BÀI GIẢNG SLH HỒNG CẦU, PGS.TS. TRẦN THỊ LIÊN MINH, ĐH Y DƯỢC TPHCM

BÀI GIẢNG SLH HỒNG CẦU, PGS.TS. TRẦN THỊ LIÊN MINH, ĐH Y DƯỢC TPHCM

Trao đổi trực tuyến tại:

http://www.mientayvn.com/Y_online.html

PGS.TS TRẦN THỊ LIÊN

MINH

BM SINH LÝ HỌC

ĐHYD TP.HCM

MỤC TIÊU

1 Trình bày hình dạng, thành phần

cấu tạo HC và vai trò của chúng

2 Nêu số lượng HC ở người VN bt

và trình bày 5 yếu tố ảnh hưởng đến số lượng HC

3 Phân tích 4 chức năng của HC

4 Trình bày sự điều hoà sinh sản

HC và sự bảo quản HC để truyền máu

MỤC TIÊU

5 Vận dụng các kiến thức trên để

bảo vệ sức khoẻ/ phân biệt những bất thường của HC và ứng dụng trong LS

MỤC TIÊU

I Hình thể, thành phần, số lượng

1 Hình thể

2 μm

7.5 μm

·  Diện tích tiếp xúc

·  Tốc độ khuếch tán khí

· Biến dạng dễ dàng khi xuyên

mạch máu nhỏ Hình dĩa lõm 2 mặt thích hợp khả năng vận chuyển khí vì:

2 Thành phần

Có màng bán thấm bao quanh:

- Trong dd nhược trương  HC trương

to và vỡ  gây tan máu

- Trong dd đẳng trương  HC không thay đổi hình dạng

- Trong dd ưu trương  HC teo lại

b Màng hồng cầu: gồm 3 lớp

- Lớp ngoài

· Là glycoprotein, glycolipid và

acid sialic Có nhiều lỗ nhỏ (# 100.000)-đường kính # 3 –

4 A0

 Trong trường hợp số lỗ  (HC

hình lưỡi liềm)   trao đổi chất  cần nhiều E  HC dễ bể

 Màng HC đưa ra ngoài các

phân tử acid sialic tích điện (-)

 HC không dính chùm

 Trong những trường hợp bệnh lý

cấu tạo màng hoặc do dùng 1 số thuốc có khả năng kết hợp với acid sialic  mất điện tích (-) của một số HC  HC kết dính nhau

 thay đổi tốc độ lắng máu (VS: Vitesse De Sédimentation)

- Lớp lipid : gồm

Lớp trong cùng

Lớp trong cùng

Lớp trong cùng

Lớp trong cùng

- Lớp trong cùng:

Là những sợi vi thể, những ống vi thể và những phân tử Calmodulin, protein gắn Hb + men (G6PD, Carbonic anhydrase)

3 Số lượng hồng cầu:

- Ở VN trưởng thành bình thường:

Nam: 4,2 triệu HC ± 210.000/mm3 máu Nữ: 3,8 triệu HC ± 160.000/mm3 máu

- Số lượng HC trong hệ tuần hoàn luôn

luôn được điều hòa thích hợp để

cung cấp oxy cho tế bào

- Số lượng HC phụ thuộc:

 Phân áp oxy trong không khí

 Mức độ hoạt động mỗi người

 Lứa tuổi

 Sự bài tiết Erythropoietin

- Số lượng HC thay đổi trong bệnh

II Chức năng của hồng cầu

A Chức năng hô hấp: Hb

1 Số lượng Hb trong hồng cầu

- Nồng độ bình thường= 14–16 gr/ 100

ml máu TP

- Mỗi HC có # 34–36 g Hb

- Hb được màng HC bảo vệ  sức

bền HC  (bệnh bẩm sinh, nọc độc rắn)  HC bể  Hb giải phóng vào HT  không vận chuyển khí

2 Sự thành lập Hb: đồng vị phóng xạ

Sự tổng hợp Hb bắt đầu từ giai đoạn tiền nguyên HC, tiếp tục cho đến tận cùng giai đoạn HC lưới:

1 2 Succinyl - CoA + 2 glycine  pyrrole

Các chuỗi polypeptid của Hb là

chuỗi α, , , delta

HbA có 2 chuỗi α và 2 chuỗi  Trọng lượng phân tử của Hb là 64.585

α2

α1

Chuoãi polypeptid

α2

α1

Chuỗi polypeptid

HbA1c (Glycosylated Hemoglobin)

Nồng độ glucose cao kéo dài (2 tháng)  HbA1c

Bn tiểu đường không điều chỉnh lâu dài  HbA1c 

- 1 phân tử Hb gắn 4 phân tử Oxy 

1g Hb gắn được 1,34 ml Oxy 

trung bình 100 ml máu có 14–16 g

Hb gắn # 20 ml oxy

· Fe++  Fe+++  tạo thành MetHb:

có màu đỏ sậm, nồng độ cao trong máu tuần hoàn  gây triệu chứng xanh tím (Cyanosis)

- Trong trường hợp máu tiếp xúc với

các tác nhân oxy hóa khác (thuốc ):

· Bình thường lượng MetHb trong

máu < 1,5g% Lượng này sẽ bị hệ thống men HC khử

· Khi MetHb > 1,5g%  Tím tái

- Các yếu tố ảnh hưởng lên ái lực

của oxy và Hb

 Nhiệt độ    ái lực Hb với

oxy  Hb giao oxy cho mô dễ dàng hơn

 pH :   ái lực Hb đối với

oxy

 Chất 2,3 Diphosphoglycerate

(2,3 DPG)   sự nhả oxy từ HbO2

 Hợp chất phosphate thải ra lúc

hoạt động   ái lực của Hb với Oxy

 Phân áp CO2   tăng phân ly

HbO2

b Hb vận chuyển CO2 từ mô  phổi

- # 20% CO2 trong máu kết hợp với Hb

 Carbon Hb (HbCO2)

- CO2 kết hợp với Hb qua nhóm NH2

của Globin  gọi là phản ứng Carbamin:

Hb + CO2  HbCO2

c Hb kết hợp CO

Hb + CO  HbCO (Carboxy Hb)

- Đây là một hợp chất rất bền vững

và không vận chuyển oxy  Ngạt bên trong

- CO có ái lực đối với Hb gấp 210 lần so với oxy  Nó đẩy oxy ra khỏi HbO2 Ngộ độc oxyt carbon:

HbO 2 + CO  HbCO + O 2

- Nồng độ oxy cao có thể làm phân

ly HbCO  Trị ngộ độc CO 

cho thở hỗn hợp khí có 95% O2 và

5% CO2 (kích thích hô hấp)

4 Các loại Hb

- Ở người bình thường có 2 loại Hb:

· HbA (Adult): Globin gồm 2 và 2

· HbF (Foetus): Globin gồm 2 và 2

· Bình thường sau khi trẻ ra đời HbF

- Thứ tự các a.amin trong Hb được xác

định trong gen di truyền  Gen biến

dị  SX các Hb bất thường: HbS, HbC, HbE, HbJ  Gây các trường hợp bệnh lý khác

(HbS  Thiếu máu HC hình liềm)

5 Sự thoái biến Hb

ngày

- HC trong máu tuần hoàn không nhân

nhưng có chứa những chất men c.thiết để biến dưỡng glucose, sử dụng

h.động: Màng HC già giòn cứng  dễ bể  Đào thải khỏi hệ tuần hoàn

VecdoHb

Hb

Biliverdin (C 33 H 34 O 6 N 4 )

Bilirubin tự do (C 33 H 36 O 6 N 4 ) Bilirubin kết hợp

Urobilinogen Stercobilinogen

B Chức năng miễn dịch

- Bắt giữ các phức hợp: KN+ KT+ BT

 Tạo thuận lợi cho quá trình thực bào (các phức hợp MD có khả năng bám vào HC nhiều hơn gấp

500  1000 lần BC)

- HC bám vào các lympho T giúp

“giao nộp” KN cho lympho T

- Hoạt động các men bề mặt HC

(Peroxydase)  HC tương cận với các đại thực bào

- Các KN của màng HC  Nhóm

máu

C CN điều hòa cân bằng toan kiềm

- Hb thực hiện một CN 1 hệ thống

đệm quan trọng: chiếm 75% tác dụng đệm của máu toàn phần.

- Thành phần cấu tạo của HC phần

lớn là Protein  Góp phần tạo áp suất keo của máu

D Chức năng tạo áp suất keo

III Sự điều hòa sản sinh HC

- HC được SX từ trong bào thai  cơ

thể trưởng thành qua những cơ quan khác nhau:

+ Trong những tuần đầu của phôi:

HC sinh ra từ lá thai giữa những HC

to  nguyên HC

+ Từ tháng thứ 2 trở đi : gan, lách,

+ Từ tháng thứ 5  thai lọt lòng

 phát triển  trưởng thành: tủy

- Sự sản sinh HC của tuỷ xương 

dần khi tuổi   Do đó, những người cao tuổi thiếu máu nhẹ

- BT tủy xương sản sinh mỗi ngày từ

0,5%  1% HC để thay thế HC già + chết trong lách và máu ngoại vi

Khi có nhu cầu (tan máu nặng), tủy xương có thể  sản xuất HC gấp 6

 8 lần so với BT

2 Các chất cần thiết cho sự thành

- B12 cần thiết để biến đổi

Ribonucleotides  Desoxyribose nucleotide  tạo ADN: cần cho sự phân chia và trưởng thành TB

- Thiếu B12

 Các tế bào HC thay đổi hình

dạng và kích thước > bình thường gọi là đại hồng cầu

 Các đại HC có khả năng vận

chuyển Oxy nhưng dễ bể  Gây thiếu máu ác tính

· Không do thiếu B12 trong thức ăn

mà do cơ thể không thể hấp thu được B12 vì dạ dày thiếu bài tiết

yếu tố nội tại (Intrinsic Factor:

mucopolysacchyride hoặc

mucopolypeptid)

- Thiếu máu ác tính

 Cơ chế tác dụng

+ Yếu tố nội tại + B12:

 B12 được bảo vệ khỏi sự phá

hủy của các men ở ruột + B12 + yếu tố nội tại dính vào

màng niêm mạc ruột

+ B12 + yếu tố nội tại chuyển vào các

túi đơn bào trong tế bào

 Sau 4 giờ, B12 tự do được

phóng thích vào máu.

+ B12 được dự trữ ở gan  phóng thích từ từ  sản xuất HC

- Lượng B12 cần thiết mỗi ngày để

duy trì sự trưởng thành BT của HC

< 1g (Gan có khả năng dự trữ B12

# 1000 lần hơn)

 Thiếu B12 trong nhiều tháng

 Gây thiếu máu đại bào (teo niêm mạc dạ dày, cắt bỏ dạ dày mà không tiêm B12 thường xuyên)

b Acid folic

- Acid Folic làm  sự Methyl hóa

quá trình thành lập ADN  HC trưởng thành

-  BN thiếu máu do thiếu B12 thay

thế Acid Folic

- Sự hấp thu a.Folic ở ruột (chủ yếu ở

monoglutamate)

- Fe cần thiết cho sự thành lập Hb

- Fe được hấp thu bằng cơ thể chủ

động ở tá tràng được hấp thu dưới dạng Ferrous (Fe++)  Điều trị

thiếu máu do thiếu Fe dùng thuốc dưới dạng Fe++

c Chất sắt

- Sự chuyên chở và dự trữ sắt trong

cơ thể theo cơ chế:

 Fe được hấp thu từ ruột  nhanh

chóng kết hợp lỏng lẻo với -

Globulin  tạo Transferrin

 Transferrin dễ dàng  globin và Fe

 Fe dư trong máu  dự trữ trong

các tb của cơ thể (tb gan)

 60% số Fe dư dự trữ ở gan sẽ kết

hợp với ApoFerritin  tạo thành

Khi trong huyết tương [Fe]  thấp

 Fe từ Ferritin chuyên chở đến nơi cần thiết

- Thiếu Fe  Thiếu máu nhược sắc

d Một số chất khác

- Erythropoietin: tạo từ REF

(Renal Erythropoietin Factor)

 kích thích tủy xương sản xuất HC

- Androgen:  tạo HC

- Cholin, Thymidin: tạo nền và màng

HC

IV Bảo quản HC để truyền máu

- Chú ý bảo quản HC  Đảm bảo hô

hấp cho người nhận máu

- Chất chống đông

- Muối khoáng