Đó là một thực tếcủa xã hội đang phát triển đặc biệt ở các đô thị mọi người đều rất bận rộn vànhiều bạn học sinh không có bữa cơm gia đình vào ngày thường.. Nhiều gia đình bố mẹ bận rộn
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ HÀ NỘI
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẬN LONG BIÊN
BÀI DỰ THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN CHO
HỌC SINH TRUNG HỌC NĂM HỌC 2014 - 2015
Trường Trung học cơ sở Ái Mộ
Địa chỉ: số 34 ngõ 298 đường Ngọc Lâm, quận Long Biên, thành phố Hà NộiĐiện thoại: 0436501810
Trang 2Vận dụng kiến thức liên môn để các bạn học sinh cùng nắm được:
- Một số qui định của pháp luật về an toàn thực phẩm
- Cách phòng chống khắc phục thực trạng ăn uống không hợp vệ sinh
* Về thái độ:
- Đồng tình với chủ trương của Nhà nước và những qui định của pháp luật
- Xa lánh và tuyên truyền tác hại của hiện tượng bán hàng ăn rong khônghợp vệ sinh
- Tham gia ủng hộ những hoạt động chống buôn bán thực phẩm không rõnguồn gốc, không qua kiểm dịch và không có hạn sử dụng
- Phê phán những trường hợp ăn uống không hợp vệ sinh và gây ô nhiễmmôi trường
- Xây dựng thói quen ăn uống khoa học, phù hợp với truyền thống của giađình người Việt Nam
Trang 3II MỤC TIÊU CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG.
- Nêu được nguyên nhân sự khác nhau về nhu cầu dinh dưỡng, thực phẩm
ở các lứa tuổi khác nhau
- Phân biệt và đánh giá được giá trị dinh dưỡng của các loại thực phẩmkhác nhau
- Nắm vững các bước thành lập khẩu phần ăn Biết đánh giá mức đáp ứngnhu cầu của một khẩu phần ăn Biết tự cách xây dựng khẩu phần ăn hợp lí chobản thân và cho các thành viên khác trong gia đình
- Rèn luyện, củng cố kĩ năng phân tích, kĩ năng tính toán
- Rèn kĩ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết được các tình huống thực
- Ô nhiễm môi trường( Sinh học 9)
Trang 4- Những chất bảo quản thực phẩm, dư lượng thuốc trừ sâu trong thức ănmất không sạch, không đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cũng như cách tácdụng phụ của chúng lên cơ thể người (Hoá học 8)
* Về giáo dục công dân:
- Tăng sự hiểu biết của mọi người trong việc tự bảo vệ sức khỏe và bảo
vệ môi trường chống ô nhiễm
- Những phẩm chất đạo đức của người học sinh
- Có ý thức xây dựng gia đình, chấp hành đúng 5 điều Bác Hồ dạy
- Quy định xử phạt về việc buôn bán các loại thực phẩm không đảm bảo
vệ sinh gây ảnh hưởng tới sức khỏe con người
* Về công nghệ:
- Biết làm chế biến một số món ăn( Công nghệ 6)
* Về thanh lịch văn minh:
- Biết được cách ăn uống của người Hà Nội( lớp 6)
IV GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG:
- Viết bài phân tích về ý nghĩa của bữa cơm gia đình và các món ăn mất
vệ sinh cũng như tác hại của nó đối với tuổi học trò
- Sưu tầm tranh ảnh có nội dung liên quan đến tình huống
- Nắm được các biện pháp nâng cao chất lượng bữa ăn trong gia đình
- Đọc, tra cứu, tìm hiểu về các vấn đề liên quan trên sách, báo, mạng…
- Chuẩn bị máy tính và dùng kiến thức toán học tính toán, phân tích lượngthức ăn và đánh giá xem khẩu phần ăn đó có đáp ứng bao nhiêu phần trămnhu cầu về lượng và chất để điều chỉnh cho hợp lý trình thực hiện:
Trang 51 - Thực tế ở địa phương.
2 - Bữa cơm gia đình có ý nghĩa gì?
3 - Nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng bữa cơm gia đình
4- Tác hại việc ăn uống không hợp lý và mất vệ sinh tuổi học đường
5 - Các cách xây dựng bữa ăn gia đình hợp lý
6 - Những việc cần làm để gia tăng hiểu biết cho mọi người về hậu quả
ô nhiễm môi trường do lãng phí thực phẩm
1: Tìm hiểu ở địa phương
Em đã đến phỏng vấn một em học sinh lớp 6 ở một trường THCS nằmtrên địa bàn phường Gia Thụy về các bữa cơm trong ngày của gia đình em được
tổ chức như thế nào? Và em và các bạn trong lớp thường được bố mẹ chăm sócnhư thế nào? Em hào hứng kể ngay câu chuyện của lớp mình vừa xảy ra tronggiờ sinh hoạt của lớp, em nói: Trong buổi sinh hoạt hôm đó, cô giáo chủ nhiệmlớp có nói: hôm nay chúng ta sinh hoạt về chủ đề hạnh phúc Cô hỏi: trong lớp
ta có bao nhiêu bạn thường xuyên ăn cơm trưa và tối có đầy đủ bố mẹ và anh,chị em? Lúc đó cả lớp em có 5 bạn giơ tay, mà lớp em có tất cả 45 bạn Cô giáobèn cho cả lớp 4 lựa chọn xem các em hiểu thế nào về hạnh phúc?
A, Giàu có
B, Con cái học giỏi
C, Mọi người trong gia đình vui vẻ, hòa thuận
Trang 6học sinh trên kể lại với bố mẹ thì được bố mẹ tâm sự rất nhiều Đó là một thực tếcủa xã hội đang phát triển đặc biệt ở các đô thị mọi người đều rất bận rộn vànhiều bạn học sinh không có bữa cơm gia đình vào ngày thường Sáng ra bố mẹcho ăn sáng vội vã đâu đó ở ngoài đường hoặc căng tin nhà trường, buổi trưa ăncơm ăn cơm ở trường, buổi chiều ăn tạm thứ gì đó rồi tiếp tục đến các trung tâmluyện thi các môn văn hóa hoặc năng khiếu Nhiều gia đình bố mẹ bận rộn trongbộn bề lo toan của cuộc sống mà sao nhãng những khoảnh khắc ngắn ngủinhưng vô cùng hạnh phúc như khoảng thời gian đưa đón con đi học, một bữacơm đầy đủ các thành viên trong gia đình cùng chuẩn bị, một câu chuyện kể chocon nghe hoặc một điều tâm sự với con trước khi đi ngủ…….
Em ý thức rằng bữa cơm gia đình là lúc mọi người chia sẻ cho nhaunhững câu chuyện xảy ra trong ngày chứ không phải chỉ là mọi người ngồi ănchung với nhau Và câu chuyện của bạn học sinh ở trên đã phần nào phản ánh sựmong muốn của người lớn ở chúng em, đó là mong muốn sai lệch trong giáodục
2- Bữa cơm gia đình có ý nghĩa gì?
a Khái niệm
Bữa cơm gia đình là sinh hoạt vào một thời điểm nhất định trong ngày
mà mọi thành viên cùng ngồi ăn với nhau ở một khoảng không gian nào đó theo
lệ thường.
Gia đình cổ truyền của người Việt thường tập trung nhiều thế hệ: tam đạiđồng đường (ba thế hệ), tứ đại đồng đường (bốn thế hệ)… tạo nên sự gắn kếtkhăng khít giữa các thành viên trong một không gian sinh hoạt chung Bữa cơmgia đỡnh, đặc biệt là bữa cơm gia đỡnh truyền thống đó phản ánh một cách rừnột nhiều mặt đời sống vật chất cũng như đời sống tinh thần của người ViệtNam Trong bữa cơm, các thành viên trong gia đình sẽ có dịp thể hiện tình cảmkeo sơn gắn bó:
“Râu tôm nấu với ruột bầu Chồng chan, vợ húp gật gù khen ngon”…
Trang 7Bữa cơm gia đình Ảnh : Nguồn Internet
b Bữa cơm gia đình trong trục giá trị văn hóa
Để đánh giá được tầm quan trọng của bữa cơm gia đình trong văn hóaViệt Nam, chúng ta sẽ đặt bữa cơm gia đình trong trục giá trị văn hóa khônggian, thời gian, chủ thể, để từ đó đó làm rõ giá trị văn hóa của bữa cơm trongtâm thức người dân Việt Nam từ xưa đến nay Nhận diện được bữa cơm gia đìnhtrong trục khụng gian khi so sánh giữa bữa cơm người Việt Nam với bữa cơmngười phương Đông, người phương Tây; trong trục thời gian khi so sánh bữacơm nông thôn và bữa cơm đô thị; trong trục chủ thể khi so sánh quan niệm giữangười già và người trẻ về tầm quan trọng bữa cơm gia đình
* Về không gian văn hóa.:
Việc duy trì bữa cơm gia đình truyền thống rất quan trọng trong việc giữgìn gia đình truyền thống, thể hiện bản sắc văn hóa riêng của từng nước Chúng
ta có thể làm một so sánh nhỏ giữa bữa ăn người Việt Nam và bữa ăn các nước
Trang 8phương Đông: Người Việt Nam nông nghiệp với tính thiết thực cho rằng ănuống hết sức quan trọng, do đó bữa ăn cũng mang tính quan trọng như thế Cácnước phương Đông coi trọng tính cộng đồng nên trong bữa ăn cũng thể hiện rõnét tính cộng đồng, cả nhà quây quần sum họp Ở các nước như Hàn Quốc,Trung Quốc, Nhật Bản, tuy quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh và mạnh nhưngnhiều giá trị văn hóa truyền thống vẫn được giữ gìn, trong đó có bữa cơm giađình Trong xã hội Mỹ, thức ăn thừa mứa, vật chất đầy đủ nhưng trái lại thời giờquá hạn chế, căng thẳng Quá trình công nghiệp hoá đó ở mức cao nên thời giandành cho bữa ăn không nhiều Các thành viên trong gia đình ở các nước phươngTây ít có thời gian dành cho nhau vào ban ngày, phải đến bữa cơm tối mọi ngườimới có dịp quây quần sum họp, và cách thức ăn, tổ chức bữa ăn cũng khác ta.Giá trị văn hóa của bữa cơm gia đình trong từng quốc gia đó khác, trong mỗivựng miền cũn phong phú và đa dạng hơn, bữa cơm miền Bắc, bữa cơm miềnTrung, bữa cơm miền Nam với cách ăn, cơ cấu ăn khác nhau nhưng chung hếtvẫn là cảnh đầm ấm, quây quần bên mâm cơm Cho dù trên mâm cơm là đầy đủthịt cá hay đơn giản chỉ là một dĩa rau muống thì tất cả đều chỉ nói lên một điều:
đó chính là khung cảnh đầm ấm của gia đình, bất kể giàu hay ngheo, bất kể ởvựng nào, miền nào Ở miền qu, trước mỗi bữa ăn, cả gia đình cùng dọn cơm ratrước sân, vừa ăn và trũ chuyện, vừa hứng gió mát từ ngoài thổi vào, tiếng cườicủa tất cả thành viên trong gia đình đó mang lại cho cả nhà một bữa cơm ngon
về tinh thần
*Về chủ thể văn hóa, ngày xưa có những gia đình đông con, cả đại giađình sống chung với nhau, ông bà, cha mẹ, con cái… đến bữa cơm hết sức đôngvui Những gia đình nhỏ (2-3 thành viên) rất dễ mất đi giá trị bữa cơm gia đình.Mang xu hướng gia đình hiện đại, đa số các thành viên đều bận rộn học hành,công việc Khi có con cái thỡ sẽ có xu hướng bảo vệ bữa cơm gia đình hơn, nhất
là với người phụ nữ Còn đối với những gia đình lớn (gia đình truyền thống, bàcha mẹ con cỏi sống chung), người già (ông bà, cha mẹ) vẫn ở địa vị quan trọng,tiếng nói có trọng lượng, nên có thể hướng con cái về truyền thống với việc cả
Trang 9nhà quây quần bên mâm cơm Từ đây, ta xét thêm về hai loại chủ thể quantrọng, đó là người già và người trẻ để làm sáng rõ vấn đề hơn.
Đối với người già, việc duy trỡ bữa ăn gia đình là một việc hết sức quantrọng để đảm bảo hạnh phúc gia đình Những người già trước đây sống ở môitrường nông thôn, công cuộc đô thị hóa chưa diễn ra mạnh mẽ như hiện nay nênquan niệm của họ khác người trẻ Họ coi việc duy trì bữa ăn là việc hết sức bìnhthường, đến bữa ăn phải có mặt đông đủ cả nhà nhà chuyện bình thường
Còn đối với người trẻ, có khá nhiều người cho rằng nên tìm cách thích nghivới đời sống công nghiệp hóa tất bật ngày nay bằng cách dung hòa cả quan niệmtruyền thống lẫn hiện đại về bữa cơm gia đình Họ tìm giải pháp là mỗi tuần chỉnên nấu ăn tại nhà một lần Theo họ, sự đa dạng cần được quan tâm, bởi nếu cácgia đình hiện đại giờ đây có nhiều mô hình làm việc, học hành, giờ giấc khácnhau, tình huống khác nhau thì khó có một kiểu có một bữa cơm chung đểphỏng theo Mọi người có thể ăn chung trong một nhà, hay ăn chung ở nơi nghỉdưỡng cuối tuần… Vấn đề là các thành viên trong gia đình phải quan tâm, yêuthương lẫn nhau
Trang 10
Gia đình sum họp Nguồn: Internet
Trang 11Bảng so sánh quan niệm người già và người trẻ về bữa cơm gia đình trong quá trình đô thị hóa
Tiêu chí Quan niệm người già Quan niệm người trẻ
Thời gian Mỗi ngày ba bữa, có
thể một bữa tối nếuquá bận, thời gian cốđịnh
Mỗi tuần vài ba lần, có thể một lần vàongày cuối tuần nếu quá bận, thời gian cóthể xê dịch
Thành viên Đầy đủ thành viên Có thể thiếu thành viên
Giữ gìn nhưng có sự thay đổi đi
3 Nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng bữa cơm gia đình:
Ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa tới bữa cơm gia đình
Đô thị hóa ảnh hưởng tới mọi mặt của đời sống, đây là một quá trình tựnhiên và theo quy luật, nó có lợi nhiều hơn có hại Nhưng, mọi vấn đề luôn cóhai mặt của nó, tích cực và tiêu cực, và ở đây ta sẽ xét mặt tiêu cực của quá trình
đô thị hóa tới bữa cơm gia đình
* Ảnh hưởng đô thị hóa tới môi trường tự nhiên: Không gian tự nhiên dần
dần bị thu hẹp, thay vào đó là nhà cửa san sát, không còn khoảng không giandành cho mảnh vườn, ao cá của gia đình Chính vì mất khoảng không gian đó
mà người dân đô thị phải lệ thuộc hoàn toàn vào giá cả hàng hóa Nhà ở đô thịchỉ để ở mà không thể nuôi trồng được gì, họ không có cách nào khác là sángsáng phải đi chợ Do đó, cũng dễ dẫn đến tình trạng cung không đủ cầu, giá cảbiến động thất thường, rau không sạch, thịt cá bị bệnh, ảnh hưởng đến chấtlượng vệ sinh của bữa ăn
Trang 12* Ảnh hưởng tới môi trường xã hội: Xã hội đô thị hóa là xã hội cạnh tranh
khốc liệt, trên tất cả các lĩnh vực Để tồn tại được trong một xã hội bon chen nhưthế, đòi hỏi con người phải tìm mọi cách thích nghi với nó, bằng cách làm việcquên thời gian và tìm cách học tập nâng cao trình độ mỗi khi có thể Một môitrường mà các giá trị truyền thống tạm thời nhường chỗ cho sự phát triển và hiệnđại hóa trên mọi phương diện Con người ngày càng bận rộn, không còn thờigian vun đắp cho tình cảm gia đình, huống chi là một bữa cơm gia đình nhỏ.Quỹ thời gian dành cho gia đình ngày càng khan hiếm Nếu bắt người ta đứngtrước sự lựa chọn giữa thời gian đi ăn ngoài và học thêm, với việc nấu cơm phục
vụ gia đình, quõy quần bên nhau thì có lẽ cán cân đó cũng khá lệch, nhiều người
sẽ chọn nâng cao trinh độ của mình, thành công trong công việc trước, rồi mới
lo vun đắp gia đình, nhưng như thế có khi là quá muộn
* Quá trì đô thị hóa cũng có ảnh hưởng nhiều đến nhận thức của người dân: hình thành ba quan niệm chính về việc giữ hay không bữa ăn gia đình
truyền thống: giữ gìn bữa cơm gia đình, phương Tây hóa bữa cơm gia đình vàcải biến bữa cơm gia đình
*Quan niệm giữ gìn bữa cơm gia đình: Những năm gần đây, do có nhiều
biến động trong đời sống ở thành thị cũng như nông thôn bởi những thay đổi quánhanh về kinh tế và xã hội, nên quan niệm truyền thống về bữa cơm gia đình củangười Việt đó có nhiều biến đổi Nhiều gia đình đó tan vỡ cũng bởi chỉ đơn giản
từ việc không coi trọng bữa cơm gia đình truyền thống Bữa cơm gia đình truyềnthống cần gìn, xóa bỏ hay cải biến là điều cần phải suy tính; nhưng ở đây, chúng
ta đều thấy rõ: một khi giá trị truyền thống bị biến đổi do nguyên nhân chủ quanhay khách quan, nó sẽ dẫn đến những biến động làm lung lay nhiều giá trị đíchthực đó được hình thành, tồn tại từ ngàn xưa[3]
cho công việc và dành rất ít quỹ thời gian cho cuộc sống gia đình thì công việc
và bộn bề lo toan vẫn cứ níu lấy họ theo một quy luật không thể cưỡng lại
4 Tác hại việc ăn uống không hợp lý và mất vệ sinh học đường gây ô nhiễm môi trường.
Trang 13+ Ăn ít rau quả : theo Viện Dinh Dưỡng, chế độ ăn uống của người ViệtNam chủ yếu trong những năm gần đây là ăn nhiều thịt, chất béo động vật, ítrau, củ, quả, ăn thực phẩm chế biến sẵn Rau quả là nguồn cung cấp chất xơ,sinh tố, khoáng chất và cả chất chống oxi hóa quan trọng cần cho nhu cầuchuyển hóa cho hệ miễn dịch, có tác dụng giải độc, bảo vệ thành mạch máu vàlàm chậm quá trình lão hóa Do đó, điều quan trọng trong thay đổi cơ cấu bữa ăn
là nên đưa nhiều rau vào
+ Ăn nhiều thực phẩm tinh lọc thay vì thực phẩm thô: Chất đường bộtcung cấp năng lượng chủ yếu trong các gia đình hiện nay là gạo, bún, mì, phở,
hủ tiếu Qua quá trình chế biến hoặc xay xát, những thức ăn này đã tước bỏ hếtphần màng ngoài của các ngũ cốc, bộ phận chứa nhiều vi chất dinh dưỡng nhấtcủa hạt như Vitamin nhóm B Ngũ cốc thô là những loại hạt còn nguyên lớp vỏlụa bên ngoài Lượng chất chống oxi hóa của ngũ cốc thô nhiều và hiệu quả hơntrong rau nhiều Ví dụ cùng một lượng táo và ngô thì chất chống oxi hóa trongngô gấp đôi táo Chất xơ trong hạt đặc biệt hiệu quả trong việc tiêu mỡ và cảithiện tim mạch hơn so với chất xơ trong rau quả
+ Ăn quá nhiều chất béo: Chất béo là thành phần cấu tạo màng tế bào, tếbào thần kinh và là chất trung gian để một số sinh tố như A,D,K,E được hấp thụqua màng ruột Chất béo cũng là những món ăn mềm nên luôn được chiếu cốnhiều nhất, sớm nhất trong bữa ăn Tuy nhiên, ăn nhiều chất béo dễ gây béophì ,tim mạch,cao huyết áp, tiểu đường.Chất béo tốt nhất là chất béo trong cáhoặc các loại hạt hướng dương, hạt dẻ, vừng
+ Ăn nhiều trứng, thịt hơn là các loại cá, hải sản: Nghiên cứu trên nhữngngười Việt Nam đã cho thấy, lượng tiêu thụ thịt trung bình ở những ngườitrưởng thành tăng nhanh từ 24,4g/người/ngày lên tới 62g/người/ngày và ở thànhthị thì con số này tăng vọt : 180g/người/ngày, trong khi đó lượng cá và hải sảnchỉ khoảng 50g/người/ngày Cá và hải sản là nguồn đạm dễ tiêu hóa và có nhiềuchất béo omega 3 hữu ích cho hoạt động tim mạch, thần kinh và mắt.Vì vậy, cácchuyên gia dinh dưỡng khuyên nên giảm lượng thịt, ăn cá, chuyển từ ưu ái đạmđộng vật sang đạm thực vật
