Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận ở các doanh nghiệp xây lắp- trường hợp công ty TNHH MTV Hữ nghị Nam Lào

Với việc sử dụng chi phí trong quá trình sản xuất cũng như việc kết chuyển chi phí phù hợp với phần doanh thu sẽ giúp xác định kết quả kinh doanh được đúng đắn theo từng kỳ kế toán.. Qua

TRẦN THỊ TRANG

HOÀN THIỆN KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ

VÀ LỢI NHUẬN Ở CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP - TRƯỜNG HỢP CÔNG TY TNHH MTV HỮU NGHỊ NAM LÀO - QUÂN KHU 5

Chuyên ngành: Kế toán

Mã ngành: 60.34.30

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng - Năm 2013

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGÔ HÀ TẤN

Phản biện 1: PGS.TS NGUYỄN MẠNH TOÀN

Phản biện 2: TS PHAN THỊ DUNG

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc

sĩ Quản trị kinh doanh họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 24 tháng

09 năm 2013

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp xây lắp nói riêng thì vấn đề kế toán doanh thu, chi phí có ảnh hưởng lớn đến xác định kết quả kinh doanh Với việc sử dụng chi phí trong quá trình sản xuất cũng như việc kết chuyển chi phí phù hợp với phần doanh thu sẽ giúp xác định kết quả kinh doanh được đúng đắn theo từng kỳ kế toán

Và từ những đặc thù của ngành như doanh thu, chi phí thường kéo dài qua nhiều kỳ kế toán, việc thi công kéo dài, chi phí phát sinh không gắn kết trực tiếp với doanh thu ghi nhận trong kỳ Doanh thu được ghi nhận

có thể dựa vào chi phí Hơn nữa, luôn luôn tồn tại một khối lượng xây lắp dở dang vào thời điểm ghi nhận doanh thu Từ đó, đo lường giá thành khối lượng xây lắp hoàn thành để xác định giá vốn đúng thực tế trong nhiều trường hợp là khó khăn Như vậy có thể nói việc vận dụng các chuẩn mực nói chung, nguyên tắc phù hợp nói riêng cần phải được chú trọng Qua tìm hiểu thực tế tại các doanh nghiệp xây lắp - Trường hợp Công ty TNHH MTV Hữu Nghị Nam Lào – Quân khu 5, cho thấy việc ghi nhận doanh thu và chi phí chưa bảo đảm được yêu cầu nguyên tắc phù hợp Chưa phản ánh đầy đủ và kịp thời các khoản chi phí trực tiếp của từng công trình, chỉ ghi nhận những chi phí đã phát sinh và đã

có chứng từ phản ánh chi phí, chưa phân bổ đầy đủ và chính xác các chi phí cho từng công trình Mặt khác, việc ghi nhận doanh thu chưa phù hợp với chi phí đã ghi nhận thông qua việc doanh nghiệp chỉ phản ánh doanh thu khi công trình hoàn thành bàn giao đưa vào sử dụng Từ đó, chỉ tiêu lợi nhuận xác định trong một kỳ không phản ánh chính xác Vì

vậy luận văn chọn đề tài “Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và

lợi nhuận ở các doanh nghiệp xây lắp - Trường hợp Công ty TNHH MTV Hữu Nghị Nam Lào - Quân khu 5” để nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

Khảo sát thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận ở các

doanh nghiệp xây lắp Và từ đó tìm ra cách thức thực hiện để ghi nhận đúng doanh thu, chi phí và phản ánh đúng kết quả kinh doanh trong từng kỳ kế toán ở các doanh nghiệp xây lắp nói chung – Minh họa qua Công ty TNHH MTV Hữu Nghị Nam Lào /Quân khu 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh xây lắp và sự vận dụng nguyên tắc phù hợp trong ghi nhận doanh thu, chi phí và lợi nhuận

- Phạm vi nghiên cứu

Ở các doanh nghiệp xây lắp và được minh họa cụ thể qua Công

ty TNHH MTV Hữu Nghị Nam Lào – Quân khu 5

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thực chứng để đối chiếu, phương pháp thống kê, phương pháp tỷ lệ, phương pháp phân tích tổng hợp, kiểm tra và so sánh

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận ở các doanh nghiệp xây lắp – Trường hợp Công ty TNHH MTV

Hữu Nghị Nam Lào – Quân khu 5

6 Tổng quan tài liệu

Trong quá trình thực hiện luận văn này, tác giả có tham khảo một

số giáo trình và đề tài nghiên cứu trên cùng lĩnh vực liên quan Cụ thể:

Giáo trình Kế toán doanh nghiệp xây lắp của PGS.TS Võ Văn

Nhị - Trường Đại học kinh tế TP HCM, nhà xuất bản Giao thông vận tải (2008)

Giáo trình Hướng dẫn kế toán doanh nghiệp xây lắp theo chuẩn

mực kế toán Việt Nam của TS Nguyễn Văn Bảo, nhà xuất bản Tài

chính (2004)

Giáo trình Hướng dẫn kế toán doanh nghiệp xây lắp của TS

Nguyễn Phương Liên nhà xuất bản Tài chính (2010)

Tác giả Nghiêm Sơn Tùng đã nghiên cứu về “Vận dụng chuẩn

mực kế toán số 15 – Hợp đồng xây dựng để hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại các doanh nghiệp xây lắp”

Tác giả Trần Thị Kim Chi với đề tài “Vận dụng chuẩn mực kế

toán Việt Nam số 15 Hợp đồng xây dựng vào việc hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí tại Công ty cổ phần xây dựng số 2 – Tổng công ty Xây dựng Hà Nội”

Tác giả Tống Thị Hoa với đề tài “Vận dụng nguyên tắc phù hợp

trong doanh nghiệp xây lắp: Trường hợp Công ty cổ phần máy & thiết

bị phụ tùng (SEATECH

Luận văn của tác giả đặt vấn đề liên quan đến công tác kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận tại các doanh nghiệp xây lắp dựa trên yêu cầu nguyên tắc phù hợp để tìm hiểu và nghiên cứu Và thực tế việc vận dụng nguyên tắc phù hợp trong ghi nhận doanh thu, chi phí còn nhiều bất cập Xuất phát từ thực tiễn đó tác giả chọn đề tài: “Hoàn thiện

kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận ở các doanh nghiệp xây lắp – Trường hợp Công ty TNHH MTV Hữu Nghị Nam Lào – Quân khu 5”

để nghiên cứu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1.1 KHÁI QUÁT DOANH THU, CHI PHÍ VÀ LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP

Trong các doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp xây lắp nói riêng thì doanh thu, chi phí và lợi nhuận có ý nghĩa rất lớn, giữa chúng

có mối quan hệ tương đồng và phù hợp với nhau, có liên quan trực tiếp đến lợi ích của doanh nghiệp tạo ra Việc xác định khoản chi phí hợp lý trong kỳ tương ứng với phần doanh thu sẽ giúp doanh nghiệp tính toán chính xác kết quả kinh doanh hay tính chính xác thu nhập chịu thuế, làm căn cứ để tính thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp nhà nước Kế toán ở doanh nghiệp xây lắp cũng bao gồm các nội dung như trong các doanh nghiệp khác (kế toán tài sản cố định, kế toán hàng tồn kho, ) Điểm khác biệt lớn có liên quan đến đặc thù ngành so với các doanh nghiệp thông thường là kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận

1.1.1 Doanh thu trong doanh nghiệp xây lắp

a Khái niệm doanh thu

Theo VAS 01: Doanh thu là tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được trong phần làm tăng vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản góp vốn của cổ đông

b Nguyên tắc ghi nhận doanh thu

Trước tiên, việc ghi nhận doanh thu phải tuân thủ theo nguyên tắc phù hợp nghĩa là doanh nghiệp ghi nhận doanh thu dựa trên nguyên tắc ghi nhận doanh thu, sau đó mới nhận diện và xác định chi phí hợp lý trừ vào doanh thu để xác định lợi nhuận

b1 Thời điểm ghi nhận doanh thu

Theo nguyên tắc thực hiện, thời điểm ghi nhận doanh thu được xác định là thực hiện và khi hội tụ hai điều kiện:

(1) Khi các hoạt động kinh tế chủ yếu liên quan đến việc tạo ra doanh thu và việc cung cấp dịch vụ đã được hoàn tất

(2) Việc tính toán các khoản doanh thu phải được đo lường dựa trên cơ sở đáng tin cậy và có thể thu được các khoản phải thu này Theo VAS 14: Thời điểm ghi nhận doanh thu là khi giao dịch đã thỏa mãn đồng thời các điều kiện:

(1) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn;

(2) Có khả năng thu hồi được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó;

(3) Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập bảng cân đối kế toán;

(4) Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó

Do đặc thù sản phẩm xây lắp có thời gian thi công dài, bàn giao khối lượng theo từng giai đoạn nên doanh thu được ghi nhận theo từng giai đoạn công việc thực hiện hoàn thành

b2 Các trường hợp ghi nhận doanh thu

(1) Ghi nhận doanh thu tại thời điểm giao hàng hoàn thành (2) Ghi nhận doanh thu trước thời điểm giao hàng

1.1.2 Chi phí trong doanh nghiệp xây lắp

a Khái niệm chi phí

Theo VAS 01: Chi phí trong doanh nghiệp là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản

nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu

b Nguyên tắc ghi nhận chi phí

Theo thời điểm phát sinh, quy định chi phí phải được ghi nhận tại thời điểm có bằng chứng chắc chắn về sự phát sinh chi phí, không kể đã chi hay chưa chi tiền và chi phí này phải xác định được một cách đáng tin cậy

Đối với hợp đồng xây lắp, ghi nhận các khoản chi phí theo phương pháp tập hợp chi phí thông thường Các chi phí này phải là các thành phần có trong hồ sơ dự toán thiết kế

1.1.3 Đặc điểm lợi nhuận trong doanh nghiệp xây lắp

Lợi nhuận là chênh lệch giữa doanh thu và chi phí Do đặc thù của ngành xây lắp, nên doanh thu và chi phí cũng có những đặc trưng riêng, từ đó lợi nhuận trong doanh nghiệp xây lắp bị chi phối bởi những đặc điểm từ doanh thu và chi phí như trong xây dựng có quy định về lợi nhuận định mức

Lợi nhuận định mức là chỉ tiêu Nhà nước quy định để tích lũy cho xã hội do ngành xây dựng cơ bản tạo ra (bao gồm thuế và lãi) Lợi nhuận hoạt động xây dựng gồm:

(1) Lợi nhuận thuần từ hoạt động xây dựng;

(2) Lợi nhuận khác phát sinh có liên quan đến hoạt động xây dựng

Trường hợp doanh nghiệp không tính được đầy đủ lợi nhuận trong kỳ thì có thể căn cứ vào khối lượng công trình hoàn thành để tính lợi nhuận theo định mức

1.1.4 Đặc điểm hoạt động xây lắp và sự chi phối của các đặc điểm này đến ghi nhận doanh thu, chi phí và lợi nhuận

1.2 KẾ TOÁN DOANH THU TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP

Ghi nhận doanh thu kế toán là một trong những vấn đề quan trọng của quá trình xác định kết quả kinh doanh Với nguyên tắc ghi

nhận doanh thu khác nhau sẽ dẫn đến kết quả hoạt động kinh doanh khác nhau Hai vấn đề cơ bản đối với doanh thu là ghi nhận doanh thu trong kỳ kế toán nào và mức doanh thu được ghi nhận bao nhiêu

1.2.1 Doanh thu của hợp đồng xây dựng

Theo chuẩn mực hợp đồng xây dựng (VAS 15) doanh thu của hợp đồng xây dựng được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được Và doanh thu của hợp đồng xây dựng bao gồm hai bộ phận:

(1) Doanh thu ban đầu được ghi trong hợp đồng; và

(2) Các khoản tăng, giảm khi thực hiện hợp đồng

1.2.2 Đo lường và ghi nhận doanh thu của hợp đồng xây dựng

Theo VAS 15, việc ghi nhận doanh thu của hợp đồng xây dựng

có thể theo một trong hai trường hợp sau:

Trường hợp 1: Ghi nhận doanh thu nhưng chưa bàn giao khối lượng (ghi nhận doanh thu theo tiến độ kế hoạch)

Trường hợp 2: Ghi nhận doanh thu theo giá trị khối lượng thực hiện

1.2.3 Tài khoản sử dụng và kế toán doanh thu hợp đồng xây lắp

1.3 KẾ TOÁN CHI PHÍ PHỤC VỤ XÁC ĐỊNH ĐÚNG ĐẮN LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP

1.3.1 Chi phí của hợp đồng xây lắp

a Chi phí liên quan trực tiếp đến từng hợp đồng

b Chi phí chung liên quan đến hoạt động thực hiện hợp đồng

và có thể phân bổ cho từng hợp đồng

c Các chi phí khác có thể thu lại từ khách hàng theo các điều khoản của hợp đồng

1.3.2 Kế toán xác định và ghi nhận chi phí (giá vốn) phù hợp với doanh thu trong doanh nghiệp xây lắp

a Giá vốn trong doanh nghiệp xây lắp (giá thành công trình hoặc hạng mục công trình)

a1 Thời điểm xác định giá vốn

Theo nguyên tắc phù hợp khi ghi nhận một khoản doanh thu thì đồng thời phải xác định và ghi nhận chi phí bỏ ra (giá vốn) để có được doanh thu đó Và giá vốn trong hoạt động xây lắp chính là giá thành của công trình, hạng mục công trình hay phần khối lượng công việc hoàn thành khi doanh thu của nó được xác định Do đó, việc xác định giá vốn của công trình, hạng mục công trình chính là đi xác định giá thành của nó Và thời điểm tính giá thành cũng là thời điểm từng công việc được hoàn thành

a2 Kế toán ghi nhận chi phí sản xuất và tính giá thành khối lượng hoàn thành

- Kế toán ghi nhận chi phí sản xuất

* Kế toán tập hợp chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp

Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp sử dụng TK 621 – Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp

* Kế toán tập hợp chi phí nhân công trực tiếp

Kế toán chi phí nhân công trực tiếp sử dụng TK 622 – Chi phí

nhân công trực tiếp

* Kế toán tập hợp chi phí sử dụng máy thi công

Trường hợp doanh nghiệp không tổ chức đội xe, máy thi công hoặc có tổ chức đội xe, máy thi công riêng, nhưng không có tổ chức

kế toán riêng, thì toàn bộ chi phí liên quan được tập hợp trên TK 623 – Chi phí sử dụng máy thi công

Trường hợp doanh nghiệp tổ chức đội xe, máy thi công riêng, có

tổ chức bộ máy kế toán riêng thì tập hợp chi phí và tính giá thành ca máy, sử dụng chung hệ thống sổ kế toán với doanh nghiệp xây lắp Sau khi tổng hợp chi phí và tính giá thành ca máy, kế toán phản ánh chi phí máy thi công cho từng công trình, hạng mục công trình có liên quan

* Kế toán tập hợp chi phí sản xuất chung

Kế toán chi phí sản xuất chung sử dụng TK 627 – Chi phí sản xuất chung

Đối với doanh nghiệp xây lắp, chi phí bảo hành là khoản mục cấu thành nên chi phí sản xuất Khi bàn giao khối lượng hoàn thành, kế toán tiến hành ghi nhận chi phí dự phòng bảo hành công trình vào chi phí sản xuất chung theo tỷ lệ với doanh thu

a3 Tổng hợp chi phí sản xuất, đánh giá sản phẩm dở dang và tính giá thành sản phẩm xây lắp

Tính giá thành hàng hóa, thành phẩm nói chung là việc xác định giá nhập kho của hàng hóa, thành phẩm được chế biến thông qua giai đoạn gia công, chế biến hay sản xuất Việc tính giá thành phù hợp đòi hỏi phải xác định chi phí sản xuất và chi phí dở dang một cách hợp lý Trong quá trình sản xuất thường diễn ra liên tục nên tại thời điểm cuối

kỳ kế toán tồn tại một lượng sản phẩm dở dang Vì vậy cần phải ước tính giá trị sản phẩm dở dang để xác định phần chi phí tính cho sản phẩm hoàn thành

b Ghi nhận chi phí thời kỳ

b1 Chi phí bán hàng

Kế toán sử dụng TK 641 – Chi phí bán hàng để tập hợp chi phí

và kết chuyển vào cuối kỳ để xác định kết quả kinh doanh Mặt khác,

do đặc thù của ngành xây lắp là sản phẩm được thực hiện theo đơn đặt hàng nên ít phát sinh chi phí bán hàng

b2 Kế toán chi phí quản lý doanh nghiệp

Đối với doanh nghiệp xây lắp, doanh thu có liên quan đến nhiều

kỳ kế toán, do vậy chi phí quản lý doanh nghiệp cần phải được xác định phân bổ tương ứng với các công trình đã phản ánh doanh thu trong kỳ

để kết chuyển xác định kết quả kinh doanh, phần còn lại sẽ để phân bổ

ở các kỳ sau Kế toán sử dụng TK 642 – Chi phí quản lý doanh nghiệp

b3 Kế toán chi phí tài chính

Chi phí tài chính liên quan đến việc tạo ra doanh thu trong kỳ cũng được ghi nhận vào chi phí trong kỳ để kết chuyển xác định kết quả kinh doanh nhưng đối với lĩnh vực xây lắp, chi phí lãi vay phát sinh nhằm mục đích phục vụ vốn cho các công trình, và các công trình thường kéo dài qua nhiều năm nên chỉ ghi nhận chi phí tài chính phần

đi vay của phần doanh thu ghi nhận trong kỳ và những công trình chưa hoàn thành cần phân bổ chi phí vay cho các kỳ sau Kế toán sử dụng

Để xác định kết quả kinh doanh, kế toán sử dụng TK 911 – Xác định kết quả kinh doanh TK 911 được mở chi tiết cho từng loại hoạt động và trong từng loại hoạt động có thể mở chi tiết cho từng loại sản phẩm

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương 1 tác giả đã trình bày những vấn đề cơ bản về kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận trên cơ sở yêu cầu của nguyên tắc phù hợp Trên cơ sở chương 1, tác giả sẽ tiến hành thu thập dữ liệu để phân tích đánh giá tình hình kế toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận ở các doanh nghiệp xây lắp nói chung và minh họa qua Công ty TNHH MTV

Hữu Nghị Nam Lào – Quân khu 5 Từ đó, đánh giá những mặt đạt được

và những mặt hạn chế được trình bày ở chương 2