TỔNG hợp PHƯƠNG PHÁP GIẢI NHANH các DẠNG bài tập LUYỆN THI đại học môn hóa học HOÀNG NGUYÊN NGÂN

_ trong đó n là số cacbon trong phan tir este n > 2, nguyén; A là tổng số iện kết z và số vòng trong phân từ A > 1, nguyên; a là sô nhóm chức le a> 1, nguyên, đi ẻ viết phản ứng cháy hoặ

HOANG NGUYEN NGAN

* Dành cho HS lớp 12, ehiong trình Cơ bản uà mm cao

* Ôn tập uà chuẩn bị thi Tốt nghiệp uà Tuyển sinh Đại học

* Biên soạn theo nội đụng uù định hướng ra đề thi mới

E8 NHA XUAT BAN BAI HOC QUOC GIA HA NOI

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

16 Hàng Chuối - Hai Bà Trưng - Hà Nội

Điện thoại: Biên tập-Chế bản: (04) 39714896;

LOI NOI DAU Á

Cùng các em học sinh!

Để giúp các em học sinh học tốt môn Hoá học 12 và có đủ kiế

năng, tự tin bước vào các kì thi tốt nghiệp THPT; tuyển sinh De

đẳng Tác giả giới thiệu tập sách "Tổng hợp phương pháp gì:

dạng bài tập luyện thi Đại học môn Hoá học"

- _ Phần thứ nhất: Hướng dẫn luyện kiến thức căn bản theo chủ đề

Rất mong tập sách sẽ góp phần nhỏ vào thành Công lớn của các em học sinh

Mọi ý kiến đóng góp xin liên hệ:

~ Trung tâm sách giáo dục Anpha

225C Nguyễn Trị Phương, P.9,

- Công tỉ sách - thiết bị giáo dục Anpha ;

50 Nguyễn Văn Săng, Q Tân Phú, Tp HCM |

A Li THUYET CAN BAN

1 Khái niệm về dẫn xuất của axit cacboxylic

— Dẫn xuất của axit cacboxylic là những sản phẩm:

nhóm nguyên tử khác: -COOH -> -COZ (v‹

halogen, .)

— Este là dẫn xuất của axit cacboxylic Khi

cacboxyl của axit cacboxylic bằng nhóm-ƠR'thì

— Halogenua axit (quan trọng nhất rua axit RCOCI) Để tạo ra

halogenua axit có thê dùng các tác nhân:'như PCl¿ (photpho pentaclorua),

PC]: (photpho triclorua), COC]; (phôtgen), SOC]; (thionyl clorua),

RCOOH + PC! $ RCOCI + POCI; + HCI 3RCOOH+ PCI; — 3RCOCI + HạPO;

RCOOH +S0Ch —> RCOCI + SO; + HCl RCOOH # COCI; -> RCOCI + CO; + HCI

— Anhiđrit axit có 2 loại i xứng (dạng (RCO)zO hoặc (ArCO);O; gọi

tên bằng cách thay ‘it bang anhidrit (CH3CO),O 1a anhidrit axetic),

và không cân đối (sinh ra từ hai axit monocacboxylic khác nhau như:

CH;CO-O-OCŒ/;M:; gọi tên bằng từ anhiđrit cộng với tên của hai axit —

anhidrit axetic benizoic)

Để tạo thành anhiđrit axit có thể sử dựng nhiều phương pháp khác nhau

như dùng tác nhân hút nước PO; hay tác dụng của nhiệt,

Ẹ tổng quát của este

1 Trường hợp đơn giản

La este không chứa nhóm chức nào khác, ta có các công thức như sau:

Tạo bởi axit cacboxylic đơn chức RCOOH và ancol đơn chức R'OH:

Trong đó, R và R' là -gốc hidrocacbon (no, không no hoặc thơm)£ nường

hợp đặc biệt, R có thể là H (đó là este của axit fomic H-COON),

2 Trường hợp phức tạp

Là trường hợp este còn chứa nhóm OH (hiđroxi este) hoặc SE còn chứa

nhóm COOH (este — axit) hoặc các este vòng nội phân tử Este trong

trường hợp này sẽ phải xét cụ thể mà không thể có chung được

Ví dụ với glixerol và axit axetic có thể có hidroxi este như

HOC3Hs(OOCCHs)2 hoặc (HO);C:H;OOCCH;; Hoặc với axit oxalic và

3 Công thức tổng quát dạng phân tử của este không chứa nhóm chức khác

Nên sử dụng CTTQ dạng C,H,„,; ;O _ (trong đó n là số cacbon trong

phan tir este n > 2, nguyén; A là tổng số iện kết z và số vòng trong phân

từ A > 1, nguyên; a là sô nhóm chức le a> 1, nguyên), đi ẻ viết phản

ứng cháy hoặc thiết lập công thức thèo,phần trăm khối lượng của nguyên

tố cụ thê

II Tính chất hoá học của este

1 Phản ứng thuỷ phân este

Tính chất hoá học quan nhất của este là phản ứng thuỷ phân Sơ đồ

thuỷ phân este (về cơ bản, chưa xét các rường hợp đặc biệt) là:

ính là quá trình nghịch của của phản ứng este hod

phân có thể xảy ra trong môi trường axit hoặc môi trường

cacboxylic Để chuyển địch cân bằng về phía tạo axit và ancol, ta dùng

lượng dư nước

— Phan img thuy phan este khéng nhimg thuan nghich ma con rất chậm

Đề tăng tốc độ phản ứng thuỷ) phân ta đun nóng hỗn hợp phản ứng với

với chất xúc tác axit (HaSO,, HCI )

— _ Phản ứng xà phòng hoá chỉ xảy ra một chiều, sản phẩm thu được luôn

có muôi của axit cacboxylic

Este không no (este của axit không no hoặc ancol không, ño) có khả năng

tham gia phản ứng cộng và phản ứng trùng hợp — đây là tính chất do liên kết z quy định (tương tự như hiđrocacbon tương ‘pe Một số phản ứng, thuộc loại này có ứng dụng quan trọng là :

~— Phản ứng chuyển hoá dầu (chất béo lỏng) thành mỡ (chất béo rắn)

(CizHsCOO)sC:H; + 3H; —S“P › (CụzH;sÓ

— Phản ứng trùng hợp vinyl axetat thành òlï(vinyl axetat)

4 Mật: số phản ứng thuỷ phân đặc biệt của este

cứ vào sơ đề phản ứ ứng xà phòng hoá hay phản ứng thuỷ phan este ta

vó thể căn cứ vào sản phẩm tạo thành để suy đoán cdu tao cia este ban

đầu

_Este axit :

Không nhất thiết sản phẩm cuỗi cùng phải có ancol, tuỳ thuộc vào vi

nhóm -OH đính vao géc hidrocacbon có cầu đạo như thế nào mà sẽ

các phản ứng tiếp theo, xảy ra để có sản phẩm cuối cùng hoàn toàn kháế

nhau, hoặc nữa là do cấu tạo bất thường của este gây nên

Một số trường hợp thuỷ phân đặc biệt của este (không chứa

thường gặp trong bài toán định lượng là :

© Este +NaOH ——> | mudi+ 1 andebit

Este ctia phenol: CsHsOOC-R “

) Este + NaOH ——> C6 Msp = Meste + Mnaort

ay chính la este vòng nhưng được nhìn dưới góc độ khác mà thôi

th C= O +NaOH —> CH;— CH— G—-ONa

Chú ý các kết luận in nghiêng ngay dưới mỗi trường hợp trên đây chỉ là

một thí dụ đơn giản nhất, các em chỉ được vận dụng khi không có dấu

hiệu cho phép xác định cụ thể số nhóm chức este trước đó

IV Mật số phương pháp điều chế cste

1 Phân ứng của ancol với axit cacboxylic và dẫn xuất như clorua ag

anhidrit axit, tao ra este

— Phản ứng của ancol với axit cacboxylic (xem axit)

— Phan tmg cua ancol voi anhidrit axit hodc clorua axit thì phản ứng xảy

ra nhanh hơn và một chiều (không thuận nghịch như khi tác dụng với

axit)

(CH;CO);O + CạH:OH ——>CH;COOC2H;*+ CH;COOH

CH;COCI + C2H;OH ——>CH;COOC¿H;+ HCI

2 Phản ứng của phenol với anhidrit axit hoặc c]órua axit (phenol không

tác dụng với axit cacboxylic) tạo este của p! enol

‘Vi dụ: phản ứng tao phenyl axetat

(CH;CO);O + C¿H;OH ——>€H;COOC¿H; + CH;COOH

CH;COCI + C¿H;OH ——>CH;COOC¿H; + HCI

3 Phần ứng cộng vào hiđrocacbon no của axit cacboxylic

Vi du: phan img tao vinyl axetat

RCOOAg # †*> RCOOR' + Agi

RCOONa + R'l > RCOOR' + Nal

— Chat bo” trieste của glixerol với các axit monocacboxylic có số

chấn nguyên tử C (thường từ 12C đến 24C) không phân nhánh, gọi

iglixerit Khi thuỷ phân chất béo thì thu được glixerol và axit

— Phản ứng của chất béo với chất kiềm được gọi là phản ứng xà phi hoá Phản ứng xà | Phong hoá xảy ra nhanh hơn phản ứng thuỷ phân trí môi trường axit và không thuận nghịch

— Chi số axit: là số mg KOH cần để trung hoà axit béo tự do có

1 RCÔOCH=CH; + NaOH —Ẻ—>RCOOÑa+ CHạCHO

2 RCOOC¿H; + 2NaOH —É—› RCOONa+ CzH;ONa + H;Ở

3 CsH;(OOCR ); + 3NaOH ——¬»§ R COONa + C;H;(OH);

4 DR(COOH), + aR'(OH)p T= Ry(COO) R's + abHạO

5 (C17H3sCOO)3C3Hs + 3KOH——> Ci7H3sCOOK + C3Hs(OH)3

6 3CH;COOH + PCI; — 3CH;COCI + HạPO;

7 3CH;COOH + POC! "> 3CH3COCI + H3PO4

8 CH;COONaw + NaOH) —22"-» CHy + NaxCO3

9 CHCH;COOH + Bry —#9%% › CH;CHBrCOOH + HBr

L5: RCOONa + HCI (dd loãng) -> RCOOH + NaCl

<6 2CH;COONaq +40; —Ý—>Na;CO¿ + 3CO;? + 3H;O

17 CH/(COOM), + O¿ —Ý—> MạCO; + CO; + HạO

(sơ đồ phản ứng đốt cháy muối cacboxylat)

18 RCOOC(CH;)=CH; + NaOH ——> RCOONa + CHạCOCH;

10

Chủ đề 02 CACBOHIĐRAT

A Li THUYET CAN BAN

1 Cấu trúc phân tử

1 Glucozo va fructozo (Co6H120¢)

a Glucozo 1a monosaccarit, cấu tạo bởi một nhóm cacbonyl

anđehit) và năm nhóm -OH ở năm nguyên tử cacbon còi

poliancol): CH;OH[CHOH,CHO

Trong thiên nhiên, glucozơ tồn tại chủ yếu & hai dạng glen: va

B-glucozo (dang mạch vòng) Trong dung dich, hai dang yong nay chiém

ưu thế và luôn chuyển hoá lẫn nhau theo một cân bằng qua dang mạch hở

œ-glucozơ ,glucozơ 8-glucozơ

Glucozo co day đủ các tính chất của rượu đa chức và andehit don chitc

b Fructozo la dong phan của glucozơ, câu tạo bởi một nhóm cacbonyl ở vị

trí Cạ đà xeton) và năm nhóm — ở năm nguyên tử cacbon còn lại (là

2 Saccarozơ va mantozo (Ci2H22011)

là một đisaccarit, cầu tạo bởi C¡ của gốc œ — glucozo nối với C¿ của gốc B — fructozo qua nguyén tirO (C; -O-C,) Trong phan tir

không còn nhóm OH semiaxetal, nên không có khả năng mở vòng

lantozơ là đồng phân của saccaroZơ, cầu tạo bởi C¡ của gốc œ — glucozo

ối với Cạ của gốc œ — hoặc B — glucozo qua nguyên tử O (C¡ — O ~ Cy)

Đơn vị monosaccarit thứ hai có nhóm OH semiaxetal tự đo, do đó có thể

mở vòng tạo thành nhóm anđehit (— CHO)

3 Tỉnh bột và xenlulozơ (CeHnO;)„

a Tinh bột là polisaccarit, cấu tạo bởi các mắt xích œ-glucozơ liên kết với

nhau thành mạch xoắn lò xo, phân tử không có nhóm CHO và các nhóm

OH bị che lấp đi

b Xenlulozơ là đồng phân của tỉnh bột, cấu tạo bởi các mắt xích pAbhicoze

liên kết với nhau thành mạch kéo dài, phân tử không có nhóm CHO và

mỗi mắt xích còn 3 nhóm OH tự do, nên công thức của xenlulozơ còn có

thê viết [CzH;Oz(OH);]n

+ Cu(OH); xanh lam

Tic ca ancol + +e Xenlulozơ

—*, CH;OH[CHOH],COOH + Cu;O{ + 2H;O

» CH, OH] CHOH], CHO+ 2[Ag(NH, ), JOH

—*>CH,OH[CHOH],COONH, +2Ag 4 +3NH, +H,0

12

5 CeHạO, —MEBHS1, 2C;H,OH+2CO;†

Men lactic

6 CeẩHạO¿ ——————> 2CH;-CHOH-COOH

Axit lactic (axit sữa chua)

7- (CeHiO¿), + nHạO —pc qr> nC¿HịzOs

12 CH;OH[CHOH];CHO + Br; + HạÔ > CH,OH[CHOH],COOH + 2HBr

13 CH;OH[CHOH]¿CHO + Fe?” tạo phức màu vàng xanh

loặng

14 CaH2¿O¡¡ + HạO —— CoHi20¢(Gtucoze) + CoH 120 6Fructoza)

15 CiHz2On + Ca(OH}; + H2Ø———› CụH;2O¡¡.CaO.2HạO

16 CiạHz;O¡¡.CaO.2HạO #0¿——>C;HzzO¡i + CaCO;4+ 2H,0

x ăng, t9

17 (CdHiO2); + HO AEE PO BREE hoặc men Sot,

20 [CoH;Ð;(OH);], + 3nHONO;—“2Š94 -ˆ”, [C¿H;O;(ONO;);]; + 3nH2O

@O@;) xenlulozơ trinitrat

1ã

A Li THUYET CAN BAN

1 Cấu tạo phân tử: Các nhóm đặc trưng

— Tác dụng với axit cho muối: Lưu ý: Mọi yếu tố làm tăng mật độ eleciron ở nguyên tử nitơ trong phân

tử amin trung hoà nói chung đều lam tang tính bazơ (trừ trường hợp chịu

ảnh hưởng của hiệu ứng che chắn không gian và khả năng solvat hoá

trong dung môi nước)

> Những nhóm day electron, chẳng hạn các gốc ankyl có hiệu ứng + I,

sẽ làm cho tính bazơ, tăng lên

phenyl có hiệu ứng —C hút electron, sẽ làm tính bazơ

Vì vậy các amin mạch hở có tính bazơ mạnh hơn (dung dịch trong nước

của chúng: có,thể làm xanh giấy quỳ) so với amin thơm (Anilin không

làm xa

Diéu ni lược giải thích là: Amin thơm chứa vòng benzen hút electron,

đồng thời trong phân tử xuất hiện hiệu ứng liên hợp p — x theo chiều

lên dịch electron hướng vào vòng benzen, làm giảm mật độ điện tích

+ ở nguyên tử N, do đó khả năng nhận proton của anilin giảm

> VỀ nguyên tắc, càng thay thế nhiều nguyên tử H trong phân tử NH:

bằng những nhóm có hiệu ứng đẩy electron +I tinh bazơ càng tăng,

ngược lại càng có nhiều nhóm gây hiệu ứng ~C tính bazơ sẽ càng giảm

— Tác dụng với HNO2

Dựa vào khả năng phản ứng khác nhau đối với HNO; ctta cde amin mỗi

bậc, người ta có thể phân biệt được chúng Thực tế HNO) không bền, »

—- Amin bac 1

« Amin béo bac 1

Tác dụng với axit nirơ tạo ancol tương ứng và gidi phong khinito (hiện

tượng sủi bọt khi)

Thí dụ:

C2H+NH; + HONO_ N9; + HC ,cn,

s Amin thom bac 1

Tắc dụng với axit nitro trong méi trudng axit 6

dun néng dung dich mudi diazoni sé tao ra pheno

ArNH; + HNO; + HCI eo

‘Amin bac 3: Khong phản ứng (không có hiện tượng gì)

Tác dụng với dẫn xuất halogen:

2 Amino axit có tính chất của nhóm COOH

Tính axit

RCH(NH,)COOH + NaOH —* RCH(NH;)COONa + HạO

Phan img este hoá:

RCH(NH;)COOH +RIOH — 5Š RCH(NH,)COORI #1

3 Amino axit có phản ứng giữa nhóm COOH và nhóm NH

Tạo muối nội (ion lưỡng cực):

H;N'— CH- COO” <== H,N~CH- COO

Phản ứng trùng ngưng của các e— và œ— amino a:

poliamit:

nH;N- [CH;]¿— COOH _—> {NH—{CH;]z— CO?n + nHạO

4 Protein có phản ứng của nhóm peptit CO-NH

— Phản ứng thuỷ phân:

HẠN— CH~ CO-HN ~CH~CO—HN ~CH~C0 —NH~CH~COOH + nH;0— in”

B CAC PHAN UNG HOA HOC THUONG GAP

1 C2ISNH; + HONO—SN9; + HC oH, OH + Noh + FLO

31.2(H2N),R(COOH), + aNa¿O ——>, 2(HzN), R(COONa), + aH2O

32 HạN-R-COOH + R'-OH a H;N-R-COOR' + H;O

33 HN-R-COOH + R’-OH +: ‘rol cl©L; [H;N-R-COOR]CT + H;O

34 [HạN'-R~COOR]CI.,+jNHạ ——> H)N-R-COOR’ + NH,Cl

35 HạN-R-COOH + HỢI ——> CIH:N-R-COOH

36 2(H2N))R(COOH)3,+ bH2SO; ——> [(H3N),R(COOH),]2(SO.),

37 CIH;N- R-COOH + 2NaOH ——>» H,N-R-COONa + NaCl + H,0

38 H;N-R-COOH + HONO —*Œy HO-R-COOH + N;† + H;ạO

18

Chủ để IV POLIME

A kÍ THUYẾT CĂN BẢN

L Khải niệm về polime

Polime là các hợp chất có phân tử khối rất lớn do nhiều đơn vị nhỏ gợi là

mắt xích liên kết với nhau tạo nên

— Số mắt xích (n) trong phân từ polime được gọi là hệ số poli

độ polime hoá

— Theo nguồn gốc, ta phân biệt polime thiên nhiên, pơÏ

polime nhân tạo (bán tông hợp)

— Theo phản ứng polime hoá, ta phân biệt polime trùng hợp và polime

Là quá trình kết hợp |'Là quá trình kết hợp nhiều

nhiều hy tử nhỏ giống | phân tử nhỏ thành phân tử

Ph đua suy ,kết đôi hoặc vòng | Có hai nhóm chức có khả

Điều kiện của monome không bền năng phản ứng trở lên

1 Cấu trúc

— Phân tử polime có thể tổn tại ở dạng mạch không phân nhánh, dạng

mạch phân nhánh và dạng mạch không gian

— Phan tir polime có thể có cấu tạo điều hoà (nếu các mắt xích nối với

nhau theo một trật tự xác định) và không điêu hoà (nêu các mặt xích nôi

với nhaú không theo một trật tự nào cả)

II Tính chất

‘Hau hét polime là chất rắn, không bay hơi, không có nhiệt nóng chảy xác

inh, một số tan trong các dung môi hữu cơ Đa số polime có tính đẻo;

một số polime có tính đàn hồi, một số có tính dai, bền, có thể kéo thành

SỢI

19

2 Tinh chất hoá học: có 3 loại phản ứng

— Phản ứng cắt mạch polime: Polime bị giải trùng ở nhiệt độ thích hợ

Polime có nhóm chức trong mạch như ~CO-NH, -COOCH;~ dễ bị hùỷ

— Phản ứng giữ nguyên mạch polime: Phản ứng cộng vào liễi

hoặc thay thế các nhóm chức ngoại mạch aS)

Thi du:

( vat +nNOH —Ứ> px cuts

— Phản ứng khâu mạch polime: Phản ứng tạo cầu i gi

~§-S- hay -CH;-) thành polime mạng khôn

đài thêm mạch polime

et doi

gian hoặc phản ứng kéo

1V Khái niệm về các vật liệu polime

~— Chất dẻo: vật liệu polime có tính d:

~ Tơ: vật liệu polime hình sợi, d

~ Cao su: vật liệu có tính đàn hồi

— Keo dán hữu cơ: vật lig potime có khả năng kết nối chắc chắn hai

mảnh vật liệu khác

— Vật liệu compozi

liệu vô cơ, hữu cơ khi

utổ hợp gồm polime làm nhựa nền và các vật

B CÁC PHẢN one HOÁ HỌC THƯỜNG GẶP

Nhựa rezit (nhựa bakelít): Nhựa rezol nóng chảy (150°C) và để nguội

thu được nhựa có cấu trúc mạng lưới không gian

21

6 Cao su flopren

nCH)=C-CH=CH, 852% {CH,-C=CH-Cih},

II Tơ canto? si ,

1 Tơ capron (nilon — 6) “ „4a

+ CO~CgHy~ CO- 0- CH, ~CH;— O},, + 2nk,0

poli(etylen terephtalat) (lapsan)

23

Chủ đề 05 ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI

A Li THUYET CĂN BẢN

1 Vị trí của kim loại: ô nguyên tố (7), chu kì (số lớp electron), si

nhém A (số electron ngoài cùng), số thứ tự nhóm B (sé electro

cùng + số electron kề ngoài cùng chưa bão hoà) (

1 Cấu tạo của kim loại: thường có 1, 2, 3 electron ở lớp ngoài cùng

II Cấu tạo của đơn chất kim loại: mạng tỉnh thể gồm có ác ion dương

đao động liên tục ở các nút mạng và các electron tự do chiyén động hỗn

loạn giữa các ion dương

IV Liên kết kim loại: lực hút tĩnh điện giữa các electfon tự do và các ion

dương kim loại

V Tính chất vật lí chung của kim loại: tính dẻo; dẫn điện, dẫn nhiệt, ánh

kim do các electron tự do gây ra

VI Tính chất hoá học chung: tính khử : M Z

Kim loại sau H không khử được HỈ thành H;

~ Tác dụng với dd HNOs; H;SO¿ đặc

Dung dich HNOs, H2S' oxi hoá kim loại (trừ Pt, Au), phi kim, hop

chất khử chứa nguyên tố có số oxi hoá thấp lên cao và nó bị khử xuỗng

mức oxi hoá thấp hơn

—Fe, AI, Cr thụ động trong dd HNO2: đặc nguội, H›SOa đặc nguội

im loại mạnh (trừ Ba, K, Ca, Na) khử ion của kim loại yếu hơn trong

dd muối thành kim loại tự do

Fe + Cu?" — Fe?" + Cụ

— Dãy điện hoá kim loại cho phép dự đoán chiều | phan tr ứng giữa 2 cặp oxi

hoá khử : chất oxi hoá mạnh nhật sẽ oxi hoá chất khử mạnh nhất sinh ra

chất oxi hoá yếu hơn và chất khử yếu hơn

24

Nhớ thứ tự các cặp oxi hoá khử sau : Cu2'/Cu Fe*/Fe? Ag'/Ag

2Fe”+ Cu Cu? + 2Ƒe?"

Fe" không oxi hoá Ag

VI Hợp kim: là vật liệu kim loại có chứa một kim loại cơ bản và một $ố

kim loại khác hay với một vài hợp kim Hợp kim có tÊ nóng chảy (hấp

hơn, dẫn điện và dẫn nhiệt kém hơn kim loại nguyên chất, nhưn;

hơn kim loại nguyên chất

IX Sy an mon kim loại: là sự oxi hoá kim loại do tác dụng của

trong môi trường xung quanh : M —› M”” + ne J

— An mon hoá học là quá trình oxi hoá — khử, trong đó sế Icctron của

kim loại được chuyển trực tiếp đến các chất trong môi trường

— Ăn mòn điện hoá là quá trình oxi hoá — khử, trong đố kim loại bị oxi

hoá do tác dụng của dung dịch chất điện li và én dong electron

chuyển dời từ cực âm đến cực dương ‘

—3 điều kiện cần và đủ để kim loại bị ăn môn ¿ điện hoá : các điện cực

khác chất, các điện cực tiếp xúc với nhau, các điện cực cùng tiếp xúc với

1 dung dịch chất điện li *

— Chú ý rằng, với cặp kim loại A—B, muốn B được bảo vệ thì A phải có

tính khử mạnh hơn B

X Nguyên tắc điều chế kim loại: là s

~— Các phương pháp điều chế kim loại :

* Phương pháp thuỷ luyện c lung dịch muối của kim loại cần điều

chê (sau AI) và kim loại có tính khử mạnh hơn (từ Ba, K, Ca, Na)

* Phương pháp nhiệt h cẦn có Ì trong 4 chất khử (H;, CO, C, Al) va

oxit của kim loại cần q°êphẻ (sau Al)

* Phương pháp điện phân nóng chảy đẻ điều chế kim loại [A, HA, AI

* Phương pháp điện + phân dung dịch để điều chế kim loại sau AI

XI Công thức của định luật Farađay

(hoặc Sô mol lection trao đổi tính cho 1 mol chất thoát ra ở điện cực; m

là lượng chất thoát ra ở điện cực theo gam

“Trong đó I là cường độ đòng điện tính bằng Ampe; t là thời gian điện

phan tính bằng giây; nạ là số mol electron trao đối trong quá trình điện

› phân

25

7.Na +H;O ——> NaOH + sth

§.Ba +2H;O ——> Ba(OH); +H;

9.Fe+ CuSO¿ ——> FeSO¿ +Cu

10.2FeClạ +Fe ——> 3FeCl;

11.Fea(SOj); + Cu ——> CuSO¿ +2FeSO¿

12.Fe+2AgNO¿——> Fe(NO;); +2Âg

13 Fe + 3AgNOs, gx ——> Fe(NO3);+ 3Ag

14.H; +PbO ——> HạO+P)

15 FeO; + 3CO —>y 2Fe+:4CO;

16 3FesO + 8AI —Í—> 4Al;O; + 9Fe

24; CuSO, + #20 —2 5 Cu+ 5m +H;SO,

.2AgNO; + HạO —#„ 2Ag + 20 +2HNO;

ˆ26 2Na + 2HạO + CuSO, — Cu(OH); + Na;SO¿ + Hạ

%

Chủ để 06 KIM LOẠI KIỂM, KIM LOAI KIEM

THỔ VÀ NHÔM

A LÍ THUYÉT CĂN BẢN

1 Kim loại kiềm (1A): Li, Na, Rb, Cs, Fr

Il Kim loại kiềm thé (IIA): Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra

Ill CAu hinh electron & lép ngoai cing cita IA, ILA: ns’, ns*

IV Tính khử: IA, IIA déu cé tinh khir (IIA khử yếu hơn IA), va ting theo

chiều Z tang : M— M"™ + ne (n= 1, 2) Tất cả các kim loại ở hai nhóm

này đều tác dụng với phi kim, HạO (trừ Be), dung dich

4MOH —#*£_› 4M + Õ; + 2H;O

'VII Tính chất của một số hiđroxit :

~ NaOH, Ca(OH); có đầy đủ tính chất của một dung dịch bazơ như làm

quỳ tím hoá xanh, tác dụng với axit;oxit axit, muôi

— Khi cho CO;, SO2, P2O; hay'axit HS, H;PO,, vào dung dich bazo,

để xác định muối sinh ra, ta nên dùng công thức phân tử của các mudi để

xác định tỉ lệ giữa số molt én tir kim loại với số mol nguyên tử phi

,XCa(HCO,); —È—> CaCO; + HạO + CO;

> Na;CO; dễ tan trong nước, mang gần như đầy đủ tính chất chung của

muối như tác dụng với dung dịch axit mạnh, bazơ mạnh, hay dung dich

muối khác

27

— CaCO; bị nhiệt phân, tan trong axit mạnh, và tan cả trong nước có hoà

tan CO;

CaCO; —'—> CaO + CO;

CaCO; + HO + CO; ——> Ca(HCO¿);

—KNG¿, Ca(NO2); bị phân huỷ ở t > 330°C thành muối nitrit

KNO; —Ê > KNO;+ $0:

Ca(NO;); —Í—> Ca(NO,); + O;

X Nước cứng

— Nước cứng là nước chứa nhiều ion Ca”T, , Mg™ Nước cứng tạm thời

chứa muôi Ca(HCO;); hay Mg(HCOs)2 Nước cứng vĩnh cửu chứa muối

clorua hay sunfat cua Ca? hay Mg”” (CaChy 6C, CaSOx, MgSO¿)

- Nguyên tắc làm mềm nước cứng là làm giảm nồng độ các ion Ca”*,

Mg” trong nước cứng

~— Cách làm mềm nước cứng tạm t đun, dùng bazơ tan, dd NaaCO¿

dùng NaaCO; hoặc Na:POa

1 — Al* + 3e) nhumg kém kim loại nhóm

ng không khí, H;O vì trên bề mặt nhôm được

phủ kín một lớp ẠIzOs bảo vệ

— Nhôm bị phá trong kiềm, tham gia phản ứng nhiệt nhôm

— AlbO;, AI(OH]; lưỡng tính

— Điện pharrAlO; nóng, chảy (không thể điện phân nóng chảy AIC) để

10 4Mg + 10HNO; loãng —» 4Mg(NO)); + NHAN!

11 Al + 4HNO; dic —» AL(NO;)3 +NO +2HC

12 4Mg + SH)SO, dic > 4MgSO, + HS

13.2AI+ 6H;SO¿ đặc —f—> Al;(SO/)

14.2K +2H;O — 2KOH + H;

15 Ca + 2H;O — Ca(OH); + H;

+-l6.2AI + 6H,O —› 2AI(OH); + 3H:

17 2Na +2H;O + CuSO, —›.CuÏOH); + Na;§O¿ + H;

) 27 Ca(OH)2 + 2CO2 + Ca(HCOs)2

28 2NaOH + CO; —› Na;CO; + H;O

29

29, Ca(OH); + CO; — CaCO; + HạO

30 NaOH + HCI — NaCl + HO

31 2NaOH + CuSO4 > NaySO4 + Cu(OH)z}

32 Ca(OH)2 + NayCO3 > 2NaOH + CaCO;

33 2NaHCO; —“-> Na,CO3 + CO;† + HạO

34 Ca(HCO3)2 —"-» CaCO; + CO; + HạO

35 Mg(HCO;); —/—> MgCO; + CO;Ÿ + HạO

36 NaHCO; + HCI — NaCl + CO; + HạO

37 NaHCO¿ + NaOH —› Na;CO; + HạO

38 Na;CO; + 2HCI — 2NaCI + HạO + CO;†

39 CaCO; + 2HCI — CaCl; + HạO + CO¿Ï'

40 CaCO; + HạO + CO; ——> Ca(HC\

41 CaCO; “> Cad + CO;

42 2KNO; —*-> 2KNO) + 03;

43.2KNO; +3C + § — 1

45 2Mg(NO;); —Ý—»:2MgO + 4NO; + O;

46 Ca(HCO;); + Ca(Of); — 2CaCO; + 2H;O

47 Ca(HCO¿); +Nà¿CO¿ —> CaCO; + 2NaHCO;

48 Mg(OH); £2NH4CI —› MạCũ; + 2NH; + 2H;O

40 Mẹ?” + HPO, + NHạ — MgNH,PO¿ |

› + 6HCI — 2AICl; + 3HạO

303 + 2NaOH + 3H;O —> 2Na[Al(OH)4]

~A\(OH)3 + 3HCI > AICI; + 3H,0

53 Al(OH); + NaOH — Na[Al(OH).]

54 AICI; + 3NH3 + 3H,0 — Al(OH); + 3NHAC1

Chu dé 07 CROM - SAT - DONG VA HOP CHAT

A Li THUYET CAN BAN

Số oxi hoá +2 Số oxi hoá +6

~ Tính khử hit va tinh oxi | — Tính oxi hoá

—Oxit và hidroxit | ~'OXit và hiđroxit có tính | — Oxit và hiđroxit có

có tính bazo lưỡng tính tính axử

Số oxi hoá +2 Số oxi hoá +3

— Tinh ki — Tính oxi hoá

~ Oxit và hiđroxit có tính — Oxit và hiđroxit có tính

B CAC PHAN UNG HOA HOC THUONG GAP

(Lưu ý: Cúc dòng in nghiêng là phần nâng cao)

5 Fe +HSOs toang ——> FeSOg + Hp

6 2Fe + 6H2S04 aye —> Fe;(SO¿); + 3SO; + 6H;O

7 Fe+4HNO3 icing —> Fe(NOs)3 + NO + 2H,0

8 Fe+6HNO3 ax ——> Fe(NOs)3 + 3NO; + 3H;O

9 Fe (du) +HNO; ——> Fe(NO3)2 +

10 Fe (du) + H2SO4 (ac) ——> FeSO +

11.Fe+ CuSO, —> FeSO,+ Cu

12 Fe +2AgNO; ——> Fe(NO;); +2Ag

13 Fe + 3AgNO3 (4x) —> Fe(NO3), +

14, 3Fe + 4H;0 —S@2 y Fe;O; + 4H;,

15, Fe +H,0 —S@< y FeO + Hạ ’

16 3FeO + 10HNO¿ øe ——> 3Fe(NOa);+ NO 5H;O

17.2FeO + 4HạSOx ạe —Í—> Fea(SOa); + S¡

18 FeO + H;SO4 toang ——> FeSOg + Hy

19, FeO + 2HC] ——> FeCl; + HO

x23

24

25

26 10FeSO¿ + 2KMnO¿# 8H;SO¿

| —— 5fe(SO,); + K;§O, + 2MnSO/ + 8H¿O

27 3Fe,03 + COQ" > 2Fex04 + COs

28 Fex03+ CO,” —-> 2FeO + CO»

(O —“» 2Fe +3CO»

30 Fe;Os+ 3H2SOasag——> Fes(SO¿); + 3HạO

31 Fe:Oš+ 6HC1 ——> 2FcCl; + 3H,0

32,ezO; + 3HạSO, ——> Fes(SO¿); + 3H;0

FeCl; + 3NaOH —> Fe(OH); + 3NaCl

36 2FeCl› + 2KI ——> 2FeCl; + 2KCI + l›

- 2Fe(OH); ——> FezO; +3H;O

38 2Fe(OH)3 + 3H2SO4 ——> Fep(SO,)s + 610

39 Fe(OH); + 3HCI ——> FcCl; + 3H;O

40 2FeS; + 14H;SO, ——> Fe;(SO¿); + 15§O; + 14HạO

J* 4FeS;+ 11O; ——> 2Fe;O; + 8SO;

48 4Cr(OH); + O; + 2HạO —Ý—› 4Cr(ƠH);

49 Cr(OH); + 2HCI ——> CrCl; + 2HàO

50 Cr(OH)s + NaOH ——> Na[Cr(ÔH)a] (hay NaCrO;)

` 66 CrCl; + 3NaOH ——> Cr(OH); + 3NaCl

x 67 2CrCl; + 3Cl; + 16NaOH ——> 2Na;CrOx + 12NaCl + 8H;O

34

68 2NaCrO; + 3Br; + NaOH——> 2Na;CrO¿ + 6NaBr +4H;O

69 2Na;Cr;O; + 3C ——> 2Na;CO¿ + CO; + 2Cr;Os

70 NayCr;O; +§ ——> Na;SO¿ + CrạO;

Z4 TỊ-NaiCnO; + 14HCI ——> 2CïCH + 2NaC| +3Clyt 7HỊO

72 KaCr;O; + 3H§ + 4H¿§O¿——> Cra(SO¿); +3S + KạSO/ + 7]

73 K;Cr,O; + 3KaSO; + 4H;§O, ——» Cp(SO¿); + 4KaSO¿ +1

14 KạCr;Or+6KI+7H;SO¿ ——>Cr,(SO¿)s+4K;§O¿+3lz+7Hại

75 K;Cr;O; + 6FeSO¿ + 7H;SO,

— 3Fez(SO,); + Cra(SO/)

276 (NH;Cr;O ——> CrạO; + N; + 4H;O

T1.2Na;CrO; ——y 2Na,O +2Cr:O; + 3Ĩ;,

78 2Na;CrO, + H;§O, ——> Na;Cr;O; + N4¿SO; + H;O

82 Cu + 2H2SO4 axe —> CuSO;

83 Cú + 4HNO; œc ——> Cu(NO;); + 2NO; +2H;0

84 3Cu + SHNO¿ lsạy ——> 3Cu(NO;); + 2NO + 4H;O

85 Cụ +2AgNO; ——>x;Củ(NO;); +2Ag

86 Cu + 2FeClạ —> CuCl; + 2FeCh

“p87 3Cu-+ BNaNOs}4HS0«

ị —> 3Cu(NO;); + 4Na;§O¿ + 2NO + 4H;O

88 2Cu + 4HCI + Oạ ——> 2CuCl; + 2HạO

89 CuO +H¿ŠO¿ ——> CuSO + HạO

90 CuÒ+2HCI ——> CuCl;+ HO

95 CuạO + HạSO4 uy ——> CuSO¿ + Cụ + HạO

96 Cu(OH); +2HCI ——> CuCl; + 2H;O

97 Cu(OH); + Hạ§O, ——> CuSO + 2H;O

98 Cu(OH); ——> CuO + HạO

99 Cu(OH);+4NHạ —> — [CuNH;)]Ÿ+2OH

100 2Cu(NO;); —“—> 2CuO +2NO; + 30;

101 CuCl, —s#nstininedis Cy + Ch,

102 2Cu(NOs), +2H;ạO —*ésehindusdich , 2Cy + 4)

103 2CuSOy + 2H,O —se2eeinsnesieh_, 204 + 2H,

104 CuCO3.Cu(OH), —“-> 2CuO + CO, + Hy

105 CuS + 2AgNO; ——> 2AgS + Cu(NOs)>

106 CuS + 4H¿SO se ——> CuSO + 4SQ¿ +4HạO

107 2Ni + Oạ —##€_> 2NIO

Äg¿O + HạO; ——> 2Ag + H;O + O¿

2AgNO; —Í—> 2Ag +2NO; + On

23 4AgNO; +2H;O — #êttt®tmeih 2 4A + 4HTNO; + O2,

124 Au +HNO; + 3HCI ——>y AuCl; + 2H,0 + NO

36

Chủ đề 08 PHÂN BIỆT MỘT SỐ CHẤT VÔ CƠ

& CHUAN DO DUNG DICH

Li THUYET CAN BAN

I Nhận biết một số anion

Tt| Anion ee Dấu hiệu — |Phương trình phảnứng

1ỊOH |Quỳtím |Hoá xanh

x SO;> +2HCl—> SO, +H30

HSO; | +0, CO¿” +2HCI -> 2C

2 co; H * CO, SO; lam mat mau i

HCO; CO; làm vẫn đực dung dich Ca(OH),

SiO;~ + keo tring

3 |SO¿T |Ba”” + tring

5|PO¿* |Ag tong HNO,) 3Ag’ + PO — Ag;PO¿}

H2SO« (1) na NO2 | 3cyigHt'+2NOy32Cu?12NO+4E

Š|MG? | vụnCu |Cu? xanh lduếến | CS PO: 32C0772NOHEHUO |ONO+O;->2NO;)

7|CIO; lbùng cháy) 2KCIO; —!—› 2KCI + 30,

II Nhận biét mét sé cation

ime? |Dấmhiện Phương trình phân ứng

- Đỏ thấm (phương pháp vật li) Na” |Đếttrên | Vàng tươi

Ca” m¬ + trang Ca?” + SO, —> CaSØ¿Ÿ (ít tan)

Ba |°~* Ý trắng Ba” + SO¿” —> BaSO¿L

9 |Cø” |trựng — tủa xanh sau đó| cụ› đa cworn, 4

nhat 18) tan tạo ion phức 3 dùng ion| màu xanh thấm > foo00i} Ee

~~ còn Fe Fe" ——-+ Fe(OH), 4 —> Fe(OH), + do

10|Fe? Hàm mat) | tng nâu

me T ˆ |MnOz + SFc'” + 8H"

= een —> Mn** + 5Fe* ++ 4120

ure mat H’), Fe" +3SCN” -> Fe(SCN);Ÿ đỏ máu

>4 Fe** + 3OH- —> Fe(OH)sÌ đỏ nâu

12|NH¿`|OH”, t NH¿! +OH- -> NHạ† + HạO

Ý trắng tan ngay | Zn” * #085 Zn(OH), 4

khi OH dư —# ›[Zn(OH),Ƒ”

tan ngay khi CrỲ*—— s€r(OW dg} sfercon % |

18|Pb”' |ddHạS [PbS J den Pb” + S* —> Pbsy (mau den)

III Nhận biết một số chất khí

Su[Khí |Thuốc thừ |Dấuhiệu |Phương trình phản ứng

Dung dịch | Không màu

dd Br hay |Mat mau ae

3 S02 | aq KMnO, dung djch |5S02*2KMnO«+ 2H;0 >)

7NO_ |Không khí [Hod nau

8 |NO; |QWẾẦ | Hos a6 am

alco = ae PP O + PáC]; + H20 >

Pd| +2HCI + CO;z†

10|CO; |ddCa(OH); CO; + Ca(OH); —> CaCO;Ì + HạO

HỆO: - |Ch(®6),” [0n Jocu+0, + 2cu0

Trang hoá CuSO¿ + 5H;O -> CuSO¿.5HạO

Hoá đỏ

ion CuO + Hạ —Ễ—y Cu + HạO

Kết tủa

Dùng dịch | ` SO3 + H,O —> H;SOx

14/803 Bach eon 1,80; + BaCh > BaSOy + 2HCI

Chủ để 09 HOÁ HỌC VÀ VẤN ĐỀ PHÁT

TRIỂN KINH TẾ, XÃ HỘI, MÔI TRƯỜNG

A Li THUYET CAN BAN

I Vấn đề năng lượng và nhiên liệu

* Vấn đề về năng lượng và về nhiên liệu đang đặt ra cho nhân loại hiện

nay là :

— Các nguồn năng lượng, nhiên liệu hoá thạch như ằ

tự nhiên không phải là vô tận mà có gi

mỏ, than đá, khí

ang can kiệt

— Khai thác và sử dụng năng lượng hoá thạch còn là một trong những,

nguyên nhân chủ yếu gây nên ô nhiễm môi trường và làm thay đổi khí

hậu toàn cầu

_ Hoá học đã góp phần giải quyết vấn đi

thể nào trong hiện tại và tương lai?

Hoá học đã nghiên cứu góp phần sản 3 ất và sử dụng nguồn nhiên liệu,

năng lượng nhân tạo thay thế như; ˆ`›

~— Điều chế khí metan trong lò bị q

~ Điều chế etanol từ crackinh đầu mỏ đẻ thay thế xăng, dầu

— San xuất ra chất thay cho Xăng từ nguồn nguyên liệu vô tận là không

khí và nước

— Sản xuất khí than khô Yâ khí than ướt từ than đá và nước

— Năng lượng được sân sinh ra trong các lò phản ứng hạt nhân được sử

lượng địa nhiệt, năng lượng thuỷ triều

— Năng lượng điện hoá trong pin điện hoá hoặc acquy

* Vấn đề về vật liệu đang đặt ra cho nhân loại là gì ?

ợ với sự phát triển của các ngành kinh tế và khoa học kĩ thuật, nhu

ủa nhân loại về các vật liệu mới với những tính năng vật lí và hoá

lọc, sinh học mới ngày càng cao

* Hoá học đã góp phần giải quyết vấn đề về vật liệu như thế nào?

~ Vật liệu có nguồn gốc vô cơ