Sự phát triển quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo nhờ thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề

Nguyễn Thị Cúc-k31 GDMN Khoa giáo dục tiểu học 2 giới thực, trẻ chỉ có thể làm những hành động của ng-ời lớn trong thế giới t-ởng t-ợng của riêng trẻ vì vậy trò chơi đóng vai theo chủ đề

Trang 1

Nguyễn Thị Cúc-k31 GDMN Khoa giáo dục tiểu học 1

động với tài liệu đó Đồng thời là điều kiện, ph-ơng tiện để thực hiện những hành động tiếp theo của hành động Trong đó ghi nhớ có chủ định bao giờ cũng tốt hơn bởi sự ghi nhớ có chủ định cũng diễn ra trong hành động những mục đích ghi nhớ đ-ợc cá nhân tự giác đặt ra

Đối với trẻ mầm non thế giới này quả là rộng lớn, bao la và lạ lẫm Trẻ lớn lên hàng ngày nh- là một thực thể đang phát triển, vận động theo quy luật của bản thân nó Sự vận động tất yếu của trẻ em do quá trình phát triển bên trong của

nó, có sự chuyển hoá mới về chất để lớn lên

Vì thế giới quá rộng lớn, lạ lẫm nên trẻ mẫu giáo muốn tìm hiểu, khám phá mọi thứ xung quanh Trẻ muốn đ-ợc tự tay sờ, nắm, muốn tìm hiểu mọi nơi mà trẻ có thể đến đ-ợc Ngay từ đầu ta thấy t- duy của trẻ là t- duy trực quan hành động, trẻ tìm hiểu thế giới xung quanh qua hoạt động vui chơi Vì vậy vui chơi chính là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo Trẻ luôn mong muốn đ-ợc làm việc nh- ng-ời lớn nh-ng trẻ không đ-ợc tham gia trong thế

Trang 2

giới thực, trẻ chỉ có thể làm những hành động của ng-ời lớn trong thế giới t-ởng t-ợng của riêng trẻ vì vậy trò chơi đóng vai theo chủ đề xuất hiện Tham gia trò chơi đóng vai theo chủ đề trẻ mô phỏng lại những mối quan hệ của ng-ời lớn chính việc miêu tả lại những mối quan hệ đó tạo ra sức sống của trò chơi đóng vai theo chủ đề Thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề, trí nhớ nói chung và quá trình ghi nhớ có chủ định nói riêng của trẻ mẫu giáo sẽ đ-ợc hình thành và phát triển

1.2 Về mặt thực tiễn

ở VIệT NAM quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo còn yếu, khả năng ghi nhớ có chủ định của trẻ còn chậm, thời gian ghi nhớ lại không lâu Thực trạng đó là do đâu, do nguyên nhân gì? Có thể là do điều kiện kinh

tế ở n-ớc ta còn kém, các gia đình ch-a tạo đ-ợc điều kiện cho trẻ hoạt động nhiều với đồ vật mà chủ yếu chỉ thông qua quá trình t-ởng t-ợng làm cho khả năng ghi nhớ của trẻ còn thấp và lại nhanh quên Hơn nữa việc tổ chức trò chơi cho trẻ đặc biệt là trò chơi đóng vai theo chủ đề ở các tr-ờng mầm non ch-a đ-ợc đầu t- nhiều

Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, trong đó trò chơi đóng vai theo chủ đề là nòng cốt Việc trẻ đ-ợc tham gia nhiều vào trò chơi đóng vai theo chủ đề có ảnh h-ởng rất lớn đến sự phát triển khả năng chú

ý và ghi nhớ có chủ định Việc xây dựng nội dung và tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề của các tr-ờng mầm non hiện nay ch-a đ-ợc quan tâm nhiều Có thể do còn tồn tại một số suy nghĩ là trò chơi là thứ yếu, không quan trọng, chơi cần gì phải có nội dung, quy luật, cứ để trẻ chơi tự do… Suy nghĩ thế là hoàn toàn sai lầm Ngay cả trong khi chơi, việc ng-ời lớn dạy trẻ em một cách

có hệ thống có một ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của trẻ em

ở VIệT NAM việc nghiên cứu sự phát triển quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề còn ch-a có nhiều công trình đề cập đến Vì vậy việc nghiên cứu đề tài: “Sự phát triển quá trình

Trang 3

ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo nhỡ thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề” là quan trọng và cần thiết

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Trí nhớ nói chung và quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ nói riêng đã

đ-ợc các nhà tâm lý học quan tâm nghiên cứu từ lâu ở n-ớc ngoài chúng ta phải kể đến các nhà nghiên cứu nh- A.N.Lêônchiep, X.L.Rubinstêin, D.B.Encônin, A.V.Pêtrốpxky ở trong n-ớc các tác giả Phạm Minh Hạc, Nguyễn Quang Uẩn, Trần Trọng Thuỷ, cũng quan tâm nghiên cứu vấn đề này

Tuy nhiên những công trình nghiên cứu về quá trình ghi nhớ của trẻ mẫu giáo ch-a có nhiều,ở n-ớc ngoài có một số công trình của A.B.Zapôrôjiets, V.X.Mukhina, ở VIệT NAM có công trình nghiên cứu của Nguyễn ánh Tuyết, Nguyễn Khắc Viện, Nguyễn Thị Nhất

Đặc biệt việc nghiên cứu cụ thể sự phát triển quá trình ghi nhớ có chủ

định của trẻ mẫu giáo nhỡ thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề thì ch-a có tác giả nào nghiên cứu

3 Mục đích nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu việc ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo thông qua trò chơi

đóng vai theo chủ đề, trên cơ sở đó xây dựng nội dung và tìm kiếm những ph-ơng pháp tổ chức trò chơi nh- là một ph-ơng tiện giáo dục quan trọng đối với sự phát triển quá trình ghi nhớ của trẻ mẫu giáo

4 Khách thể nghiên cứu đề tài

Trẻ mẫu giáo ở lớp 4 tuổi A (số l-ợng là 60 trẻ), 4 tuổi B (số l-ợng là 53 trẻ) tr-ờng mầm non Ngô Quyền- Vĩnh Yên- Vĩnh Phúc

5 Đối t-ợng nghiên cứu

Quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo trong trò chơi đóng vai theo chủ đề

Trang 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu đề tài

6.1 Đối t-ợng nghiên cứu: Chỉ nghiên cứu ghi nhớ có chủ định trong trò chơi đóng vai theo chủ đề

6.2 Khách thể nghiên cứu: Chỉ nghiên cứu ở trẻ mẫu giáo nhỡ

7 Giả thuyết nghiên cứu đề tài

Ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo nhỡ ở lớp 4 tuổi A và lớp 4 tuổi B tr-ờng mầm non Ngô Quyền phát triển ở mức trung bình Có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan ảnh h-ởng tới thực trạng trên trong đó trò chơi

đóng vai theo chủ đề giữ vai trò quan trọng Nếu đổi mới nội dung và cải tiến ph-ơng pháp tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề thì có thể đẩy mạnh sự phát triển quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo

8 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

8.1 Hệ thống hoá những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài

8.2 Tìm hiểu thực trạng sự phát triển quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề

8.3 Tim hiểu nguyên nhân chủ quan và khách quan có ảnh h-ởng đến sự phát triển quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo (đặc biệt là vai trò của trò chơi đóng vai theo chủ đề)

8.4 Thử nghiệm tác động vào quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo nhỡ ở lớp nghiên cứu thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề

Trang 5

đo lại kết quả ghi nhớ có chủ định ở hai nhóm và so sánh kết quả

9.4 Ph-ơng pháp đàm thoại

Trò chuyện, tìm hiểu vốn sống của trẻ, tìm hiểu khả năng ghi nhớ của trẻ

đ-ợc đến đâu Ph-ơng pháp này sẽ giúp cho phần tìm hiểu thực trạng ghi nhớ

Sau khi h-ớng dẫn trẻ ghi nhớ sẽ tiến hành nghiên cứu xem trẻ đã ghi nhớ đ-ợc những gì (ngôn từ, câu, hành động) qua việc trẻ thể hiện ở các vai chơi nh- thế nào

Ph-ơng pháp này bổ sung cho ph-ơng pháp thực nghiệm, giúp cho việc đo kết quả chính xác và thuyết phục hơn

Trang 6

Quá trình trí nhớ bao gồm trong nó nhiều quá trình, thành phần: Quá trình ghi nhớ, quá trình giữ gìn, quá trình tái hiện, quá trình quên Mỗi quá trình riêng lẻ này có một chức năng xác định nh-ng chúng không đối lập nhau, thâm nhập vào nhau và chuyển hoá cho nhau

Trí nhớ là quá trình tâm lý có liên quan chặt chẽ với toàn bộ đời sống tâm

lý con ng-ời Con ng-ời không có trí nhớ thì sẽ không có quá khứ, không có t-ơng lai, chỉ có hiện tại tức thời, một con ng-ời nh- thế sẽ không thể tồn tại bình th-ờng đ-ợc Không có trí nhớ sẽ không có ý thức bản ngã và do đó không có nhân cách Trí nhớ là điều kiện cần để con ng-ời có đời sống tâm lý bình th-ờng, ổn định Trí nhớ là điều kiện để con ng-ời tích luỹ vốn kinh nghiệm sống của mình và sử dụng vốn kinh nghiệm đó ngày càng tốt hơn trong đời sống và trong các hoạt động Nhờ có trí nhớ mà những hình ảnh tri giác, những khái niệm t- duy, những biểu t-ợng t-ởng t-ợng, những dấu vết cảm xúc, tình cảm, các kết quả khác trong đời sống tâm lý vẫn không bị mất

đi sau khi các quá trình đó đã kết thúc và sau này chúng sẽ đ-ợc làm xuất hiện

Trang 7

lại mỗi khi con ng-ời cần đến Vì vậy trí nhớ có vai trò quan trọng trong đời sống tâm lý con ng-ời

1.2 Khái niệm quá trình ghi nhớ? Ghi nhớ không chủ

định và ghi nhớ có chủ định? Ghi nhớ máy móc và ghi nhớ ý nghĩa?

Sự ghi nhớ là một quá trình trí nhớ đ-a tài liệu vào ý thức, gắn tài liệu đó với những kiến thức hiện có, làm cơ sở cho quá trình giữ gìn Quá trình ghi nhớ là rất cần thiết để tiếp thu tri thức, tích luỹ kinh nghiệm Sự ghi nhớ tài liệu là kết quả của hành động với tài liệu, là điều kiện thực hiện những hành

động tiếp theo

Sự ghi nhớ diễn ra theo hai h-ớng: Ghi nhớ không chủ định và ghi nhớ có chủ định Ghi nhớ không chủ định là sự ghi nhớ không có mục đích đặt ra từ tr-ớc Sự ghi nhớ này đ-ợc thực hiện trong tr-ờng hợp hành động đ-ợc lặp đi lặp lại nhiều lần d-ới hình thức nào đó Nếu hành động có khả năng tạo ra sự chú ý cao độ thì sự ghi nhớ sẽ đạt kết quả tốt nhất Khác với ghi nhớ không chủ định, ghi nhớ có chủ định diễn ra trong hành động nh-ng mục đích ghi nhớ đ-ợc có nhân tự giác đặt ra Do mục đích mong muốn ghi nhớ nên cá nhân sẽ tìm ra những ph-ơng pháp tốt giúp cho ghi nhớ Kết quả sự ghi nhớ này phần lớn phụ thuộc vào động cơ, mục đích của sự ghi nhớ Trong ghi nhớ

có chủ định sử dụng đúng ph-ơng pháp là hết sức quan trọng Ghi nhớ có chủ

định đ-ợc chia làm hai tr-ờng hợp: ghi nhớ máy móc và ghi nhớ ý nghĩa Ghi nhớ máy móc là loại ghi nhớ dùng nhiều biện pháp để ghi nhớ tài liệu khi chẳng hiểu gì về nội dung của nó Ng-ời ta th-ờng dùng loại ghi nhớ này khi tài liệu quá dài và quá khó, mục đích của việc ghi nhớ đặt ra là làm sao nhớ đ-ợc tài liệu thôi Tr-ờng hợp này cũng giúp ng-ời ta nhớ chính xác và chi tiết nội dung vấn đề nh-ng vì các nội dung đó đ-a vào trí nhớ một cách máy móc nên những tài liệu đó trong trí nhớ chẳng liên quan gì với nhau Gọi nôm na cách ghi nhớ này là cách học vẹt, một học sinh có thể đọc rất thuộc

Trang 8

một định lý toán học hay một bài thơ nh-ng hỏi đến nội dung và bản chất thì không hiểu gì hết

Dùng biện pháp ghi nhớ khi đã hiểu bản chất của vấn đề là loại ghi nhớ thứ hai: ghi nhớ ý nghĩa Do hiểu bản chất của nội dung tài liệu dẫn đến các chi tiết liên hệ với nhau rất lôgíc giúp cho con ng-ời nhớ đ-ợc lâu Hơn nữa bằng biện pháp ghi nhớ này con ng-ời hiểu đ-ợc nội dung, tức nội dung đ-ợc gắn vào vốn tri thức, kinh nghiệm hiện có trong trí nhớ và có thể dùng để giải quyết các nhiệm vụ mới Ví dụ bé Lan biết và đã ghi nhớ vào trí nhớ là con vịt, quả bóng có thể nổi trên n-ớc Khi bé Lan đang chơi bóng cùng các bạn không may quả bóng rơi vào một cái thùng đựng n-ớc,do thùng quá sâu nên chúng không thể với quả bóng ra đ-ợc Lan liền nghĩ ra cách là cho đầy n-ớc vào thùng thì quả bóng sẽ nổi lên trên, lúc đó thật dễ dàng để lấy bóng Vì sao

bé Lan làm đ-ợc vậy? Vì bé đã lục trong trí nhớ điều bé đã biết và vận dụng vào thực tế

2 Trẻ mẫu giáo

2.1 Khái niệm trẻ mẫu giáo

Khái niệm chung về trẻ em: từ buổi bắt đầu lịch sử loài ng-ời đã

có một khái niệm về trẻ em, coi trẻ em là ng-ời lớn thu nhỏ lại, nghĩa là trẻ

em và ng-ời lớn chỉ khác nhau về l-ợng và giống nhau về chất Đây là một quan điểm sai lầm, nói một cách chính xác thì trẻ em là trẻ em, trẻ em không phải là ng-ời lớn thu nhỏ lại Trẻ em là một thực thể đang phát triển, là một thực thể tự vận động theo quy luật của bản thân nó Ng-ời lớn là giai đoạn sau của trẻ em, sự lớn lên của trẻ do quá trình phát triển bên trong của nó để chuyển hoá sang một trình độ mới khác về chất để trở thành ng-ời lớn Theo

Hồ Ngọc Đại: “Trẻ em là một thực thể đang sinh thành và tồn tại trong sự sinh thành ấy Chính sự tồn tại trong sự sinh thành ấy tạo ra sự phát triển của chính nó”

Trang 9

Trẻ mẫu giáo là trẻ đ-ợc tính từ 3- 6 tuổi, trẻ mẫu giáo có thể nói là giai

đoạn đầu tiên của trẻ em Ngay từ khi sinh ra đứa trẻ đã đ-ợc tiếp xúc với nền văn hoá, đó là văn hoá vật thể (vật dụng sinh hoạt, công cụ lao động mô phỏng…)và văn hoá phi vật thể( ca dao, lời hát, dân ca) Trong khi tiếp xúc với thế giới xung quanh, với nền văn hoá nhân loại, đứa trẻ dần lĩnh hội các kinh nghiệm xã hội, lứa tuổi mầm non là lứa tuổi đầu tiên lĩnh hội và tiếp thu những kinh nghiệm đó Trẻ mẫu giáo khác các lứa tuổi khác ở chỗ hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo không phải hoạt động học mà là hoạt động vui chơi Vậy nên trẻ mẫu giáo tiếp thu văn hoá và những kinh nghiệm xã hội qua hoạt

động chơi, trẻ mẫu giáo không phải chơi cho vui thôi mà trẻ chơi còn để thoả mãn nhu cầu đ-ợc hoạt động giống ng-ời lớn và để học hỏi những điều ngoài cuộc sống mới lạ đối với trẻ

2.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo

B-ớc sang tuổi mẫu giáo đặc điểm tâm sinh lý của trẻ thay đổi một cách

rõ rệt, một b-ớc ngoặt mới ở trẻ xuất hiện tính độc lập, muốn tự mình làm tất cả mọi việc nh- của ng-ời lớn nh-ng trẻ không làm đ-ợc và cũng không đ-ợc làm những công việc đó Điều này đã dẫn đến tình trạng khủng khoảng tuổi lên 3 Trẻ không đ-ợc làm thật thì trẻ sẽ tìm mọi cách để làm giả vờ Trò chơi

đóng vai theo chủ đề xuất hiện, trẻ có thể sắm bất kỳ vai nào mà mình thích, trong trò chơi trẻ có thể là một cô giáo, một bác sỹ, Trẻ đ-ợc thoả mãn nhu cầu muốn đ-ợc sống và làm việc nh- ng-ời lớn khi tham gia trò chơi đóng vai theo chủ đề Hoạt động vui chơi này xuất hiện kéo theo sự phát triển mới về chất trong tâm lý trẻ mẫu giáo Nếu ở tuổi nhà trẻ hoạt động với đồ vật là hoạt

động chủ đạo thì đến tuổi mẫu giáo hoạt động vui chơi giữ vai trò chủ đạo để tạo ra một chuyển biến cơ bản trong tâm lý trẻ, tức là bắt đầu hình thành một nhân cách con ng-ời

Trang 10

2.2.1.Đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo bé

Trẻ mẫu giáo bé là b-ớc ngoặt lớn về ý thức, tâm lý, t- duy, ý thức

về bản thân, cái “tôi” đã nảy sinh trong trẻ, biết tách mình ra khỏi mọi ng-ời xung quanh Vì đây là điểm khởi đầu của sự hình thành ý thức bản ngã nên trong ý thức đó còn mang tính tự kỷ Trẻ ch-a nhận rõ đâu là ý muốn, nhu cầu chủ quan của mình với những quy định, quy tắc trong xã hội, do đó trẻ còn nhiều đòi hỏi vô lý Không chỉ ý thức có sự thay đổi mà t- duy của trẻ có một b-ớc ngoặt rất cơ bản, đó là sự chuyển từ t- duy bên ngoài vào bên trong theo cơ chế nhập tâm t- duy của trẻ mẫu giáo bé còn gắn liền với xúc cảm và ý muốn chủ quan Trẻ mẫu giáo bé đã biết t- duy nh-ng t- duy của trẻ ch-a đạt tới trình độ cần thiết Trẻ ch-a nhận ra đ-ợc rằng những ý nghĩ, những ý muốn trong tâm trí của mình chỉ là hình ảnh hay t-ợng tr-ng của sự vật bên ngoài, vì đối với chúng những biểu t-ợng trong đầu óc mình cũng chính là sự vật Đặc biệt t- duy của trẻ còn bị tình cảm chi phối rất mạnh, trẻ hay bị cuốn hút vào ý thích riêng của mình Đối với trẻ mẫu giáo bé thì mọi vật đều có hồn, có tính tình nên trẻ mẫu giáo bé đối xử với búp bê, đồ chơi…không phải nh- những vật vô tri vô giác mà nh- với một ng-ời bạn Do xúc cảm chi phối quá trình t- duy nên muốn trẻ tin vào một điều nào đó phải tạo ra cho trẻ một cảm xúc mạnh Cách nhìn nhận sự vật của trẻ mẫu giáo bé là theo lối trực giác toàn bộ Tr-ớc một sự vật nào đó trẻ nhận ra ngay, nhớ rất nhanh một hình

ảnh tổng thể ch-a phân ra thành các bộ phận Một em bé sẽ nhận ra ngay đâu

là xe máy của bố lẫn trong các xe máy khác ở lứa tuổi mẫu giáo bé có sự biến đổi căn bản trong hành vi: chuyển từ hành vi bột phát sang hành vi mang tính xã hội, nh-ng đó mới ở b-ớc đầu Trẻ hành động th-ờng là do nguyên nhân trực tiếp, theo ý muốn hay theo hoàn cảnh chứ không ý thức đ-ợc vì sao lại hành động vậy Dần dần trong hành vi của trẻ có một sự biến đổi đó là nảy sinh động cơ Lứa tuổi mẫu giáo bé là điểm khởi đầu của cả giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách con ng-ời Đồng thời đánh dấu một b-ớc

Trang 11

ngoặt mới trong đời sống tâm lý trẻ, chuyển từ lứa tuổi ấu nhi sang lứa tuổi mẫu giáo

2.2.2.Đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo nhỡ

Đến tuổi mẫu giáo nhỡ thì trò chơi đóng vai trò chủ đề đạt tới dạng chính thức và biểu hiện đầy đủ nhất đặc điểm của hoạt động vui chơi Trẻ mẫu giáo nhỡ đã biết thiết lập những quan hệ rộng rãi và phong phú với các bạn chơi Một “ xã hội trẻ em” được hình thành, ở tuổi mẫu giáo nhỡ việc chơi với bạn là nhu cầu bức bách bởi ở tuổi này nhu cầu giao tiếp với bạn bè đang ở thời kì phát cảm, đang phát triển rất mạnh Trẻ mẫu giáo nhỡ mong muốn hoà mình vào nhóm bạn để nhận ra mình trong đó Điều này có ý nghĩa quan trọng

đối với sự hình thành nhân cách ở trẻ mẫu giáo bé ch-a hình thành đ-ợc d- luận chung, ý kiến của đứa trẻ này không ảnh h-ởng đến đứa trẻ khác Nh-ng trẻ mẫu giáo nhỡ đã bắt đầu lắng nghe ý kiến của bạn cùng tuổi và phục tùng

ý kiến của đại đa số Tính thích nghi ở mẫu giáo nhỡ là một hiện t-ợng quá độ trong việc nắm vững kỹ năng phối hợp ý kiến trong nhóm bạn Do tính thích nghi nên trẻ trong các nhóm hay a dua nhau

Giai đoạn mẫu giáo nhỡ là giai đoạn phát triển mạnh t- duy trực quan hình t-ợng Vốn biểu t-ợng của trẻ mẫu giáo nhỡ đ-ợc giàu lên thêm nhiều, chức năng ký hiệu phát triển mạnh, lòng ham hiểu biết và hứng thú nhận thức tăng lên rõ rệt Đó là điều kiện thuận lợi do sự phát triển t- duy này phát triển t- trực quan - hình t-ợng đây cũng là thời điểm kiểu t- duy này phát triển mạnh nhất Phần lớn ở trẻ mẫu giáo nhỡ đã có khả năng suy luận, nh-ng những suy luận đó còn ngây ngô, ngộ nghĩnh về mặt khoa học Với trẻ mẫu giáo nhỡ, con vịt, con ngan bơi đ-ợc thì con gà cũng sẽ bơi đ-ợc, chúng sẽ thích thú đ-ợc thả con gà xuống n-ớc để xem nó bơi Tuy đây là giai đoạn phát triển mạnh t- duy trực quan - hình t-ợng, nh-ng ch-a có khả năng t- duy trừu t-ợng nên trẻ chỉ suy luận những vấn đề mới dựa trên những biểu t-ợng

đã có, trên những kinh nghiệm mà trẻ đã trải qua Vì vậy những lý luận đôi

Trang 12

khi chỉ dừng ở hiện t-ợng bên ngoài mà ch-a đi sâu đ-ợc vào bản chất bên trong: trẻ vào bệnh viện thấy ai mặc áo trắng điều gọi là bác sĩ, hay thấy n-ớc biển mặn trẻ thắc mắc là “ ai cho muối vào nước biển” Bởi dưới con mắt ngây thơ của trẻ sự vật bên ngoài bao giờ cũng hiện lên một cách ngộ nghĩnh, mang dáng vẻ độc đáo

Trong hoạt động tâm lý của trẻ mẫu giáo thì tình cảm luôn có vai trò quan trọng, nh-ng đặc biệt với tuổi mẫu giáo nhỡ thì tình cảm biến đổi mạnh

mẽ, phong phú và sâu sắc hơn so với lứa tuổi tr-ớc đó Đồng thời với đời sống tình cảm phát triển thì nhu cầu đ-ợc yêu th-ơng của trẻ mẫu giáo nhỡ rất lớn, trẻ thích đ-ợc khen, đ-ợc yêu mến, sợ bị thờ ơ Một em bé có thể bật khóc khi nghe cô giáo đuổi khỏi lớp do phạm lỗi, mặc dù lời đuổi của cô giáo có ngữ

điệu nhẹ Trẻ mẫu giáo nhỡ không chỉ mong muốn đ-ợc yêu th-ơng, không chỉ nhận mà trẻ còn biết bộc lộ tình cảm với ng-ời xung quanh, cho dù mới dừng lại ở mức những lời nói ngây thơ, những cử chỉ nhẹ nhàng Một cháu bé

sẽ nói với các bạn khác khi các bạn nói chuyện trong giờ học không nghe lời cô giáo là: “ Các bạn đừng làm ồn nữa, cô giáo đang bị ốm đấy”, cháu bé đó

đã biết thể hiện sự quan tâm đến cô giáo Từ việc thể hiện tình cảm với ng-ời xung quanh, trẻ dễ dàng bộc lộ tình cảm với nhân vật trong truyện cổ tích, trẻ

có thể nghe đi nghe lại một truyện nh-ng tình cảm dành cho câu chuyện, dành cho các nhân vật trong truyện không hề giảm, trẻ sẽ vẫn vui mừng cùng hạnh phúc của nàng Bạch Tuyết, vẫn lo lắng cho cô bé quàng khăn đỏ Trẻ đã biết thể hiện tình cảm yêu ghét đối với nhân vật trong truyện ngắn rất rạch ròi, phân minh Trẻ nhìn tranh vẽ cô Tấm sẽ thấy xinh hơn vẽ cô Cám mặc dù hai tranh giống nhau chỉ tô màu quần áo khác nhau Tình cảm của trẻ không chỉ bộc lộ với ng-ời thân, với nhân vật trong truyện mà còn đối với cả động thực vật, đồ chơi, đồ vật, các hiện t-ợng trong thiên nhiên Trẻ nghĩ là mọi vật đều

có hồn, có cảm xúc, đó không phải là những vật vô tri vô giác nên trẻ sẻ đối

xử với chúng theo tình cảm: trẻ xuýt xoa thân cây bị gẫy, căm ghét cái bàn

Trang 13

chỗ trẻ bị đập chân vào ở đây có cả sự tham dự của trí t-ợng t-ởng t-ợng, trẻ mẫu giáo đã nhân cách hoá các sự vật xung quanh, lòng nhân ái xuất hiận trong trẻ Điều này là một thuận lợi để nhân cách trẻ phát triển tốt Chỉ một

điều rất nhỏ cũng có thể làm rung động trong trẻ, đó là những cảm xúc thẩm

mỹ khi trẻ đ-ợc nghe một bài hát hay, đ-ợc nhìn một bức tranh đẹp Đây là khoảng thời gian nhân cách trẻ bắt đầu được hình thành nên cần “ tranh thủ” giáo dục các mặt khác, đặc biệt là mặt đạo đức Sự phát triển mạnh thẩm mỹ khiến trẻ mẫu giáo nhỡ rất nhạy cảm với văn học nghệ thuật Trẻ mẫu giáo nhỡ sẽ rất thích thú và nhanh chóng học thuộc những bài thơ, vẽ có vần điệu hay

Do mặt đạo đức - thẩm mỹ ở trẻ mẫu giáo nhỡ phát triển mạnh nên

đã chi phối ít nhiều đến việc hình thành hệ thống thứ bậc động cơ, đặc biệt là

động cơ đạo đức Trẻ mẫu giáo nhỡ hiểu rằng những hành vi của chúng có thể mang lại lợi ích cho những ng-ời khác và trẻ bắt đầu thực hiện công việc vì ng-ời khác theo sáng kiến riêng của mình Trong động cơ hành vi của trẻ mẫu giáo nhỡ còn có yếu tố thi đua bởi tâm lý chung của trẻ mẫu giáo nhỡ là đ-ợc khen tặng, đó là sự động viên lớn đối với trẻ

Những thuộc tính tâm lý, những phẩm chất nhân cách đang đ-ợc phát triển ở độ tuổi mẫu giáo nhỡ tuy đã nảy sinh từ độ tuổi mẫu giáo lớn nh-ng chỉ ở tuổi mẫu giáo nhỡ thì thuộc tính tâm lý và những phẩm chất nhân cách mới phát triển mạnh, không bị pha trộn với những tính chất do thời kỳ chuyển tiếp gây nên Đó là những nét có ý nghĩa lớn đối với toàn bộ tiến trình phát triển nhân cách của trẻ em, có ý nghĩa ngay cả khi đã trở thành ng-ời lớn 2.2.3 Đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo lớn

Mẫu giáo lớn là giai đoạn cuối cùng của trẻ em lứa tuổi “ mầm non”, ở giai đoạn này những cấu tạo tâm lý đặc trưng được hình thành trước

đó tiếp tục phát triển mạnh, những chức năng tâm lý đó sẽ đ-ợc hoàn thiện để hoàn thành việc xây dựng những cơ sở ban đầu về nhân cách của con ng-ời

Trang 14

Sự xác định ý thức bản ngã và tính chủ định trong hoạt động tâm lý Trẻ mẫu giáo lớn hiểu đ-ợc mình là ai, là ng-ời nh- thế nào, có phẩm chất

ý thức bản ngã hay sự tự ý thức đ-ợc thể hiện rõ nhất trong sự tự đánh giá về bản thân Tr-ớc khi đánh giá bản thân trẻ đã học cách đánh giá ng-ời khác và nghe ng-ời khác nói gì về mình Nh-ng sự đánh giá đó còn phụ thuộc nhiều vào tình cảm song trẻ mẫu giáo lớn đã có kỹ năng so sánh mình với ng-ời khác, điều này giúp trẻ đánh giá tốt hơn

Trẻ mẫu giáo lớn còn phân biệt đ-ợc giới tính của mình và của ng-ời khác Không chỉ phân biệt đ-ợc mà trẻ còn biết thể hiện thế nào cho phù hợp với giới tính Đây là một b-ớc tiến mới ở tuổi mẫu giáo lớn ý thức bản ngã đ-ợc xác định rõ giúp trẻ điều khiển hành vi của mình thật phù hợp với chuẩn mực ý thức bản ngã đ-ợc xác định rõ còn giúp trẻ thực hiện hành

động một cách chủ động, chú tâm hơn Tuy vậy, ở tuổi mẫu giáo lớn các quá trình tâm lý không chủ định vẫn chiếm -u thế trong hoạt động tâm lý của trẻ: trẻ xếp tranh những con vật trong v-ờn tr-ờng trong giờ chơi vô tình sẽ nhớ hơn nếu có yêu cầu trẻ nhìn và ghi nhớ ở tuổi mẫu giáo lớn, trò chơi đóng vai chủ thể và một số trò chơi có luật, có mục đích đạt đến đỉnh cao Nhờ đó

mà các hoạt động tâm lý bên trong đ-ợc biến đổi một cách rõ rệt, từ những quá trình tâm lý có chủ định Nhờ đó làm cho các hành động ý chí của trẻ ngày càng đ-ợc bộc lộ rõ nét trong hoạt động vui chơi và trong cuộc sống Có thể coi sự phát triển mặt ý chí là một trong những biểu hiện rõ nhất của ý thức, giúp nhân cách của trẻ đ-ợc khẳng định

Tuổi mẫu giáo lớn là thời kỳ trẻ đang phát tiến vào b-ớc ngoặt 6 tuổi với sự biến đổi của hoạt động chủ đạo Thay thế cho hoạt động vui chơi vốn là hoạt động chủ đạo của trẻ là những yếu tố của hoạt động học tập bắt

đầu nảy sinh Trẻ mẫu giáo lớn thấy mình đã lớn, trẻ cảm thấy mình đã trở thành “đàn anh” trong tr-ờng mẫu giáo Điều này làm cho trẻ thể hiện thái độ bao dung hơn với trẻ bé hơn Một em bé mẫu giáo lớn sẵn sàng bỏ cuộc chơi

Trang 15

để sửa đồ chơi cho các em bé hơn khi nghe cô giáo hỏi: “anh, chị nào có thể giúp em bé sửa đồ chơi? ” Do tư tưởng mình đã lớn xuất hiện trong trẻ làm

ảnh h-ởng không nhỏ đến hành động của trẻ, trẻ tự giác cao hơn: Trong bữa

ăn, nếu thấy trẻ ăn chậm, cô giáo đến bón cho trẻ sẽ nói: “ Con gần vào lớp 1 rồi, con sẽ tự xúc ăn đi” Lúc đó chỉ cần một câu động viên thôi: “ ừ, con lớn rồi, con giỏi lắm, con tự xúc ăn được mà, con tự xúc ăn cô xem nào”, lập tức trẻ sẽ ăn rất ngon, rất nhanh cho hết Sở dĩ trẻ mẫu giáo lớn nghĩ và làm đ-ợc nh- vậy là do trong hành động của trẻ đã có sự tham gia điều chỉnh của ý chí Trong sự phát triển các hành động ý chí của trẻ mẫu giáo lớn, có thể thấy sự liên kết của ba mặt: sự phát triển mục đích của hành động với động cơ và cuối cùng là tăng vai trò điều chỉnh ngôn ngữ Trẻ mẫu giáo lớn ngày càng sử dụng tiếng mẹ đẻ, biết sử dụng ngữ điệu sao cho phù hợp với nội dung giao tiếp Vốn từ của trẻ diễn đạt “ ý đồ” của mình để mọi người nghe và hiểu được Đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo nói chung phụ thuộc vào rất nhiều điều, bị ảnh h-ởng, chi phối bởi nhiều cái đó là nền văn hoá xã hội, văn hoá gia đình, ảnh h-ởng bởi những hoạt động xung quanh ( hoạt động của trẻ

và hoạt động của ng-ời khác mà trẻ nhìn thấy), ảnh h-ởng của điều kiện sinh học đối với sự phát triển tâm lý của trẻ cũng khá quan trọng, đặc biệt là ảnh h-ởng của giáo dục đối với sự phát triển tâm lý của trẻ Nh-ng ảnh h-ởng ít hay nhiều, tốt hay xấu còn do sự tích cực của cá nhân trẻ, tạo ra sự duy nhất của mỗi cá nhân trong hoàn canh cụ thể của nó Mỗi đứa trẻ trở thành ng-ời theo một con đ-ờng riêng mà sống một cuộc đời riêng của mình với những

đặc điểm riêng mà chỉ riêng mình mới có Những đặc điểm đó không chỉ quy

định những cái bên ngoài mà còn tạo ra sự đa dạng và độc đáo trong tính cách của từng trẻ Những đặc điểm riêng này xuất hiện rất sớm ngay từ khi đứa trẻ còn nhỏ và phát triển dần theo thời gian để trở thành một nhân cách không giống bất cứ ai: Hai đứa trẻ sinh đôi có thể giống hệt nhau về hình dáng bên ngoài nh-ng tính cách của chúng lại có thể hoàn toàn khác nhau, một đứa rụt

Trang 16

rè, nhút nhát, một đứa bạo dạn, nhanh nhẹn… Đó là hai cá nhân riêng biệt, nếu chúng giống nhau hoàn toàn thì không phải hai cá nhân nữa mà là một rồi

Điều đó sẽ không thể có, có chăng chỉ là sự bắt ch-ớc nhau giữa chúng và sự

ép buộc gò vào khuôn của ng-ời lớn với chúng Mỗi em bé là một con ng-ời riêng biệt, nếu trên thế gian này đã xuất hiện hai con ng-ời thì xin hãy cứ để

họ trở thành hai cá nhân riêng biệt

2.3 Sự phát triển trí nhớ của trẻ mẫu giáo

T- duy trực quan- hành động là loại t- duy của trẻ ở lứa tuổi ấu nhi B-ớc sang tuổi mẫu giáo đã có sự tiến triển mới từ t- tuy trực quan hành

động sang t- duy trực quan hình t-ợng nh-ng mới là ở mức đầu đối với trẻ mẫu giáo bé, các hình t-ợng và biểu t-ợng trong đầu trẻ vẫn gắn liền với hoạt

động vật chất bên ngoài Kiểu t- duy trực quan hình t-ợng diễn ra rõ nét nhất

ở độ tuổi trẻ mẫu giáo lớn Bởi lúc đó trẻ đã biết nhớ lại những biểu t-ợng cũ

mà trẻ đã đ-ợc trải nghiệm, đ-ợc nhìn thấy để suy luận ra những biểu t-ợng mới mà không cần thử nghiệm tr-ớc Đó đ-ợc gọi là cách suy nghĩ thầm Chẳng hạn khi hỏi một em bé: Cái th-ớc ném xuống n-ớc nổi hay chìm? Bé trả lời được ngay là nổi Vì sao? Bé trả lời “vì cháu thấy que củi thả xuống nước cũng nổi” Nh- chúng ta đã biết trí nhớ gồm các quá trình: quá trình ghi nhớ (tạo vết), quá trình giữ gìn (củng cố), quá trình tái hiện( từ những dấu vết làm sống lại những hình ảnh) và quá trình quên (không tái hiện đ-ợc) ở trẻ mẫu giáo bé và đặc biệt là trẻ mẫu giáo nhỡ quá trình ghi nhớ diễn ra rất nhanh, quá trình tái hiện diễn ra mờ nhạt tuy đã khá hơn ở tuổi mẫu giáo nhỡ

Mà trẻ mẫu giáo nhỡ muốn tái hiện đ-ợc th-ờng phải thông qua hành động kiểm tra, khá hơn ở trẻ mẫu giáo bé vì trẻ mẫu giáo nhỡ đã biết lục tìm trong trí nhớ khi muốn tái hiện điều gì đó tuy vẫn còn gặp nhiều khó khăn Trẻ mẫu giáo lớn thì khác, các quá trình diễn ra đầy đủ theo trình tự của nó và lâu hơn

Đặc biệt là quá trình tái hiện nổi bật lên nét phát triển hơn so với trẻ mẫu giáo

Trang 17

bé và trẻ mẫu giáo nhỡ, một hình ảnh trẻ đã gặp sẽ đ-ợc tái hiện lại ngay khi

có một hình ảnh khác diễn ra t-ơng ứng

2.4 Sự phát triển quá trình ghi nhớ có chủ định của trẻ mẫu giáo

Sự ghi nhớ có chủ định diễn ra trong hành động nh-ng mục đích ghi nhớ đ-ợc cá nhân đặt ra cùng những biện pháp tốt nhất để giúp cho quá trình ghi nhớ Kết quả của sự ghi nhớ này phần lớn phụ thuộc vào động cơ, mục

đích của sự ghi nhớ Trẻ mẫu giáo bé ch-a xác định đ-ợc động cơ, mục đích

rõ ràng mà chỉ là do nhìn thấy nhiều lần thành nhớ, khác với trẻ mẫu giáo nhỡ

và trẻ mẫu giáo lớn Ví dụ một em bé 3 tuổi cũng biết là đèn xanh đi tiếp, đèn

đỏ dừng lại, em biết đ-ợc điều đó là do nhiều lần đi đ-ờng cùng bố mẹ nhìn thấy thành nhớ Nh-ng trẻ mẫu giáo nhỡ còn hiểu thêm đ-ợc rằng nh- thế là tham gia đúng luật giao thông nếu vi phạm sẽ bị công an bắt Thêm nữa sự ghi nhớ có chủ định đ-ợc bộc lộ nhiều trong trò chơi đặc biệt là trò chơi đóng vai theo chủ đề và ng-ợc lại trò chơi đóng vai theo chủ đề góp phần lớn vào quá trình ghi nhớ của trẻ mẫu giáo Trò chơi đóng vai theo chủ đề là trò chơi mô phỏng lại đời sống của xã hội ng-ời lớn nên buộc trẻ muốn tham gia trò chơi thì phải quan sát cuộc sống xung quanh diễn ra nh- thế nào thì chơi mới vui, mới tốt Trẻ mẫu giáo 3 tuổi phản ánh cuộc sống xung quanh và những mối quan hệ trong cuộc sống ấy ở mức bên ngoài, còn ở trẻ mẫu giáo nhỡ thì trẻ không chỉ biết bắt ch-ớc theo hành động của vai chơi mà trẻ còn tập trung vào thể hiện những mối quan hệ xã hội giữa các vai chơi đó, nh-ng những mối quan hệ ấy mới chỉ ở mức bên ngoài Trẻ mẫu giáo lớn đã quan tâm đến những mối quan hệ xã hội bên trong nh- tình cảm, đạo đức Ví dụ nh- trong trò chơi bác sĩ ở trẻ mẫu giáo bé chỉ có 2 nhân vật: bác sĩ và em bé, “ bác sĩ” chỉ cần để ý đến hành động sao cho thật giống Còn ở tuổi mẫu giáo nhỡ đã có thêm nhân vật “bà mẹ” dẫn “đứa con” đến “ bác sĩ” để khám bệnh, trẻ đã thể hiện được mối quan hệ xã hội giữa bà mẹ, em bé và bác sĩ, “bà mẹ” nói với

“bác sĩ” thế nào, an ủi “con” ra sao, “bác sĩ” khám bệnh có những động tác gì

Trang 18

Trẻ mẫu giáo lớn đã thể hiện đ-ợc tình cảm, cảm xúc ở trong trò chơi, “bà mẹ” sẽ dỗ dành “em bé”, “bác sĩ” khám nhẹ nhàng vì sợ “em bé’ đau, “em bé”

đau có thể khóc đòi “mẹ” Do sự quan sát, ghi nhớ của trẻ ở các độ tuổi khác nhau có sự khác nhau dẫn đến sự tiến bộ trên Trẻ mẫu giáo bé nhìn một đồ vật, một cảnh nào đó rất bao quát, không có chi tiết còn trẻ mẫu giáo nhỡ và trẻ mẫu giáo lớn đã biết tách nhỏ các chi tiết ra để nhớ, trẻ bao quát toàn bộ và

có một sự lắp ghép lôgíc

3 Trò chơi đóng vai theo chủ đề

3.1 Khái niệm, đặc điểm, cấu trúc của trò chơi đóng vai theo chủ đề

3.1.1 Thế nào là trò chơi đóng vai trò theo chủ đề?

Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề là loại trò chơi mà trẻ mô phỏng lại một mảng nào đó của cuộc sống ng-ời lớn trong xã hội bằng một việc nhập vào một nhân vật nào đó để thực hiện chức năng xã hội của họ

ở tuổi mẫu giáo, thế giới ng-ời lớn muôn hình muôn vẻ với quyền lợi

và nghĩa vụ khác nhau tạo nên mọi sự hấp dẫn trẻ vô cùng Trẻ đã mô hình hoá thế giới ng-ời lớn lại trong trò chơi đóng vai chò theo chủ đề và hoạt động bên trong đó Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề xuất hiện khi trẻ b-ớc sang tuổi mẫu giáo, ở cái tuổi mà tính độc lập phát triển Trẻ muốn đ-ợc làm việc,

đ-ợc hoạt động, đ-ợc tham gia vào thế giới ng-ời lớn - cái thế giới đang rất lý t-ởng với trẻ nh-ng khả năng của trẻ quá non yếu, trẻ không thể tham gia Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề xuất hiện để giải quyết mâu thuẫn này Khi tham gia trò chơi, trẻ đ-ợc -ớm mình vào một ng-ời lớn mà trẻ thích, trẻ đ-ợc thoả mãn nguyện vọng là đ-ợc sống và hoạt động nh- ng-ời lớn Đây là một hình thức độc đáo của sự tiếp xúc giữa trẻ với cuộc sống của ng-ời lớn Trong khi chơi trẻ tái tạo lại cuộc sống xã hội xung quanh và qua đó trẻ học làm ng-ời

Trang 19

3.1.2 Đặc điểm của trò chơi đóng vai trò theo chủ đề

Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề là loại trò chơi đặc tr-ng nhất của trẻ mẫu giáo Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề có những đặc điểm sau:

Hành động chơi của ng-ời tham gia chơi luôn xoay quanh một chủ đề nhất định, đó là một mảng cuộc sống phản ánh vào trò chơi dựa trên ý nghĩ sinh động Lúc đầu chủ đề chơi của trẻ còn ở mức độ gần gũi: gia đình, nhà tr-ờng…, phạm vi hiện thực mà trẻ tiếp xúc càng rộng bao nhiêu thì chủ đề chơi càng phong phú và rộng hơn

Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề bao giờ cũng có vai chơi và hành

động chơi, qua đó trẻ -ớm mình vào vị trí của một ng-ời lớn nào đó rồi bắt ch-ớc hành động của họ để thể hiện chức năng xã hội Vai chơi là yếu tố chủ yếu tạo nên trò chơi và đóng vai là con đ-ờng dễ nhất giúp trẻ thâm nhập vào cuộc sống của ng-ời lớn Độ thành công của trò chơi phụ thuộc vào việc trẻ nhập vai đến đâu.Bởi vai chơi là linh hồn của trò chơi đóng vai theo chủ đề, khi nhập vai trẻ đ-ợc trải nghiệm những cảm xúc khác nhau: vui, buồn, lo sợ,

đau khổ… Những cảm xúc đó lại đ-ợc nhìn nhận d-ới con mắt và tâm hồn của trẻ thơ, đó lại là điều cần thiết để qua đó trẻ học làm ng-ời

Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề không phải là trò chơi đơn lẻ, hoạt

động này đòi hỏi phải có sự phối hợp giữa các thành viên trong khi chơi với nhau Bởi trò chơi này mô phỏng lại cuộc sống của ng-ời lớn mà cuộc sống đó

có rất nhiều mối quan hệ Hoạt động của con ng-ời bao giờ cũng có sự liên quan và mang tính hợp tác Trẻ đã thể hiện đ-ợc sự hợp tác đó qua việc phân vai và thể hiện vai chơi cùng những mối quan hệ của các vai chơi đó với nhau

Từ đó một “ xã hội trẻ em” được hình thành

Trò chơi đóng vai theo chủ đề là nơi trẻ có thể nhập vào các mối quan

hệ xã hội Những hành động trẻ thể hiện trong trò chơi là những hành động của ng-ời lớn mà trẻ quan tâm Trong trò chơi đóng vai theo chủ đề các mối quan hệ xã hội đ-ợc bộc lộ rất rõ rệt và sức sống của trò chơi này là tạo ra mối

Trang 20

quan hệ giữa các vai chơi, thể hiện ở thái độ tình cảm giữa các vai với nhau Lúc trẻ nhập vai thì trẻ không còn là trẻ nữa mà là một nhân vật trong xã hội Trò chơi đóng vai theo chủ đề còn giúp trẻ hiểu và thực hiện các chuẩn mực của đời sống, trẻ chuyển dần những chuẩn mực đó vào đời sống tâm lý của mình thì sẽ dần tạo ra một nhân cách của xã hội có phẩm chất nhất định

Trò chơi đóng vai trò theo chủ đề mang tính ký hiệu- t-ợng tr-ng cao

Đồ chơi trong trò chơi đóng vai trò theo chủ đề không phải là vật thật mà chỉ

là vật mô phỏng lại vật thật với kích cỡ phù hợp để trẻ chơi Đôi khi đồ chơi là những vật thay thế Điều này tạo ra một khó khăn trong khi chơi của trẻ đó là hành động của vai chơi là phải giống thật nh-ng lại với những vật không thật

Ví dụ trẻ chơi lái tàu nh-ng làm gì có tàu thật để lái, trẻ phải xếp những chiếc ghế giả làm đoàn tàu Vậy làm sao có thể chơi đ-ợc? Buộc trẻ phải t-ởng t-ợng dãy ghế kia là đoàn tàu, có thế chơi mới vui, vai chơi, hành động chơi,

đồ chơi đều là giả nh-ng lại rất thực với trẻ vì trẻ đang phản ánh một điều rất thực trong cuộc sống thực

3.1.3 Cấu trúc của trò chơi đóng vai theo chủ đề

Trò chơi đóng vai theo chủ đề chiếm một vị trí rất đặc biệt, đó là vị trí trung tâm trong hoạt động vai chơi của trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo Nó còn chi phí các dạng trò chơi khác cùng tồn tại ở giai đoạn này, làm cho chúng mang dáng dấp của trò chơi đóng vai theo chủ đề Khi tham gia vào trò chơi, đứa trẻ d-ờng nh- thấy mình đang nhập vào những mối quan hệ xã hội, nhập vào cuộc sống của ng-ời lớn, sống và làm việc giống nh- ng-ời lớn Trò chơi đóng vai theo chủ đề có cấu trúc phức tạp

Chủ đề và nội dung của trò chơi đóng vai theo chủ đề: chủ đề của trò chơi muôn màu muôn vẻ, đó là các mảng hiện thực đ-ợc trẻ phản ánh vào trò chơi Số l-ợng chủ đề chơi của trẻ đ-ợc tăng dần cùng với sự phát triển của bản thân trẻ, phụ thuộc vào phạm vi hiện thực mà trẻ tiếp xúc Chủ đề chơi không chỉ tăng lên về số l-ợng mà còn đ-ợc phức tạp hoá dần và đ-ợc mở

Trang 21

rộng ra Ví dụ trong trò chơi gia đình, ở trẻ mẫu giáo bé chỉ thể hiện những hành động mẹ cho con ăn, cho ngủ… ở trẻ mẫu giáo lớn đã có thêm nhân vật: bác sĩ, cô giáo… Nên bà mẹ có thể đ-a trẻ đi học, đi khám bệnh Nh- vậy cùng một chủ đề nh-ng ở mỗi lứa tuổi trẻ lại tái tạo các mặt khác nhau của hiện thực cuộc sống Nội dung của trò chơi là những hoạt động của ng-ời lớn

mà đứa trẻ nhận thức đ-ợc và phản ánh vào trò chơi của mình Nội dung của trò chơi cũng cần đ-ợc chú ý bên cạnh việc chú ý vào chủ đề chơi, để xem xét khía cạnh tích cực hay tiêu cực của mảng hiện thực mà trẻ em tái tạo để có ph-ơng pháp giáo dục trẻ tích cực

Vai chơi và hành động chơi: Trò chơi đóng vai theo chủ đề giúp thoả mãn nhu cầu muốn đ-ợc giống ng-ời lớn, đ-ợc làm việc nh- ng-ời lớn Muốn

đ-ợc thế trẻ phải -ớm mình vào vị trí của ng-ời lớn và bắt ch-ớc hành động của ng-ời lớn với các đồ vật trong những mối quan hệ nhất định với những ng-ời xung quanh Nh- đã biết trò chơi đóng vai theo chủ điểm có thành công hay không là phụ thuộc vào việc thể hiện vai chơi nh- thế nào Muốn trở thành một vai nào đó trong trò chơi, điều quan trọng nhất là phải biết thực hiện hành

động của vai đó Hành động chơi của trẻ mang đậm tính ký hiệu -t-ợng tr-ng bởi

đồ chơi của trẻ mang tính mô phỏng vật thật nên trẻ phải t-ởng t-ợng ra hoàn cảnh chơi sao cho với đồ chơi nh- thế nh-ng trẻ chơi vẫn vui

Những mối quan hệ qua lại của trẻ trong trò chơi Khi trẻ tham gia trò chơi, trẻ nhập vai vào những nhân vật mà trẻ thích, các nhân vật có mối quan

hệ qua lại với nhau đó là những quan hệ chơi và những quan hệ thật Những quan hệ chơi là những quan hệ qua lại của các vai trong trò chơi theo một chủ

đề nhất định, mô phỏng mối quan hệ của ng-ời lớn trong xã hội Những quan

hệ thực là những quan hệ qua lại giữa những trẻ và những ng-ời cùng tham gia trò chơi Trẻ bàn bạc, phân nhóm chơi, thoả thuận vai chơi… Trò chơi đóng vai theo chủ đề là mô hình của những quan hệ xã hội của ng-ời lớn và là ph-ơng tiện định h-ớng cho trẻ vào những mối quan hệ ấy Điều quan trọng

Trang 22

nhất trong trò chơi đóng vai theo chủ đề là việc tạo ra đ-ợc những mối quan

hệ giữa các vai, điều đó tạo nên sức sống của trò chơi, đó chính là nét bản chất xã hội của trò chơi đóng vai theo chủ đề Trong trò chơi đóng vai theo chủ đề, nghĩa đ-ợc biểu hiện ở các đồ vật, mỗi đồ vật có một nghĩa, nh-ng lại có rất nhiều ý khác nhau: trong trò chơi bán hàng, trẻ có thể quy định đâu là đồ chơi,

đâu là quần áo, đâu là bàn ghế…, ý nghĩa thực của nó không phải vậy nh-ng trẻ tự quy định để chơi Trò chơi của trẻ là cái xã hội ng-ời lớn thu nhỏ lại, nó chứa đựng những mối quan hệ phức tạp, khi trẻ tham gia vào trò chơi, buộc trẻ phải tuân theo những luật lệ hành động của các vai, những quy tắc xã hội Những trò chơi theo nhóm làm bộc lộ những mối quan hệ xã hội rõ ràng và hành vi của trẻ phải phục tùng chuẩn mực do các mối quan hệ đó quy định

Đây là điều kiện giúp trẻ hình thành nhân cách đầu tiên

Đồ chơi và hoàn cảnh chơi:

Muốn chơi đ-ợc thì phải có đồ chơi Có 2 loại đồ chơi là đồi chơi mô phỏng

và vật thay thế cho đồ chơi thực Trong khi thực hiện hành động của vai chơi trẻ không có đồ vật thật nên trẻ phải thay thể bằng những đồ chơi khác để trò chơi vân đ-ợc tiến hành bình th-ờng Do đồ chơi không t-ơng ứng nên trẻ phải t-ởng t-ợng ra hoàn cảnh chơi Với trẻ tuy đồ chơi giả, hoàn cảnh chơi giả nh-ng trẻ đang chơi thật nên trẻ vẫn thấy vui

Ví dụ nh- một đứa trẻ chơi lái xe, trẻ lấy ghế xếp thành dãy, tay đ-a ra tr-ớc giả nh- đang bám vào vô lăng, miệng chốc kêu “píp, píp” thay cho còi, nảy sinh một hoàn cảnh t-ởng t-ợng ở trong đầu đứa trẻ là nó đang lái xe thật

Từ đó nảy sinh nên hoàn cảnh t-ởng t-ợng Qua ví dụ trên ta nhận ra hành

động chơi không đ-ợc sinh ra từ hoàn cảnh t-ởng t-ợng mà ng-ợc lại hoàn cảnh t-ởng t-ợng lại sinh ra từ hành động chơi Nói theo A.N.Lêônchiep là hoạt động chơi của trẻ đã tạo ra kết quả là hoàn cảnh chơi t-ởng t-ợng, hoạt

động chơi đã làm nảy sinh trí t-ởng t-ợng, trong những lúc bị dồn vào hoàn cảnh khó khăn trẻ đã bột phát ra cách sử lý khắc phục hoàn cảnh, nếu trẻ

Trang 23

không tham gia chơi thì sẽ không t-ởng t-ợng đ-ợc hoàn cảnh chơi: Một đứa trẻ ngồi nhìn các bạn lấy cái ghế để làm con ngựa và cho rằng: “ Ai lại có con ngựa như thế” Nh-ng khi trẻ tham gia vào trò chơi đó thì trẻ đã t-ởng t-ợng

và chấp nhận lấy ghế để làm ngựa Lúc này trí t-ởng t-ợng đ-ợc cơ hội phát triển, khi trí t-ởng t-ợng hình thành giúp trẻ tham gia trò chơi vui hơn, thích thú hơn

3.2 Vai trò của trò chơi đóng vai theo chủ đề đối với trẻ mẫu giáo Trò chơi đóng vai theo chủ đề là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo Nói nh- vậy không có nghĩa là trẻ chỉ toàn chơi trò chơi đóng vai theo chủ đề

mà do tác động của trò chơi đóng vai theo chủ đề đối với trẻ rất lớn, rất quan trọng Trò chơi đóng vai theo chủ đề là một hình thức độc đáo của sự tiếp xúc của trẻ với cuộc sống ng-ời lớn Trẻ muốn đ-ợc làm việc, đ-ợc tham gia vào thế giới ng-ời lớn và thực hiện các chức năng xã hội Trò chơi đóng vai theo chủ đề đáp ứng đ-ợc mong muốn này của trẻ Trong trò chơi này lần đầu tiên mối quan hệ giữa ng-ời với ng-ời đ-ợc hiện ra một cách khách quan tr-ớc trẻ, qua đó trẻ hiểu đ-ợc mỗi ng-ời lớn trong xã hội đều có nghĩa vụ và quyền lợi với bản thân và với mọi ng-ời xung quanh Từ đây trò chơi đóng vai theo chủ thể chiếm vị trí chủ đạo trong sự phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo từ đó trẻ b-ớc vào giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách

A.X.Macarencô đã viết: “Trò chơi có một ý nghĩa rất quan trọng đối với trẻ ý nghĩa này chẳng khác gì ý nghĩa của sự hoạt động, sự làm việc và sự phục vụ đối với ng-ời lớn Đứa trẻ thể hiện nh- thế nào trong trò chơi thì sau này trong phần lớn tr-ờng hợp trẻ sẽ thể hiện như thế trong công việc” Trò chơi đóng vai theo chủ đề có một vai trò, một sự ảnh h-ởng rất lớn tới sự phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo Nó tạo ra những nét tâm lý đặc tr-ng cho tuổi mẫu giáo mà nổi bật hơn hết là tính hình t-ợng và tính dễ xúc cảm, khiến cho nhân cách của trẻ có tính độc đáo đặc tr-ng

Trang 24

Tình huống trò chơi và những hành động của vai chơi ảnh h-ởng th-ờng xuyên tới sự phát triển trí tuệ của trẻ Muốn tham gia trò chơi đứa trẻ phải học cách hành động với vật thay thế mang tính t-ợng tr-ng Trong khi hành động với vật thay thế, trẻ em phải suy nghĩ về đối t-ợng thực Trò chơi đóng vai theo chủ đề giúp chuyển từ t- duy trực quan- hành động đến t- duy trực quan- hình t-ợng Đồng thời qua các mối quan hệ chơi giúp trẻ có thể phán xét hành

động của ng-ời khác và đ-a ra kế hoạch cho hành động của mình

Trò chơi đóng vai theo chủ đề còn góp phần không nhỏ vào việc giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, nâng cao vốn ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo Để có thể tham gia vào trò chơi bắt buộc trẻ phải nói đ-ợc ý muốn của mình khi tham gia chơi, trẻ phải hiểu đ-ợc những lời chỉ dẫn hay để bàn bạc với nhau để cùng thống nhất chơi Điều này sẽ giúp vốn ngôn ngữ của trẻ nạp thêm nhiều từ mới

và cách diễn đạt câu của trẻ ngày càng rõ ràng, mạch lạc Chơi đóng vai theo chủ đề là điều kiện giúp trẻ phát triển vốn ngôn ngữ một cách nhanh chóng Trò chơi đóng vai theo chủ đề có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển trí t-ởng t-ợng của trẻ mẫu giáo Trong trò chơi trẻ đã học đ-ợc cách thay thế

đồ vật này với đồ vật khác, chọn đóng vai khác nhau…đây là điều kiện để trí t-ởng t-ợng của trẻ phát triển Khi tham gia chơi trẻ không cần nghĩ đến mình

là ai mà khi đó trẻ thoả sức t-ởng t-ợng mình đang là những nhân vật mà mình yêu thích: cô giáo, bác sĩ… Không những thế trẻ có thể có bất cứ thứ gì mình muốn, muốn có một chiếc ô tô bằng ghế, một chiếc thuyền bằng mo cau, muốn có vòng tay, vòng cổ thì tết hoa vào là đ-ợc… Trẻ thấy hạnh phúc vui s-ớng trong khi đ-ợc t-ởng t-ợng những điều vừa gây hứng thú vừa phi lý, sau này khi lớn lên dù làm ở lĩnh vực nào thì trí t-ởng t-ợng cũng rất cần

ở trẻ mẫu giáo khi tham gia trò chơi trí t-ởng t-ợng của trẻ phát triển thêm một b-ớc nữa là chuyển từ bên ngoài vào bên trong Giờ đây khi không cần những vật thay thế hay những hành động chơi trẻ vẫn hình dung đ-ợc bởi cái đó đã có trong óc, trong trí nhớ của trẻ rồi Một đứa trẻ đứng trên một cái

Trang 25

ghế vẫn có thể t-ởng t-ợng là mình đang là phi công, đang cùng chiếc máy bay trên trời Đây đ-ợc gọi là một dạng t-ởng t-ợng thầm, hay t-ởng t-ợng bên trong, đây mới là dạmg t-ởng t-ợng đích thực Vậy trí t-ởng t-ợng đ-ợc nuôi d-ỡng hiệu quả nhất trong trò chơi đóng vai theo chủ đề, vì vậy cần phải tạo điều kiện cho trẻ chơi, để nuôi d-ỡng trí t-ởng t-ợng của trẻ ngay từ bé Trò chơi đóng vai theo chủ đề tác động rất mạnh đến sự phát triển đời sống tình cảm của trẻ mẫu giáo Trẻ mẫu giáo tham gia trò chơi một cách tự nguyện, nhiệt tình, trẻ chơi với tất cả niềm vui s-ớng Khi tham gia vào trò chơi trẻ phản ánh mối quan hệ của ng-ời với ng-ời và nhập vai vào những mối quan hệ đó thì những rung động mang tính ng-ời đ-ợc gợi lên ở trẻ Hoàn cảnh đ-ợc tạo nên bởi trí t-ởng t-ợng sẽ quyết định thái độ vui vẻ hay buồn rầu của trẻ khi chơi Vì vậy trẻ đã thể hiện đ-ợc những nét tình cảm đặc tr-ng:

ân cần, đồng cảm, những phẩm chất đạo đức tốt đẹp…trong trò chơi Những cái đó thâm nhập vào trẻ khiến cho hoạt động chơi của trẻ nhiệt tình nhất Còn một lý do nữa khiến trẻ tham gia chơi nhiệt tình vậy là qua trò chơi trẻ thấy và cảm nhận đ-ợc cái hay cái đẹp của xã hội ng-ời lớn Khi chơi trẻ nhập vai và thể hiện tình cảm hết sức chân thật: một “người mẹ” thực sự lo lắng cho “đứa con” bị ốm của mình Một “ng-ời bán hàng” hết sức vui s-ớng khi bán đ-ợc hết hàng Đời sống tình cảm của trẻ ngày càng phong phú và sâu sắc qua những hành động trong khi chơi

Phẩm chất ý chí của trẻ mẫu giáo đ-ợc hình thành mạnh mẽ trong trò chơi đóng vai theo chủ đề Khi tham gia chơi trẻ phải thực hiện những hành

động của vai chơi mà trẻ nhận sao cho phù hợp với quy tắc của trò chơi do trẻ thoả thuận Việc thực hiện quy tắc của trò chơi trở thành một trong yếu tố cơ bản của trò chơi, làm cho các thành viên trong đó hợp tác chặt chẽ với nhau để tiến hành một hoạt động chung là chơi với nhau Từ đó trẻ biết điều tiết hành

vi của mình theo chuẩn mực xã hội thông qua vai mình đóng, biết dùng ý chí

điều khiển hành vi, gạt ý muốn riêng sang một bên và thực hiện mục đích

Trang 26

chung của nhóm chơi Qua trò chơi trẻ cần đ-ợc hình thành những phẩm chất

ý chí nh- tính mục đích, tính kỉ luật bởi trẻ không thể hành động tuỳ hứng mà hành động của trẻ do nội dung quyết định

Trò chơi đóng vai theo chủ đề còn ảnh h-ởng mạnh tới sự hình thành tính chủ động của quá trình tâm lý, ở trẻ bắt đầu hình thành chú ý có chủ định và ghi nhớ có chủ định Khi tham gia chơi bắt buộc trẻ phải chú ý, tập trung vào những đối t-ợng đ-ợc đ-a vào tình huống của trò chơi và nội dung của chủ đề Nếu trẻ không tập trung sẽ không hoà đ-ợc vào thể thống nhất của nhóm chơi, vì vậy buộc trẻ phải thật tập trung chú ý khi nhóm phân công vai chơi và hành

động chơi để có thể thực hiện đúng những hành động t-ơng ứng với vai mà mình đóng, nếu không trẻ dễ dàng bị lệch h-ớng chơi và dễ bị loại khỏi cuộc chơi Nhiều lần nh- thế sẽ rèn luyện khả năng chú ý và ghi nhớ có chủ định cho trẻ tốt hơn

Nh- vậy hoạt động vui chơi mà trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ

đề ở tuổi mẫu giáo thực sự đóng vai trò chủ đạo Thông qua vui chơi và hành

động chơi với đồ vật và những mối quan hệ giữa bạn bè cùng chơi, trẻ tiếp thu kinh nghiệm xã hội loài ng-ời Đó là giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách, chuẩn bị cho b-ớc phát triển sau Qua trò chơi, trẻ đã biến mình thành một nhân vật của xã hội, một con ng-ời nh- mọi ng-ời, trẻ đã mất dần đi tính tự kỷ trung tâm ở tuổi lên 3 Trò chơi đóng vai theo chủ đề tạo ra những nét tâm lý đặc tr-ng cho tuổi mẫu giáo, khiến cho nhân cách của trẻ mẫu giáo mang tính độc đáo không thể tìm thấy ở những độ tuổi khác Nhân cách của trẻ đ-ợc hoàn thiện dần qua những lần tham gia trò chơi Toàn bộ lịch sử của mỗi con ng-ời là một nhà hoạt động có thể quan niệm nh- là một quá trình phát triển của trò chơi, một sự dịch chuyển dần từ việc tham gia vào trò chơi sang thực hiện công việc của mình về sau Cũng vì vậy mà ta có thể nói: trò chơi là tr-ờng học của cuộc sống

Trang 27

3.3 Ph-ơng pháp tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề

Vì trò chơi đóng vai theo chủ đề có ý nghĩa quan trọng nên việc tổ chức cho trẻ chơi trò chơi đóng vai theo chủ đề là rất cần thiết Một mặt là tạo điều kiện để trẻ đ-ợc thoả mãn nguyện vọng là muốn sống và hoạt động giống ng-ời lớn, mặt khác dạy trẻ học làm ng-ời

Khi h-ớng dẫn trẻ chơi cần chú ý những điểm sau:

3.3.1 Cần h-ớng dẫn cho trẻ biết nhập vai

Trong trò chơi đóng vai theo chủ đề đóng vai là khâu then chốt, do đó trong việc tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ng-ời lớn cần nói rõ cho trẻ biết sẽ nhập vai nào và phải làm gì Trong sinh hoạt hàng ngày hay khi kể chuyện theo tranh cho trẻ nghe…ng-ời lớn cần tận dụng cơ hội nói cho trẻ biết một số công việc của ng-ời lớn Qua đó khi tham gia trò chơi trẻ biết tự -ớm mình vào vai của những ng-ời lớn xung quanh mà trẻ thích, qua đó trẻ trải nghiệm đ-ợc những tình cảm, tiếp thu đ-ợc cách ứng xử giữa mọi ng-ời trong xã hội

3.3.2 Cần h-ớng hành động của trẻ theo một chủ đề nhất định Trẻ hay bắt ch-ớc hành động của ng-ời lớn nh-ng những hành động đó còn tản mạn, rời rạc: Cái gối có thể sẽ là “em bé” để trẻ ru ngủ nhưng ngay sau đó có thể là cái ghế ngồi hay là con ngựa để c-ỡi Nếu thế trò chơi sẽ khó mà duy trì lâu

đ-ợc, đôi khi trẻ trở thành kẻ phá đám Vậy nên khi trẻ tham gia vào trò chơi

đóng vai theo chủ đề, ng-ời lớn cần h-ớng trẻ vào trò chơi, luôn nhắc nhở trẻ

đang chơi ở chủ đề gì để trẻ không bị lệch h-ớng chơi Chơi nh- vậy hành

động của đứa trẻ sẽ đ-ợc xác định rõ hơn, đó là điều kiện để biến chức năng tâm lý của trẻ vốn không chủ định thành các chức năng tâm lý có chủ định

Đây là b-ớc phát triển trong đời sống tâm lý của trẻ, cần cho trẻ trong đời sống sau này

3.3.3 Cần dạy trẻ biết phối hợp với nhau trong trò chơi Để trò chơi đóng vai theo chủ đề thành công trẻ phải thể hiện đ-ợc mối quan hệ giữa các vai

Trang 28

chơi bởi trò chơi đóng vai theo chủ đề không phải chỉ có một mình trẻ mà còn

có rất nhiều trẻ khác với các vai chơi khác Đây chính là vấn đề quan trọng nhất, vấn đề cốt lõi nhất của trò chơi đóng vai theo chủ đề Chỉ khi trẻ biết thiết lập quan hệ với nhau thì mới đem lại sức sống cho các vai chơi và mối quan hệ giữa các vai mới là linh hồn của trò chơi đóng vai theo chủ đề

3.3.4 Khi h-ớng dẫn trẻ chơi, ng-ời lớn không nên dùng mệnh lệnh, không đ-ợc áp đặt Hãy để trẻ chơi do sức lôi cuốn, hấp dẫn của trò chơi với trẻ Trò chơi đóng vai theo chủ đề phát triển dần lên, đạt tới đỉnh cao của hoạt

động vui chơi khi trẻ đến tuổi mẫu giáo lớn Tức là khi trẻ ở tuổi mẫu giáo lớn thì trò chơi đóng vai theo chủ đề càng trở nên quen thuộc và đạt tới dạng chính thức Vì vậy trong cách h-ớng dẫn trẻ lớn chơi ng-ời lớn cần chú ý: Cần phát huy tính tích cực chủ động của trẻ, hãy để trẻ tự chọn vai chơi, tự chọn trò chơi, tự chọn đồ chơi và tự thoả thuận luật chơi với nhau Cần phát huy cao độ tính tự lực, tự chủ, khuyến khích những sáng kiến của trẻ trong việc đóng vai…đó là tiền đề của hoạt động sáng tạo sau này Cần giúp trẻ mở rộng các mối quan hệ giữa các vai chơi bằng cách mở rộng chủ đề chơi, mở rộng nội dung chơi cứ nh- vậy các mối quan hệ đ-ợc mở dần ra Mối quan hệ giữa các vai chơi nhiều bao nhiêu thì việc trải nghiệm cuộc sống của trẻ về cuộc sống của ng-ời lớn càng thêm phong phú bấy nhiêu Cần h-ớng dẫn trẻ tổ chức tốt

“xã hội trẻ em” sao cho nó trở thành môi trường xã hội lành mạnh, vì nhóm chơi là một trong những cơ sở xã hội đầu tiên giúp trẻ lớn lên thành ng-ời Cần giúp trẻ sử dụng và “sáng chế” đồ chơi một cách hợp lý Phải biết thao tác mô phỏng lại hành động chơi của ng-ời lớn giống nh- thật thì chơi mới vui và cũng là một sự tập d-ợt nào đó để sau này trở thành ng-ời lớn Cần khuyến khích trẻ tự làm ra đồ chơi, cô giáo có thể bàn bạc với trẻ để trẻ tự làm ra đồ chơi thích hợp và phù hợp, đây là tiền đề cho hoạt động sáng tạo Cần giúp trẻ tăng c-ờng, mở rộng vốn hiểu biết về cuộc sống Qua truyện kể, tranh ảnh, tivi…giúp trẻ hiểu biết về cuộc sống xung quanh thì trò chơi của trẻ sẽ phong

Trang 29

phú và hấp dẫn hơn nhiều H-ớng dẫn trẻ chú ý đến luật chơi nhiều hơn, luật chơi trong trò chơi chính là những quy tắc hành vi, những chuẩn mực đạo đức trong xã hội

B Thực trạng vấn đề nghiên cứu

1 Thực trạng việc xây dựng nội dung và tổ chức trò chơi

đóng vai theo chủ đề ở các tr-ờng mầm non hiện nay

Thực tế hiện nay trong nhiều tr-ờng mầm non coi hoạt động vui chơi là hoạt động thứ yếu, ch-a đặt nó vào đúng vị trí là hoạt động chủ đạo của trẻ mầm non Giáo viên mầm non coi trọng tổ chức tiết học hơn là tổ chức chơi cho trẻ Hoạt động vui chơi đ-ợc tổ chức sau hoạt động học, coi nh- là trò chơi giải trí cho trẻ sau giờ học Giáo viên còn áp đặt chủ đề, nội dung chơi,vai chơi, bạn chơi, hành động chơi hoặc thả nổi để trẻ chơi tự do mà không có sự h-ớng dẫn của giáo viên đây là hiện t-ợng phổ biến

1.1 Thực trạng lập kế hoạch tổ chức h-ớng dẫn trẻ chơi

Xây dựng kế hoạch đ-ợc coi là khâu đầu tiên của tiến trình tổ chức h-ớng dẫn trẻ chơi Công việc này đ-ợc các nhà giáo dục coi là điều kiện tiên quyết đảm bảo sự phát triển th-ờng xuyên có hệ thống trong hoạt động chơi của trẻ, đặc biệt vai trò định h-ớng của các thao tác giáo dục Trong thực tế cũng vậy nếu kế hoạch đ-ợc lập ra tỉ mỉ, đúng đắn thì thực hiện mới thành công đ-ợc Trong giáo dục càng cần xác định đúng điều đó Qua khảo sát thực

tế tại hai tr-ờng mầm non thuộc thành phố Vĩnh Yên- tỉnh Vĩnh Phúc cho thấy:

28.7% số giáo viên ch-a bao giờ xây dựng kế hoạch tổ chức h-ớng dẫn trẻ chơi

41.3 % số giáo viên có xây dựng kế hoạch nh-ng không th-ờng xuyên, nội dung kế hoạch sơ sài chỉ nêu tên chủ đề chơi, các góc chơi, nhân vật chơi mà ít thông tin giá trị, cách tiếp cận chủ đề chơi, những thao tác của

Trang 30

các vai chơi ch-a đ-ợc định h-ớng nhiều, trẻ chơi chủ yếu dựa trên kinh nghiệm đã có sẵn

30% số giáo viên xây dựng kế hoạch đảm bảo chất l-ợng, thực hiện

sự đầu t- nghiêm túc về khâu chuẩn bị đồ chơi, khâu soạn giáo án, h-ớng dẫn trong hoạt động chơi

1.2 Thực trạng về tạo môi tr-ờng chơi cho trẻ

Môi tr-ờng chơi bao gồm: không gian chơi, ph-ơng tiện điều kiện vật chất phục vụ và bầu không khí tâm lý thoải mái trong quá trình chơi

Qua khảo sát thực tế ta thấy các góc chơi ở tr-ờng mầm non đ-ợc trang trí thiên về mục đích làm nổi bật tên chủ đề, ch-a chú ý nhiều đến giá trị sử dụng, ch-a tạo điều kiện cho trẻ thiết lập mối quan hệ trong khi chơi

1.3 Mức độ tích luỹ kinh nghiệm và làm sống lại kinh nghiệm của trẻ trong trò chơi

32% số giáo viên th-ờng xuyên quan tâm đến việc tích luỹ kinh nghiệm, tìm tòi các biện pháp khác nhau trong khi h-ớng dẫn trẻ chơi

18.9% số giáo viên không thực hiện

49.1% số giáo viên ch-a đánh giá đúng vai trò của bản thân trong khi h-ớng dẫn trẻ chơi dẫn đến nội dung chơi còn nghèo nàn, hành động chơi đơn

điệu, hứng thú chơi không bền, khả năng sáng tạo của trẻ bị hạn chế

1.4 Quá trình và biện pháp tổ chức h-ớng dẫn trẻ chơi

23.5% số giáo viên giáo dục không theo một quy trình nào, để trẻ chơi

tự do không có định h-ớng, giáo viên không tham gia

50.7% số giáo viên thực hiện máy móc, dập khuôn, mục tiêu h-ớng dẫn không xác định rõ

25.8% số giáo viên cho trẻ chơi theo quy trình hợp lý Giáo viên vừa định h-ớng đ-ợc chủ đề chơi mới, vừa khuyến khích trẻ đ-a ra ý t-ởng, tìm trong sự lựa chọn trò chơi, vai chơi H-ớng dẫn trẻ chơi theo đúng cách, không áp đặt trẻ chơi,

Định dạng
Số trang	61
Dung lượng	371,3 KB