Ch m y ph’t mà hai cô bé đã la hét to

đ n m c m ch’ng Julia quy t đ nh ph i can thi p

Sau đây là cách mà m các em s d ng k thu t trò chuy n đ giúp hai ti u th gi i quy t mâu thu n sao cho cô nào cũng hài lòng

M : Có chuy n gì đ y?

PATTY Đây là đ t sét c a con, th mà ch Val đòi l y h t

VAL: Con ch l y có m i m t tí Patty ch ng bao gi ch u chia s cái gì c , trong khi con có cái gì cũng chia cho nó

M Patty hai con đang to ti ng v i nhau đ y Bây gi con c m th y th nào?

PATTY: Gi n l m!

M Val con đang c m th y th nào?

VAL Con điên m t! Patty quá ích k Không bao gi ch u chia s gì c

M : To ti ng v i nhau cũng là m t cách đ gi i quy t r c r i này V y đi u gì s x y ra nào?

PATTY: B n con s đánh nhau

M : C hai con nghĩ xem có cách nào khác đ gi i quy t v n đ này, sao cho c hai đ u không c m

th y khó ch u và không ph i đánh nhau không

VAL: Em có th l y ch đ t sét đ còn con l y ch đ t sét xanh sau đó b n con s đ i cho nhau

M Patty nh v y có đ c không?

PATTY: Vâng, con s làm m t cái bánh và ch Val có th d‘ng đ ăn tráng mi ng

VAL Đ c, còn con s làm ph n kem ph

Nh các b n th y đ y, Julia không h nói đ n các cô con gái mà thay vào đó cô đ t câu h i K thu t này không ch tr c ti p giúp c hai cô bé t gi i quy t v n đ c a riêng mình mà còn cho phép Julia bi t đ c v n đ là gì xét trên quan đi m c a lũ tr Nó cũng cho Val c h i th hi n

c m xúc c a mình r ng bé đang r t b c b i vì bé tin r ng th ng ngày v n chia s m i th v i Patty th mà Patty l i không h đ n đáp l i

Cũng c n ph i l u ý r ng m i câu h i c a Julia đ u nh m m t m c đích riêng Ch ng h n, khi h i xem c hai ch em c m th y th nào ng i m đang gi’p các con phát tri n ý th c thông c m M t trong nh ng lý do gi i thích t i sao y u t c m thông l i quan tr ng đ n v y là, n u không quan tâm đ n c m giác c a chính mình, chúng ta không th quan tâm đ n c m giác c a ng i khác đ c Khi Julia h i V y đi u gì s x y ra nào lũ tr đ c yêu c u ph i cân nh c v h u qu mà hành vi

c a các em s gây ra Cu i cùng, đ giúp các con t mình tìm ra gi i pháp cho r c r i tr c m t, ch

h i C hai con th nghĩ xem còn cách nào khác đ gi i quy t v n đ này, sao cho c hai đ u không

c m th y khó ch u và không ph i đánh nhau

Khác là m t t chìa khóa trong k thu t trò chuy n B n s th y m t s ch ng trong cu n sách này, có r t nhi u t mà tôi cho in nghiêng nh m th hi n r ng ch’ng đang đ c s d ng theo cách

m i Các t khác ch ng h n nh không tr c, và sau đ u tr thành t chìa khóa khi dùng,

ch ng h n nh trong nh ng câu h i 8 ki n c a con t t hay không t t nào Đi u gì đã x y ra

tr c khi con đánh b n Sau đó thì đi u gì s x y ra

Đ lũ tr suy nghĩ v nh ng câu h i đó hãy s d ng các t khóa này và c nh ng t khác n a đi u thú v s x y ra Thay vì b đi mà trong lòng gi n d , b t l c, bu n chán, ho c b áp đ o, các em s

c m th y đ c trao quy n t quy t và d ch p nh n gi i pháp h n Theo k t qu nghiên c u c a tôi, tr em có xu h ng s n sàng th c hi n gi i pháp các em t nghĩ ra h n là nh ng gi i pháp mà cha m cho là t t nh t

V y ph ng pháp gi i quy t v n đ này khác gì v i nh ng ph ng pháp khác mà các b c cha m

có th s d ng đ gi i quy t r c r i x y ra v i con mình? Hãy tr l i v i tình hu ng các cô con gái đang gi n d c a Julia, và gi s nh ch s d ng đi u mà các nhà tâm lý h c g i là kh ng đ nh quy n l c tôi thì g i đ n gi n là ph ng pháp quy n l c Có th ch s nói Đ a ch đ t sét đ y đây cho m N u hai con không nh ng nhau, m s c t đi và s ch ng đ a nào có đ t sét h t

Ho c M không mu n nghe các con to ti ng v i nhau chút nào n a Patricia Không đ c ích k

nh v y Các bi n pháp nh quát m ng, ra l nh, t ch thu nh ng gì lũ tr mu n, ho c th m chí bi n

pháp cách ly c l , có th mang l i k t qu mong mu n là d ng tr n chi n l i, ch làm hài lòng các

b c cha m trong m t th i gian r t ng n

Đ y là vì ph ng pháp quy n l c đã b qua m t ph n c c kỳ quan tr ng trong b c tranh b n thân lũ tr Các em c m th y th nào? Ch c ch n chúng v n gi n d và chán n n nh l’c tr n chi n

m i b t đ u Không ch v y, các em còn không h c đ c cách t mình gi i quy t v n đ và đi u này r t d đ ng nghĩa v i vi c khi th i gian cách ly đã h t, các em l i cãi nhau v b đ ch i đ t sét

Và ngày hôm sau, các em s r t d cãi nhau v m t th khác M t đi u nguy hi m khác trong

ph ng pháp quy n l c là d n d n, các em s c m th y b ch ng nhi u đ n m c tr nên lãnh

đ m ho c h n h c, và có th s trút s chán n n đó lên đ u b n bè

Các cách khác mà Julia có th s d ng là ph ng pháp g i ý và ph ng pháp gi i thích theo thu t ng c a tôi N u Julia s d ng ph ng pháp g i ý ch s b o v i các con đi u gì nên làm

ch không ph i là đi u gì không nên làm Ch ng h n, có th ch s nói Con nên h i xin th mà con

mu n ho c Con nên chia s đ ch i c a mình N u s d ng ph ng pháp gi i thích ch s nói:

N u hai con không h c cách chia s , s không có ai ch i v i các con n a, và các con s không có ai làm b n c Ph ng pháp này ho t đ ng trên c s gi s r ng lũ tr hi u đ c hành vi c a mình

có tác đ ng nh th nào và ít khi th c hi n nh ng hành vi làm t n th ng b n thân cũng nh

ng i khác Theo ph ng pháp gi i thích, Julia có th áp d ng thông đi p m v n đ c s d ng

r t r ng rãi, ch ng h n nh M r t b c vì các con c cãi nhau nh th

Trong khi hai ph ng pháp g i ý và gi i thích t ra có hi u qu tích c c h n so v i ph ng pháp quy n l c, các b c cha m s d ng c ba ph ng pháp này v n còn nghĩ cho con mình Thay vì yêu

c u các con t mình gi i quy t v n đ , h đ c tho i m t chi u Nh ng ng i này đang b o, ch không ph i đang trò chuy n v i con mình, và r t có kh năng là các em đã b ngoài tai nh ng l i

g i ý, gi i thích c a cha m ( n n a, cu i cùng các b c cha m s cáu ti t lên b i vì con h không nghe l i đi u này d n t i k t c c là không bên nào đ t đ c gì c

Trên th c t trong ba ph ng pháp này không có ph ng pháp nào khích l cha m nh n ra hay

hi u đ c c m giác c a con mình ch’ng cũng không ch’ tr ng đ n c m giác c a ph huynh khi h

v p ph i nh ng tình hu ng căng th ng x y ra v i con h

S d ng k thu t trò chuy n nh m t ph ng pháp gi i quy t v n đ - ph ng pháp mà Julia đã

áp d ng v i hai cô con gái - s gi i quy t đ c c mong mu n l n kh năng d b t n th ng c a cha m và con cái K t qu s là c hai bên cùng gi i quy t đ c v n đ

Julia bi t đi u này Ch là m t ph huynh bi t suy nghĩ

B n ch t c a m t ph huynh bi t suy nghĩ là ch đ ng, ch không ph i th đ ng Dù con b n có

v ng ph i r c r i v i anh ch em, b n h c, b n bè hay v i chính b n, m t ph huynh bi t suy nghĩ

ph i cân nh c các tr ng h p, quy t đ nh xem ph i ph n ng th nào và gi’p lũ tr xác đ nh đ c

c n ph i nghĩ th nào, ch không ph i là nghĩ cái gì đ t đó các em có th t mình gi i quy t v n

đ

Bây gi hãy xét tr ng h p ba đ a tr năm tu i đ u mu n s d ng m t món đ ch i r t h p d n

Lenny nói v i em trai Đ a cho anh cái tàu ho ! Nó là c a anh và gi đ n l t anh ch i Khi c u

em t ch i, Lenny gi t l y món đ ch i và r i phòng

Sonja h i xin ch gái đ đ c ch i b’p bê m t lúc Khi b ch t ch i, Sonja gi n d i b đi

Anthony xin em trai cho ch i v i chi c xe t i m t lúc Khi em t ch i, c u bé h i T i sao l i không

đ c

C u em tr l i Em c n nó em đang d p m t đám cháy

Anthony đáp l i Anh có th giúp em m t tay Đ anh đi ki m cái vòi và chúng ta s cùng nhau d p

l a

V y Athony khác v i Lenny và Sonja đi m nào? Lenny ph n ng v i th t v ng b ng cách hành

đ ng trong tr ng h p này là c p l y đ ch i Sonja m o mu i đ a ra đ ngh đ c ch i v i con búp bê m t lúc khi b t ch i cô bé đã t b và rút lui

Anthony không làm v y Khi nh n ra r ng gi i pháp th nh t c a mình không phát huy hi u qu ,

c u v n d ng ti p gi i pháp th hai Trong khi Anthony có th nghĩ đ n vi c đánh c u em và c p

l y món đ ch i thì c u bé đã không làm th Ý th c thông c m c a c u bé đã không cho phép c u làm nh v y Thay vào đó c u tìm nhi u cách th ng l ng đ đ t đ c đi u mình mu n mà không làm t n th ng c mình l n em trai C u bé có kh năng cân nh c đ n mong mu n c a c hai

Athony là m t đ a tr bi t suy nghĩ

T t c m i tr em đ u có th h c suy nghĩ theo cách c a Anthony Kh năng gi i quy t r c r i không ch tác đ ng lâu dài đ n hành đ ng hi n t i c a tr em mà nh k t qu nghiên c u c a tôi,

nó còn nh h ng sâu s c đ n nh ng hành đ ng trong t ng lai c a các em, ch ng h n nh ch ng

l i áp l c đ ng đ ng đ không tham gia vào nh ng hành vi có h i nh th ma tuý r u, tình d c không an toàn và b o l c

Và đi xa h n n a đ a tr bi t suy nghĩ s có nhi u kh năng tr thành ph huynh bi t suy nghĩ Khi vi t cu n Cha m gi i, con thông minh (Thinking Parent, Thinking Child), m c đích c a tôi là

gi i thi u tóm l c nh ng r c r i th ng ngày đ y thách th c mà các b c cha m và con cái t lúc chu n b đi h c cho đ n tu i v thành niên ph i đ i m t cũng nh nh ng công c th c hành

đ bi n các r c r i đó thành gi i pháp

Cu n sách đ c s p x p theo ch đ M i ch ng t p trung vào m t v n đ riêng ch ng h n nh

gi n d , xâm ph m ho c thông c m v i nh ng ví d minh h a cho t ng v n đ Cách t ch c này cho phép b n xem xét t ng đ tài theo nhi u khía c nh khác nhau

Trong cu n sách này, b n s h c đ c cách d y con mình k năng đ a ra quy t đ nh đ’ng đ n,

đ ng th i t do s d ng các k năng đó B n s h c đ c cách h ng d n con thay đ i hành vi

ho c tr nên b t d d n h n b t r t rè h n b t s hãi h n bi t h p tác và thông c m h n có kh năng thích nghi cũng nh đ i m t v i nh ng chán n n, th t v ng trong cu c s ng B n cũng s th y

các k năng gi i quy t mâu thu n h tr con b n trong vi c h c hành nh th nào Và, b n s th y con mình ngày càng bi t c m thông th t s Nh ph ng pháp gi i quy t v n đ , tr em s b t đ u

hi u r ng cha m ch’ng cũng nh y c m

M t s ch ng s khuy n khích b n dùng chính hành vi c a mình làm g ng cho con cái Ch’ng s

đ t ra cho b n nh ng câu h i mang tính g i ý: Ph t cách ly th t s có l i nh th nào Đánh đòn là gi’p đ hay làm đau con Ch’ng ta s làm gì khi tôi nghĩ m t đ ng v v n đ nào đó còn v /ch ng tôi l i nghĩ m t n o? Tôi có c n ph i h c cách l ng nghe không? Tôi làm chuy n này th nào? Tôi

ph i nói gì v i con tôi khi tôi không gi l i h a?

Khi s d ng cu n sách này, b n không ch có đ t tin đ x lý nh ng r c r i th ng ngày mà còn

h c đ c cách làm th nào đ hàng ngày cho con cái ti p xúc v i k thu t trò chuy n gi i quy t v n

đ Và b n cũng đ c đ m b o r ng, con b n s có nh ng công c c n thi t đ đ i di n v i cu c

đ i, không ch trong hôm nay mà còn trong năm t i, m i năm t i và đ n t n l’c tr ng thành Ngay c khi đã bi t ch ng trình )CPS c a tôi trong nh ng cu n sách tr c, b n cũng v n s th y

r ng Cha m gi i, con thông minh là m t ngu n tham kh o vô giá mà l i d s d ng khi r c r i x y

ra và ch c ch n chúng s x y ra

M c d‘ tôi hoàn toàn tin t ng r ng ph ng pháp c a mình h u ích và hi u qu , tôi v n không bao

gi ph nh n hoàn toàn b t c m t k thu t nuôi d y con cái nào Ch ng h n, tôi s không bao gi khuyên b n đ ng quát m ng con cái hay đ ng th hi n mình gi n d Làm v y s ch ng t nhiên chút nào T t c ch’ng ta đ u ph i b c l c m xúc c a mình và lũ tr ph i h c cách đ i m t v i

th c t đó Tuy nhiên n u nh b n luôn luôn ho c g n nh l’c nào cũng ph n ng b ng cách n i

gi n và tr ng ph t con b n m i khi ch’ng làm đi u gì đó trái ý các em s r t khó mà tr nên t l p,

bi t suy nghĩ Trong khi không h b o các b n c n ph i làm gì tôi mang đ n cho b n nh ng cách nhìn m i v v n đ đ giúp b n quy t đ nh xem đi u gì là t t nh t cho b n thân và gia đình

Tháng năm nhà nghiên c u Irving Sigel thu c Đ i h c Princeton đã nói v i tôi M i khi

ng i ta d y tr em đi u đã khám phá cho riêng mình đ a tr s không còn phát minh ra đi u đó

đ c n a, và do v y nó cũng hoàn toàn ch ng hi u gì v đi u đó c Tôi hy v ng cu n sách này s giúp b n t o c h i cho con khám phá đ c cách tìm tòi và hi u rõ v th gi i c a chính b n thân mình

Và li u m t đ a tr còn có th h c cách nghĩ này đâu t t h n nhà? Theo Bonnie Aberson, nhà tâm th n h c và tâm lý tr ng h c đã th c hi n ch ng trình )CPS h n năm Tr em nên bi t

nh ng tình hu ng khó khăn trong các môi tr ng khác, dù ph c t p đ n m c nào, v n có th gi i quy t đ c trong gia đình t m n i m i ng i đ c l ng nghe, ch p nh n Chính m i giao ti p

c i m mang tính ch p thu n, mà ICPS c ng c , s gi’p tăng c ng m i quan h và c m giác đ c trao quy n s góp ph n gi i quy t m i v n đ

Không bao gi là quá mu n đ b t đ u nh ng cũng không bao gi là quá s m c

Đi u chúng ta s th t s nói v i con em ch’ng ta là B m quan tâm đ n c m giác c a con, suy nghĩ c a con, và b m mu n con cũng quan tâm n a Ch’ng ta cũng s kh ng đ nh B m tin con s quy t đ nh đ’ng Sau khi th ph ng pháp gi i quy t v n đ mô t trong cu n Cha m gi i, con thông minh, tôi tin r ng b n s c m th y an toàn khi đ t ni m tin đó

PH N 1 X lý c m giác

Đ a tr nào có kh năng ki m soát cu c đ i

s không đ cho cu c đ i ki m soát l i chính mình

M t hôm nào đó ngay khi cô con gái v a t tr ng tr v nhà, b n có th bi t đi u kỳ di u nào đó

đã đ n v i con mình nh đ c đ c ni m h nh phúc trong ánh m t trong b c chân, th m chí trong dáng đi u c a cô bé Cô bé vui s ng đ n m c g n nh không th t đ c nên l i khi nói v i

m M còn nh b n báo cáo sách mà con ph i vi t không? Hôm nay cô giáo tr bài và cho con

đi m cao nhé Con đ c đi m

Ni m vui nh th th ng r t d lan t ng i này sang ng i khác B n bi t cách ph i tr l i th nào Th t là tuy t v i! M m ng cho con đ y

Vào ngày th ng, c m giác c a con gái b n khó nh n bi t h n Cô bé nhìn e dè và không nói gì nhi u B n không bi t ph i h i th nào đ giúp con mình c i m h n th m chí còn không bi t là cô

bé có mu n nói chuy n hay không N u b n thúc ép, có th con b n s th t v ng và khép mình h n

M t hôm, con b n v nhà trong tình tr ng c c kỳ t i t Khi đ c h i, cô bé tr l i b ng gi ng y u

t đ n m c g n nh không nghe th y gì Jamie b o r ng b n y không mu n ch i thân v i con

n a B n s ph i nói gì? Làm th nào đ giúp con b n c m th y h n

C m giác không ch có t t c m i ng i mà còn hi n h u t l’c ng i ta m i sinh ra Ch c n quan sát m t đ a tr s sinh đang đ c cho ăn và đ ý theo dõi, ta có th th y nh ng di n bi n

c m x’c trên g ng m t bé, ta s bi t khi đ a bé gi n d , chán n n, ng c nhiên, th a mãn hay sung

c m th y th nào khi m t đi u tuy t v i x y ra, ch ng h n nh đ c thăng ti n trong công vi c?

B n c m th y th nào khi b n mu n m t đi u gì đó ho c nghĩ r ng đi u gì đó s x y ra nh ng nó l i không x y ra? B n có n i nóng, c m th y th t v ng và bu n chán? B n có đ l i cho ng i khác, b

cu c hay tìm cách c i thi n tình hình?

Khi đã xác đ nh đ c c m giác và ph n ng c a chính mình đ i v i nh ng vi c nh v y, b n có th gi’p con xác đ nh c m giác và ph n ng c a bé Tr em h c h i v c m giác t chúng ta Ch ng h n, khi c m th y h nh phúc ho c nhìn th y con mình h nh phúc hay bu n bã, chúng ta g i tên chính

xác c a c m giác (ôm nay trông con th t h nh ph’c T i sao trông con bu n v y D n d n, tr

em s h c đ c cách s d ng đ’ng t di n t t ng c m giác bên trong

G i tên c m xúc là m t công c h u hi u Khi mô t đ c c m giác c a chính mình, tr em c m th y mình ki m soát b n thân và th gi i riêng t t h n Đ y là lý do t i sao ng i ta l i c n ph i giúp tr

em nh n bi t đ c đ y đ cung b c c m x’c Khi đ c h i v c m giác, nhi u tr s d ng nh ng t

ng nh t t kinh kh ng x u t i t ho c kinh hoàng R t ít em tr l i h nh ph’c t hào bu n chán th t v ng s hãi Xác đ nh đ c t ng mô t c m giác không ch giúp tr

hi u rõ h n các em đang c m th y th nào, mà nó còn có th quy t đ nh xem các em c n ph i làm

gì ti p theo Khi c m th y bu n chán, tr có th s hành đ ng khác so v i khi c m th y th t v ng

N u ch nghĩ r ng mình c m th y t i t kinh kh ng ho c kh ng khi p đ a tr s không th nào đ a ra đ c quy t đ nh rõ ràng v b c ph i làm ti p theo

Bên c nh vi c giúp tr h c cách đ t tên và nh n bi t c m giác cũng c n ph i giúp các em c m th y tho i mái khi th hi n c m xúc c a mình Khi ti n hành nghiên c u v tr em, tôi nh n th y r ng

th i đi m tr (g m c bé trai và bé gái) c m th y tho i mái, các em s thích nói v m i lo i c m xúc

c a mình, k c nh ng c m xúc không th t s t t đ p

Khi tr tr thành ng i gi i quy t r c r i gi i, các em s có kh năng t duy v nh ng h l y có th

x y ra khi th hi n suy nghĩ và c m giác c a chính mình L’c đó các em quy t đ nh đ c vi c k t

h p suy nghĩ và c m giác đó v i nh ng y u t khác có đ an toàn hay không ch ng h n nh các

em trò chuy n v i b n bè v m t n i s hãi mà không ph i lo r ng cu c trò chuy n s quay l i ám

nh các em Đi u này mang đ n cho các em ý th c v s c m nh, b i vì nó đã gi’p các em quy t

đ nh đi u gì s nói v i ng i khác và đi u gì s đ c gi l i trong lòng

Các ch ng mà b n s đ c trong Ph n I s minh h a nh ng ph ng pháp gi’p con b n đ i di n

v i c m giác đôi khi r t khó di n đ t đ c bi t là em trai nh th t v ng, v m ng, bu n chán, s hãi và nh ng c m giác nhi u khi r t khó ki m soát nh gi n d Tôi cũng s đi sâu khám phá

nh ng c m giác khó n m b t h n đôi khi tr thành mãn tính nh căng th ng và lo l ng dù chúng

b t ngu n t vi c đ n tr ng l p m i, làm bài thi, nh ng áp l c c m xúc có th nh h ng đ n

vi c h c hành, ho c vi c ph i đ i m t v i nh ng tình hu ng không th ki m soát đ c, ch ng h n

nh m t căn b nh mãn tính đe d a tính m ng ai đó trong gia đình Cu i cùng, tôi s xem xét các

c m giác mang tính tàn phá nh c m giác m t mát khi m t ng i b n chuy n đi con v t c ng b

ch t, ho c m t thành viên yêu d u trong gia đình qua đ i

B n cũng s th y vi c h c cách v t qua nh ng hoàn c nh khó khăn nh th s giúp con b n thành

ng i bi t quan tâm, thông c m đ hi u và ch p nh n c m xúc c a chính mình Các em cũng s

hi u r ng mình có th ki m soát nh ng c m x’c đó Đi u này giúp tr có c m giác đang ki m soát

cu c s ng c a mình đ ng nghĩa v i vi c các em s d n b t b đ ng tr c cu c s ng

1 Gi n d

Ôi, nh ng c n tam bành

B n cùng c u con trai ba tu i v a b c vào c a hàng rau qu thì c u bé nhìn th y m t h p ngũ c c

lo i yêu thích Con b n v i l y cái h p và nhìn thèm thu ng nh ng b n không mu n mua b i vì món đó quá ng t, và b n ch n m t lo i khác ít đ ng h n C u bé gi n d kéo ghì l y chi c xe đ y

C n gi n d ngày càng tăng c u bé đ p chân đ p tay, m t đ l ng, và b n c m th y nôn nao kinh

kh ng lõm th ng v C u bé l i s p s a n i c n tam bành m t l n n a C n tam bành luôn xu t

hi n vào nh ng th i đi m t i t nh t có th

Bây gi , con trai b n đang gào khóc và b n ph i v ch ra nh ng vi c c n làm ngay

B n có th van xin con đ ng khóc n a nh ng ch c ch n c u bé s không nghe B n có th không

đ a c u bé đ n sân ch i khi xong vi c nh đã h a nh ng đi u này cũng ch ng làm nó b n tâm

B n có th l đi và hy v ng m i vi c đâu s vào đ y nh ng b n bi t k t qu s không nh v y B n

có th nh ng b và cho cái h p vào xe đ y nh ng b n không mu n con mình l n lên v i ý nghĩ

c khóc th t l c là đ t đ c đi u mong mu n B n có th n i gi n tr l i cao gi ng, gi t cái h p

kh i tay con nh ng làm sao b n có th kỳ v ng con mình h c đ c cách ki m soát c m xúc trong khi chính b n không làm đ c đi u đó

( n n a, trong các kh năng trên không m t kh năng nào t ra h p lý hay hi u qu Ch ng có

ph ng pháp x lý gi n d nào hoàn h o c Tuy nhiên, v n có cách đ ch ng l i nh ng c n tam bành Đó là không cho ch’ng c h i xu t hi n

B n có th th c hi n đi u này b ng cách ch i trò gi ng và khác v i con mình

M t bu i chi u, khi b n và con c m th y th t s tho i mái và vui v v i nhau, hãy b o con quan sát các đ ng tác c a cánh tay b n Tr c h t, hãy dang r ng cánh tay và t o thành các vòng tròn l n Sau đó hãy v tay th t l n r i h i con Các đ ng tác m v a làm gi ng nhau hay khác nhau Khi con b n tr l i Khác hãy nghĩ ra hai đ ng tác khác nhau mà b n có th dùng chân t o ra đ

bé tr l i đ’ng m t l n n a Sau đó b n b o con hãy d‘ng c th làm hai đ ng tác và h i b n xem hai đ ng tác đó gi ng hay khác nhau

B n cũng có th ch i trò này ngoài sân ch i B n có th nói (ãy nhìn vào hai b n kia nhé Áo các b n đó màu gi ng nhau hay khác nhau

Trò ch i này cũng áp d ng đ c khi xem tivi, lái xe ho c đi b đ n nhà b n bè, nó có m c đích c a trò ch i là d y tr bi t phân bi t t gi ng và t khác

V y đi u này liên quan gì đ n nh ng c n gi n d ? L n sau khi b n đ n c a hàng ho c đang đâu

đó và c m nh n đ c c n tam bành c a con s p n ra, b n có th nh nhàng b o tr Ch’ng ta hãy

ch i trò gi ng và khác nhé Con có th nghĩ ra m t cách khác đ nói cho m bi t con đang c m

th y th nào ngay l’c này đ c không

M t em bé ba tu i đã ng ng khóc ngay khi m bé đ t câu h i nói trên Bé nh l i trò ch i đã t ng

th c hi n v i m , nho n mi ng c i và nói Có ch , con có th dùng tay v hình tròn đ y C n tam bành ch còn là dĩ vãng

M t đ a tr khác, b n tu i đang s p s a gào khóc trên sân ch i thì đ c m h i Con có th nghĩ

ra m t cách khác đ nói cho m bi t con đang c m th y th nào không

Cô bé nh n ra t khác, d ng khóc c i g ng g o m t lúc r i d u xu ng M t cô bé năm tu i đang gào lên đòi kem b ng ng ng khóc khi m đ t ra câu h i nh trên ngây ngô nói Nh ng kem s giúp con l n lên Ng i m không th nào nh n đ c c i T p trung m i quy t tâm đ không

ph i nh ng b , cu i c‘ng cô đã gi đ c th c a mình Ch vài ph’t đ a tr v a gào khóc m ĩ đã chuy n ngay sang c i vui

"Con có th nghĩ ra m t cách khác đ nói cho m bi t con đang c m th y th nào không

Hãy bi n nh ng c n tam bành thành c h i đ d y con bi t r ng nó đ c và có th l a ch n m t trong s r t nhi u kh năng đ th hi n c m giác c a mình B ng cách đó c hai m con s ki m soát đ c c m xúc c a mình t t h n

Ch i b i m ĩ

M t hôm, bé Darren tám tu i đi h c v v i v m t r u rĩ Bé nói Con đánh nhau v i m t đ a trên

xe buýt Con ghét nó l m Nó là đ nói d i kh n n n Rosemary m c u bé ch a bao gi nghe bé nói nh ng t nh th c , và m c dù r t thông c m v i tâm tr ng con trai l’c đó ch v n ngay l p

t c yêu c u con không bao gi đ c nói năng nh th n a

M t lúc sau, khi bé nói chuy n đi n tho i v i b n, ch nghe bé nói Cô giáo d y toán c a t là đ chó

Darren ch c t ngang câu chuy n c a c u bé Không bao gi đ c nói năng nh th n a Đi v phòng Bé s p cánh c a m nh đ n n i t ng nh ngôi nhà rung lên

T i hôm đó khi Rosemary h i c u bé v bài t p khoa h c nhà, bé tr l i Con không bi t cái quái

gì đang di n ra l p h c đó n a

Rosemary hoàn toàn choáng váng Chuy n gì đang x y ra v i con mình v y Bé ch a t ng nói chuy n nh th bao gi Ch bi t ch c m t đi u r ng tr ph i ti p xúc r t nhi u v i các câu ch i th trong bài hát, phim nh, th m chí c trên ti vi Nh ng t i sao bé l i đ t nhiên phát ra nh ng t

ch ng tai đ n th ?

Ch yêu c u con ng ng l i, gi i thích r ng ch không thích nghe nh ng l i nh v y chút nào C u bé

tr l i Nh ng m i ng i đ u nói nh v y c Sau đó ch gi i thích r ng nh ng t t c tĩu s làm cho m t s ng i c m th y khó ch u C u bé đáp B n c a con không th y th Và khi ch h i con xem t i sao l i dùng nh ng t thô l nh v y, c u bé nhún vai tr l i Vì ki u nó ph i th

Rosemary đành bó tay Ch có th làm đ c gì bây gi ?

Rosemary c nghĩ xem li u có đi u gì đang làm c u bé khó ch u không mà ph i d‘ng đ n th ngôn

ng khó nghe v y Ch i th có th là h u qu c a m t r c r i trong th c t , ch không ph i là b n

ch t c a tr Ch ng h n bé Jerome m i tu i v n h c r t gi i toán b ng nhiên không n m đ c môn phân s và do đó c m th y r t th t v ng Vì t cao nên không ch u nh ng i khác gi ng h ,

em b t đ u tr t các kỳ thi toán C u bé b t đ u ch i th đ c bi t là trong các câu chuy n v nhà

tr ng Đây là m t cách đ em th hi n s cáu gi n c a mình Khi b m phát hi n ra nguyên nhân

d n t i r c r i c a Jerome, h s p x p cho em đ c ph đ o v môn phân s , nh đó không ch nâng th h ng c a em lên mà còn giúp em ch m d t vi c ch i th

M c dù v y, nh ng đ a tr nh Darren nhi u l n ch i b y và tr nên ngang b ng khi các em g p

cú s c nào đó N u nghi ng có v n đ đang khi n con mình ch i b y, b n có th h i:

Con nghĩ m s c m th y th nào khi nghe con nói nh th

Con có th nghĩ ra cách khác đ nói cho m [ho c b n bè] bi t con đang c m th y th nào không Khi đ c h i nh ng câu này, Darren ng c nhiên đ n m c không còn ch i b y n a C u bé cũng b t

d th nào, và ch không th che gi u đ c c m xúc c a mình

Nh ng ch cũng bi t r ng Paul đang r t gi n d , và ch không mu n v nh không nh n th y c m giác c a con trai Ch bi t không nên đ kho nh kh c này trôi qua mà không nói đi u gì Nh ng ch nên nói gì đ tình hình tr nên t t đ p h n ch không ph i là đ thêm d u vào l a?

N u ch nói M không h ghét con có th c u bé s không nghe và d‘ có nghe đi n a thì c u cũng không quan tâm b i vì lúc này l a gi n đang che m m t c u

N u ch tìm lý do gi i thích t i sao vi c h c cách ch u trách nhi m l i đóng vai trò quan tr ng trong quá trình tr ng thành c a con ng i, có th c u bé cũng không nghe b i vì lúc này c u không

mu n nghe v nghĩa v hay lý l logic

Ch có th nói M bi t con n i gi n b i vì không ph i lúc nào ng i ta cũng làm đ c đi u mình

mu n Cách này t t h n b i vì nó giúp Paul bi t r ng m hi u bé đang gi n nh th nào Nh ng không ph i vì th mà c u bé b t th t v ng và b i r i h n

Đây là cách tôi khuyên b n nên dùng khi tình hu ng này x y ra Hãy h i con Con nghĩ m c m

th y th nào khi con nói v i m nh th

Paul r t ng c nhiên khi m Fran h i c u bé câu này C u bé đã liên t c nghĩ xem m s c m th y th nào tr c các hành đ ng c a c u Nh ng vì v n còn đang r t gi n, c u bé ch nhún vai nói: Con không bi t

Và Fran h i ti p Con có th nghĩ ra cách khác đ nói cho m bi t con đang c m th y th nào đ c không V n đang gi n, Paul b ra ngoài Nh ng khi nh l i cái nhìn đau kh trên g ng m t m ,

c u bé quay l i, xin l i và nói v i m r ng c u không h c tình làm th

Gi đây khi c Fran và Paul đ u đã bình th ng tr l i, Fran có th gi i quy t v n đ đã khi n con trai ch n i gi n Ch có th h i Con nghĩ c n ph i làm gì đ hoàn thành bài t p v nhà đ’ng h n Paul không th nào tr l i đ c câu h i này, b i vì c u ch a g p ph i tr ng h p nh th bao gi ;

và c u bé c n suy nghĩ Cu i c‘ng Paul nói L ra con nên làm bài t p tr c r i m i đi ch i v i

b n

Khi b n h i con nh ng câu h i nh th , bé s hi u r ng v n đ không ph i là c m giác c a bé, mà

là cách bé th hi n ra c m giác đó Cu i c‘ng Paul cũng đánh giá đ c cách th hi n c n gi n c a

bé khi n ng i khác đau lòng ra sao Bé cũng h c đ c cách nghĩ v vi c ng i khác s ph n ng

tr c c m giác c a mình th nào Khi c m th y gi n d , bé tìm ra nh ng cách th hi n khác nhau Chúng ta m ng m con cái nhi u bao nhiêu thì con cái s nói h n ho c mu n nói h n v i chúng

Có th đàn ông đ n t Sao H a và ph n đ n t Sao Kim nh ng tr em đ c bi t là các em còn bé,

th ng cho r ng mình thu c v hành tinh c a riêng các em

Hãy cùng theo dõi vài ví d c a tôi M t bu i sáng khi b c vào l p h c m u giáo và nhìn th y m t

em bé trông r t vui v hăng hái tôi bèn lên ti ng chào Chào bé

C u bé tr l i Cháu không ph i là Bé Cháu là Richard

L n khác tôi đang đ ng đ i taxi bên ngoài ga Penn (thành ph New York thì nghe đ c gia đình

đ ng sau l ng nói chuy n v vi c h đã đi du l ch t Boston đ n thác Niagara và v a đ n New York Tôi mm c i nói Các b n đi ch i đ c nhi u th t đ y

Cô bé sáu tu i c a gia đình đó quay l i ch nh tôi B n cháu không đi ch i b n cháu ch đi tham quan thôi Cô bé nói b ng gi ng r t nghiêm ch nh, th hi n hoàn h o s c th trong ngôn t mà

tr em có th có đ c

Ít nh t thì có v nh tr em s d ng t ng c th h n đ ng th i có cách nhìn th gi i khác chúng

ta Có l đó là lý do t i sao ch’ng ta th ng ra s c gi i thích tr c n ph i làm cái gì và t i sao ph i làm th , r i sau đó l i cáu điên lên vì ch’ng không ch u làm theo ý mình Đi u chúng ta th ng không nh n ra là có th tr em th t s không hi u ch’ng ta đang yêu c u các em cái gì

Đây là ví d v vi c cha m có th hi u l m hành vi c a tr : Bé Eli b n tu i gi n d ném chi c c c

t trên bàn xu ng sàn vì bé mu n xem ti vi trong khi m l i b t bé ph i ng i yên bàn Khi chi c

c c v tan tành, m b t bé v phòng quát lên Không bao gi đ c làm nh th n a! Con không

th su t ngày đ p đ nh v y đ c! Con c tình làm th và m r t b c v i con Con hi u không

S hãi và vâng l i Eli nói Vâng Ng i m hài lòng khi th y con đã n m đ c bài h c

Nh ng th c t có ph i v y không?

Khi nghĩ v tình hu ng này, tôi không ch c là nh v y Theo tôi d ng nh trên th c t , m t trong

ba đi u sau đây có th đã x y ra:

Eli đã h c đ c bài h c đó vì v y bé s không ném đ đ c đi n a khi không đ t đ c m c đích Eli không h nghe l i m d y;

Eli không th t s hi u nh ng gì m bé đang c g ng truy n đ t

Tr ng h p đ u tiên không ch c ch n l m M t m nh l nh mang tính đe d a không th làm tr thay đ i hành vi nhanh đ n th Tr ng h p th hai có v kh dĩ h n Eli không thích b m ng nên

có th bé s không nghe nh ng l i quát m ng c a m

Nh ng ph ng án kh thi nh t là ph ng án th ba H u h t tr em b n tu i đ u không phân bi t

đ c ý nghĩa th c t c a đi u đang x y ra Vì v y, hoàn toàn có kh năng Eli không hi u đ c t i sao đ p v m t cái c c l i nghiêm tr ng đ n th Gi ng nh nhi u tr em khác cùng l a tu i, có th

bé s nghĩ r ng n u bé đang bê m t khay đ ng c c và vô tình va vào ai đó làm v c năm cái c c thì t i s n ng h n nhi u so v i vi c c tình ném v m t cái c c trong lúc gi n d T i sao? B i vì năm bao gi cũng l n h n m t

V n đ t ng t cũng x y ra v i bé Megan b n tu i khi bé gi t đ t sét c a b n b i vì Julie có nhi u

h n con Trên th c t , c hai cô bé đ u có l ng đ t sét b ng nhau Nh ng Julie đã cán d t ch đ t sét ra đ n n hình m t chi c bánh, vì th nên trông nó có v to h n Đ i v i Megan thì có v nh bé

đã b l a

L n t i khi h i bé Con đã hi u ch a b n hãy cân nh c đ n kh năng có th bé ch a hi u, m c d‘ bé nói là đã hi u

Nhà tâm lý h c Jean Piaget đã ti n hành nhi u cu c th nghi m v i con mình, t đó r’t ra đ c

m t s trò ch i có th gi’p ch’ng ta đánh giá đ c tr em nghĩ nh th nào v khái ni m h n và kém và t i sao chúng ta l i không hi u đ c nhau m i khi c m th y gi n d

Hãy x p m i đ ng xu thành hàng đ ng này cách đ ng kia m t quãng nh Sau đó x p ti p m i

đ ng khác xu ng bên d i hàng xu ban đ u Hãy h i con b n (ai hàng đ ng xu này có s l ng

b ng nhau hay hàng nào có nhi u h n

Ch c ch n là bé s tr l i chính xác B ng nhau

Bây gi trong l’c bé đang ch i hãy x p hàng d i sao cho nh ng đ ng xu n m sát nhau h n và

h i (ai hàng đ ng xu này có s l ng b ng nhau hay hàng nào có nhi u h n

L n này, có th bé tr l i (àng trên có nhi u h n Đ y là vì hàng trên nhìn dài h n Bé t p trung vào nh ng gì bé nhìn th y và vào b ngoài c a m i v t ngay c khi bé nhìn th y r ng b n ch ng

b b t đi đ ng xu nào t hàng d i c Đ giúp con mình th y đ c đi u gì đang th t s di n ra, hãy đ bé t mình x p nh ng đ ng xu hàng d i sát vào nhau sau đó b n h i bé xem s đ ng xu

có b b t đi hay đ c thêm vào hay không Ngay c nh v y thì có th ph i đ n t n năm lên sáu hay

b y tu i bé m i hi u đ c r ng hai hàng đ ng xu có s l ng b ng nhau

L n sau, n u con b n nghĩ bé đang b đ i x thi u công b ng trong lúc b n cho bé s đ t sét b ng

v i s đ t sét c a b n bé nh ng m u kia l i trông l n h n b n hãy th cách này Đ a cho bé xem hai c c n c gi ng nhau ch a l ng n c b ng nhau Hãy h i con b n xem có c c nào nhi u h n không, hay hai c c b ng nhau Có th bé s đ a ra đáp án đ’ng B ng nhau Sau đó trong l’c bé đang quan sát hãy rót n c t m t c c sang m t chi c c c khác cao h n nh ng bé h n Có th bé

s nghĩ r ng chi c c c cao h n bé h n ch a nhi u n c h n b i vì nó cao h n Sau đó rót n c

t chi c c c cao tr l i chi c c c ban đ u Lúc này, có th bé s tr l i b ng nhau Gi hãy vo tròn hai c c đ t sét cho th t gi ng nhau Trong l’c bé đang quan sát hãy làm d t m t c c sao cho nó trông có v l n h n M t s tr s hi u ra v n đ nh ng m t s khác ph i l n thêm chút n a m i

hi u đ c

Theo k t qu đi u tra chi ti t tr em có cách nhìn nh n m i vi c khác h n ng i l n N u bi t tr

em có l i suy nghĩ khác ch’ng ta có th lý gi i t t h n hành vi c a các em

2 V m ng và th t v ng

Con tôi ghét th t b i

C u con trai tám tu i và cô con gái m i tu i c a b n đang ch i c v i nhau Khi thua, c u em hét lên Ch ăn gian

B n b o các con nên ch i l i ván khác L n này, con gái b n thua Con th cho em th ng đ y cô

bé nói, làm c u em càng t c điên lên

Ch i b t c trò nào cũng v y, h c c m th y s p thua là cô con gái chín tu i c a b n l i phá h ng luôn trò ch i Đ ng có l’c nào cũng đi u khi n t nh th cô bé hét lên v i b n và ng ng ch i

C u con trai 12 tu i c a b n luôn th y lo mình s là ng i th t b i d‘ đang ch i đánh bài hay

ch i bi đ n m c c u bé không dám tham gia b t c trò ch i nào c

Trong tr ng h p này, b n có r t nhi u đi u đ nói B n có th c g ng th n nhiên và nói L n sau con s th ng thôi có đi u b n không th đ m b o cho đi u này đ c L n sau ch a ch c con b n

đã th ng và l n sau n a cũng v y Khi con b n không còn tin b n n a thì b n chính là ng i th t

b i th m h i

B n có th nói Ngày mai con s quên chuy n này thôi nh ng ch a ch c con b n s quên

B n cũng có th an i con b ng cách nói M r t ti c vì con đã thua M bi t r ng con đang r t

bu n Nh ng nh v y thì cu c nói chuy n gi a hai m con s ch m d t ngay l p t c Khi nói v

c m giác c a con, b n ngăn bé khám phá xem th t b i là gì mà khi n bé có c m giác nh v y Th m chí, có th bé không h c m th y bu n ch’t nào trong cách nghĩ c a bé, th t b i mang ý nghĩa hoàn toàn khác so v i cách nghĩ c a b n

Tr thành ng i th t b i t t là m t tr i nghi m đ tr ng thành Đi u này đòi h i ph i có th i gian Khi tr không thích th t b i thông th ng nguyên nhân là do các em c m giác không hay v

b n thân, ho c các em nghĩ có đi u gì đó không đ’ng Nh l i m t c u bé gi i thích cho tôi v vi c

c u thua c cô em gái Cháu không nghĩ l i thua em mình Trong nhi u tr ng h p tr em g p

v n đ v i c m giác th t b i th ng có nhu c u quá m c v vi c n m quy n ki m soát ho c đ c

Con b n s hi u đ c r ng, ch nó c m th y bu n ho c gi n V y là có b c kh i đ u t t đ p r i

Gi thì b n hãy h i Ch con lúc th ng, l’c thua hay l’c nào cũng th ng

H u nh ch c ch n r ng con b n s th a nh n cô ch ch th nh tho ng m i giành đ c m t tr n

th ng mà thôi B n h i ti p Con có th nói cách khác đ kh i làm cho ch bu n hay gi n không

Nh ng câu h i ki u này giúp con b n hi u đ c khái ni m th ng thua theo nghĩa r ng h n có cân

nh c đ n c m giác c a b n thân l n ng i khác B ng cách này, tr s h c đ c cách tr thành

ng i th t b i t t và ng i th ng cu c t t Khi b n t p trung vào c m giác c a con, bé s hi u và

ch p nh n r ng n u th ng làm ng i ta c m th y d ch u thì thua cũng không làm ng i ta thay

đ i chính mình

Nh W Timothy Gallwey đã vi t trong cu n sách kinh đi n Trò tennis n i t i (The Inner Game of Tennis V c b n, t p trung vào tennis không khác gì so v i vi c t p trung vào th c hi n b t c nhi m v nào và h c cách đón nh n tr ng i trong c nh tranh s t đ ng nâng cao kh năng tìm

ki m l i th c a m i ng i khi g p khó khăn trong cu c đ i Gallwey cũng ch ra r ng giành chi n

th ng trong trò ch i ch là hi n t ng bên ngoài; nó ch ng nh h ng hay thay đ i gì đ n con

ng i bên trong chúng ta

B n cũng nên cho con tham gia m t ho t đ ng mà bé d dàng n m v ng đ bé t tin chính mình

Gi s cô con gái mu n giúp b n làm bánh Nh v y, không nh ng bé h c đ c m t k năng m i

mà còn có kho ng th i gian đ c bi t bên b n

Ph i m t m t th i gian tr m i hi u đ c r ng yêu th ng và chăm sóc ph thu c vào vi c các em

th ng hay thua Cha m nào giúp con c m th y t tin h n s có cách nuôi d y con thành ng i luôn

l c quan v i b n thân và s ng vui v Đi u đó s gi i phóng các em, giúp các em ch còn s t p trung vào ni m vui khi tham gia trò ch i

Nh v y, ch ng ph i h c th t b i cũng quan tr ng nh h c th ng cu c sao?

Con b n có nh t thi t ph i là tâm đi m chú ý hay không?

Con b n mu n tham gia vào đ i bóng r ? Con b n ph n đ u đ có tên trong đ i k ch c a l p đ

đ c tham gia vào bu i hòa nh c c a tr ng? Th t tuy t n u nh ng đi u này là đ’ng Tr em tham gia các ho t đ ng th thao, k ch văn ngh đ u r t có l i Các ho t đ ng có t ch c nói trên s giúp

( c cách ki m soát th i gian đ v a ho t đ ng v a hoàn thành bài t p v nhà

Tuy nhiên đ i v i m t s tr , vi c tr thành s quan tr ng đ n m c làm m nh t c khát v ng

đ c ch i ho c tham gia v i b n bè Các b c cha m th ng b ch trích khi đ t quá n ng v n đ

th ng thua Ch’ng ta ai cũng đã t ng đ c nh ng câu chuy n v các b c cha m quá nhi t tình c

ch y theo đ ng biên, cãi nhau v i hu n luy n viên và b c m tham gia do tranh cãi v các tình

hu ng bóng cũng nh các c’ s’t Nh ng đôi khi áp l c thành tích l i đ n t b n thân tr em

V y, b n s nói th nào n u con mình quá quan tâm đ n chuy n th ng thua hay tr thành ngôi sao? Sau đây là m t s d u hi u:

Bé tr nên chán n n và gi n d i khi m i vi c không x y ra theo đ’ng ý mình

Bé tr v nhà và b căng th ng vì áp l c ph i tr nên xu t s c ho c vì ph n thi quá khó;

Cu c s ng c a bé ngày càng tr nên m t cân b ng do đó bé có ít th i gian và không còn quan tâm

đ n b n bè và/ho c bài h c tr ng;

Bé tuyên b không mu n tham gia m t chút nào vào môn th thao/ho t đ ng đó

Bé c m th y mình th t b i b i vì không đ c nh n vai chính c a v k ch ho c không ghi đ c nhi u đi m nh t trong trò ch i

N u con b n có nh ng bi u hi n nh trên có th b n c n ph i giúp bé nhìn nh n tình hu ng theo

m t ph ng di n r ng l n h n Ch ng h n, n u bé không nh n đ c vai chính c a v k ch, b n có

th nói v i bé nh ng câu đ i lo i nh M i năm n a r i con s quên chuy n này thôi mà Đi u này có th đ’ng có th không đ’ng Nh ng v n đ là nói chuy n v c m giác c a bé trong m i năm t i không th nào gi i quy t đ c c m giác c a bé hi n nay

B n có th an i con r ng tình yêu c a b n dành cho bé không đ i cho d‘ bé có ghi đ c bao nhiêu bàn th ng hay đóng vai gì đi n a nh v y bé không c n ph i tr thành ngôi sao hay ng i xu t

s c nh t Đi u này r t quan tr ng, b i vì có th bé đang khao khát s ch’ ý mà bé nghĩ mình đang thi u Ho c bé c m th y em trai mình đ c m i ng i chú ý, khen ng i nhi u h n vì gi i h n bé trong m t ho t đ ng nào đó (o c có th bé ghen t v i m t b n cùng l p đ c m t mình bi u di n trong bu i hòa nh c toàn tr ng b i vì theo bé, b n đó n i ti ng h n

Nh ng đ y cũng ch m i là b c đ u tiên

Đi u b n có th làm ti p theo là giúp tr ch quan tâm đ n ni m vui mà thôi Khi bé Tim chín tu i không giành đ c m t v trí trong đ i hình xu t phát c a đ i bóng đá ki u M do hu n luy n viên

b o r ng c u quá bé, Tim không h mu n tham gia chút nào n a Tr c h t, b Tim an i bé r ng

vi c không giành đ c v trí xu t phát không ph i là l i c a Tim sau đó h i bé V y con còn ch i

t t môn nào mà con thích n a không

Sau cu c trò chuy n này, Tim phát hi n ra r ng bé còn gi i c bóng đá n a Bé còn phát hi n ra mình th t s yêu thích môn th thao này bé r t thích đ c ch y kh p sân và đá bóng Và vì t

th y hài lòng v i b n thân trên sân, bé r t d k t thêm b n m i Tim nhanh chóng nh n ra r ng chia s ni m vui cùng b n bè quan tr ng h n nhi u so v i vi c tr thành ngôi sao

B t k con b n làm gì, hãy giúp bé c g ng làm h t s c mình Nh ng b n cũng nên gi’p con suy nghĩ v ph n th ng th c th trong m i ho t đ ng mà bé tham gia

Ch m d t mè nheo

Còn gì khó chu h n là ph i nghe con cái mè nheo? Ngay khi v a bi t nói, tr đã hi u r ng chúng có

th mè nheo khi không có đ c đi u mình mu n, ho c có nh ng không đ’ng th i gian, ho c khi

m i vi c không x y ra theo ý ch’ng Khi đã bám r sâu, thói quen này r t khó thay đ i

Đ i v i nhi u b c ph huynh, mè nheo gi ng nh cái gai trong m t là hành vi thu c lo i khó ch u

nh t Nó t ng h p các y u t làm ng i ta phát điên lên nh gi ng nói, nét m t hình dáng c th

T t c đ u d khi n cho cha m m t h t bình tĩnh

M i ph huynh đ u mu n làm m t đi u gì đó đ ch m d t vi c này B n th l đi khi cô con gái b t

đ u mè nheo, b o bé ng ng ngay l i ho c van xin bé hãy yên l ng, ch p nh n nh ng b Tuy nhiên, v n đ là không có cách nào trong s đó khi n bé t b thói quen mè nheo Trên th c t ,

nh ng b s làm cho bé vô tình nh n ra r ng h mu n có cái gì, ch c n mè nheo là đ c

Tr c khi đ i phó v i hành vi gây b c mình này, b n hãy nghĩ xem t i sao con mình l i mè nheo

M t s tr làm th không ph i vì các em mu n qu y r y, ch ng qua các em không bi t ph i x s

th nào m i khi bu n chán M t s khác thì bi t r ng mè nheo s làm b n khó ch u nên các em c tình hành đ ng nh th

Nh ng b t k đ ng c là gì các em cũng không hi u h t đ c tác đ ng mà hành vi c a mình gây ra cho ng i khác S hi u bi t đó c n đ c m r ng trên c s tình th ng yêu B n có th s d ng

ph ng pháp gi i quy t v n đ đ hoàn t t đi u này; nó s giúp con b n suy nghĩ v nh ng vi c đang làm trên m t góc nhìn m i

Tr c h t, hãy h i bé Con c m th y th nào khi em con ho c b n bè c mè nheo v i con Câu

h i này có th s làm bé ng c nhiên, bé s liên t c suy nghĩ v vi c gi ng nói tác đ ng đ n ng i khác ra sao Có th đ y là l n đ u tiên bé đ ý đ n tác đ ng c a vi c mè nheo đ i v i b n thân mình Có th bé s nói mình không thích b mè nheo nh th nào

Đó là khi b n nên đ t câu h i Con nghĩ m c m th y th nào khi con liên t c mè nheo nh v y Lúc này, có th bé đã nh n ra r ng n u bé không thích b mè nheo thì b n cũng v y

Sau đó b n h i ti p Khi con mè nheo thì con có c m giác th nào

Câu h i này cũng gi’p con b n gi i quy t đ c m t v n đ khác mà bé ch a bao gi nghĩ đ n: bé

mè nheo vì c m giác bên trong bé M t khi đã xác đ nh đ c c m giác c a mình, bé s không còn buông l ng mình theo c m giác n a mà có trách nhi m h n trong vi c th hi n chúng

B n hãy h i Con có th nghĩ đ c cách nào khác đ cho m bi t con đang c m th y th nào lúc này

Đi u này giúp bé nh n ra r ng bé đang đ ng tr c nhi u cách l a ch n đ th hi n b n thân Đ n năm lên tám ho c chín tu i, nhi u tr em đã có th tìm ra nh ng gi i pháp nh Khi cháu mu n

mè nheo tr c h t cháu t nh mình ph i bình tĩnh đã sau đó cháu h i mình mu n gì b ng gi ng

th t nh nhàng

B n hãy h i ti p Con nghĩ c m giác c a m s nh th nào n u con làm v y Đ n lúc này, con

b n s nh n th y r ng b n đánh giá cao l i nói nh nhàng c a bé

Cu i cùng, b n h i Con c m th y th nào v đi u đó Câu h i này giúp con b n nh n ra r ng bé

s t ch t t h n khi ki m soát đ c c m xúc c a mình

Nói nh v y không có nghĩa là t o cho tr ý nghĩ r ng n u không mè nheo n a thì t nhiên các em

s có đ c đi u mình mu n N u mu n th gì đó mà không th có đ c vì b t c lý do nào, tr r t

d l i ti p t c mè nheo Đi u quan tr ng là tr h c cách gi i quy t r c r i đ có đ c th mình

mu n đ ng th i h c cách đ i m t v i s chán n n khi không nh n đ c

Ch ng h n, bé Rafael b n tu i mu n có m t chi c xe t i m i M bé gi i thích M không mu n mua xe t i m i cho con, b i vì con c b g y h t bánh c a nh ng chi c xe tr c đây Nh ng bé Rafael c ti p t c mè nheo M i con th t s c n m t chi c xe m i L n này con s không làm

h ng n a đâu Ban đ u thì m bé v n gi v ng l p tr ng Nh ng khi nhìn th y bé kh s th nào,

ch nh n ra r ng mình c n ph i th nghi m m t ph ng pháp m i Ch h i:

Con làm gì đ cho m bi t r ng con s không ti p t c b g y bánh xe

Rafael nghĩ m t l’c sau đó kh nói M mua cho con chi c xe nh thôi và con s cho m th y là con không làm th n a

M đ ng ý Ch mua cho c u bé m t chi c xe t i nh r ti n và theo dõi xem Rafael ch i v i nó th nào Khi nh n th y c u bé gi l i, ni m tin c a ch l i đ c khôi ph c Sau đó ch mua cho bé chi c

xe mà bé mu n

M y năm sau Rafael mu n có m t chi c máy vi tính trong phòng riêng Khi b m không đ ng ý,

c u bé l i gi bài mè nheo Nh ng c u bé nhanh chóng nh n ra r ng tình hu ng bây gi hoàn toàn khác so v i lúc vòi xin chi c xe t i: b m bé không đ ti n mua riêng cho bé m t chi c máy vi tính Thay vì mè nheo, c u bé cân nh c các ph ng án sao cho m i thành viên trong gia đình có th dùng chung chi c máy tính đang có

Th t h u ích khi hi u r ng th ng thì b n thân mè nheo không ph i là r c r i, mà là k t qu c a

r c r i

Giúp con luy n tính kiên c ng

Bé Robert b n tu i xin b n Mac cho m n chi c xe t i mà Mac đang ch i Mac t ch i Robert đánh

b n luôn C u bé không bi t cách nào khác đ đ t đ c đi u mình mu n

Bé Sarah sáu tu i h i xin Abbie đ đ c ôm con búp bê c a b n m t lát Abbie không đ ng ý, Sarah

ch u thua và b đi Cô bé cũng không có ý t ng nào khác đ đ t đ c đi u mình mu n

Bé Donnie tám tu i không th nào hoàn thành đ c trò ch i ghép hình nên b t đ u ném các m nh ghép kh p phòng

Con b n đ i m t v i tình tr ng chán n n nh th nào? Bé khó ch u? B đi Ch i r a? B cu c quá

s m (ay đ ng v ng đ c và tìm ra cách khác hi u qu h n đ gi i quy t tình tr ng chán n n? Khi bé Zachary b n tu i h i m n b n Seth chi c xe kéo, Seth t ch i, gi i thích r ng bé c n chi c

xe đ ch đá Zach nói T s tr l i ngay thôi Seth v n không đ ng ý, Zachary không ch i m ng hay b cu c M c dù có th đã nghĩ đ n vi c đánh Seth ho c c p l y chi c xe nh ng bé không h làm v y, b i vì bé cũng cân nh c đ n nh ng gì s x y ra sau đó Zach hi u r ng có th Seth s gi t

l i chi c xe hai đ a s đánh nhau và bé s m t đi m t ng i b n ( n th n a, bé cũng m t đi luôn

c h i đ c ch i v i chi c xe

Vì v y là ng i gi i gi i quy t r c r i, bé th l i l n n a Tìm cách đ cho c mình l n b n Seth đ u hài lòng vì nhu c u c a c hai đ c dung hòa Zach nói T s giúp c u ch đá

Theo cách này, Seth v n có th ch i v i chi c xe và Zach cũng đ c ch i L n này thì Seth đ ng ý,

và c hai vui v c‘ng nhau ch i v i chi c xe Năng l c suy nghĩ c a Zachary v cách gi i quy t r c

r i đã d n c u bé t i thành công thay vì n i gi n hay chán n n

N u nh cô giáo d p t t cách t duy c a Zachary b ng cách yêu c u Seth cho Zachary m n chi c

xe vì Seth đã đ c ch i tr c r i, ho c khuyên hai c u bé nên ch i c‘ng nhau hay trao đ i cho nhau, ho c theo cách can thi p c a m t s giáo viên và ph huynh, t ch thu luôn chi c xe đ không

bé nào đ c ch i c , ch c h n Zachary đã b t c m t c h i đ c đ ng v ng nh bé đã làm

V i ví d trên tôi không đ nh nói lúc nào tr em cũng nên đ t đ c đi u mình mu n ngay l p t c

Bé Mandy b n tu i mu n s n móng tay ch m y ph’t tr c khi m bé s a so n d n bàn cho b a

tr a M bé gi i thích t i sao bé l i không th s n móng tay vào th i đi m đó và h i Con có th nghĩ ra vi c gì khác đ làm trong lúc ch đ i không

Mandy nghĩ m t lúc (b n thân vi c này là m t b c r t quan tr ng), sau đó vui s ng hét lên Con

s đ c sách N u m ch gi i thích r ng cô c n chi c bàn đ d n b a tr a và khuyên bé nên đ c sách r t có th Mandy s mè nheo Nh ng mà con mu n s n móng tay Nh ng gi ng nh

Zachary bé đã h c đ c cách ph i ch đ i đ đ t đ c đi u mình mu n

Trong cu n D y con không n n lòng (Raising Resilient Children), Robert Brooks và Sam Goldstein giúp chúng ta hi u đ c t i sao m t s tr l i kiên c ng h n h n nh ng tr khác và đ y là lý do khi n các em có kh năng v t qua tr ng i t t h n Theo các tác gi , m t trong nh ng ph ng pháp giúp tr thành công mà không b cu c là hãy cân nh c quan đi m c a ng i khác Nói cách khác, n u mu n con cái hi u đ c quan đi m c a mình tr c h t chúng ta ph i cho tr th y đ c

r ng chúng ta cũng hi u quan đi m c a tr Ch ng h n, n u chúng ta quát m ng nh ng em g p r c

r i v i bài t p v nhà và ch nói Ph i c g ng nhi u h n n a ho c Ph i chú tâm vào bài v ch

rõ ràng là ch’ng ta đang đ cho tâm tr ng chán n n th’c đ y mình; chúng ta không h nghĩ đ n

vi c con cái chúng ta s đón nh n nh ng l i này th nào Ch ng có gì đáng ng c nhiên khi h u h t

tr em đ u không coi nh ng nh n xét nh th là l i nh c nh h u ích; các em ch th y đó là l i phán xét và bu c t i Và các em s nhanh chóng đ nh ng l i nh th ra ngoài tai l’c đó li u b n

ho ch này xu t phát t b n thân bé nên James không c n ai thúc gi c ph i c g ng nhi u h n hay

ph i chú tâm vào bài v n a

N u th y đang đ c chúng ta quan tâm, tr cũng s t quan tâm đ n b n thân Và khi chúng ta giúp tr tìm đ c thêm nhi u ph ng án gi i quy t cho m t v n đ , tr s t nh ph i c g ng nhi u h n và ít b cu c h n

Con tôi ao c nh ng th nó không có

T t c ch’ng ta ai cũng mu n s h u th mà mình không có Ng i thì mu n mình m nh mai h n

ng i thì mu n tóc dài h n m t chút; h u nh ai cũng c có nhi u ti n h n n a

Tr em cũng có nhi u m c M t s em mu n h c gi i h n tr ng ch i xu t s c m t môn th thao hay m t s thích nào đó ho c thân h n v i anh ch em trong gia đình Các em mu n đ c cao

h n nhanh nh n h n n i ti ng h n Khi không đ t đ c đi u mong mu n, chúng ta chán n n m t thì tr em còn th t v ng g p nhi u l n Vi c an i các em r ng d n d n r i m i chuy n s đâu vào

đó nhìn chung không phát huy tác d ng, b i vì đ i v i tr em t ng lai là đi u gì đó quá xa v i

Cu n N u Nh ng câu h i dành cho trò ch i c a cu c s ng) c a Evelyn McFarlane và James Saywell đ xu t v i chúng ta m t cách khác đ th hi n nh ng gì chúng ta mu n có trong đ i

Lance hy v ng r ng M i ng i trên th gi i đ u đ c h nh phúc và s ng vui v còn Bert thì c luôn có hòa bình

Sau đó tôi h i N u em tr nên n i ti ng vì m t đi u mà hi n nay em ch a làm đ c đó là đi u

gì

Allen m c đ c lên phim, Manny mu n đ c tr thành c u th bóng r C Lance và Bert đ u

c tr thành c u th bóng chày n i ti ng Khi tôi h i các em s làm gì n u có kh năng tàng hình Lance nói r ng em s l n vào sân bóng chày đi vào phòng thay qu n áo và nghe xem ng i ta nói

gì V i m c hoà bình, Bert s đi vào Nhà Tr ng khi m i ng i đang h p và nghe xem h nói gì

v chi n tranh

Ti p đó tôi đ t m t câu h i liên quan đ n cu c s ng hi n t i N u có th thay đ i m t đ c đi m cá tính nào đó em s thay đ i đi u gì Allen nói s không ch n ch v i vi c làm bài t p n a Manny, Bert và Lance mu n mình không còn b m t t ch khi ai đó trêu ch c Tôi h i t ng em xem các em làm th nào đ thay đ i đ c nh ng đi u đó Allen nói Đi u này r t khó b i vì cháu mu n ch i

v i máy vi tính, và khi cháu d t ra đ c thì đã đ n gi đi ng m t r i C u bé ng ng m t lúc, m m

c i kh nói Cháu nghĩ r ng cháu nên làm bài t p nhà tr c đã

Allen và Manny th a nh n r ng các em b em gái qu y phá su t ngày ch ng h n nh l’c cháu có

b n đ n ch i Allen và khi cháu đang ch i game Manny Allen nghĩ ra cách đóng c a l i đ

em gái không vào qu y r y đ c n a, còn Manny thì quy t đ nh ch i game l’c em gái không nhà Lance k b i tr n khi m không cho phép c u xem ti vi sau b a t i cũng nh n ra sau khi suy nghĩ

k l ng Có l cháu nên làm xong bài t p v nhà tr c đã

Đi u thú v là khi đ c h i n u có th , các em có còn mu n thay đ i đi u gì b n thân n a hay không, c b n c u bé đ u mu n mình cao h n T i sao? Allen cho bi t đ em có th r n xa h n Manny có th v i t i nh ng th trên cao và nh y cao h n còn Lance nghĩ r ng em s b ng v i

b n khác cao h n không th nào c n cháu đ c, vì các b n nhìn lên trên cao và không th y cháu

Nói xong, c u bé c i vang, thú nh n là ch đ‘a thôi nh ng đi u làm tôi ng c nhiên là có l l n

đ u tiên trong đ i Joshua đã c i vì mình th p bé

Khi ch i trò N u tr em không ch tìm th y ni m vui trong vi c t ng t ng mà còn c m th y tho i mái h n v nh ng đi u các em không th thay đ i đ c Trò ch i này cũng gi’p các em xác

đ nh đ c đi u gì có th thay đ i và quy t tâm th c hi n thay đ i đó S có nhi u đi u quan tr ng

h n c m c, n u chúng ta c g ng bi n c m thành hi n th c

Đi u quan tr ng là b n ph i nh r ng, không có l ch trình c đ nh nào cho vi c chuy n đ i c Chúng ta thích nghi th nào v i môi tr ng m i hoàn toàn ph thu c vào tính tình t ng ng i Bên c nh đó b n cũng nên nh r ng tr em không có cái nhìn r ng nh ng i l n Đ i v i các em,

b t đ u đi h c hay chuy n tr ng cũng đ ng nghĩa v i vi c thay đ i c th gi i riêng c a các em

Vi c giúp tr có đ c b c kh i đ u t t đ p t i ngôi tr ng m i là đi u c c kỳ quan tr ng Theo Lynn Huffman và các c ng s trình bày trong báo cáo m i đây t i M ng l i thông t n và Qu y t tâm lý tr em, nh ng em nào khi vào nhà tr mà c m th y khó ch u, s hãi ho c gi n d đ u vì quá

lo l ng nên không th t o d ng đ c quan h t t đ p v i giáo viên và b n cùng l p Vì v y, các em không th nào toàn tâm toàn ý h c t p đ c

Sau đây là m t vài ch d n đ giúp con b n gi m thi u s căng th ng khi thay đ i

N u có th hãy c‘ng con đ n thăm tr ng đ g p giáo viên và nhân viên nhà tr ng tr c ngày

Lên k ho ch d t bé đ n tr ng ho c ra b n xe buýt vào ngày đ u tiên, n u đi u ki n cho phép; Gi’p bé gi i quy t các r c r i khi k t b n m i đ ng th i v n gi liên h v i b n bè cũ

Vì b n là ng i luôn hi n di n trong cu c đ i con b n, hãy nh luôn l ng nghe tâm t và c m giác

c a bé Khích l bé đ t câu h i và b n thân b n cũng nên đ t câu h i Hãy b t đ u b ng nh ng chuy n vui

M t ông b tôi quen đ a cô con gái Jodi lên năm tu i đi mua đ dùng h c t p Trên đ ng đi anh

b t đ u h i chuy n con:

B : Jodi, con s p đi nhà tr r i Hãy nói cho b bi t con thích gì tr ng?

JOD) Đ ch i

B : Con còn thích th gì n a không?

JODI: Cô giáo

B : T t l m Con đã tìm ra đ c hai th con thích tr ng Con còn nghĩ ra đ c th gì mà con thích n a không?

JOD) Con cũng không bi t n a

B : B cá là n u nghĩ k h n con s tìm ra đ c nhi u đi u h n đ y

JOD) Vâng con còn có th v và ch i c‘ng các b n ngoài sân

M t đi u quan tr ng n a là ph i bi t l ng nghe c m giác c a tr B t k có hào h ng th nào đ i

v i vi c đi h c tr ng m i, bé v n d c m th y lo l ng Thông th ng, c m xúc c a chúng ta v

m i vi c th ng tr n l n vào nhau khi mong đ i m t đi u gì đó ch’ng ta v n hay c m th y lo

l ng Ch’ng ta nghĩ c m xúc này có th lo i tr c m x’c kia nh ng th c t chúng v n song song

JODI: Con s không có b n

B : Con có th nghĩ ra m t cách gì đó đ con có th tìm đ c b n m i không?

JODI: Cho b n ch i chung b’p bê

B : T t l m Con r t gi i gi i quy t r c r i đ y

Giúp con nhìn nh n hai lo i hình c m giác s t o đi u ki n cho bé ki m soát đ c nh ng c m giác khó khăn N u b n nói tr c v i con v đ y đ các lo i hình c m giác, bé s s n sàng h n ngôi

tr ng m i

Căng th ng khi thi c và đi u b n có th làm

Con b n có s các kỳ ki m tra tr ng hay không? M t s tr r t s thi c , ngay c khi m i lên năm lên sáu tu i N u b n nhìn th y d u hi u s hãi b t đ u xu t hi n, có th b n s mu n h i con xem t i sao bé s Nh ng ch c ch n b n s nghe th y câu tr l i muôn thu Con không bi t

C bình tĩnh N u b n c m th y b i r i tr c s lo l ng c a bé, con b n s nh n ra ngay Nh ng cũng đ ng nên xoa d u n i s c a bé b ng cách nói R i con s làm t t thôi Con b n s nh n th y

trong câu nói đó thi u h n s quan tâm đ n c m giác c a bé M t đi u n a cũng r t quan tr ng là

đ ng nên th hi n s th t v ng khi con b đi m kém Thay vì nói cho con bi t b n c m th y th nào

v đi m thi, b n nên đ cho bé th hi n c m giác c a bé v đi u đó

Đi u b n c n làm ti p theo là xác đ nh xem t i sao bé l i s hãi và v n đ th t s là gì Lo l ng v chuy n thi c có th nhi u nguyên nhân khác nhau và th ng th ng, b n ph i cùng con tr i qua

kỳ thi thì m i tìm ra đ c ngu n g c c a v n đ

M t s tr làm bài thi không t t l m, t đó n y sinh tâm lý s thi Trong tr ng h p này, b n có th

th d y con m t s m o đi thi ch ng h n nh ng m o mà Joseph Casbarro nêu ra trong cu n Lo

l ng khi thi c và nh ng đi u b n có th làm (Test Anxiety and What you can do about it) Trong s

đó có nh ng m o nh đ c bài thi t đ u đ n cu i m t l t r i m i làm; khi thi tr c nghi m thì lo i

tr nh ng l a ch n mà bé bi t ch c ch n là sai, tr l i nh ng câu d tr c và nh theo dõi th i gian

M t kh năng khác là con b n bi t câu tr l i nh ng v n không làm đ c bài, vì th bé s ph i th

l i l n n a Hãy tìm hi u xem có ph i con b n đ c câu h i quá nhanh không, hay không hi u yêu

c u đ thi Nhi u tr hi u sai yêu c u cũng nh các câu h i c a đ thi do không c n th n N u con

b n g p ph i tr ng h p này, hãy rèn luy n cho bé cách đ c ch m h n và th n tr ng h n

M t s tr s thi ngay c khi không h tr t Nguyên nhân có th là do con b n s m c l i N u v y, hãy nói cho bé bi t ai cũng có th m c l i c M t kh năng khác là con b n s s làm b n th t v ng

Có th bé c m th y m i ng i đ t quá n ng v n đ thành tích ho c bé ch đ c khen khi làm bài

t t mà thôi M t ph huynh mà tôi bi t đã m ng con vì đ t đ c đi m trong kỳ thi môn toán Thay vì t p trung vào đi m s cao mà bé đ t đ c, ch l i h i v ch sai c a bé

Nh ng v n đ có th s ph c t p h n Con b n r i trí vì l ch h c kín đ c và ph i làm quá nhi u bài

t p Ngày nay, nhi u tr em đang ph i tham gia quá nhi u th , quá s m và quá nhanh, ch ng h n

nh h c nh c, h c khiêu vũ, h c h ng đ o trong l’c v n ph i hoàn thành bài t p v nhà đ’ng

h n Con b n có th th c hi n đ c bao nhiêu ph n? B n có th th c hi n đ c bao nhiêu ph n?

Ng i Hy L p c tin r ng Vi c gì cũng ph i đi u đ Đi u này cũng đ’ng v i c tr em Đ c cha

m gi’p đ , tr em t m b y tu i đã có th t mình l p ra k ho ch cho c ngày Sau đây là nh ng

(ãy b o con suy nghĩ xem li u bé có đ th i gian cho t t c các ho t đ ng trong b n k ho ch hay không

Sau khi hoàn t t b c này, h u h t tr em đ u nh n th y c n ph i đ a ra nh ng l a ch n quan

tr ng trong đ i, ch ng h n nh làm th nào đ quy t đ nh xem các ho t đ ng nào bé quan tâm nhi u h n N u con b n nghĩ tham gia m t ho t đ ng nào đó v i m t đ m i tu n m t gi là đ ,

b n hãy đ bé th xem sao N u con b n thích dành th i gian đ rèn luy n k năng trong m t lĩnh

v c nào đó cũng không sao c Đi u quan tr ng là các bé t mình đ a ra quy t đ nh Tr s h c

đ c cách lên l ch trình cho vi c ph i làm mà v n có th i gian cho nh ng đi u mu n làm Ch c

ch n, tr s sát sao v i k ho ch c a riêng mình (b i bé có th thay đ i k ho ch khi c n đ đáp

ng nhu c u th c t c a b n thân h n là k ho ch mà cha m l p ra cho tr

Cân b ng đi u đ và k ho ch riêng s giúp con b n t tin h n b t căng th ng h n chu n b t t

h n cho các kỳ thi Và con b n b t căng th ng cũng đ ng nghĩa v i vi c b n b t căng th ng

Tr s h c đ c cách lên l ch trình cho vi c ph i làm mà v n có th i gian cho nh ng đi u mu n làm

Theo l i Maurice Elias thu c Đ i h c Rutgers Ch’ng ta ph i chu n b cho con cái s n sàng tr c

nh ng bài thi c a cu c đ i, ch không ph i là c đ i ch lo vi c làm bài thi Và nh đó tr s b t lo

l ng v nh ng bài thi tr t

B t căng th ng, h c gi i h n

Bé Toni m i m t tu i luôn đ t danh hi u h c sinh gi i su t m y năm ti u h c Nh ng khi v a lên

l p đi m c a bé b t đ u th p d n đ c bi t là môn toán Đây là hi n t ng l , vì toán v n là môn

bé gi i nh t và cũng r t thích h c M t đi u b t th ng n a là bé b t đ u than phi n đêm đ n không th nào ch p đ c m t, có nh ng c n đau d dày và đau đ u nh Bé b t đ u c n móng tay

đi u ch a bao gi x y ra Toni đang b căng th ng

S căng th ng trong c m xúc chung nh h ng th nào đ n quá trình h c t p c a tr ? Theo Gene Carter Giám đ c đi u hành H i Giám sát và Phát tri n giáo trình, m t t ch c giáo d c qu c gia c a

M , nhi u tr em g p ph i r c r i tr ng h c vì lý do c m xúc Ông tin r ng h c sinh không th toàn tâm toàn ý h c hành n u các em c m th y căng th ng ho c b t l c Nghiên c u c a tôi cũng

ng h đi u này: nh ng em nào có kh năng đ a ra quy t đ nh đ’ng đ n trong đ i s có nhi u c

h i thành công h n Các em ít c m th y lo l ng và có th t p trung t t h n vào vi c h c

Nh ng em nào không th gi i quy t r c r i xã giao hàng ngày n y sinh v i b n h c, anh ch em,

th y cô giáo hay cha m đ u r t d tr nên chán n n và cáu k nh Th t b i n i ti p th t b i s khi n cho con b n tr nên kích đ ng ho c ng c l i b cu c quá s m hay th m chí còn rút lui kh i

nh ng r c r i không th gi i quy t n i M t khác, nh ng em nào d dàng giao ti p v i b n bè

tr ng s có kh năng t p trung t t h n cho vi c h c Các em có th l ng nghe ch’ ý và kiên đ nh

v i nh ng nhi m v khó khăn

B n có th giúp con h c cách nói lên suy nghĩ và c m giác b ng cách đ t ra nh ng câu h i nh sau

(ôm nay tr ng có đi u gì làm con vui th

tr ng có chuy n gì làm con bu n không

Con có làm vi c gì hay nói gì đ b n thân con c m th y t t h n không

B t c căng th ng c m xúc nào làm con b n m t t p trung h c hành đ u khi n bé tr nên lo l ng v chuy n tr ng l p Tuy nhiên, tr em có th h c đ c k năng gi i quy t các v n đ v c m xúc đang gây tr ng i cho b n thân các em Ch ng h n, khi nói chuy n v i Toni, tôi h i bé xem

tr ng có x y ra chuy n gì khi n bé bu n hay không Bé gi i thích v i tôi r ng các b n su t ngày trêu ch c bé vì quá g y và có m t v t chàm x u xí trên m t Trong s đó k trêu ch c nhi u nh t l i

h c chung l p toán v i bé Cô bé nói Cháu không th nào t p trung vào bài t p đ c vì các b n c làm cho cháu c m th y r t b t an

Khi tôi h i bé có th làm gì đ gi i quy t r c r i này bé nghĩ r t lâu Toni quy t đ nh bao gi đ n

l t bé đ c báo cáo sách tr c l p, bé s thêm vào câu chuy n gi t ng v m t cô bé b b n cùng

l p trêu ch c vì quá g y gò và x u xí Trong câu chuy n bé gi i thích v c m giác c a cô bé B ng cách này, Toni không nh ng không b cu c mà còn ki m soát đ c tình th Nh ng em t tr c

đ n gi trêu ch c bé t nhiên liên h câu chuy n v i hành đ ng c a mình và b t đ u nhìn bé b ng ánh m t khác Th i gian trôi qua, th m chí bé còn k t thân đ c v i m t s b n trêu bé tr c đó Khi r c r i đã đ c gi i quy t, bé c m th y tho i mái h n đ t p trung vào vi c h c

Có l gi i quy t nh ng r c r i v ng i cũng quan tr ng t ng đ ng nh gi i quy t nh ng r c

r i trong toán h c Tr em s đ n tr ng, b trêu ch c, ho c không th k t b n v i nh ng ng i

mà các em mu n g n gũi đ u r t lo l ng suy nghĩ v bài t p s p t i N u hi u đ c r ng có th

nh ng em h c kém toán không nh t thi t ph i rèn thêm v môn toán, chúng ta s ti n r t xa trong

vi c gi’p đ các em t p trung và nâng cao ch t l ng h c t p

R t rè không dám tham gia?

Con b n không ch i c‘ng v i b n bè cùng trang l a ho c t v s ph i tham gia nhóm, ch thích

ng i xem m i ng i thay vì t mình hòa nh p? Bé có quá s hãi khi ph i đ ng đ c bài tr c l p hay gi tay tr l i câu h i c a giáo viên?

Nhi u tr em s c m th y căng th ng và t m th i rút lui kh i các ho t đ ng cũng nh kh i b n bè khi g p ph i m t tình hu ng m i, ch ng h n nh đi h c tr ng khác nh ng ngay khi l y l i đ c

c m giác t tin, các em s hòa đ ng và năng đ ng tr l i Tuy nhiên, m t s em l i quá r t rè, nhút nhát, ho c s ng i khác đ n m c không th nào kh ng đ nh đ c b n thân ho c đ ng lên đòi quy n l i cho mình Và n u yêu c u b t ch i, các em có th s h n d i và b cu c r t s m M c dù

ch đ i đ có đ c đi u mình mu n là m t trong nh ng k năng quan tr ng c a cu c s ng nh ng

tr em r t rè và d rút lui l i th ng ch đ i quá lâu, b i vì các em không th , ho c không mu n

th c g ng m t l n n a Chúng ta c n ph i gi’p đ các em v t qua đ c n i s hãi đó

Bé Richie m i tu i r t s ph i tham gia v i các b n cùng l p Bé nghĩ r ng n u bé sai đi m nào

đó các b n s c i nh o ho c cô giáo s so sánh bé v i nh ng b n tr l i đ’ng M bé c u xin bé hãy c g ng và th m chí còn h a v i bé r ng các b n s không c i nh o bé và cô giáo s không

làm bé th y khó x nh ng bé không thay đ i suy nghĩ Cu i cùng, ch đ a ra đi u ki n s mua cho

bé m t con cún con mà bé mu n có t lâu n u bé ch u lên ti ng trong l p Nh ng con c’n cũng không gi i quy t đ c b n ch t v n đ là t i sao tr ng bé l i lo l ng đ n v y

Sau đây là m t s g i ý khi con b n g p ph i v n đ t ng t nh bé Richie (ãy đ t nh ng câu h i

nh

Có ph i nguyên nhân là do con g p r c r i gì đó v i cô giáo không

Con lo là có th con s g p ph i sai sót đ’ng không

Con có b i r i khi b trêu ch c không

Các b n có trêu con khi con nói to không

Khi con b n đã xác đ nh đ c nguyên nhân gây ra s khó ch u c a bé, hãy h i bé c m th y th nào khi đ c cô giáo g i tên và hãy ghi nh n các c m giác đó Ti p theo:

N u các b n trêu ch c ho c c i nh o khi bé tr l i trong l p, hãy yêu c u bé k ra nh ng gì bé nên làm ho c nói đ các b n d ng l i;

N u bé s ph m l i, hãy nói v i bé r ng chuy n đó không có gì quan tr ng c Hãy k cho bé nghe

nh đ n m c khó mà nghe th y đ c M nói Đ c r i Nh ng l n này hãy nhìn th ng vào m và nói to lên chút n a đ m có th nghe th y l i con nhé Sau khi Jesse đã luy n t p đ c m t lúc,

m cho cô ch gái l n h n bé m t chút vào t p cùng

D y tr nh ng k năng xã giao nh s d ng ánh m t và nói rõ ràng là m t trong nh ng cách đ giúp tr v t qua c m giác r t rè M t cách khác n a là đ t câu h i đ giúp tr nghĩ ra nh ng chi n

l c c th khác n u nh m t gi i pháp nào đó không phát huy hi u qu Bé Tanya b n tu i mu n

đ c ch i góc búp bê t i tr ng m u giáo Khi các b n không m i bé ch i c‘ng bé c l n l xung quanh góc búp bê mà không bi t ph i làm sao đ th hi n mong mu n đ c tham gia c a mình Cô giáo giúp bé b ng cách lên ti ng Tanya mu n giúp các em thu x p đ vào va li Nh ng

ngay c khi các b n đã đ ng ý cho Tanya vào ch i c‘ng thì tâm lý bé v n ch a săn sàng Cô giáo c a Tanya r t lo l ng v đi u này

M Tanya nói M có m t câu đ dành cho con Hãy th nghĩ ra ba cách đ đ a cá s u Allie con b’p bê mà bé yêu thích đi b i c‘ng con Các ý ki n c a cô không đ c tính b i vì cô mu n cho Tanya t do nghĩ ra nhi u cách gi i quy t v n đ Tanya r t thích nghĩ ra nhi u cách đ d d Allie

đi b i c‘ng bé đ c bi t là ý nghĩ v vi c bé s sung s ng hét lên B o v i b n y là n u b n y

ch t đu i thì đã có con c u M t hôm không lâu sau đó Tanya đ ng ngoài góc đ t búp bê tr ng

m u giáo và b o v i các b n N u các b n c n m t ng i lính c u h a thì t s làm lính c u h a Ngay sau đ y, m t b n đã ch cho bé ch ng n l a gi Tanya ph n khích đ n n i bé v nhà v i

g ng m t r ng r và t hào tuyên b M i hôm nay con đã gi i quy t đ c r c r i

M c a Heather r t b i r i vì m i khi ch có khách là cô con gái b y tu i l i kiên quy t rút lui v phòng, ngay c khi b n bè ch mang theo con đ n ch i c‘ng (eather M c g ng thuy t ph c bé

r ng m i ng i mu n g p m t bé th nào, gi i thích r ng có c quà dành cho bé n a, và nài n bé hãy tham gia ch i c‘ng m i ng i Nh ng không gì thay đ i đ c ý đ nh c a Heather Bé quá r t

rè nên không dám c i m v i m i ng i

Giáng sinh năm ngoái m Heather quy t đ nh th áp d ng ph ng pháp m i Cô b o v i Heather:

M s làm m t hình ng i b ng bánh g ng cho ngày l Giáng sinh, và m c n đ c con gi’p đ

Đ n l’c đ p m t, m nói Con có th đ t m t mũi mi ng b t c ch nào con mu n C tho i mái

đi Con ch i vui nhé (eather d‘ng đ ng t o hình cái mi ng và đ t lên trán c a chi c bánh hình

ng i Bé d‘ng các viên đ ng phèn đ t xu ng d i mi ng anh ta Sau đó bé đ t chi c mũi làm

b ng cam th o ngay d i m t ph i (eather c i to đ n n i g n nh không th d ng l i đ c Bé háo h c đ c khoe sáng t o m i c a mình đ n m c không th nào ch đ c m i ng i đ n Khi khách kh a đ n, thay vì ch y v phòng mình nh m i khi, Heather ch y t i đón t ng ng i khách vào nhà và d n h t i xem tác ph m c a bé Đ n b a ti c ti p theo (eather đã quy t đ nh t o các

m u thi t k làm bánh và vi t t ng m i v khách m t bài th M không c n ph i d dành bé b ng

nh ng l i h a h n v quà t ng, gi i thích m i ng i mu n đ c g p m t bé th nào hay ph i năn

n bé n a

N u con b n quá r t rè không dám hòa nh p, hãy giúp bé c m th y tho i mái và bình tĩnh N u bé

c m th y t tin v nh ng ph ng pháp m i đ hòa nh p cùng các b n đóng k ch, hay háo h c v

nh ng sáng t o c a mình tr c các v khách đ n thăm bé s có m t b c ti n dài trên con đ ng

gi i phóng s hãi, lo l ng và s n sàng gia nh p thay vì rút lui

Khi gia đình có ng i m hay m c b nh mãn tính

Khi b n, v ho c ch ng b n, ho c con b n b m t c n c m l nh ho c cúm qu t ngã, b n th ng

c m th y chán n n, lo l ng, th m chí gi n d M i vi c di n ra ch m h n và th m chí nh ng công

vi c đ n gi n nh t cũng tr nên vô cùng ph c t p N p s ng th ng ngày b đ o l n

Khi trong gia đình có ng i b tàn t t su t đ i hay m c căn b nh nguy hi m đ n tính m ng, c m giác c a chúng ta s nh th nào? Lo l ng, căng th ng, th m chí tr m c m có th bao trùm lên t t c

và d ng nh không th nào ch u đ ng n i

Montel Williams, m t phát thanh viên ch ng trình t a đàm n i ti ng M , m c b nh đa x c ng (MS), m t d ng b nh viêm h th n kinh trung ng có nguy c đe d a m ng s ng Tuy nhiên, Montel không cho phép mình buông xuôi tuy t v ng hay đi đâu trong tr ng thái s c Nh n ra m i liên h gi a vóc dáng c th và s c kh e Montel đã tham gia m t khoá rèn luy n đ c th tr nên

đ p h n và b n thân ông cũng c m th y kh e m nh h n Ông th y mình không ch làm đi u này vì

b n thân ông, mà còn vì b n đ a con chín tu i m i tu i m i b n tu i và m i chín tu i

Tôi đã có c h i đ c trò chuy n v i Montel v rèn luy n c th Theo ông, th l c kh e m nh đã giúp ông có c m giác tho i mái v xúc c m mang đ n cho ông thêm s c m nh đ s ng cùng và vui

ch i v i các con Ông gi i thích Khi đã nghĩ đ n s c kh e và c m xúc c a b n thân, nó s khi n anh quan tâm h n đ n nh ng ng i mà anh yêu th ng ch ng h n nh v con Ông c m th y ngu n n i l c c a ông đ c tăng c ng qua nh ng bài t p mà ông và hu n luy n viên Wini Linguvic mô t trong cu n sách Thay đ i c th Body change đã có tác đ ng m nh m lên gia đình ông

V i ni m tin là mình c n ph i h t s c trung th c, Montel gi i thích c n k v i các con v căn b nh

c a mình, k c vi c ch ng đa x c ng có th khi n c th ông ngày càng thoái hóa Ông cũng nói cho các con bi t r ng ông c n t p th d c m i ngày m t gi vào bu i sáng, và trong th i gian đó không ai đ c phép qu y r y ông

Montel hi u r ng gi i thích cho các con v tình tr ng b nh t t và nhu c u c a mình s giúp chúng thông c m h n không ch v i b n thân ông mà còn v i ng i khác n a, ch ng h n nh nh ng h c sinh b b t n t tr ng Montel k cho tôi nghe gi đây con ông s n sàng gi’p đ nh ng ng i

ph i ng i xe lăn nh ng ng i b c đi ch m ch p trên ph , hay nh ng ng i đang g p chuy n

bu n nh th nào Ông nói Ch’ng hi u đ c r ng cho dù bây gi tôi trông r t kh e m nh thì trong ng i tôi v n mang b nh Vì th ch’ng đã s n sàng cho b t kỳ bi n đ ng nào trong t ng lai

Khi các con đã tr nên nh y c m h n v i m i ng i nh căn b nh c a ông, Montel tin r ng ông cũng đã nh y c m h n v i các con Ông cho bi t Nó gi’p tôi nh n th c đ c rõ h n r t nhi u v nhu c u c a chúng so v i khi tôi ch a b b nh

Montel không th đoán đ c ông s m nh kh e và gi đ c c m giác tho i mái nh hi n t i đ c bao lâu Tuy nhiên ông đang s ng ph n đ i còn l i m t cách có ý nghĩa nh t và v i s gi’p đ c a

hu n luy n viên th l c ông đang làm m i th có th khi đi u ki n v n còn cho phép

Bé Brandy (aller năm tu i m c b nh tăng huy t áp ph i t năm lên hai Đây là m t d ng b nh ph i

hi m g p có nguy c gây t vong th ng b nh m v i ch ng hen suy n ho c khó th Trong vòng

ba năm qua Brandy ph i đeo ng b m máu và thu c vào tim su t 24 gi m i ngày, b y ngày m i

tu n Tuy không hi u đ c m c đ nguy hi m c a căn b nh nh ng bé v n hi u r ng không đ c

đ ng b m b t hay b tu t, do v y bé không th ra bãi bi n và đ‘a ngh ch v i cát và n c đ c

Nh ng v i chi c b m nh l i bé g i, Brandy v n vui v , v n c i trên xe đ p c a bé và không than vãn đi u gì

Trong khi hàng ngày nuôi hy v ng có m t ph ng pháp ch a tr cho con mình, b m Brandy v n

l c quan và th c t v i cu c s ng th ng nh t M Brandy gi i thích M i ngày chúng tôi l i nh n

th c sâu s c h n v hoàn c nh th c t i Chúng tôi không th suy nghĩ v ngày mai hay v năm năm

t i, hay v vi c cháu mu n nh th nào khi l n lên Chúng tôi ph i nhìn vào khía c nh tích c c và

c g ng s ng th t vui v v i hi n t i

Gi đây Brandy đã đi nhà tr M c d‘ các cô giáo đã đ c d n k v tình tr ng và nh ng nhu c u

đ c bi t c a bé cùng nh ng đi u c n làm trong tr ng h p kh n c p, b m Brandy v n bi t r ng cho bé đi h c là đi u h t s c m o hi m Nh ng h quy t tâm gi thái đ l c quan M bé nói:

Brandy r t quý m i ng i Tôi mu n bé đ c vui v v i m i ng i, và n u có r c r i x y ra thì chúng tôi s gi i quy t

Nh ng gia đình bi t cách đ i m t v i khó khăn nh th có th khích l b t c ai trong chúng ta Khi

c m th y căng th ng hay c ch hãy suy nghĩ v Montel, v gia đình c a ông, v gia đình nhà Haller, chúng ta s v t qua đ c N u h duy trì t t thái đ l c quan và th y r ng cu c đ i này r t đáng s ng ch’ng ta cũng s làm đ c nh th

4 Đ i m t v i m t mát

Cân nh c l i vi c ly hôn: Không ph i lúc nào con b n cũng b t n th ng

Con cái s ng chung v i c p b m h c h c có t t h n con cái s ng chung v i b ho c m đã ly hôn hay không? Nhi u năm nay chúng ta v n bi t r ng tr em trong gia đình có b m ly hôn đ c bi t

là tr em trai th ng không quan tâm đ n b n bè, h c hành s’t kém và có nguy c l n lên v i

nh ng v t th ng sâu s c trong tâm h n

Ngày nay, các b c cha m có th yên tâm h n v v n đ này

Trong năm E Mavis (etherington đã ti n hành nghiên c u đ i v i 2.500 tr em thu c 1.400 gia đình đ xem các em thích nghi th nào đi u ki n b m ly hôn công trình đã đ c in trong cu n

T t h n hay x u đi For Bestter or For Worse c a John Kelly Bà nh n th y 75-80% tr em có b

m ly hôn t o d ng đ c s nghi p, có nhi u m i quan h và thành công trong cu c s ng, b t k

b m các em có tái hôn hay không Trong s 10% tr em s ng chung v i c b và m nh ng có

tu i th không êm m, h u h t đ u xu t phát t nh ng gia đình th ng xuyên có xung đ t Ngoài

ra, nh ng em xu t thân t gia đình có b m ly hôn và gia đình b m không ly hôn nh ng th ng xuyên xung đ t v sau s có xu h ng ly hôn cao h n có b m ly hôn, 29% t gia đình có b

m hay xung đ t) so v i các em t gia đình có b m ít xung đ t (18%) M c dù v y, Hetherington cũng ch ra r ng, tr em có b m ly hôn s d dàng thành công h n trong cu c s ng gia đình c a chính các em, n u m t trong hai ng i xu t thân t gia đình có b m ít xung đ t, b i vì ng i này

s có kh năng h tr t t h n đ i v i nh ng nhu c u v c m xúc c a ng i

Hetherington công nh n ban đ u ly hôn gây đau đ n r t nhi u cho h u h t các gia đình ngay c khi m t trong hai ng i, ho c c đôi v sau c m th y b t căng th ng Bà tin r ng b t ch p nh ng gánh n ng m i v c m xúc và tài chính, cu c s ng sau này c a tr em ph thu c vào m c đ nh

h ng c a b /m lên cu c s ng c a các em cũng nh vào s nh y c m và h tr c a b /m tr c nhu c u c a các em Jill, m c a hai anh em sinh đôi Ethan và Bob ly hôn ch ng lúc con m i lên ba

tu i đã ph i c g ng r t nhi u đ suy nghĩ v nhu c u c a các con cũng nh b n thân mình Ch tôn

tr ng c m giác c a con ngay t ban đ u

Ch ng h n, khi Ethan h i T i sao b không còn đây n a h m Jill tr l i gi n d và trung

Trong su t nh ng năm tháng nuôi con c Jill và ông ch ng cũ đ u tuân th nh ng nguyên t c nh t

đ nh mà (etherington và các chuyên gia khác đ a ra

Trung th c;

Th hi n cho con cái bi t b n v n yêu th ng và chăm sóc ch’ng

Gi i thích cho con hi u r ng nh ng gì x y ra không ph i do l i c a chúng;

Không trách móc hay ch trích ng i kia;

Cho phép ng i kia đ n thăm con và tham gia vào cu c s ng c a con theo m t ph ng th c nh t

đ nh;

(ãy đ cho tr th hi n suy nghĩ và c m giác c a các em và hãy l ng nghe Cho chúng bi t r ng

b n đã hi u;

Tôn tr ng nhu c u c a con;

Liên l c v i v /ch ng cũ đ hai ng i có th th ng nh t v nguyên t c c x cũng nh không mua cùng m t món quà cho con vào ngày sinh nh t hay ngày l t t;

Tôn tr ng v /ch ng cũ đ ng bao gi tìm cách chi m u th v i ng i kia;

(ãy đ ý nh ng l n con b n có thái đ thiên v v i m t trong hai ng i N u b n nghĩ đi u này đang x y ra, hãy nói v i con B n hãy yêu c u con suy nghĩ xem b n c m giác th nào và b n thân

bé c m giác th nào

B t k b n đ i phó v i tình tr ng ly hôn t t đ n đâu v n có nh ng kho ng th i gian trong năm làm

b n c m th y b i r i, ch ng h n nh kỳ ngh , ngày l hay các d p sinh nh t Đây là nh ng th i đi m

mà ng i ta mong đ i nh t và ai cũng có k ni m v ngày còn bên nhau Đi u đ c bi t quan tr ng

là các c p cha m đã ly hôn ph i h p tác v i nhau v m t th i gian, h u c n và quà t ng

Đ n nay Ethan và Bob đ u đã là sinh viên đ i h c Các em làm vi c có trách nhi m đ chi tr ti n

h c phí, có b n thân và duy trì m i quan h t t đ p v i c b l n m Khi m tái hôn, các em r t

h nh phúc và ng h

Có l các c u bé đã h c đ c cách quan tâm đ n ng i khác vì đ c ng i khác quan tâm đ n mình

Khi b n thân chuy n đi

B n bè là ng i luôn sát cánh cùng chúng ta trong m i vi c đ c ta quan tâm và tin t ng Chúng

ta th ng k cho b n bè nghe v r c r i c a mình và h khi n chúng ta c m th y tho i mái h n

B n bè có m t lúc chúng ta c n và chúng ta có m t lúc h c n V y đi u gì s x y ra khi chúng ta

bi t m t ng i b n s chuy n đi n i khác và s p ph i chia tay?

Khi gia đình Gladwell bi t r ng b n c a h gia đình Moran ph i chuy n nhà, m i ng i đ u h t

s c s ng s Không ch các cô con gái c a hai gia đình b ng tu i nhau mà các bà m cũng đã tr nên thân thi t Martha Gladwell gi i thích Tôi bi t là h ch chuy n đ n ch m i cách đây m t gi

ch y xe thôi nh ng m i th s không còn nh tr c n a Bây gi chúng tôi mu n làm vi c gì vào l’c nào cũng đ c, ch ng h n nh đi xem phim hay làm b ng ngô Sau khi h chuy n đi m i th s

ph i đ c lên k ho ch tr c Tôi c m nh n đ c s m t mát đ i v i b n thân tôi cũng nh v i các con tôi Đ n khi bi t r ng h s p s a chuy n đi tôi m i nh n ra c a ch’ng tôi đã thân thi t đ n

vi c ch p nh n các c m giác đó Ch tránh không nói nh ng câu đ i lo i nh D n d n r i các con

s không th y bu n n a đâu Martha gi i thích Th c t không ph i v y Tôi không bi t sau này các con tôi s c m th y th nào Do đó m t tuyên b nh th s ch ng th nào gi’p các cháu v t qua đ c c m giác bu n bã mà các cháu đang ph i đ i m t hi n nay

Gi i pháp c a Martha là lên k ho ch s p x p l ch h n cho hai gia đình th ng xuyên g p nhau, c trong nh ng d p chính th ng nh l t t và ngày sinh nh t l n nh ng d p không chính th ng nh đi mua s m N u nh kho ng cách chia c t nh ng ng i b n không xa đ n n i không đi thăm nhau

đ c đây là m t trong nh ng gi i pháp h u hi u nh t mà b n có th áp d ng

Còn m t cách n a đ giúp tr em n đ nh c m xúc v tình b n đã m t đó là đ c sách vi t v đ tài này Trong cu n Amber Brown lên l p 4 (Amber Brown goes Fourth), tác gi Paula Danziger k câu chuy n v Amber Brown, m t h c sinh l p b n có ng i b n thân nh t là Justin chuy n đi n i khác (ài h c mà sâu s c, cu n sách mô t ban đ u Amber lo l ng v vi c thi u v ng Justin đ n

n i cô bé không nh n ra r ng m t b n khác cùng l p là Brandi cũng c n có b n m i không kém bé

và r t mu n k t thân v i bé D n d n, Amber tr nên c i m h n v i tình b n m i và h c đ c

m t bài h c quan tr ng: cho dù Brandi không ph i là Justin thì bé và Brandi v n có th tr thành

nh ng ng i b n m i thân thi t

Cô bé Kira tám tu i có b n chuy n đi n i khác r t thích câu chuy n này M c dù b n c a bé chuy n

đ n m t n i không xa l m, bé v n c m th y bu n Bé gi i thích B n y không còn tr ng cháu

n a, và b n cháu không th nào c‘ng nhau ch i trong gi gi i lao đ c n a M Kira là Margaret

đã gi’p bé t nghĩ ra nh ng ý t ng nh m đ i m t v i b c thay đ i quan tr ng này trong đ i cô

bé Tr c h t, ch h i Kira xem b n bè có th liên l c v i nhau nh th nào n u nh ph i s ng hai

n i xa nhau Kira đ xu t ( có th g i đi n tho i cho nhau, g i email, chat v i nhau ho c g p nhau đâu đ y vào m t d p đ c bi t trong năm B n c a Kira đang đ n thăm Kira b sung ý ki n:

G i nh cho nhau đ m i ng i đ u bi t ng i kia trông ra sao khi l n lên Sau đó Margaret h i con gái xem bé có th gi m i liên l c v i b n bé nh th nào Sau m t l’c suy nghĩ Kira đ a ra vài

ý ki n ( n ngày đi ch i c‘ng nhau và đi các n i c‘ng nhau

Trong khi xa cách v đ a lý có th làm tình b n b t thân thi t, nhi u khi còn bi n m t theo th i gian thì vi c gi liên l c, ít nh t là trong th i gian ban đ u, có th khi n ng i ta d u b t c m giác đau

bu n Nó cũng gi’p ng i ta nh đ c đi u mà Martha đã nh n ra sau khi gia đình Moran chuy n

đi đ c vài tu n Th t khó mà quen v i m t mát nh ng có l đây là ph ng pháp t t đ giúp con

s n sàng đ i m t v i nh ng m t mát vĩnh vi n, ch ng h n nh khi ông bà qua đ i N m tr i kinh