Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện

Tuy nhiên, những gian lận về giá chuyển nhượng giữa các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố và các bên có quan hệ liên kết diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp mà kỹ năng về kiểm soát

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LƯU NGUYỄN HỒNG ANH

KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học : TS ĐOÀN THỊ NGỌC TRAI

Phản biện 1: TS ĐƯỜNG NGUYỄN HƯNG

Phản biện 2: GS TS ĐOÀN XUÂN TIÊN

Luận văn đã được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản trị kinh doanh họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 5 tháng 6 năm 2013

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của quá trình toàn cầu hoá, nước ta đã và đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Đà Nẵng đã tăng lên rất mạnh, đóng góp vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế trong nhiều ngành, nhiều lĩnh vực Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, khu vực kinh

tế này không kém phần phức tạp Số lượng các giao dịch thương mại xuyên biên giới diễn ra giữa các công ty liên kết ngày một tăng Với môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, khốc liệt, vấn đề tối đa hoá lợi nhuận cho tổng thể tập đoàn luôn là mục tiêu quan tâm hàng đầu của các nhà đầu tư nước ngoài thì chuyển giá (transfer pricing) được xem là một trong những phương pháp mà các nhà đầu tư thường áp dụng nhằm mục đích tránh thuế, từ đó tổng lợi ích cuối cùng sẽ được gia tăng

Tuy chuyển giá là một trong những vấn đề còn khá mới mẻ trong hoạt động thương mại ở nước ta, nhưng gần đây các giao dịch

có yếu tố nước ngoài ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu của hiện tượng chuyển giá Hiện tượng chuyển giá không chỉ gây thiệt hại cho chính phủ nước chủ nhà do bị thất thu thuế, giảm phần lợi nhuận của bên góp vốn của nước chủ nhà do giá trị góp vốn của họ thấp mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại quốc tế Do các quy luật của thị trường tự do, đặc biệt là quy luật cung cầu không hoạt động trong các tập đoàn đa quốc gia, nên gây ra nhiễu loạn quá trình lưu thông quốc tế Chính vì vậy, chống chuyển giá, xác định đúng giá thị

truờng trong các giao dịch liên kết có vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng cường số thu cho NSNN và tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp

Nhận thức được trình trạng và hậu quả của hoạt động chuyển giá, Cục thuế TP Đà Nẵng cũng đã có những bước đi thể hiện quyết tâm đấu tranh với hoạt động chuyển giá tại các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI Tuy nhiên, những gian lận về giá chuyển nhượng giữa các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố và các bên có quan hệ liên kết diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp mà kỹ năng về kiểm soát hoạt động chuyển giá và xác định giá chuyển nhượng của cán bộ thuế tại Cục còn nhiều hạn chế Thực tế đó đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, phân tích, đánh giá về hoạt động chuyển giá nói chung và việc kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI tại Đà Nẵng nói riêng Đó là lý do tác giả chọn đề tài

“Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện”

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài này là tìm hiểu, nghiên cứu và phân tích hoạt động chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI và vấn đề kiểm soát hoạt động chuyển giá; đồng thời đánh giá một cách trung thực khách quan về thực trạng kiểm soát việc trốn thuế thông qua hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố

Đà Nẵng thực hiện

Thông qua việc tìm hiểu và nghiên cứu này sẽ đưa ra một số biện pháp nhằm tăng cường việc kiểm soát hoạt động chuyển giá tại Cục thuế Đà Nẵng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp này FDI tại địa bàn thành phố

Đà Nẵng

Phạm vi nghiên cứu, Luận văn chỉ tiếp cận trên góc độ cơ quan thuế, không đi vào nghiên cứu các vấn đề liên quan đến hoạt động chuyển giá của các cơ quan chức năng khác Giới hạn nghiên cứu vấn đề kiểm soát thuế nội địa, không bao gồm thuế xuất nhập khẩu (do cơ quan Hải quan quản lý thu); luận văn chỉ tập trung phân tích việc kiểm soát thuế TNDN – liên quan trực tiếp đến hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, tác giả đã vận dụng các phương pháp pháp lý thuyết suy luận logic, phân tích - tổng hợp, so sánh - đối chiếu, phỏng vấn… luận văn có tiếp thu và kế thừa

có chọn lọc kết quả nghiên cứu của một số công trình liên quan đã được công bố

Để có thể nhìn nhận tương đối chính xác về các vấn đề liên quan đến hiện tượng chuyển giá, ngoài một số thông tư, văn bản quy định của nhà nước và quốc tế, người viết nghiên cứu thêm một số bài báo có liên quan đến đề tài

5 Cấu trúc luận văn

Chương 1: Những vấn đề chung về kiểm soát hoạt động chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI

Chương 2: Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện

Chương 3: Giải pháp tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Tổ chức OECD trong cuốn “Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administration” (OECD Publisher, 2001) đã đưa ra các hướng dẫn xác định giá chuyển giao trong các công ty đa quốc gia

Cuốn sách “Hướng dẫn xác định giá thị trường liên kết” của Nhà xuất bản Tài chính – Hà Nội 2010

“Tăng cường kiểm soát nhà nước đối với hoạt động chuyển giá trong doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế ở Việt Nam”,

Đề tài khoa học cấp bộ, Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân…

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỀN GIÁ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP FDI 1.1 TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1.1.1 Khái niệm và đặc điểm đầu tư trực tiếp nước ngoài

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi công dân của một nước (nước đầu tư) nắm giữ quyền kiểm soát các hoạt động kinh

tế ở một nước khác (nước chủ nhà hay nước nhận đầu tư)

Theo Luật Đầu tư số 59/2005/QH11 ngày 29 tháng 11 năm

2005 thì đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư dài hạn của các cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập

cơ sở sản xuất kinh doanh Cá nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ

nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh này; là sự đầu tư thông qua sản xuất, cung cấp dịch vụ, buôn bán tại nước nhận đầu tư

1.1.2 Các hình thức đầu tư FDI

* Hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh

* Hình thức công ty hay xí nghiệp liên doanh

* Hình thức công ty hay xí nghiệp 100% vốn từ nước ngoài

* Các hình thức khác

1.1.2 Đầu tư trực tiếp nước ngoài – Hình thức hoạt động chủ yếu của các các công ty đa quốc gia

Công ty đa quốc gia (MNC) bao gồm công ty mẹ ở một nước,

và thực hiện các đầu tư FDI ra nước ngoài để hình thành các công ty con

1.2 HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP FDI

1.2.1 Khái niệm chuyển giá

Chuyển giá được hiểu là việc thực hiện chính sách giá đối với hàng hóa, dịch vụ và tài sản được chuyển dịch giữa các bên (các doanh nghiệp) có quan hệ liên kết không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa số thuế của các công ty đa quốc gia trên toàn cầu

1.2.2 Động cơ các doanh nghiệp thực hiện chuyển giá

Động cơ bên ngoài bao gồm:

- Tối thiểu hóa thuế thu nhập;

- Mong muốn bảo toàn vốn đầu tư theo nguyên tệ;

- Chi phí cơ hội;

- Mục tiêu tăng thị phần ở nước ngoài;

- Tình hình lạm phát của các quốc gia khác nhau;

- Yếu tố tình hình kinh tế - chính trị của quốc gia mà MNC có chi nhánh hay công ty con

b Động cơ bên trong

Chuyển giá giúp cho các MNC san sẻ thua lỗ giữa các thành viên với nhau từ đó làm giảm các khoản thuế phải nộp

Chuyển giá để làm cho hoạt động kinh doanh thua lỗ kéo dài

và chiếm toàn bộ công ty liên doanh với nước chủ nhà

Chuyển giao các sản phẩm và dịch vụ có tính đặc thù cao, độc quyền và tính bảo mật cao

1.2.3 Phạm vi chuyển giá

Chuyển giá với ý nghĩa chuyển giao giá trị trong quan hệ nội

bộ nên hành vi phải được xem xét trong phạm vi giao dịch của các chủ thể liên kết

1.2.4 Các phương thức chuyển giá

Chuyển giá thông qua việc mua bán nguyên vật liệu sản xuất, bán thành phẩm hay thành phẩm

Chuyển giá thông qua các TSCĐ hữu hình như định giá thật cao các TSCĐ chuyển giao cho các công ty thành viên tại các quốc gia có thuế suất cao

Chuyển giá thông qua việc mua các TSCĐ vô hình với giá thật cao hay chi trả các chi phí bản quyền, các chi phí để xây dựng thương hiệu sản phẩm, các chi phí nghiên cứu và phát triển sản phẩm

b Định giá các yếu tố đầu ra thấp hơn thị trường

Chuyển giá thông qua hạ thấp giá bán sản phẩm, dịch vụ cho các công ty liên kết

c Chuyển giá thông qua các hình thức khác

Chuyển giá thông qua nghiệp vụ vay từ công ty mẹ

1.2.5 Lợi nhuận được chuyển ra nước ngoài thông qua hoạt động chuyển giá như thế nào

Ví dụ minh họa cho việc các doanh nghiệp FDI chuyển lợi nhuận ra công ty mẹ ở nước ngoài thông qua hoạt động chuyển giá

1.2.6 Tác động của chuyển giá

Lợi ích của hoạt động chuyển giá đối với bản thân MNC

- Giảm thiểu việc thực hiện nghĩa vụ về thuế đối với quốc gia

mà mình đặt trụ sở

- Dễ dàng chuyển lợi nhuận ra nước ngoài và thực hiện những

kế hoạch kinh doanh một cách nhanh chóng, không bỏ lỡ các cơ hội kinh doanh

- Giúp cho các MNC nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nội địa, đánh bật và thâu tóm các công ty trong nước

- Thông qua việc bán các tài sản, thiết bị lỗi thời với giá cao

và thu hồi vốn đầu tư nhanh

- Tránh được các rủi ro trong hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm

Bên cạnh những lợi ích của việc chuyển giá mang lại cho MNC thì MNC sẽ phải gánh chịu những hình phạt rất nghiêm khắc nếu việc chuyển giá bị cơ quan thuế của các quốc gia mà các MNC

có mặt phát hiện được

Tác động của chuyển giá đối với quốc gia tiếp nhận vốn đầu tư: Thất thu thuế nghiêm trọng, các luồng vốn có xu hướng chảy

ngược ra khỏi quốc gia tiếp nhận đầu tư, các MNC thôn tính các

doanh nghiệp trong nước

Tác động đối với quốc gia xuất khẩu đầu tư

Chuyển giá làm thất thu thuế của quốc gia xuất khẩu đầu tư nếu thuế suất ở quốc gia này cao hơn thuế suất của quốc gia tiếp nhận đầu tư và dòng vốn đầu tư dịch chuyển không theo ý muốn quản lý của chính phủ

1.3 KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI TẠI CƠ QUAN THUẾ

1.3.1 Quá trình kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI

Thông tư 74/1997/TT-BTC hướng dẫn về thuế đối với nhà đầu

tư nước ngoài,

Thông tư 89/1999/TT-BTC và Thông tư 13/2001/TT-BTC Thông tư 117/2005/TT-BTC rồi đến Thông tư 66/2010/TT-BTC thay thế hướng dẫn việc thực hiện xác định giá thị trường trong các giao dịch kinh doanh giữa các bên có quan hệ liên kết

1.3.2 Quy trình kiểm soát hoạt động chuyển giá tại các doanh nghiệp FDI do cơ quan thuế thực hiện

a Kiểm tra hồ sơ tại trụ sở cơ quan thuế

Các dấu hiệu nhận biết doanh nghiệp chuyển giá:

- Doanh nghiệp bị lỗ trong 2 năm liên tiếp trở lên, sau giai

đoạn mới thành lập;

- Có các nghiệp vụ chuyển giao từ các doanh nghiệp liên kết ở

những quốc gia có thuế suất thấp;

- Có tình hình lãi và lỗ luân phiên hoặc tình hình lãi lỗ phát sinh không bình thường;

- Có tỷ suất lợi nhuận nhỏ hơn nhiều so với các doanh nghiệp cùng ngành; tỷ suất lợi nhuận thấp hơn tỷ suất lợi nhuận của các

doanh nghiệp khác trong cùng một tập đoàn…

Các hồ sơ cần kiểm tra tại cơ quan thuế

- Tờ khai thuế TNDN: Tờ khai quyết toán thuế mẫu 03/TNDN

và các phụ lục kèm theo

- Hồ sơ kê khai các GDLK theo mẫu GCN-01/QLT (quy định tại Phụ lục 1-GCN/CC ban hành kèm Thông tư 66/2010/TT-BTC)

- BCTC năm…

Quy trình thanh tra, kiểm tra hoạt động chuyển giá tại các

doanh nghiệp FDI

Bước 1: Chuẩn bị thanh kiểm tra tại doanh nghiệp

- Thu thập và phân tích thông tin

- Lập kế hoạch thanh tra

- Dự thảo và lưu hành quyết định thanh tra, kiểm tra

Bước 2: Thanh kiểm tra thực tế tại doanh nghiệp FDI Bao

gồm các công việc:

- Kiểm tra quan hệ về vốn, nội dung hoạt động và chiến lược kinh doanh;

- Thu thập tài liệu để tính giá thị trường,

- Nghiên cứu chi tiết giao dịch với bên nước ngoài thu thập thông tin doanh nghiệp làm đối tượng so sánh;

- Xác định lại giá chuyển nhượng

Bước 3: Xử lý kết quả sau thanh tra, kiểm

Các phương pháp xác định giá thị trường trong hoạt động

thanh tra, kiểm tra hoạt động chuyển giá tại các doanh nghiệp FDI

(1) Phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập: Phương

pháp so sánh giá giao dịch độc lập dựa vào đơn giá sản phẩm trong giao dịch độc lập để xác định đơn giá sản phẩm trong giao dịch liên kết khi các giao dịch này có điều kiện giao dịch tương đương nhau

(2) Phương pháp giá bán lại: Phương pháp xác định giá bán

lại dựa vào giá bán lại (hay giá bán ra) của sản phẩm do doanh nghiệp bán cho bên độc lập để xác định giá mua vào của sản phẩm

đó từ bên liên kết

(3) Phương pháp giá vốn cộng lãi: Phương pháp giá vốn

cộng lãi dựa vào giá vốn (hoặc giá thành) của sản phẩm do doanh nghiệp mua vào từ bên độc lập để xác định giá bán ra của sản phẩm

đó cho bên liên kết

(4) Phương pháp so sánh lợi nhuận: Phương pháp so sánh

lợi nhuận dựa vào tỷ suất sinh lời của sản phẩm trong các giao dịch độc lập được chọn để so sánh làm cơ sở xác định tỷ suất sinh lời của

sản phẩm trong giao dịch liên kết khi các giao dịch này có điều kiện giao dịch tương đương nhau

(5) Phương pháp chiết tách lợi nhuận: Phương pháp tách lợi

nhuận dựa vào lợi nhuận thu được từ một giao dịch liên kết tổng hợp

do nhiều doanh nghiệp liên kết thực hiện để xác định lợi nhuận thích hợp cho từng doanh nghiệp liên kết đó theo cách các bên độc lập thực hiện phân chia lợi nhuận trong các giao dịch độc lập tương đương

1.4 KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ KIỂM SOÁT CHUYỂN GIÁ

1.4.1 Kinh nghiệm của Mỹ trong kiểm soát hoạt động chuyển giá

Ban hành các quy định, các đạo luật chống chuyển giá áp dụng cho sắc thuế TNDN: quy định về phương pháp tính giá chuyển giao

có thể sử dụng, quy định về việc doanh nghiệp đăng ký phương pháp tính giá chuyển giao lựa chọn sử dụng và quy định về hoạt động kiểm tra kiểm soát của cơ quan chức năng (Cơ quan IRS), xây dựng một cơ chế về phạt đối với các hành vi vi phạm

1.4.2 Kinh nghiệm của Trung Quốc trong kiểm soát hoạt động chuyển giá

Pháp luật điều chỉnh chuyển giá hiện nay Trung Quốc đang áp dụng các quy định chủ yếu theo các luật sau: Luật Thuế TNDN (2007); Thực hiện Quy phạm pháp luật thuế TNDN (2007); Thông tư Guoshuifa số 2 (2009)

CHƯƠNG 2 KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ

CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI DO CỤC THUẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG THỰC HIỆN

2.1 KHÁI QUÁT VỀ CỤC THUẾ TP ĐÀ NẴNG

2.1.1 Quá trình hình thành Cục thuế thành phố Đà Nẵng

Cục thuế thành phố Đà Nẵng được thành lập theo quyết định

số 1136 -TC/TCCB ngày 14/12/1996 của Bộ trưởng Bộ Tài chính

2.1.2 Cơ cấu tổ chức Cục thuế thành phố Đà Nẵng và chức năng, nhiệm vụ các phòng ban và Chi cục thuế

Cục thuế TP Đà Nẵng gồm 14 phòng ban thuộc Cục thuế và 7 Chi cục thuế trực thuộc

2.2 TÌNH HÌNH DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐÀU TƯ FDI TRÊN ĐỊA BÀN TP ĐÀ NẴNG

2.2.1 Đầu tư FDI trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Đà Nẵng là một trong những địa phương thu hút được nhiều vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong những năm qua trên cả nước Trong đó, vốn đầu tư FDI chủ yếu rót vào các lĩnh vực bất động sản – du lịch; công nghiệp chế biến

Hiện nay, TP Đà Nẵng có 221 doạnh nghiệp FDI được cấp giấy phép còn hiệu lực Ngoài ra còn có các Nhà thầu nước ngoài, chi nhánh, văn phòng đại diện của các doanh nghiệp có vốn FDI có trụ sở tại các tỉnh, thành phố…

2.2.2 Đóng góp của các doanh nghiệp FDI vào ngân sách thành phố

Tính đến hết năm 2011 thì tổng số thu từ DN có vốn đầu tư