Đặc điểm hoạt động điều tra các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế – Những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và giải pháp khắc phục

luận văn về Đặc điểm hoạt động điều tra các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế – Những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và giải pháp khắc phục

MỞ ĐẦU

Ở nước ta hiện nay với sự phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theođịnh hướng XHCN, và tình hình có nhiều thay đổi sau khi Việt Nam gia nhậpWTO, thời cơ, thuận lợi và thử thách đang đặt ra đòi hỏi chúng ta phải nắm bắtkịp thời để có những giải pháp phù hợp Cùng với sự phát triển của kinh tế – xãhội thì tội phạm về trật tự quản lý kinh tế ngày càng gia tăng Chúng ta cần phảikịp thời ngăn chặn, xử lý, hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả thiệt hại do tộiphạm này gây ra

Qua tổng kết thực tiễn công tác điều tra các tội phạm về trật tự quản lýkinh tế, chúng tôi thấy rằng cần phải hệ thống các đặc điểm của hoạt động này,phải bổ sung chỉnh lý kịp thời để hoàn thiện thêm lý luận về phương pháp điềutra hình sự Từ đó hoàn thiện hơn những điều chỉ dẫn có tính ứng dụng đối vớiđiều tra viên về phương pháp điều tra các tội phạm về trật tự quản lý kinh tế

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác đấu tranh phòng chống tộiphạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong giai đoạn hiện nay Trong điều kiện

nghiên cứu của bản thân, tôi lựa chọn đề tài “Đặc điểm hoạt động điều tra các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế – Những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và giải pháp khắc phục ” làm đề tài tiểu luận môn học Phương

pháp Điều tra hình sự

NỘI DUNG

I NHẬN THỨC CƠ BẢN CÁC TỘI PHẠM VỀ TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ.

1.1 Khái niệm tội phạm về trật tự quản lý kinh tế

Chương XVI Bộ luật hình sự năm 1999 quy định các tội phạm xâm phạmtrật tự quản lý kinh tế

Theo quyết định số 189/2005/QĐ-BCA(X13) ngày 02/3/2005 của Bộtrưởng Bộ Công an quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức củaCục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, tại mục 3Điều 2 đã nêu rõ:

“Tiến hành điều tra những vụ án về những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng,phức tạp về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ có liên quan đến nhiều địa phươnghoặc với người nước ngoài thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan CSĐT cấptỉnh quy định tại chương XVI, XVII, XXI các điều 139, 140, 141, 142, 145chương XIV (Trong trường hợp đối tượng lợi dụng tư cách pháp nhân của cơquan, tổ chức, doanh nghiệp, lợi dụng việc ký kết hợp đồng kinh tế để phạm tội)và các điều 224, 225, 226, 251 chương XX của BLHS nhưng xét thấy cần trựctiếp điều tra, tiếp nhận điều tra những vụ án tố tụng do các đơn vị được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra chuyển giao theo quy định củapháp luật và của Bộ trưởng”

Từ đó cho chúng ta cách hiểu về các tội phạm về trật tự quản lý kinh tế

như sau: các tội phạm về trật tự quản lý kinh tế là các tội phạm được qui định tại

chương XVI, phần các tội phạm của Bộ luật hình sự, thuộc chức năng điều tra của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế.

1.2 Dấu hiệu pháp lý của các tội phạm về trật tự quản lý kinh tế

1.2.1 Khách thể của tội phạm

Khách thể của tội phạm trong nhóm này xâm phạm trật tự quản lý kinh tếcủa nhà nước, đang được thể hiện trên nhiều lĩnh vực khác nhau như sản xuất,kinh doanh, lưu thông, quản lý tài chính, tiền tệ, … gây ảnh hưởng đến sự ổnđịnh và phát triển kinh tế đất nước

1.2.2 Mặt khách quan của tội phạm

Hầu hết các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế có cấu thành vậtchất, tức là các tội được coi là hoàn thành kể từ khi thực hiện một hành vi quyđịnh trong điều luật với một số lượng, giá trị vật chất cụ thể

Tuy nhiên, cũng có những tội cấu thành hình thức, tức là tội này khôngcần có hậu quả xảy ra thì tội phạm đã được coi là hoàn thành

Một số tội có quy định là đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án về tội quyđịnh trong nhóm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế chưa được xoá án tínhmà còn vi phạm Một trong những dâu hiệu nêu trên là dấu hiệu bắt buộc trongcấu thành tội phạm

Hầu hết các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế được biểu hiện bằngnhững hành động cụ thể, thể hiện bằng các thủ đoạn khác nhau khi thực hiện tộiphạm.

Công cụ, phương tiện, thời gian, địa điểm… thực hiện tội phạm khôngphải là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm về trật tự quản lý kinh tế, trừtrường hợp luật định

Về hậu quả tác hại do tội phạm gây ra có các tình tiết định khung như:Hậu quả nghiêm trọng, hậu quả rất nghiêm trọng, hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.Hậu quả tác hại do tội phạm gây ra về vật chất được quy định tại thông tư liêntịch số 01/1998/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA ngày 02/01/1998 cuả Toà ánnhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ công an Nếu thiệt hại vừavề kinh tế vừa về các mặt khác thì cần xem xét đánh giá toàn diện hậu quả do tộiphạm gây nên trên tất cả các mặt Thực tế đánh giá hậu quả tác hại vẫn có nhiềuvướng mắc, cần giải thích rõ

1.2.3 Mặt chủ quan của tội phạm

Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế được thực hiện với lỗi cố ý, động

cơ mục đích của tội phạm mang tính vụ lợi Tuy nhiên, động cơ, mục đích tộiphạm không phải là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm, trừ trường hợpđiều luật quy định cụ thể

1.2.4 Chủ thể của tội phạm

Đa số các tội, chủ thể là bất kể người nào có đủ năng lực trách nhiệm hìnhsự và đạt độ tuổi quy định Tuy nhiên, một số tội cũng được quy định chủ thể đặcbiệt, người có chức vụ, quyền hạn

1.3 Đặc điểm hình sự các tội phạm về trật tự quản lý kinh tế

1.3.1 Đặc điểm đối tượng phạm tội

Qua thực tiễn đấu tranh với loại tội phạm này, chúng ta xác định đối tượngphạm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế có một số đặc điểm nổi bật sau đây:

- Các đối tượng phạm tội trong nhóm này hết sức đa dạng về thành phần,độ tuổi, nghề nghiệp, trình độ văn hoá và thuộc mọi thành phần kinh tế, trong đócó cả những đối tượng trong cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, xã hội, doanhnghiệp Các đối tượng này có những hiểu biết nhất định về các hoạt động sảnxuất, kinh doanh, lưu thông hàng hoá trên thị trường

- Các hành vi hoạt động phạm tội thuộc nhóm này rất phức tạp Có nhữngtrường hợp hoạt động trắng trợn, có tổ chức chặt chẽ, nhiều trường hợp chúngtạo ra nhiều vỏ bọc kín đáo và cắc chắn Nhiều trường hợp các đối tượng phạmtội còn lợi dụng các kẻ hở trong việc kiểm soát các hoạt động kinh tế để che dấuhành vi phạm tội hoặc có hành vi câu kết, lôi kéo, mua chuộc với người có chứcvụ quyền hạn tham gia thực hiện tội phạm hoặc che giấu tội phạm

1.3.2 Đặc điểm về thủ đoạn hoạt động phạm tội

Thủ đoạn hoạt động của các đối tượng phạm tội về trật tự quản lý kinh tếcũng rất đa dạng, phức tạp, nhiều vụ gắn với đặc điểm tình hình phát triển của xãhội ở từng giai đoạn cụ thể

Qua thực tế thủ đoạn được biểu hiện phổ biến như sau:

- Lợi dụng sơ hở trong quản lý, sản xuất, lưu thông hàng hoá, cung ứngdịch vụ trong quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, quản lý thị trường, chính sáchthuế để buôn lậu, buôn bán hàng giả, hàng cấm, kinh doanh trái phép, trốnthuế…

- Lợi dụng sự phức tạp của các hoạt động kinh doanh hàng hoá, cung ứngdịch vụ, sự mất cân đối cung-cầu hàng hoá trên thị trường…và những sơ hở,thiếu sót trong công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra, kiểm soát của các cơ quanchức năng để thực hiện hành vi phạm tội

- Lợi dụng danh nghĩa các đơn vị kinh tế, các tổ chức xã hội, các doanhnghiệp như: kho bãi, phương tiện…để vận chuyển, cất giấu hàng lậu, hàngcấm…

- Sử dụng các danh nghĩa để thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh,lưu thông hàng hoá như thực hiện các dịch vụ thương mại, dịch vụ giao nhậnhàng, dịch vụ đại lý, bán hàng…để che dấu các hành vi phạm tội gây khó khăncho hoạt động phát hiện, điều tra tội phạm

- Mua chuộc cán bộ, nhân viên cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, nhữngngười có chức vụ quyền hạn để hình thành đường dây, ổ nhóm phạm tội

- Câu kết với những đối tượng hình sự để cản trở việc kiểm tra, kiểm soát.Nhiều trường hợp các đối tượng còn chủ động chống trả khi bị kiểm tra, pháthiện hành vi phạm tội của chúng

1.3.3 Đặc điểm về tuyến, địa bàn, ngành hành trọng điểm

* Về tuyến trọng điểm

Tuyến trọng điểm thường được xác định như sau:

- Tuyến trọng điểm phòng, chống buôn lậu, buôn bán hàng cấm, trốn thuế,buôn bán hàng giả, vận chuyển, buôn bán hàng cấm…

- Tuyến hoạt động xuyên biên giới, tuyến hoạt động liên tỉnh, tuyến hoạtđộng đường biển, tuyến đường sắt, tuyến hàng không…

* Về địa bàn trọng điểm

- Địa bàn trọng điểm là nơi các cơ quan nhà nước, đơn vị kinh tế, doanhnghiệp… nơi tập trung nhiều tài sản, tập trung các hoạt động quản lý nhà nướccần bảo vệ

- Địa bàn trọng điểm là các đơn vị kinh tế thuộc khối kinh tế tư nhân, cónhững điều kiện mà chúng lợi dụng để thực hiện hành vi phạm tội của mình

- Địa bàn kinh tế ngoài xã hội là các khu vực diễn ra các hoạt kinh doanhdưới dạng không thành lập các doanh nghiệp kinh doanh nhỏ, có điều kiện đểcác đối tượng thực hiện tội phạm

* Ngành hàng trọng điểm

- Ngành hàng có tính chiến lược, đóng góp quan trọng cho sự phát triểncủa nền kinh tế quốc dân, cung cấp các sản phẩm thiết yếu cho đời sống xã hội.hành vi phạm tội trong ngành hàng này có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế quốcdân

- Những ngành hàng chứa đựng luồng hàng hoá, tài sản có giá trị lớn vớiyêu cầu đặt ra phải được bảo vệ nghiêm ngặt.

- Trong các quan hệ kinh tế ngành hàng đó tồn tại nhiều yếu tố phức tạp,những sơ hở thiếu sót trong công tác quản lý mà các đối tượng phạm tội lợi dụngđể thực hiện hành vi phạm tội

- Trường hợp đã xác định được mặt hàng trọng điểm cần bảo vệ thì ngànhhàng sản xuất ra mặt hàng trọng điểm đó cũng được xác định là ngành hàngtrọng điểm

II ĐẶC ĐIỂM CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA CÁC TỘI PHẠM XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ

2.1 Các vấn đề cần chứng minh trong điều tra các tội phạm về trật tự quản lý kinh tế

Căn cứ, nội dung và phạm vi xác định những vấn đề cần phải chứng minhtrong điều tra các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế là các điều từ 153đến 181 BLHS, và điều 63 BLTTHS

Trong quá trình điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế, cơ quan điềutra cần chứng minh làm rõ những vấn đề sau đây:

- Về thủ đoạn gây án và che dấu tội phạm:

+ Xác định có tội phạm xảy ra hay không? Xảy ra ở ngành hàng, mặt hàngnào? Cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nào?

+ Những thủ đoạn thực hiện hành vi phạm tội

+ Địa điểm, thời gian xảy ra hành vi phạm tội

+ Những tình tiết khác có liên quan đến hành vi phạm tội

- Về đặc điểm nhân thân của bị can:

+ Phải làm rõ những ai đã thực hiện hành vi phạm tội, vai trò, vị trí củangười phạm tội khi thực hiện tội phạm

+ Chức vụ, nhiệm vụ, quyền hạn, nhiệm vụ của từng bị can, động cơ mụcđích phạm tội, mức độ tội lỗi của từng đối tượng

+ Trình dộ học vấn, khả năng chuyên môn của bị can, những đặc điểmnhân thân khác của bị can có ý nghĩa với hoạt động điều tra như tiền án, tiền sự,thái độ chính trị, tư tưởng, vị trí công tác, quá trình cống hiến, các mối quan hệxã hội của bị can

- Làm rõ những công cụ phương tiện mà bị can đã sử dụng để thực hiệnhành vi phạm tội như các loại giấy tờ hoá đơn, chứng từ, các mẫu sản phẩm,nhãn mác hàng hoá, tiền vàng, séc, các giấy tờ khác có giá trị kinh tế do hành viphạm tội gây ra

- Những tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, tráchnhiệm dân sự đối với bị can

- Xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội và hậu quả tác hại

do hành vi phạm tội gây ra về mặt kinh tế, sản xuất kinh doanh, về chính trị xãhội, giá trị thiệt hại trực tiếp, thực tế về tài sản

- Phát hiện những nguyên nhân và điều kiện mà bị can lợi dụng để phạmtội, những sơ hở thiếu sót trong các văn bản pháp luật về kinh tế; các biện phápphòng ngừa đấu tranh với những hành vi phạm tội xâm phạm trật tự quản lý kinhtế.

2.2 Hoạt động điều tra các tội phạm về trật tự quản lý kinh tế

2.2.1 Giai đoạn điều tra ban đầu

* Tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo, hồ sơ, tài liệu tội phạm về trật tự

quản lý kinh tế

- Tiếp nhận: nguồn tin phản ánh có thể chia thành hai nhóm:

+ Nhóm thứ nhất: nguồn thông tin trinh sát, thể hiện qua các tài liệu thuthập từ công tác sưu tra, xác minh hiềm nghi, từ các báo cáo của MLBM, củatrinh sát

+ Nhóm thứ hai: nguồn tin công khai qua tin báo, qua thông tin đại chúng,những tài liệu do các cơ quan khác cung cấp, người phạm tội tự thú, hồ sơ vụ ánđã đươc điều tra khai thác mở rộng…

- Kiểm tra, xác minh làm rõ và đánh giá độ chính xác của thông tin:

+ Cán bộ nhận tin phải ghi chép đầy đủ nội dung tin báo vào sổ theo dõi.+ Cán bộ được phân công xử lý tin phải nhanh chóng sơ bộ xác định tínhchất, nội dung nguồn tin, ai cung cấp? Người liên quan đến việc cung cấp tin…

+ Sơ bộ xác định những vấn đề về đối tượng liên quan đến tội phạm trongtin báo

+ Nắm những tình tiết của sự việc liên quan đến sự việc phạm tội trong tinbáo

- Nội dung cần xác minh:

+ Làm rõ về nguồn tin: ai cung cấp, người biết việc, lý do cung cấp…+ Đối tượng nghi vấn phạm tội: có bao nhiêu đối tượng, nhân thân, vai tròcủa từng đối tương

+ Đối tượng tác động của hành vi phạm tội là tài sản gì? Mặt hàng nào?+ Địa bàn, khâu đối tượng đang hoạt động?

+ Sơ bộ tìm hiểu thủ đoạn hoạt động của đối tượng để tiến hành nhữngbiện pháp xác minh phù hợp

- Đối với những thông tin ban đầu, chưa xác định được người phạm tộithông thường phải kịp thời tiến hành một số hoạt động sau:

+ Nghiên cứu những quy định của pháp luật liên quan đến lĩnh vực mà đốitượng trong tin báo sử dụng thực hiện tội phạm + Bí mật gặp người cung cấp tinđể tìm hiểu vấn đề

+ Sử dụng MLBM nắm thông tin liên quan

+ Tổ chức giám sát, theo dõi đối tượng nghi vấn theo nội dung tin báo.+ Sử dụng trinh sát xác minh thu thập thông tin

+ Phân tích những hồ sơ vụ án, những tài liệu do công an phường cungcấp, hồ sơ sưu tra…phục vụ cho việc đánh giá tin báo

- Xử lý tố giác, tin báo về tội phạm về trật tự quản lý kinh tế:

+ Trong trường hợp kết luận chắc chắn có sự việc phạm tội xảy ra thì cầntổ chức ngăn chặn hành vi phạm tội hoặc tiếp tục làm rõ thêm vụ việc Trongtrường hợp cần thiết phải khởi tố vụ án để áp dụng các biện pháp ngăn chặn theoquy định của BLTTHS.

+ Trường hợp sự việc chưa đến mức xử lý hình sự thì xử lý hành chínhtheo thẩm quyền hoặc đề nghị cấp có thẩm quyền xử lý hành chính theo quy địnhcủa pháp luật

+ Nếu sự việc được kết luận không phải là hành vi vi phạm pháp luật màlà các tranh chấp kinh tế, dân sự…thì tuỳ thuộc vào tính chất vụ việc mà cóhướng dẫn đến cơ quan có trách nhiệm giải quyết theo đúng quy định pháp luật

* Lấy lời khai ban đầu

- Đối tượng lấy lời khai ở đây có thể biết được những hành vi phạm tội, cóthể là người bị hại, hoặc cũng có thể là đối tượng liên quan trực tiếp đến việcthực hiện hành vi phạm tội nhưng chưa bị khởi tố

- Để việc lấy lời khai hiệu quả, điều tra viên cầm tìm hiển nghiên cứunhững tài liệu phản ánh dặc điểm nhân thân, đặc điểm tâm lý của từng đối tượngvà các vấn đề liên quan đến hành vi phạm tội của họ

- Khi lấy lời khai đối tượng liên quan là phát hiện thu thập những tài liệuphản ánh về diễn biến của các hành vi phạm tội, hành vi đó xâm hại lĩnh vựcnào, ai tham gia vào việc phạm tội, hậu quả của tội phạm…

- Đối với bên bị hại, cần hỏi họ về thiệt hại kinh tế do tội phạm gây nên,hỏi họ về thủ đọan hoạt động của bọn tội phạm, thủ đoạn che dấu tội phạm…Phương pháp cách tính toán xác định thiệt hại, vai trò vị trí của từng tên tội phạm, những đề xuất kiến nghị của họ về điều tra xư lý vụ án

* Sử dụng các hoạt động bí mật phát hiện và thu thập, củng cố tài liệu,

chứng cứ làm rõ tội phạm

Theo dõi giám sát bí mật đối tượng:

Việc tổ chức theo dõi giám sát bí mật được tiến hành đối với đối tượng vàđịa điểm cần điều tra, nghiên cứu

Trong khi theo dõi cần chú ý mọi di biến động, quy luật hoạt động của tộiphạm, quan hệ, tính chất, mức độ, sự liên quan đến hoạt động phạm tội củanhững người có quan hệ với các đối tượng đó

Đối với địa điểm theo dõi cần thu thập tài liệu phản ánh về cấu trúc bênngoài địa điểm, sự liên quan của địa điểm với hoạt động tội phạm, đường lối,người ra vào địa điểm, những dâu hiệu nghi vấn xung quanh, dư luận phản ánhvề địa điểm đó

Để thực hiện tốt việc giám sát chặt chẽ cần chú ý xác định được một sốvấn đề sau:

- Nắm quan hệ của các đối tượng, làm rõ đường dây, tổ chức hoạt động, vịtrí, vai trò của các đối tượng…

- Xác định đối tượng đang hoạt động ở khâu nào trong cơ quan tổ chức?

- Xác định phạm vi hoạt động của các đối tượng trong đường dây, ổ nhómtội phạm và thủ đoạn cụ thể của chúng.

Việc theo dõi phải tuỳ vào thực tế mà bố trí lực lượng và áp dụng các biệnpháp đảm bảo bí mật, hiệu quả

Biện pháp trinh sát xác minh:

Được sử dụng chủ yếu để thu thập tàiliệu phản ánh về nhân thân lai lịchđối tượng, quan hệ đối tượng Những tài liệu phản ánh các hoạt động sản xuất,kinh doanh và các hạot động nghi vấn của các đối tượng cần nghiên cứu có ýnghĩa xác đinh làm rõ nội dung các cuộc điều tra

* Biện pháp trinh sát trực tiếp:

Cán bộ trinh sát phải trực tiếp thâm nhập vào các địa điểm hoạt động củacác đối tượng phạm tội hoặc nguỵ trang tiếp xúc với chúng, do đó trong quá trìnhthực hiện biện pháp này cần chú ý:

- Đã xác định được đối tượng, địa điểm hoạt động tội phạm cụ thể cần tổchức trinh sát trực tiếp, tiếp cân thu thập tài liệu

- Lựa chọn, chuẩn bị kỹ vai nguỵ trang phù hợp với phương thức hoạtđộng phạm tội của đối tượng

Biện pháp trinh sát liên hoàn:

Được tiến hành bằng cách sử dụng tổng hợp nhiều biện pháp theo một kếhoạch nhằm kết hợp giám sát chặt chẽ các đối tượng với các hoạt động điều tra,xác minh Từ đó thiết lập, củng cố các tài liệu phản ánh về hoạt động phạm tộicủa các đối tượng

Biện pháp này cũng được áp dụng để tác động, điều khiển đối tượng chínhcủa vụ án bộc lộ bản chất, tạo điều kiện cho đặc tình và trinh sát nội tuyến hoànthành nhiệm vụ

Sử dụng các biện pháp trinh sát kỹ thuật, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ:

Dùng các phương tiện hỗ trợ như máy quay phim, máy ghi âm, máy chụphình…để thu tập thông tin theo yêu cầu trinh sát

Khai thác, sử dụng hệ thống hồ sơ tàng thư, thông tin nghiệp vụ cảnh sát:

Qua hệ thống trên có thể khai thác thông tin để phục vụ công tác xây dưngmạng lưới bí mật, thu thập các dư liệu về con người, các cơ sở sản xuất…cầnđiều tra nghiên cứu phục vụ việc xác minh làm rõ Do đó trinh sát phải nắm đượchệ thống quản ly các hồ sơ nghiệp vụ để chủ động khai thác theo quy định

Thu thập thông tin tài liệu từ quần chúng, các tổ chức xã hội

Hoạt động này được sử dụng kết hợp với biện pháp xác minh nhằm thuthập những thông tin tài liệu, thông tin phản ánh về nhân thân, quan hệ, lai lịchvà những biểu hiện nghi vấn hoạt động phạm tội

* Xác lập chuyên án

Việc xác lập chuyên án phải theo đúng quy định tại Quyết định số362/2003/QĐ-BCA(C11) ngày 06/6/2003 của Bộ trưởng Bộ Công an ban hànhquy định về công tác đấu tranh chuyên án của lực lượng CSND

- Mục đích:

+ Phát hiện, thu thập, cũng cố tài liệu trinh sát, làm rõ tính chất vụ án, bắtgiữ người phạm tội, mở rộng điều tra nhằm làm rõ đường dây, ổ nhóm tội phạm.

+ Ngăn chặn việc đối tượng tiếp tục phạm tội, bỏ trốn, tiêu huỷ chứngcứ….nhằm gây cản trở hoạt động điều tra

+ Khai thác những điều kiện thuận lợi dể chuyển hoá chứng cứ Có biệnpháp thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, hạn chế thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra

+ Phát hiện nguyên nhân, điều kiện phạm tội để có biện pháp loại bỏkhông cho đối tượng lợi dụng hoạt động phạm tội

- Biện pháp

+ Việc sử dụng đặc tình phải khéo léo, giao việc cụ thể, có sự hướng dẫn,và có kế hoạch tỉ mỉ để đảm bảo bí mật và an toàn cho đặc tình, cần tính toán rútđặc tình một cách an toàn

+ Trong quá trình tiến hành chuyên án phải theo dõi, giám sát chặt chẽ địađiểm hoạt động phạm tội và đối tượng phạm tội để nắm biểu hiện hoạt độngphạm tội

+ Trong trường hợp cần bố trí trinh sát nội tuyến cần huấn luyện cho trinhsát, chuẩn bị các điều kiện, hoàn cảnh tiếp cận hợp lý

- Điều kiện phá án:

+ Đã đủ tài liệu xác định rõ đối tượng gây án, địa điểm, khâu, bộ phậndiễn ra

+ Đủ tài liệu chứng minh hành động phạm tội của các đối tượng, đảm bảođiều kiện để chuyển hoá tài liệu trinh sát thành chứng cứ

+ Đã có kế hoạch rút đặc tình ra khỏi chuyên án Trong trường hợp đốitượng tự thú, đối tượng trốn hoặc tiêu huỷ tài liệu thì có thể tổ chức phá án sớmhơn

- Tiến hành phá án:

+ Phá án toàn bộ là tiến hành phá án để giải quyết toànbộ các yêu cầunhiệm vụ đặt ra trong chuyên án Vì vậy chỉ tiến hành phá án toàn bộ khi đầy đủđiều kiện áp dụng các hoạt động điều tra công khai, chuyển hoá chứng cứ, bắtgiữ đối tượng

+ Phá án từng phần là phá án để giải quyết từng nhiệm vụ dặt ra trong pháán toàn bộ nhưng do yêu cầu khẩn chuyên án Chỉ phá án từng phấn khi khôngđủ đìêu kiện, phải phá án sớm

- Chuyển hoá tài liệu trinh sát thành chứng cứ pháp lý

+ Sử dụng các biện pháp điều tra tố tụng như khám xét, lấy lời khai, khámnghiệm hiện trường…

+ Phối hợp với các lực lượng như CSQLHC, CSGT, Hải quan, kiểm lâm,quản lý thị trường… để sử dụng biện pháp kiểm tra hành chính Qua đó thu thậptài liệu, chuyển hoá tài liệu trinh sát

* Tập hợp các tài liệu ban đầu, đánh giá đề xuất

- Tập hợp: Đơn thư tố giác, lời khai của người phạm tội ra tự thú, côngvăn của cơ quan nhà nước thông báo về tình hình tội phạm, các tài liệu hồ sơ vụán do lực lượng trinh sát thu thập được

+ Các tài liệu báo cáo của cơ quan thanh tra, kiểm tra, Viện kiểm sát, toàán…thông báo về kết quả thanh tra kiểm tra và xác định được dấu hiệu tội phạmvề trật tự quản lý kinh tế chuyển cơ quan điều tra tiếp tục giải quyết

- Đánh giá các tài liệu, chứng cứ đã thu thập được

+ Có hành vi phạm tội xảy ra hay không? Nếu có thì thủ đoạn như thếnào?

+Loại tội phạm cụ thể nào mà đối tượng đã thực hiện?

+Hậu quả tác hại do tội phạm gây ra?

- Thống nhất chủ trương giải quyết vụ án:

Sau khi tập hợp tài liệu, nhận định về vụ án cần tổ chức họp thống nhấtchủ trương giải quyết vụ án Sau khi thống nhất thì ra quyết định khởi tố vụ ánhình sự, khởi tố bị can, tiến hành các hoạt động điều tra làm rõ vụ án

* Khởi tố vụ án, khởi tố bị can

Sau khi đã có đủ cơ sở xác định vụ việc có dấu hiệu của tội phạm cần xửlý bằng hình sự thì điều tra viên phải đề xuất khởi tố vụ án, khởi tố bị can

Việc ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can phải đủ căn cứ theo quyđịnh của pháp luật tại các điều từ 100 đến 106 và điều 126 BLTTHS và các điềutừ 153 đến điều 181 BLHS

Để việc điều tra đạt chất lượng, đảm bảo thời hạn điều tra, sau khi khởi tốvụ án cơ quan điều tra phải phối hợp với các lực lượng, tiến hành đồng bộ cácbiện pháp điều tra, biện pháp trinh sát, các hoạt động nghiệp vụ kinh tế tài chínhdưới sự chỉ đạo tập trung thống nhất của Thủ trưởng cơ quan CSĐT nhằm việcđiều tra đảm bảo đúng quy định của pháp luật

* Lập kế hoạch điều tra vụ án

- Tình huống thứ nhất: Tội phạm được phát hiện thông qua đơn tố giác củaquần chúng

Trong tình huống này bản kế hoạch cần xác định nhiệm vụ trọng tâm làxác định các dấu hiệu tội phạm; hậu quả tác hại do tội phạm gây ra; ai là ngườithực hiện; thực hiện ở khâu nào, bộ phận nào, thời điểm nào

- Tình huống thứ hai: Tội phạm được phát hiện thông qua cơ quan quản lýnhà nước hoặc các phương tiện thông tin đại chúng

Cơ quan điều tra cần phối hợp với các cơ quan chức năng tiến hành thuthập tài liệu chứng cứ và sử dụng các biện pháp nghiệp vụ để điều tra, bắt giữđối tượng, ngăn chặn hậu quả tiếp tục xảy ra

- Tình huống thứ ba: Tội phạm được phát hiện thông qua các hoạt độngnghiệp vụ trinh sát:

Nhiệm vụ trọng tâm của tình huống này là chuyển hoá tài liệu trinh sátthành chứng cứ, xác định chiến thuật điều tra, bảo vệ MLBM…

Để giải quyết tốt tình huống này cần tiến hành các hoạt động điều tra như:lấy lời khai, thanh tra kiểm tra, trưng cầu giám định, trưng dụng chuyên gia…đểphát hiện thu thập tài liệu chứng cứ mới phục vụ cho việc xác định tội phạm, lậpchuyên án trinh sát đấu tranh làm rõ.

2.2.2 Giai đoạn điều tra tiếp

* Bắt đối tượng

- Việc áp dụng biện pháp ngăn chặn như bắt, tạm giữ, tạm giam…là việcrất quan trọng Cần thu thập tài liệu phản ánh về nhân thân đối tượng bắt, vậndụng chính sách của Đảng, Nhà nước ở từng thời điểm cụ thể và có sự tính toán,tránh việc đối tượng trốn, tiếp tục gây án, tự sát hay cản trở các hoạt động điềutra

+ Trong việc dẫn giải, tạm giữ, tạm giam cần chú ý không để các đốitượng bị bắt thông cung, tẩu tán tài sản…

+ Việc bắt bị can phải đi liền với việc khám xét và giám sát không để cácđối tượng thông cung trong quá trình bị giam giử

* Khám xét, thu giữ, tạm giữ và kê biên tài sản trong điều tra vụ án

- Việc khám xét cần được tiến hành ngay sau khi bắt nhằm phát hiện thugiữ công cụ phương tiện pham tội, đồ vật tài sản do phạm tội mà có Cụ thểlànhững giấy tờ sổ sách tài liệu, hợp đồng kinh tế, báo cáo về kết quả hoạt độngkinh doanh, biên bản thanh lý hợp đồng

- Điều tra viên cần có sự lựa chọn khi thu giữ tài liệu, khéo léo chuyểnhoá tài liệu trinh sát một cách hợp lý thành chứng cứ có giá trị pháp lý

- Cùng với việc khám xét, cơ quan điều tra có thể phối hợp với ngân hàng,kho bạc và các cơ quan chức năng tiến hành những hoạt động nhằm đảm bảo choviệc thu hồi tài sản như niêm phong, phong toả tài sản…

* Hỏi cung bị can

Đối với vụ án về trật tự quản lý kinh tế, hoạt động hỏi cung bị can nhằmlàm rõ những vấn đề cần chứng minh vụ án như:

- Làm rõ thủ đoạn gây án và thủ đoạn che dấu tội phạm, làm rõ hành viphạm tội của đối tượng đã xâm hại lĩnh vực kinh tế nào, ý thức của đối tượng khithực hiện hành vi phạm tội

- Làm rõ hậu quả tác hại do hành vi phạm tội gây ra, số đối tượng thamgia, vai trò của từng đối tượng trong vụ án

- Làm rõ nơi cất dấu tài sản, tài liệu liên quan đến hành vi phạm tội để thugiữ

- Làm rõ những đối tượng đang lẩn trốn để tổ chức truy bắt