vận dụng kiến thức liên môn giải quyết tình huống thực tiễn một số vấn đề mang tính chất toàn cầu

HỒ SƠ DỰ THI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN 1.Tên chủ đề dạy học: MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU 2.. Cơ sở lí luận của dạy học liên môn Dạy học tích hợp được hiểu là sự phối kết

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI

Trường THPT Ngọc Hồi

Địa chỉ: Ngũ Hiệp – Thanh Trì – Hà Nội

Email:c3ngochoi@hanoiedu.vn

PHIẾU THÔNG TIN VỀ GIÁO VIÊN

Họ và tên giáo viên: Trần Thị Hằng Nga

Môn: Địa lí

Điện thoại: 0984354804

Email: ngannga78@gmail.com

HỒ SƠ DỰ THI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN 1.Tên chủ đề dạy học: MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU

2 Môn học chính của chủ đề: Địa lí

3 Các môn được tích hợp: Sinh học, Hóa học, Công nghệ

Phụ lục II

Phiếu mô tả hồ sơ dạy học dự thi của giáo viên

1.Tên hồ sơ dạy học:

MÔN: ĐỊA LÍ 11

*Đề bài: MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU

2 Mục tiêu dạy học:

Sau bài học, HS cần:

2.1 Kiến thức

+Nắm bắt, giải thích được thực trạng bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển và già hoá dân số ở các nước phát triển

+Trình bày được một số biểu hiện, nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường, phân tích, giải thích được hậu quả của ô nhiễm môi trường

+Nhận thức được sự cần thiết phải bảo vệ hoà bình và chống chiến tranh

2.2 Kĩ năng

+Biết cách phân tích bảng số liệu, liên hệ thực tế, cập nhật thông tin, thời sự trong

thực tiễn cuộc sống

2.3 Thái độ

+Nhận thức được, để giải quyết được các vấn đề toàn cầu cần có sự đoàn kết, hợp

tác của toàn nhân loại

3 Đối tượng dạy học

-Bài học trên dùng tiến hành thực nghiệm ở học sinh khối 11, thực hiện ở lớp 11A2

và 11A6, trường THPT Ngọc Hồi - Thanh Trì - Hà Nội

4 Ý nghĩa của bài học

4.1 Cơ sở lí luận của dạy học liên môn

Dạy học tích hợp được hiểu là sự phối kết hợp các tri thức trong một số môn học có những nét chính, tương đồng vào một lĩnh vực chung, thường là những kiến thức

nguồn, nhấn mạnh dạy cách tìm tòi sáng tạo và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau

Đúng vậy các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới luôn có mối quan hệ gắn

bó với nhau, tồn tại trong sự tác động qua lại và chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định Sự thay đổi sự vật, hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự thay đổi

sự vật hiện tượng khác, và đồng thời nó sẽ ảnh hưởng đến một sự vật, hiện tượng khác nữa Do đó, khi nhận thức về một vấn đề, chúng ta phải có quan điểm toàn diện, tránh quan điểm phiến diện chỉ xét sự vật, hiện tượng ở một mối liên hệ rồi vội vàng kết luận bản chất và quy luật của chúng Vì vậy, để nhận thức đúng đắn một vấn đề phải đặt chúng trong mối liện hệ giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật, hiện tượng đó, trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó với sự vật khác, kể cả mối liên hệ trực tiếp và mối liên hệ gián tiếp, trên cơ sở đó ta mới nhận thức đúng và đầy đủ một vấn đề

Con người là tổng hòa của các mối quan hệ xã hội Trong cuộc sống, con người không ngừng hoàn thiện bản thân mình, và để tồn tại trong xã hội con người phải có tri thức Con người tiếp nhận kiến thức thông qua quá trình học tập, học trong nhà trường, học ngoài xã hội Tri thức con người tiếp nhận bao gồm tri thức tự nhiên và tri thức xã hội Có như vậy, con người mới phát triển một cách toàn diện

4.2 Cơ sở thực tiễn của dạy học liên môn.

Dạy học theo hướng tích hợp làm cho qua trình học tập có ý nghĩa, xác đinh

rõ mục tiêu, phân biệt cái cốt yếu và cái ít quan trọng hơn Dạy học sử dụng kiến thức trong tình huống, tránh những kiến thức, kĩ năng trùng lặp giữa các môn học

Do đó, tích hợp sẽ giúp tiết kiệm được thời gian học tập và chống sự nhàm chán trong học tập, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, năng lực hành động, năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn một cách có hiệu quả trên cơ sở hiểu

được bản chất của vấn đề, giúp học sinh nhận thức được thế giói một cách tổng thể

và toàn diện hơn

Tuy nhiên khi thực hiện môn tích hợp cũng gặp phải những khó khăn như: còn mới đối với các nhà trường, với giáo viên, với phương diện quản lý, tâm lý học sinh và phụ huynh cũng như các nhà khoa học của mỗi bộ môn; các chuyên gia, các nhà sư phạm đào tạo giáo viên trong các trường sư phạm, các chuyên viên phụ trách môn học, họ khó có thể chuyển đổi từ chuyên môn sang lĩnh vực mới cần sự kết hợp với chuyên ngành khác mà họ đã gắn bó; Giáo viên và các cán bộ thanh tra, chỉ đạo thường gắn theo môn học, không dễ gì có thể yêu cầu họ thực hiện chương trình tích hợp các môn học; Phụ huynh học sinh và những người lớn khó có thể ủng hộ những chương trình khác với chương trình mà họ đã được học

4.3 Thực trạng của vấn đề dạy học liên môn hiện nay:

4.3.1 Thực trạng của vấn đề dạy học theo hướng tích hợp, liên môn hiện nay ở trường THPT

Hiện nay rất nhiều giáo viên đã biết đến việc dạy học theo hướng tích hợp, liên môn nhưng chưa thật sự giành nhiều thời gian để tìm tòi, suy nghĩ và vận dụng vào các tiết dạy trong nhà trường vì cho rằng đây là trách nhiệm của các môn học khác nhau Ngoài ra do nội dung bài học quá dài nên chưa giành nhiều thời gian cho việc tích hợp, hoặc trong một bài học lại có rất nhiều nội dung cần tích hợp, do đó giáo viên không biết chọn nội dung nào, bỏ nội dung nào

4.3.2 Thực trạng của vấn đề dạy học theo hướng tích hợp, liên môn hiện nay ở trường THPT Ngọc Hồi

-Về phía giáo viên: Đã tập trung vào việc dạy học theo hướng tích hợp, liên môn từ năm học 2013 – 2014, tuy nhiên chưa sâu rộng ở nhiều môn Nhưng năm học này tất

cả các giáo viên của các bộ môn đều hào hứng tham gia dạy học theo hướng tích hợp, liên môn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới của Bộ giáo dục và Đào tạo

Theo khảo sát thực tế có khoảng 80% giáo viên nhiệt tình, hào hứng tham gia, 15% giáo viên tham gia đối phó, 5% giáo viên không quan tâm

-Về phía học sinh: Hứng thú tham gia các giờ học theo hướng tích hợp, liên môn

Theo khảo sát thực tế có khoảng 25% học sinh hứng thú tham gia, số học sinh còn lại quen học theo phương pháp truyền thống

Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy việc dạy học theo hướng tích hợp là việc làm hết sức cần thiết Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc môn mình dạy mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác

để tổ chức, hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất Vậy làm thế nào để việc tích hợp vừa tự nhiên, không miễn cưỡng, gượng ép, vừa đảm bảo được đặc trưng của bộ môn vừa đảm bảo tính vừa sức, vừa lồng ghép được các nội dung giáo dục vào các tiết dạy cụ thể để mang lại hiệu quả như mong muốn tôi đã mạnh dạn trình bày và thực hiện thử nghiệm một nội dung nhỏ về vấn đề môi trường trong Bài 3 - Địa lí 11 “Một số vấn

đề mang tính toàn cầu”

4.4 Nội dung của các bộ môn tích hợp biến đổi khí hậu

a Sinh học 10

Địa chỉ tích hợp Nội dung tích hợp Kiểu tích

hợp

Bài 1 Các cấp tổ chức của thế giới

sống

I.1 Các cấp độ tổ chức của

TG sống

II Đặc điểm chung của các cấp tổ chức sống

Lồng ghép Liên hệ

Bài 2 Giới thiệu các giới sinh vật II Đặc điểm chính của mỗi

giới SV

Lồng ghép Liên hệ Bài 3 Các nguyên tố hoá học và nước I Các nguyên tố hóa học

II Vai trò của nước đối với

tế bào

Liên hệ

Bài 4 Cacbohidrat và lipit I Cacbohidrat

II.2 Chức năng

Liên hệ

Bài 5 Prôtêin I Cấu trúc của prôtein

II Chức năng của prôtêin

Liên hệ

Bài 9 Tế bào nhân thực (tiếp theo) VI Lục lạp Liên hệ

Bài 11 Vận chuyển các chất qua

màng sinh chất

Bài 14 Enzim và vai trò của enzim

trong quá trình chuyển hoá vậy chất

I.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim

Liên hệ

Liên hệ Bài 23 Quá trình tổng hợp và phân

giải các chất ở vi sinh vật

I Quá trình tổng hợp

II Quá trình phân giải ở VSV

Lồng ghép Liên hệ

Bài 26 Sự sinh sản của vi sinh vật Cả bài Liên hệ

Bài 27 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự

sinh trưởng của vi sinh vật

Liên hệ Bài 31 Virut gây bệnh và ứng dụng

của virut trong thực tiễn

I Các virut kí sinh ở VSV, thực vật và côn trùng

Lồng ghép Liên hệ

II Ứng dụng của virut trong thực tiễn

Bài 32 Bệnh truyền nhiễm và miễn

dịch

I.2 Phương thức lây truyền Liên hệ

b Hoá học 10

tích hợp

Chương 4 – Bài 17:

Phản ứng ôxi hoá - khử

Phản ứng hoá học Bộ phận,

liên hệ Chương 5 – Bài 22: Clo Tính chất – Điều chế -

Ứng dụng

Toàn bộ

Chương 5 – Bài 25:

Flo - Brom - Iôt

Hợp chất CFC Bộ phận,

liên hệ 4Chương 6 – Bài 29:

Ôxi - Ôzôn

Tính chất vật lí và hoá học

Sự suy giảm tầng ôzôn

Toàn bộ

Chương 6 – Bài 32: Hiđrô – Sunfua –

Lưu huỳnh Điôxit

Hiđrô - Sunfua - Lưu huỳnh Điôxit

Bộ phận, liên hệ Chương 6 – Bài 33:

Axit Sunfuric

Sản xuất Axit Sunfuric và

mưa axit

Bộ phận, liên hệ Chương 7 – Bài 36:

Tốc độ phản ứng hoá học

Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng hoá học

Bộ phận, liên hệ Chương 7 – Bài 38:

Cân bằng hoá học

Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng hoá học - hằng

số cân bằng

Bộ phận, liên hệ

c Công nghệ 10

(kiến thức, kĩ năng có thể tích hợp)

Bài 4: Sản xuất 2 Sản xuất giống -Cây rừng có đời sống dài ngày

giống cây trồng cây rừng

-Trồng bổ sung cây rừng là biện pháp nhằm khắc phục sự xói mòn, bảo vệ rừng, phát triển rừng

Bài 9: Biện pháp

cải tạo và sử dụng

đất xám bạc màu,

đất xói mòn mạnh

trơ xỏi đá

3 Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng

-Bón vôi cải tạo đất

-Luân canh, xen canh gối vụ cây trồng

-Tạo cho cây trồng phát triển tốt làm sạch không khí

Bài 12: Đặc điểm,

tính chất kĩ thuật sử

dụng một số loại

phân bón thông

thường

III Kĩ thuật sử dụng phân bón

-Bón lót K, NPK hợp lí -Bón phân vi sinh

-Bón phù hợp để phát huy hiệu lực nhưng vẫn không làm thay đổi kết cấu của đất, hạn chế ô nhiễm nước, đất, không khí

Bài 17: Phòng trừ

tổng hợp dịch hại

cây trồng

2 Biện pháp sinh học

Sử dụng sinh vật hoặc sản phẩm của chúng để ngăn chặn làm giảm thiệt hại

do sâu, bệnh gây ra

Bài 26: Sản xuất

giống trong chăn

nuôi và thuỷ sản

II Qui trình sản xuất con giống

Thực hiện các công đoạn sản xuất cá giống đúng qui trình, hạn chế nước thải làm ô nhiễm nguồn nước

Bài 34: Tạo môi

trường sống cho

vật nuôi và thuỷ

sản

2 Xử lí chất thải chống ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi

Dùng biện pháp lên men vi sinh hay công nghệ biôga để hạn chế khí thải vào bầu khí quyển, hạn chế gây ô nhiễm không khí vào tạo năng lượng sạch

5 Thiết bị dạy học, học liệu

-Một số tranh, ảnh về biến đổi khí hậu toàn cầu trên thế giới và Việt Nam.

-Phiếu học tập

-Các bảng số liệu SGK

-Máy chiếu projector

6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

Hoạt động của GV và HS

Hoạt động 1: thảo luận nhóm

*Bước 1: Giáo viên chia lớp làm 4

nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm

-Nhóm 1 và 2: Bùng nổ dân số và hậu

quả (phân tích bảng 3.1)

+So sánh tỉ suất gia tăng dân số TN của

nhóm nước đang phát triển với nhóm

nước phát triển và toàn TG?

+Dân số tăng nhanh dẫn đến hậu quả gì

về mặt kinh tế - xã hội? Biện pháp giải

quyết

-Nhóm 3 và 4: Già hoá dân số và hậu

quả (phân tích bảng 3.2)

+So sánh cơ cấu dân số theo nhóm tuổi

của nhóm nước phát triển vơí nhóm

nước đang phát triển? Nguyên nhân

+Dân số già dẫn đến hậu quả gì về mặt

Nội dung chính I.Dân số

Vấn đề

Bùng nổ dân số

Già hoá dân số Biểu

hiện

Dân số TG tăng nhanh  Bùng nổ dân số -Các nước đang phát triển

có tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên cao hơn các nước phát triển

-Dân số thế giới đang già

đi, tuổi thọ

TB tăng -Sự già hoá dân số chủ yếu ở nhóm nước phát triển

Hậu quả

Gây sức ép lớn đối với kinh tế -xã hội, tài nguyên và môi trường

-Thiếu hụt lực lượng lao động

-Chi phí xã hội lớn cho

kinh tế - xã hội? Biện pháp giải quyết.

*Bước 2: HS trong nhóm thảo luận và

điền vào nội dung bảng

dân số

Già hoá dân số Biểu

hiện

Hậu quả

Giải

pháp

*Bước 3: Các nhóm cử đại diện lên

trình bày, các nhóm khác bổ sung ý

kiến

*Bước 4: GV chuẩn kiến thức.

GV: Nhóm nước nào giữ vai trò quan

trọng nhất trong việc bùng nổ dân số

hiện nay? Liên hệ với Việt Nam

*Chuyển ý:

Hoạt động 2: thảo luận nhóm

*Bước 1: Giáo viên chia lớp làm 4

nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm

(giáo viên phát phiếu học tập)

-Nhóm 1: Tìm hiểu vấn đề biến đổi khí

hậu Trả lời câu hỏi sách giáo khoa

-Nhóm 2: Tìm hiểu vấn đề suy giảm

tầng ôzôn Trả lời câu hỏi sách giáo

khoa

-Nhóm 3: Tìm hiểu vấn đề ô nhiễm

người già

Giải pháp

Giảm tỉ lệ sinh -Khuyến

khích sinh đẻ -Khuyến khích lao động nhập cư

II Môi trường

Vấn đề môi trường

Nguyên nhân

Hậu quả Biện pháp

Biến đổi

KH toàn

cầu (Tích hợp liên môn với sinh học, Hoá học, Công nghệ)

Lượng CO2 và các khí thải khác trong khí quyển tăng (sản xuất CN, GTVT, sinh hoạt )

-Băng tan

ngập úng -Thời tiết, khí hậu thất thường, thiên tai thường xuyên

-Trồng và bảo vệ rừng -Cắt giảm CO2, NO2, SO2, CH4 trong sản xuất và sinh hoạt

nguồn nước ngọt, biển và đại dương.

Trả lời câu hỏi sách giáo khoa

-Nhóm 4: Tìm hiểu vấn đề suy giảm đa

dạng sinh học Trả lời câu hỏi sách giáo

khoa

*Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu

liên môn với Sinh học, Hoá học và

Công nghệ.

-Nguyên nhân nào dẫn đến sự biến đổi

khí hậu toàn cầu?

-Biến đổi khí hậu toàn cầu gây ra những

hậu quả gì về môi trường? Biện pháp

*Bước 2: Các nhóm lên trình bày kết

quả, các nhóm khác bổ sung

*Bước 3: GV tổng kết và chuẩn kiến

thức ở phiếu học tập

*Bước 4: Giáo viên cho học sinh xem

một số hình ảnh và video clip về biến

đổi khí hậu trên Thế giới

Hoạt động 3: cá nhân

gây ra HUNK Suy giảm

tầng ôzôn

Các chất khí CFC trong sản xuất CN

Ảnh hưởng đến sức khỏe, mùa màng, sinh vật

-Cắt giảm lượng CFC trong sản xuất

và sinh hoạt -Trồng nhiều cây xanh

Ô nhiễm nước ngọt biển và đại dương

-Chất thải

CN, NN

và sinh hoạt

-Do sự cố tràn dầu, đắm tàu

-Thiếu nước ngọt, nước sạch -Ảnh hưởng đến sức khỏe con người, sinh vật thủy sinh

-Xử lí chất thải.

-Đảm bảo

an toàn hàng hải

Suy giảm

đa dạng sinh vật

Khai thác thiên nhiên quá mức

-Mất đi nhiều loài sinh vật, các gen di truyền -Mất nguồn thực phẩm, nguồn thuốc chữa bệnh

-Xây dựng khu bảo tồn thiên nhiên -Ban hành điều luật

về bảo vệ MT -Tuyên truyền bảo

vệ môi trường

III Một số vấn đề khác

- Xung đột sắc tộc, tôn giáo, khủng bố, chiến tranh….đe dọa trực tiếp đến hòa bình và ổn

CH: Hãy nêu một số vụ khủng bố tiêu

biểu mà em biết?

GV: cho học sinh xem hình ảnh minh

hoạ về các cuộc khủng bố trên thế giới

CH: Để chống khủng bố cộng đồng TG

phải làm gì?

định của TG

- Hoạt động KT ngầm: buôn bán vận chuyển

ma túy, vũ khí

- Biện pháp:

+Đối ngoại hòa bình, giải quyết xung đột +Hợp tác tích cực giữa các quốc gia và toàn thể cộng đồng quốc tế

7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập

Việc dạy học tích hợp trong môn địa lí làm cho nhận thức học sinh thay đổi trong cách tiếp cận kiến thức Không những có những nhận thức, hành vi đúng đắn

mà còn ham thích học tập bộ môn địa lí Điều này thể hiện qua chất lượng học tập bộ môn địa lí trong các bài kiểm tra Cụ thể sau bài 3 của lớp 11 “Một số vấn đề mang tính toàn cầu” ở học kì I tôi cho kiểm tra 15’ kết quả như sau:

8 Các sản phẩm của học sinh

XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG Hà Nội, ngày 26/12/2014

Trần Thị Hằng Nga