SKKN Áp dụng kiểu dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ cho một tiết dạy

Trong nhà trường, điều chủ yếu là không phải nhồi nhét kiến thức mà là giáo dục cho học sinh phương pháp nghiên cứu, phương pháp học tập, giải quyết vấn đề một cách tích cực, chủ động, s

A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Trong nhà trường hiện nay, mục tiêu giáo dục tổng quát đã được xác định tương đối phù hợp với xu hướng tất yếu của thời đại Bao gồm: năng lực, thái

độ, kỹ năng, kiến thức, cách học,cách sống nhằm tạo ra những con người lao động tự chủ, năng động sáng tạo, có năng lực tự học, năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn Muốn đào tạo ra những con người năng đông, tự chủ, sáng tạo thì phương pháp giáo dục phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng suy nghĩa và làm một cách tự chủ, năng động sáng tạo ngay trong học tập, lao động ở nhà trường

Trong nhà trường, điều chủ yếu là không phải nhồi nhét kiến thức mà là giáo dục cho học sinh phương pháp nghiên cứu, phương pháp học tập, giải quyết vấn

đề một cách tích cực, chủ động, sáng tạo Có như vậy chúng ta mới đào tạo được những con người mới đáp ứng cuộc cách mạng về khoa học, công nghệ, đáp ứng xu thế phát triển của thời đại Sự phát triển của đất nước trong mỗi giai đoạn lịch sử đòi hỏi phải đổi mới mục tiêu giáo dục Trong những năm qua nghành giáo dục đã chăm lo phát triển và đổi mới phương pháp giáo dục ở mức

độ thích hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Nền kinh tế của đất nước đang hội nhập với WTO, giáo dục không thể đứng ngoài tình hình đó Trong điều kiện lịch sử cụ thể của xã hội Việt Nam hiện nay thì nhiêm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước đang đặt ra cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân Đặc biệt là thế hệ trẻ – chủ nhân tương lai của đát nước Đây là thử thách lớn lao đồng thời cũng là

cơ hội lớn cho thế hệ trẻ nước nhà Để làm được việc đó nhân tố quyết định cho

sự thành công là phẩm chất năng lực của người Việt Nam, là trình độ dân trí, nguồn nhân lực, nhân tài của đất nước Vì vậy vai trò của giáo dục hiện nay có

ý nghĩa quan trọng để xã hội phát triển, đảm bảo cho sự phát triển của khoa học

kĩ thuật vào sản xuất Do đó giáo dục phải tiếp tục đổi mới phương pháp cho phù hợp với nhu cầu của xã hội

Năm học 2007- 2008 là năm học huyện Tiên Lãng tiếp tục là năm “ Hội nhập – phát triển – bền vững” và hưởng ứng phong trào “hai không” với năm nội dung Toàn thể giáo viên đã hăng hái trong phong trào đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng khoa học công nghệ tin học trong dạy học Hưởng ứng phong trào đó là một giáo viên trực tiếp tham gia công tác giảng dạy tôi xin mạnh dạn trình bày một vài suy nghĩ về một phương pháp dạy học môn Toán ở

trường phổ thông nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong dạy học đó là “ Áp dụng kiểu dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ cho một tiết dạy”.

Đây là những suy nghĩ chủ quan của bản thân, nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy rất mong nhận được những ý kiến đóng góp phê bình

của các đồng chí đồng nghiệp để bản thân tôi rút ra được những kinh nghiệm trong công tác giảng dạy

B MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HỢP TÁC

THEO NHÓM NHỎ ĐỐI VỚI MÔN TOÁN.

I.CƠ SỞ LÝ LUẬN: Đổi mới phương pháp dạy học nói chung và môn toán

nói riêng đều xuất phát từ những quan niệm sau:

1 Mục tiêu giáo dục

Hoạt động cơ bản là dạy học, là hình thành và phát triển nhân cách học sinh Dạy học không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thức, kiến thức cơ bản mà còn phải tích cực vào việc hình thành và phát triển nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Học sinh càng tham gia tích cực, chủ động vào hoạt động học tập thì phẩm chất, năng lực cá nhân càng sớm được hình thành và phát triển hoàn thiện Tính năng động, sáng tạo, tự chủ là những phẩm chất của con người rất cần thiết trong cuộc sống hiện đại, những phẩm chát đó cần phải được hình thành ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

2 Yêu cầu của việc giảng dạy

Trước đây trong giảng dạy người thầy giáo chỉ chú trọng việc truyền đạt tri thức khoa học của bộ môn mà coi nhẹ phương pháp học tập nghiên cứu mang tính đặc thù của môn đó Ngày nay cùng với tri thức khoa học của bộ môn, cùng với sự hỗ trợ của thiết bị dạy học hiện đại, người thầy phát huy tối đa năng lực tự chủ của học sinh bằng cách hướng dẫn, điều khiển học sinh tự tìm ra nội dung kiến thức trọng tâm của bài học bằng chính khả năng của mình đây là điều

có ý nghĩa to lớn với nhiệm vụ học tập của mỗi người học sinh

3 Năng lực cá nhân.

Việc đổi mới phương pháp dạy học phải phù hợp với sự phân hoá trong dạy học Năng lực của học sinh trong một lớp không hoàn toàn giống nhau, việc phân hoá đối tượng, tiến tới cá nhân hoá trong dạy học là xu hướng tất yếu để đảm bảo sự phát triển tối ưu của mỗi học sinh

4 Đặc trưng riêng của từng môn học

Mỗi môn học có đặc trưng riêng, bộ môn toán là môn học giữ vai trò rất quan trọng, bởi toán học là công cụ giúp học sinh trong hoạt động học tập tốt các môn học khác, góp phần phát triển tư duy sáng tạo và năng lực trí tuệ cho học sinh

Vì vậy thông qua việc dạy học phải rèn khả năng suy nghĩ phương pháp học tập của học sinh Việc tìm kiếm chứng minh một định lý, tìm lời giải của một bài toán có tác dụng lớn trong việc rèn luyện cho học sinh các phương pháp khoa học trong suy nghĩ, suy luận, trong giải quyết vấn đề, biết quan sát, tìm tòi, dự đoán một cách thông minh sáng tạo

Tóm lại, dạy học là một hoạt động trọng yếu trong nhà trường, thông qua dạy chữ để dạy người Đổi mới phương pháp dạy học là việc làm cần thiết để đáp ứng nhu cầu cần thiết của xã hội Các nhà giáo dục đã khẳng định dạy học trong một nhóm đơn vị nhóm nhỏ là phù hợp với xu thế mới của thời đại Việc vận dụng kiểu hoạt động theo nhóm nhỏ này có thể vận dụng cho tất cả các môn học trong đó vận dụng vào một giờ dạy Toán là một việc làm có cơ sở khoa học đáng tin cậy

II CƠ SỞ CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN

THCS

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới về mục tiêu cấp học đã nêu trong Luật giáo dục(1998) cần phải có một chương trình giáo dục phổ thông phù hợp với tình hình đất nước ta hiện nay Đồng thời nhìn ra thế giới thì chương trình sách giáo khoa cũ của ta còn quá coi trọng về lý thuyết kinh viện hàn lâm nay được giảm tải về lý thuyết đó và tăng yêu cầu hoạt động thực hành cho học sinh Nghĩa là: người học phải được tham gia tích cực chủ động vào các hoạt động tìm tòi kiến thức, phải được thực hành nhiều, làm việc nhiều Từ đó nhân cách học sinh được bộc lộ Từ các căn cứ trên, việc tổ chức cho học sinh học tập như thế nào cho hiệu quả là một vấn đề dược nhiều nhà giáo dục quan tâm

III BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.

Sau đây tôi xin trình bày một số hướng chia nhóm nhỏ vào việc tổ chức hoạt động trong một tiết dạy

1 Đối với một tiết dạy kiến thức mới.

Bước 1:- Giáo viên cần chuẩn bị xác định chính xác mục tiêu của bài dạy.

Qua bài học học sinh nắm được các kiến thức cơ bản trọng tâm nào, kiến thức cần rèn luyện kỹ năng là gì và thái độ của học sinh sau khi học xong bài

- Từ đó tìm mối quan hệ giữa kiến thức được xây dựng trong bài với kiến thức cũ đã học trước đó

- Xác định và phân loại thành các dạng bài tập trong sách giáo khoa để giáo viên có hướng phân chia việc cho các nhóm hoạt động

Bước 2: Khi đã xác định rõ mục tiêu cơ bản của bài học , giáo viên sẽ tìm tòi

và định hướng cho việc phân nhóm nhỏ học tập

• Đối với học sinh.

- Yêu cầu học sinh chuẩn bị kỹ bài học ở những tiết học truớc để góp phần xây dựng bài mới cho tốt hơn khi hoạt động theo nhóm nhỏ

- Giáo viên giao việc chuẩn bị ở nhà cho từng nhóm: mỗi nhóm cần xem xét một nội dung cụ thể nào đó Tổng hợp các vấn đề của các nhóm thành một đợn vị kiến thức của bài học mới

• Đối với giáo viên: sau khi đã nghiên cứu kỹ mục tiêu bài dạy giáo viên

cần chuẩn bị một số nội dung sau:

- Nội dung kiến thức cần truyền thụ cho học sinh

- Chọn nội dung nào có thể cho học sinh hoạt động nhóm

- Chuẩn bị phương tiện cho bài dạy

- Lựa chọn hệ thống câu hỏi mềm dẻo, nhẹ nhàng gây hứng thú thi đua giữa các nhóm

2 Đối với tiết luyện tập hay ôn tập chương.

Luyện tập hay ôn tập là khâu quan trọng giúp học sinh hoàn thiện tri thức mới và biết vận dụng tri thức đó để giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

Trước hết ta xét đến cấu trúc các giờ luyện tập, ôn tập chương của sách giáo khoa mới được trình bày trên cơ sở hệ thống các câu hỏi và hệ thống bài tập Toàn bộ phần lý thuyết được luyện tập bằng hệ thống câu hỏi, đòi hỏi học sinh phải có ý thức tự giác học và chuẩn bị truớc ở nhà Do đó giáo viên cần tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm trong tiết luyện tập và ôn tập chương như thế nào?

• Đối với học sinh.

- Học sinh phải chuẩn bị kỹ các câu hỏi ở sách giáo khoa một cách đày đủ

và chính xác ( các em có thể chưa thuộc các câu hỏi xong về nội dung thì phải nắm thật chắc)

- Học sinh chuẩn bị chu đáo các bài tập được giao về nhà

• Đối với giáo viên.

Sau khi nghiên cứu kỹ sách giáo khoa để tiến hành việc luyện tập hay ôn tập trong một tiết học phải chuẩn bị những nội dung sau:

- Việc ôn lý thuyết: Giáo viên cần làm phiếu trắc nghiệm in nội dung xoay quanh lý thuyết của tiết luyện tập hay ôn tập để kiểm tra nội dung kiến thức của nhiều bài hay cả một chương

Tôi thấy rằng hệ thống bài tập trắc nghiệm giúp giáo viên kiểm tra những kiến thức cơ bản, tối thiểu của học sinh cần đạt được sau mỗi bài dạy

Chẳng hạn sau khi ôn tập về biểu thức đại số, đơn thức, đa thức(đại số 7) giáo viên có thể phát phiếu học tập để các nhóm thảo luận trong 5 phút.

1 Các câu sau đúng hay sai:

a) 5x là một đơn thức

b) 2x3y là một đơn thức bậc 3

c)

2

1

x2yz – 1 là đơn thức

d) x2 +x3 là đa thức bậc 5

e) 3x2- xy là đa thức bậc 2

f) 3x4- x3-2 – 3x4 là đa thức bậc 3

2 Hai đơn thức sau là đồng dạng đúng hay sai?

a) 2x3 và 3x2

b) (xy)2 và x2y2

c) x2y và

2

1

x2y d) –x2y3 và xy22xy

Đây là một bài trắc nghiệm có tính chất tổng hợp Nó không chỉ dựa vào kiến thức đơn lẻ của từng bài mà yêu cầu học sinh phải có kiến thức tổng hợp

Đó là khả năng kết hợp nhiều khái niệm để trả lời Vì vậy trong quá trình học tập đòi hỏi học sinh phải được hợp tác, bàn bạc để có kết quả đúng đắn Cho nên giáo viên có thể cho học sinh hoạt động theo nhóm, nhóm này có khoảng 4

em là phù hợp

Vấn đề luyện tập các bài tập thì tổ chức hoạt động nhóm như thế nào? Theo tôi giáo viên cần phải nghiên cứu kỹ các bài tập trong một tiết học để phân ra thành các dạng bài tập và loại bài tập có thể cho học sinh làm việc theo nhóm

Hoặc : Dạng bài tập tính toán.

Với tiết 64: Ôn tập chương IV (Đại số 7), ôn tập về cộng, trừ đa thức một biến Sách giáo khoa ra bài tập sau(Bài 65/tr51)

Giáo viên đưa đề bài lên màn hình

Trong các số cho bên phải mỗi đa thức, số nào là nghiệm của đa thức đó

a) A(x)= 2x- 6

b) B(x)= 3+

2

1

x c) C(x)= x2- 3x+ 2

d) D(x) = x2 + x

-3; 0; 3

-6

1

;

-3

1

;

6

1

;

3 1

-2;-1;1;2

2

1

;0;-1;1

Đối với bài tập này giáo viên có thể hướng dẫn chung cho học sinh có thể thay lần lượt các giá trị đã cho vào đa thức rồi tính giá trị của đa thức hoặc tìm

x để đa thức bằng 0

Giáo viên yêu cầu mỗi nhóm học sinh làm một câu; mỗi câu làm hai cách Nhóm này có thể chia theo từng tổ, mỗi tổ 7 đến 8 em Trong mỗi nhóm cử một

em làm nhóm trưởng, một em làm thư ký Mỗi em làm một nhiệm vụ cụ thể dưới sự sắp xếp của của nhóm trưởng Nhóm trưởng sẽ giao việc cho từng thành viên của nhóm mình một cách thích hợp nhất hoặc có thể làm chung cho

cả nhóm rồi đi đến thống nhất kết quả cuối cùng thư kí ghi lại kết quả của cả nhóm

Giáo viên kết thúc hoạt động nhóm rồi mời đại diện của mỗi nhóm lên trình bày cách làm của nhóm mình Đồng thời cho cả lớp nhận xết đánh giá thi đua giữa các nhóm

Tôi thiết nghĩ trong tiết luyện tập hay ôn tập đó học sinh được thực hành nhiều song lại kèm theo việc phân nhóm học tập có thi đua giải nhanh, giải đúng giữa các nhóm có đánh giá cho điểm thì học sinh càng phấn khởi và hứng thú học tập hơn

IV MINH HỌA BẰNG MỘT BÀI DẠY.

Để minh họa cho các giải pháp trên tôi xin trình bày một tiết dạy áp dụng kiểu dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ trong khuôn viên một tiết dạy đại số lớp 7

Phần I: Nghiên cứu bài dạy

Trước khi tiến hành soạn bài giáo viên cần thiết phải đọc kỹ nhiều lần, xác định rõ trọng tâm của bài, tìm hiểu những kiến thứ khó để có những phương án giảng dạy tối ưu, cần xác định rõ mối quan hệ của kiến thức từng phần với nhau Trên cơ sở đó mà quyết định phương pháp dạy giờ đó sao cho phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh trong giờ học Việc nghiên cứu bài dạy để người thầy sơ bộ khái quát hoá được hệ thống câu hỏi hướng cho học sinh vào việc tự tìm ra kiến thức mới theo một trình tự lôgíc của kiến thức từng phần, việc nghiên cứu bài còn giúp cho người thầy lường trước tình huống sư phạm trong quá trình xây dựng kiến thức mới, từ đó đưa ra những phương án tối ưu nhất giúp cho học sinh hiểu bài, hiểu bản chất vấn đề

Đây là một bài thuộc chương III- Thống kê mà chương trình cũ học sinh sẽ

học ở lớp 9 Khi đọc bài: Bảng “Tần số” các giá trị của dấu hiệu, tôi xác định

đây là một bài dạy kiến thức mới giúp học sinh biết cách lập bảng “ Tần số” từ bảng số liệu thống kê ban đầu Đồng thời học sinh hiểu được Bảng “ Tần số” là một hình thức thu gọn có mục đích của bảng số liệu thống kê ban đầu, do đó học sinh phải học kỹ bài học trước về các khái niệm: Tần số, dấu hiệu là gì, giá trị của dấu hiệu…Cho nên tôi đã quyết định tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm trong bài này

Trước hết tôi giao việc cho học sinh như sau:

1.Làm bài tập 4/9-SGK

2.Ôn lại các khái niệm: Dấu hiệu là gì? Số các giá trị của dấu hiệu Tần số của dấu hiệu

3.Bài tập

Số lượng học sinh nam của từng lớp trong một trường THCS được ghi lại trong bảng dưới đây:

Cho biết:

a Dấu hiệu là gì? Số tất cả các giá trị của dấu hiệu

b Nêu các giá trị khác nhau của dấu hiệu và tìm tần số của từng giá trị đó

Về phần giáo viên tôi cần chú ý đến các vấn đề sau:

Bài này tuy kiến thức ngắn song có ý nghĩa rất quan trọng về lý thuyết lẫn thực hành Khi nghiên cứu một dấu hiệu theo phương pháp thống kê thì điều mà người ta quan tâm nhất là khả năng lấy một giá trị nào đó của dấu hiệu Các giá trị thường tập trung trong khoảng nào để từ đó có những dự báo ước lượng khi nghiên cứu dấu hiệu đó không phải trên mẫu mà trên tổng thể thống kê Bảng “ tần số” tuy đơn giản song nó có thể giúp ta nhận xét sơ bộ về việc lấy giá trị của dấu hiệu và tiện lợi cho việc tính toán sau này

Bên cạnh sự chuẩn bị nội dung của bài dạy, nội dung cho sinh hoạt nhóm tôi chuẩn bị các phương tiện như bảng phụ ghi nội dung của một số bài tập và ghi nhớ

Sau đây là toàn bộ tiến trình một bài dạy.

Phần II: Bài soạn

Tiết 43 BẢNG “TẦN SỐ” CÁC GIÁ TRỊ CỦA DẤU HIỆU.

I.MỤC TIÊU

- Về kiến thức: Học sinh hiểu được bảng “tần số” là một hình thức thu gọn

có mục đích của bảng số liệu thống kê ban đầu, nó giúp cho việc sơ bộ nhận xét

về giá trị của dấu hiệu được dễ dàng hơn

- Về kỹ năng: Học sinh biết cách lập bảng “tần số” từ bảng số liệu thống

kê ban đầu và biết cách nhận xét

- Về tư duy: Học sinh biết liên hệ thực tế.

II.PHƯƠNG TIỆN

Giáo viên: Đèn chiếu, các phim giấy trong, thước thẳng, bảng phụ ghi

bảng7(SGK) và một số bài tập, ghi nhớ

Học sinh: Bảng con, biển xanh đỏ, máy tính bỏ túi Fx-MS.

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Hoạt động của thầy Hoạt động của

trò

Ghi bảng

Hoạt động1: Kiểm tra bài cũ.

Gv: Đưa bài tập lên màn

hình:

Học sinh nam của từng

lớp trong một trường THCS

được ghi lại trong bảng dưới

đây:

18 14 20 27 25 14

19 20 16 18 14 16

Cho biết:

a.Dấu hiệu là gì? Số tất cả

các giá trị của dấu hiệu

b.Nêu các giá trị khác

nhau của dấu hiệu và tìm tần

số

GV: Nhận xét bài làm của

bạn

GV yêu cầu HS đánh giá,

cho điểm

GV đặt vấn đề vào bài:

Bảng trên là bảng số liệu

thống kê ban đầu với 12 đơn

vị điều tra, trong thực tế còn

gặp các bảng số liệu thống

HS quan sát

1HS lên bảng trình bày

HS: Dùng biển (Đỏ

là sai Xanh làđúng)

kê ban đầu với số đơn vị điều

tra lớn hơn rất nhiều thì việc

nhận xét về việc lấy giá trị

của dấu hiệu là rất khó khăn,

dễ nhầm lẫn Vậy có thể thu

gọn bảng số liệu thống kê

ban đầu được không?

=> Nội dung bài mới

Hoạt động 2: Lập bảng “Tần số”

Gv:Yêu cầu hs đọc ?1

-Treo bảng 7

-Yêu cầu hs làm ?1dưới

hình thức hoạt động nhóm (3

phút)

-Thông báo kết thúc thời

gian hoạt động nhóm

-Kiểm tra bài của một vài

nhóm đưa lên màn hình

-Gọi hs nhận xét và bổ

sung những chỗ thiếu

GV: Bổ sung vào bên trái

và bên phải của bảng như

sau:

giá

trị

(x)

9

8

9

9 00

1 01

1 02 Tần

số

(n)

6

=30

Gv: Bảng mà bạn vừa làm

ở ?1 gọi là bảng phân phối

thực nghiêm của dấu hiệu

Tuy nhiên để cho tiện, từ nay

trở đi ta sẽ gọi đó là bảng

“tần số” chính vì vậy mà chữ

tần số dược đưa vào trong

ngoặc

Gv: Từ bảng 7 để lập

được bảng tần số em đã làm

HS đứng tại chỗ đọc ?1

Quan sát bảng7 Hoạt động nhóm ?1 ( mỗi nhóm 4 em)

Đại diện một nhóm lên bảng trình bày

Kết quả của hoạt động nhóm

9 8

9 9

1 00

1 01

1 02

HS trả lời

1 Lập bảng “ Tần số”

?1 (sgk) Bảng“tần số”dạng

“ngang”

Giá trị (x)

9

8 9 9 00 1 01 1 02 1

T tần số (n)

3 4 6

4 3 N= 30

như thế nào?

Gv: Để lập được bảng

“tần số” từ bảng số liệu

thống kê ban đầu ta phải tìm

được các giá trị khác nhau

của dấu hiệu và tần số tương

ứng của mỗi giá trị đó

Giáo viên:Theo em còn

cách lập bảng “tần số” nào

khác với bảng trên không?

Gv: Em hãy lên bảng lập

bảng “tần số” theo cách của

em?

Gv: Nhận xét bài làm của

bạn?

Gv: Bảng “dọc” có nhiều

thuận lợi cho việc tính toán

các tham số của dấu hiệu mà

ta sẽ học sau này

Treo bảng 1/sgk – 4

Từ bảng số liệu thống kê

ban đầu em hãy lập bảng

“tần số”

Em có thể lập bảng ngang

hoặc dọc tuỳ ý

Gv: thu một vài bảng của

hs chiếu lên màn hình để

kiểm tra và nhận xét

Gv: Nhận xét bài làm của

bạn trên bảng?

HS trả lời

HS lên bảng

Dưới lớp thảo luận nhóm

Cả lớp dùng biển xanh đỏ nhận xét (Xanh là đồng ý, Đỏ

là không đồng ý)

HS hoạt động nhóm ( khoảng 3 em) làm

ra giấy trong

HS nhận xét

Bảng “Tần số” dạng

“dọc”

Giá trị (x) Tần số (n)

N=30

Giá trị (x)

8 30 35 0 Tần

số (n)

2

3 N= 20

Bảng 8- Trang10/SGK

Hoạt đông 4: Chú ý

Gv: có 2 cách lập bảng

“tần số” ở trên chính là nội

dung của chú ý (a)

Gv: Có bao nhiêu đơn vị

1 HS đọc chú ý (a)

2 Chú ý SGK- Trang 10