Tạm giam trong tố tụng hình sự và việc hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này

Trong hệ thống các BPNC được quy định trong BLTTHS, tạm giam là BPNC có tính cưỡng chế nghiêm khắc

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU.

II NỘI DUNG CHÍNH.

1 Khái quát chung về BPNC tạm giam.

1.1.Khái niệm.

1.2.Ý nghiã.

2 BPNC tạm giam theo quy định của pháp luật TTHSVN hiện hành.

2.1.Đối tượng bị tạm giam.

2.2.Căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam.

2.3.Thẩm quyền ra lệnh tạm giam.

2.4.Thủ tục tạm giam.

2.5.Thời hạn tạm giam.

2.6.Một số quy định chung khác về tạm giam.

3 Thực trạng tình hình tạm giam, những bất cập, tồn tại, nguyên nhân và giải pháp.

3.1.Thực trạng.

3.1.1 Những kết quả đạt được

3.1.2 Những khó khăn, bất cập

3.2.Nguyên nhân của những khó khăn, bất cập.

3.3.Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng BPNC tạm giam.

III KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Một số cụm từ viết tắt.

BPNC : Biện pháp ngăn chặn BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự VKS : Viện kiểm sát CQTHTT: Cơ quan tiến hành tố tụng CQĐT: Cơ quan điều tra TA : Tòa án

BÀI LÀM

I MỞ ĐẦU.

Trong hệ thống các BPNC được quy định trong BLTTHS, tạm giam là BPNC có tính cưỡng chế nghiêm khắc nhất và có tầm quan trọng đặc biệt Việc áp dụng BPNC này tạo điều kiện thuận lợi cho các CQTHTT trong việc giải quyết các vụ án, ngăn chặn

bị can, bị cáo bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội Tuy nhiên thực tế cho thấy việc áp dụng chế định tạm giam còn nhiều vướng mắc cần được tháo gỡ, khắc phục Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của chế định tạm giam trong TTHS cùng với mong

muốn tìm hiểu thêm vấn đề này, em đã chọn để tài: “Tạm giam trong tố tụng hình sự

và việc hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này”.

II NỘI DUNG CHÍNH.

1 Khái quát chung về BPNC tạm giam.

1.1 Khái niệm.

Căn cứ vào Điều 88 BLTTHS 2003 có thể đưa ra khái niệm về BPNC tạm giam như sau: Tạm giam là BPNC do CQĐT, VKS hoặc Tòa án áp dụng đối với bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, phạm tội rất nghiêm trọng hoặc bị can, bị cáo phạm tội nghiêm trọng, phạm tội ít nghiêm trọng mà BLHS quy định hình phạt tù trên hai năm và có căn cứ cho rằng người đó có thể trốn hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét

xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội và người phạm tội quả tang bị bắt trong trường hợp khẩn cấp nhằm mục đích ngăn chặn bị can, bị cáo bỏ trốn hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội

1.2 Ý nghĩa.

Với ý nghĩa là một BPNC, tạm giam có ý nghĩa rất lớn trong việc đấu tranh phòng và chống các loại tội phạm cũng như việc bảo đảm các quyền tự do dân chủ của công dân Cụ thể:

Thứ nhất, tạm giam góp phần nâng cao hiệu lực quản lí nhà nước, củng cố tăng

cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, thể hiện sự kiên quyết của nhà nước trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm Với việc áp dụng biện pháp tạm giam sẽ đảm bảo cho trật tự xã hội được ổn định, pháp luật được giữ vững, chế độ xã hội chủ nghĩa được bảo vệ, các quyền cũng như lợi ích hợp pháp của công dân được tôn trọng

Thứ hai, tạm giam là biện pháp hữu hiệu bảo đảm cho hoạt động điều tra, truy tố, xét

xử và thi hành án đạt hiệu quả cao nhất Bởi đây là biện pháp đảm bảo sự có mặt của

bị can, bị cáo theo Giấy triệu tập của CQTHTT, đảm bảo sự chính xác, khách quan của hoạt động tố tụng, ngăn ngừa các đối tượng tiếp tục phạm tội hoặc tìm cách xóa

bỏ dấu vết phạm tội, chứng cứ, tài liệu liên quan đến vụ án Ngoài ra, tạm giam còn đảm bảo cho việc thi hành án đúng pháp luật và hiệu lực của bản án đã được tuyên

Thứ ba, tạm giam tạo cơ sở pháp lí vững chắc nhằm đảm bảo sự tôn trọng các quyền

cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật ghi nhận Đảm bảo không một

công dân nào có thể bị tạm giam trái pháp luật, khi bị áp dụng biện pháp tạm giam không đúng luật định công dân có quyền khiếu nại đến các chủ thể có thẩm quyền

Thứ tư, tạm giam thể hiện tính ưu việt của nhà nước ta Đó là biện pháp đảm bảo cho

mọi công dân được sống trong một xã hội mà quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi người được tôn trọng và bảo vệ, tránh được sự tấn công xâm hại từ phía các đối tượng nhất định, bảo đảm cho mọi người dân yên tâm sinh sống, học tập, làm việc, tham gia vào công tác đấu tranh phòng chống tội phạm đạt hiệu quả cao nhất

2 BPNC tạm giam theo quy định của pháp luật TTHSVN hiện hành.

2.1 Đối tượng bị tạm giam.

Khoản 1 Điều 88 BLTTHS quy định: “1 Tạm giam có thể được áp dụng đối với bị

can, bị cáo trong những trường hợp sau đây:

a) Bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng; phạm tội rất nghiêm trọng; b) Bị can, bị cáo phạm tội nghiêm trọng, phạm tội ít nghiêm trọng mà BLHS quy định hình phạt tù trên hai năm và có căn cứ cho rằng người đó có thể trốn hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội”.

Theo quy định trên thì đối tượng có thể bị áp dụng biện pháp tạm giam chỉ có thể là

bị can, bị cáo Bị can là những người đã bị khởi tố về hình sự (khoản 1 Điều 49 BLTTHS 2003), tức là những người đã có quyết định khởi tố bị can về một tội phạm

cụ thể trong BLHS Còn bị cáo là những người đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử (khoản 1 Điều 50 BLTTHS 2003) Tuy nhiên không phải tất cả bị can, bị cáo đều bị

áp dụng biện pháp tạm giam mà chỉ áp dụng biện pháp tạm giam đối với họ trong hai trường hợp sau:

- Trường hợp thứ nhất: Bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, phạm tội rất

nghiêm trọng Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại đặc biệt lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là trên mười lăm năm

tù, tù chung thân hoặc tử hình; tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại rất lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là đến mười lăm năm tù (khoản 3 Điều 8 BLHS 1999) Nếu bị can, bị cáo thuộc những trường hợp này, những người có thẩm quyền ra lệnh tạm giam có thể tạm giam ngay mà không cần có thêm căn cứ khác

- Trường hợp thứ hai: Bị can, bị cáo phạm tội nghiêm trọng, phạm tội ít nghiêm

trọng mà BLHS quy định hình phạt tù trên hai năm và có căn cứ cho rằng người đó

có thể trốn hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội Theo quy định của BLTTHS, tạm giam chỉ áp dụng đối với những bị can, bị cáo phạm tội ít nghiêm trọng mà BLHS quy định hình phạt tù trên hai năm Đối với bị can, bị cáo phạm tội ít nghiêm trọng mà BLHS quy định hình phạt tù từ hai năm trở xuống hoặc hình phạt khác không phải là hình phạt tù thì không bị áp dụng

BPNCTG Nếu cần thiết, CQTHTT có thể áp dụng BPNC khác như cấm đi khỏi nơi

cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm Trong trường hợp bị can,

bị cáo phạm tội nghiêm trọng, phạm tội ít nghiêm trọng mà BLHS quy định tù trên hai năm, để tạm giam họ cần phải có thêm điều kiện thứ hai, đó là có căn cứ cho rằng

bị can, bị cáo có thể bỏ trốn hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội

Để có thể xác định được thế nào là có căn cứ cho rằng bị can, bị cáo có thể bỏ trốn hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc tiếp tục phạm tội, chúng ta phải căn cứ vào nhân thân bị can, bị cáo, thái độ của họ sau khi phạm tội hoặc những vi phạm nghĩa vụ của bị can, bị cáo khi được áp dụng BPNC khác ít nghiêm khắc

Thể hiện tinh thần nhân đạo xã hội chủ nghĩa khoản 2 Điều 88 BLTTHS 2003 quy định những trường hợp không áp dụng BPNC tạm giam bao gồm:

+) Bị can, bị cáo là phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới ba mươi sáu tháng tuổi; +) Bị can, bị cáo là người già yếu, người bị bệnh nặng mà nơi cư trú rõ ràng

Tuy vậy những đối tượng này có thể bị áp dụng BPNC tạm giam trong những trường hợp đặc biệt đó là:

+) Bị can, bị cáo bỏ trốn và bị bắt theo lệnh truy nã;

+) Bị can, bị cáo được áp dụng BPNC khác nhưng tiếp tục phạm tội hoặc cố ý gây cản trở nghiêm trọng đến việc điều tra, truy tố, xét xử;

+) Bị can, bị cáo phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia và có đủ căn cứ cho rằng nếu không tạm giam đối với họ thì sẽ gây nguy hại đến an ninh quốc gia

Với quy định này, BLTTHS ở nước ta đã thể hiện khá rõ nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa, tôn trọng quyền con người, bảo vệ quyền trẻ em Với điều kiện sinh hoạt trong các trại giam thì không thể đảm bảo những nhu cầu thiết yếu của phụ nữ mang thai, phụ nữ nuôi con dưới ba mươi sáu tháng tuổi, người già yếu và người bị bệnh nặng Hơn nữa trong những trường hợp này thì bị can, bị cáo đã có nơi cư trú rõ ràng, nếu họ không thuộc các trường hợp đặc biệt kể trên, các CQTHTT có thể áp dụng BPNC khác để đảm bảo sự có mặt của bị can, bị cáo theo giấy triệu tập của CQTHTT

2.2 Căn cứ áp dụng BPNC tạm giam.

BLTTHS 2003 không trực tiếp quy định các căn cứ áp dụng BPNC tạm giam mà chỉ quy định các căn cứ áp dụng BPNC nói chung Điều 79 BLTTHS 2003 quy định các căn cứ áp dụng BPNC bao gồm:

- Để kịp thời ngăn chặn tội phạm

- Khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy

tố, xét xử

- Khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ tiếp tục phạm tội

- Để đảm bảo thi hành án.

Trong số các căn cứ áp dụng BPNC kể trên, căn cứ “để kịp thời ngăn chặn tội phạm” chỉ áp dụng cho các trường hợp bắt người phạm tội quả tang theo khoản 1 Điều 82 hoặc bắt người trong trường hợp khẩn cấp theo điểm a khoản 1 Điều 81 BLTTHS nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi phạm tội, không để tội phạm xảy ra hay không để người phạm tội kết thúc hành vi phạm tội của mình, gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội Căn cứ này không thể là căn cứ áp dụng BPNC tạm giam vì đối tượng áp dụng BPNC tạm giam là bị can, bị cáo, hành vi phạm tội của họ là hành vi đã được thực hiện trong quá khứ Căn cứ áp dụng BPNC tạm giam bao gồm:

+) Căn cứ thứ nhất: Khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử

Hành vi gây khó khăn cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử thể hiện qua việc sau khi thực hiện hành vi phạm tội, người thực hiện tội phạm có thể bỏ trốn, tiêu hủy, làm giả hoặc thay đổi chứng cứ, xóa các dấu vết của vụ án, bàn bạc nhau trốn tránh pháp luật, mua chuộc, dụ dỗ, cưỡng ép, khống chế người làm chứng, người bị hại… gây khó khăn phức tạp cho việc xác định, làm rõ sự thật khách quan vụ án Trong các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử có thể áp dụng căn cứ này để tạm giam

+) Căn cứ thứ hai: Khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ tiếp tục phạm tội

Căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ tiếp tục phạm tội có thể được thể hiện qua các yếu

tố phản ánh về nhân thân của các bị can, bị cáo: bị can, bị cáo là những phần tử xấu, tái phạm, tái phạm nguy hiểm, là những tên tội phạm có tính chất chuyên nghiệp, những tên côn đồ hung hãn coi thường pháp luật; bị can, bị cáo có hành vi đe dọa trả thù người làm chứng, người bị hại và sự đe dọa đó có khả năng trở thành hiện thực +) Căn cứ thứ ba: Để đảm bảo thi hành án

Khi cần bảo đảm thi hành án, tùy theo tính chất cụ thể của từng vụ án, tùy theo nhân thân của người bị kết án, Tòa án có thể áp dụng BPNC thích hợp trong đó Tòa án có thể sử dụng BPNC tạm giam đối với bị cáo để đảm bảo cho việc thi hành án, còn nếu

có đủ cơ sở cho rằng bị cáo sẽ không bỏ trốn, không gây cản trở khó khăn cho việc thi hành án thì không cần áp dụng BPNC tạm giam mà chỉ cần áp dụng các BPNC khác ít nghiêm khắc hơn

2.3 Thẩm quyền ra lệnh tạm giam.

Khoản 3 Điều 88 BLTTHS 2003 quy định: “Những người có thẩm quyền ra lệnh bắt

được quy định tại Điều 80 của Bộ luật này có quyền ra lệnh tạm giam Lệnh tạm giam của những người này được quy định tại điểm d khoản 1 Điều 80 của Bộ luật này phải được Viện kiểm sát cúng cấp phê chuẩn trước khi thi hành”.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 80 BLTTHS 2003, những người sau đây có quyền ra lệnh bắt bị can, bị cáo để tạm giam:

- Viện trưởng, Phó viện trưởng VKSND và VKSQS các cấp;

- Chánh án, Phó chánh án TAND và TAQS các cấp;

- Thẩm phán giữ chức vụ Chánh tòa, Phó chánh tòa phúc thẩm TANDTC; Hội đồng xét xử;

- Thủ trưởng, Phó thủ trưởng CQĐT các cấp trong trường hợp này, lệnh tạm giam phải được VKS cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành

Như vậy, thẩm quyền áp dụng BPNC tạm giam được quy định cho nhiều cơ quan với nhiều chủ thể khác nhau tùy thuộc vào các giai đoạn tố tụng VKS với chức năng là

cơ quan kiểm sát các hoạt động tư pháp sẽ kiểm tra, giám sát hoạt động này, đặc biệt với lệnh tạm giam của thủ trưởng, Phó thủ trưởng CQĐT các cấp phải được VKS cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành

2.4 Thủ tục tạm giam.

Với tính chất là BPNC nghiêm khắc nhất, hạn chế tự do của người bị áp dụng trong một khoảng thời gian nhất định, vì vậy việc áp dụng BPNC tạm giam cần phải tuân theo một trình tự, thủ tục rất chặt chẽ

Theo quy định của BLTTHS 2003 thì việc tạm giam bị can, bị cáo phải có lệnh tạm giam Lệnh này phải do những người có thẩm quyền kí Lệnh tạm giam phải ghi rõ ngày, tháng, năm; họ tên, chức cụ của người ra lệnh; họ tên, địa chỉ của người bị tạm giam; lí do tạm giam, thời hạn tạm giam và giao cho người bị tạm giam một bản Theo quy định tại khoản 3 Điều 88 BLTTHS lệnh tạm giam của CQĐT phải được Viện trưởng VKS cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành

Tạm giam không chỉ hạn chế quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền tự do và danh dự của công dân mà còn ảnh hưởng đến cả nhân thân của họ Chính vì vậy, sau khi ra lệnh tạm giam cơ quan đã ra lệnh tạm giam cần phải thông báo ngay cho gia đình người bị tạm giam và cho cơ quan chính quyền xã, phường, thị trấn hoặc cơ quan, tổ chức nơi người bị tạm giam cư trú, làm việc biết Bên cạnh đó, khi tiến hành tạm giam một người cần phải đảm bảo các thủ tục liên quan khác như: thực hiện việc chăm nom người thân thích, bảo quản tài sản của người bị tạm giam (Điều 90 BLTTHS 2003)

2.5 Thời hạn tạm giam.

Trong BLTTHS 2003 thời hạn tạm giam không được quy định tập trung ở một điều luật mà được quy định theo từng giai đoạn của quá trình tố tụng Cụ thể:

- Thời hạn tạm giam để điều tra

Điều 120 BLTTHS 2003 quy định thời hạn tạm giam để điều tra không quá 2 tháng đối với tội ít nghiêm trọng, không quá 3 tháng đối với tội nghiêm trọng, không quá 4 tháng đối với tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng Trường hợp vụ án có nhiều tình tiết phức tạp, xét cần phải có thời gian dài hơn cho việc điều tra và không

có căn cứ để thay đổi, hủy bỏ BPNC tạm giam thì chậm nhất là 10 ngày trước khi hết thời hạn tạm giam, CQĐT phải có văn bản đề nghị VKS gia hạn tạm giam Việc gia hạn tạm giam được quy định như sau: Đối với tội phạm ít nghiêm trọng có thể được gia hạn tạm giam một lần không quá 1 tháng Đối với tội phạm nghiêm trọng có thể được gia hạn tạm giam hai lần, lần thứ nhất không quá 2 tháng và lần thứ hai không quá 1 tháng Đối với tội phạm rất nghiêm trọng có thể được gia hạn tạm giam hai lần, lần thứ nhất không quá 3 tháng, lần thứ hai không quá 2 tháng Đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng có thể được gia hạn tạm giam ba lần, mỗi lần không quá 4 tháng Như vậy, đối với tội phạm ít nghiêm trọng thời hạn tạm giam để điều tra tối đa có thể

là 3 tháng, đối với tội phạm nghiêm trọng tối đa có thể là 6 tháng, đối với tội phạm rất nghiêm trọng tối đa có thể là 9 tháng, còn đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng tối đa có thể lên đến 16 tháng Riêng đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, trong trường hợp thời hạn gia hạn tạm giam lần thứ hai quy định tại điểm 3 khoản 3 Điều

120 đã hết và vụ án có nhiều tình tiết phức tạp mà không có căn cứ để thay đổi hoặc hủy bỏ BPNC tạm giam thì Viện trưởng VKSNDTC có thể gia hạn tạm giam lần thứ

ba Trường hợp cần thiết đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia thì Viện trưởng VKSNDTC có quyền gia hạn thêm một lần nữa không quá 4 tháng (Khoản 5 Điều 120) So sánh thời hạn tạm giam để điều tra (quy định tại Điều 120) với thời hạn điều tra (quy định tại Điều 119) thì thời hạn tạm giam để điều tra bằng với thời hạn điều tra còn thời hạn gia hạn tam giam để điều tra đối với các tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng ngắn hơn thời hạn gia hạn để điều tra Với quy định này nhà làm luật nhằm mục đích hạn chế việc lạm dụng gia hạn tạm giam, đồng thời còn

có ý nghĩa trong việc đảm bảo CQĐT cần phải đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án, nếu không thời hạn tạm giam với bị can sẽ hết mặc dù thời hạn điều tra vẫn còn

- Thời hạn tạm giam để truy tố

Khoản 2 Điều 166 BLTTHS 2003 quy định: “Thời hạn tạm giam không được quá thời hạn quy định tại Khoản 1 Điều này” Theo quy định tại khoản 1 Điều 166: Trong thời hạn 20 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng, 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, kể từ ngày nhận được hồ sơ vụ án và kết luận điều tra, VKS phải ra một trong các quyết định sau: quyết định truy tố bị can ra trước Tòa bằng bản cáo trạng; quyết định trả hồ sơ

để điều tra bổ sung; quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án Trong trường hợp cần thiết, Viện trưởng VKS có thể gia hạn tạm giam nhưng không quá 10 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng; không quá 15 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng; không quá 30 ngày đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng

Như vậy, thời hạn tạm giam để truy tố đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng tối đa có thể lên đến 30 ngày, đối với tội phạm rất nghiêm trọng tối đa

có thể lên đến 45 ngày, còn đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thời hạn tạm giam để truy tố tối đa có thể lên đến 60 ngày

- Thời hạn tạm giam để xét xử sơ thẩm

Điều 177 BLTTHS 2003 quy định: “Thời hạn tạm giam để chuẩn bị xét xử không được quá thời hạn chuẩn bị xét xử quy định tại Điều 176 của Bộ luật này” Theo quy định tại Điều 176, thời hạn chuẩn bị xét xử là 30 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 45 ngày đối với tội phạm nghiêm trọng, 2 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng, 3 tháng đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án Đối với những vụ án phức tạp, Chánh án Tòa án có thể quyết định gia hạn nhưng không quá 15 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng, không quá 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử thì thời hạn tạm giam để mở phiên tòa là từ

15 đến 30 ngày Ngoài ra, đối với bị cáo đang bị tạm giam mà đến ngày mở phiên tòa thời hạn tạm giam đã hết, nếu xét thấy cần thiết thì Tòa án có thể ra lệnh tạm giam cho đến khi kết thúc phiên tòa

Như vậy, thời hạn tạm giam để chuẩn bị xét xử tối đa (kể cả gia hạn) là 75 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 90 ngày đối với tội phạm nghiêm trọng, 120 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thì thời hạn này có thể lên đến 150 ngày

- Thời hạn tạm giam để xét xử phúc thẩm

Điều 243 BLTTHS quy định: sau khi nhận hồ sơ vụ án, Tòa án cấp phúc thẩm có quyền quyết định việc áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ BPNC Việc áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp tạm giam do Chánh án, Phó chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh, tòa án quân sự cấp quân khu, Chánh tòa, Phó chánh tòa phúc thẩm TANDTC quyết định Thời hạn tạm giam không được quá thời hạn xét xử phúc thẩm quy định tại Điều 242 Bộ luật này

Theo quy định tại Điều 242 BLTTHS 2003, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, tòa án quân sự cấp quân khu phải mở phiên tòa phúc thẩm trong thời hạn 16 ngày; tòa phúc thẩm TANDTC, tòa án quân sự trung ương phải mở phiên tòa phúc thẩm trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ vụ án

- Thời hạn tạm giam để đảm bảo thi hành án

Ngay sau khi xét xử sơ thẩm hoặc phúc thẩm, HĐXX có thể quyết định việc tạm giam bị cáo để đảm bảo việc thi hành án Đối với giai đoạn XXST, Điều 288 BLTTHS quy định: Đối với bị cáo đang bị tạm giam mà bị phạt tù nhưng đến ngày kết thúc phiên tòa thời hạn tạm giam đã hết thì HĐXX ra quyết định tạm giam bị cáo

để đảm bảo cho việc thi hành án Trong trường hợp bị cáo không bị tạm giam thì HĐXX có thể ra quyết định bắt tạm giam ngay bị cáo nếu có căn cứ cho thấy bị cáo

có thể trốn hoặc tiếp tục phạm tội Thời hạn tạm giam bị cáo là 45 ngày, kể từ ngày tuyên án

Tại phiên tòa phúc thẩm, theo quy định tại Điều 243 BLTTHS 2003, nếu bị cáo đang

bị tạm giam, bị xử phạt tù mà đến ngày kết thúc phiên tòa thời hạn tạm giam đã hết thì HĐXX ra quyết định tạm giam bị cáo để đảm bảo việc thi hành án, thời hạn tạm giam là 45 ngày, kể từ ngày tuyên án

2.6 Một số quy định chung khác về tạm giam.

+) Về chế độ tạm giam

Tạm giam là BPNC được áp dụng để đảm bảo cho hoạt động của các CQTHTT và không để cho người phạm tội có điều kiện thực hiện tội phạm BPNC này không phải

là hình phạt đối với người phạm tội, do đó “chế độ tạm giữ, tạm giam khác với chế

độ đối với người đang chấp hành hình phạt tù” (Điều 89 BLTTHS)

Ngày 7/11/1998 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 89/NĐ-CP về quy chế tạm giữ, tạm giam Nghị định này thay thế Nghị định 149-HĐBT ngày 5/5/1992 của HĐBT (nay là Chính phủ) về chế độ tạm giữ, tạm giam Sự ra đời của Nghị định 89 có ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự tiến bộ trong công tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm

và vi phạm pháp luật

+) Về chế độ thăm nom người thân và bảo quản tài sản của người bị tạm giam

Theo Điều 90 BLTTHS quy định chế độ thăm nom người thân và bảo quản tài sản của người bị tạm giam là một điểm tiến bộ, thể hiện chính sách nhân đạo của nhà nước ta tạo điều kiện cho người bị tạm giam yên tâm, tháo gỡ được những vướng mắc về tư tưởng trong một phạm vi nhất định, để họ có thể được thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình trong thời gian bị tạm giam Nội dung quy định này như sau:

“ 1 Khi người bị tạm giữ, tạm giam có con chưa thành niên dưới 14 tuổi hoặc có

người thân thích là người tàn tật, già yếu mà không có người chăm sóc, thì cơ quan

ra quyết định tạm giữ, lệnh tạm giam giao những người đó cho người thân thích chăm nom Trong trường hợp người bị tạm giữ, tạm giam không có người thân thích thì cơ quan ra quyết định tạm giữ, lệnh tạm giam giao những người đó cho chính quyền sở tại chăm nom 2 Trong trường hợp người bị tạm giữ, tạm giam có nhà hoặc tài sản khác mà không có người trông nom, bảo quản thì cơ quan ra quyết định tạm giữ, lệnh tạm giam phải áp dụng những biện pháp trông nom, bảo quản thích đáng”.

+) Việc khấu trừ thời hạn tạm giam vào thời hạn chấp hành hình phạt tù

Theo Điều 33 BLHS năm 1999, thời hạn tạm giam được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù, cứ mỗi ngày tạm giam bằng một ngày tù Quy định này không chỉ áp dụng đối với người bị tạm giam liên tục cho đến khi xét xử mà còn áp dụng đối với

cả những người bị áp dụng BPNC khác sau một thời gian bị tạm giam Những hình phạt khác không phải là hình phạt tù có thời hạn như cảnh cáo, phạt tiền hoặc tử hình thì không áp dụng quy định này mặc dù trước đó họ có bị tạm giam Riêng hình phạt cải tạo không giam giữ hoặc cải tạo ở đơn vị kỉ luật của quân đội và hình phạt tù chung thân thì thời hạn tạm giam sẽ được tính vào thời hạn chấp hành hình phạt tù +) Về quyền của người bị tạm giam

Theo quy định của BLTTHS 2003 đối tượng có thể áp dụng BPNC tạm giam là bị can, bị cáo, người đã bị kết án phạt tù hoặc tử hình bỏ trốn bị bắt để tạm giam

Khi bị tạm giam bị can, bị cáo có đầy đủ quyền của bị can, bị cáo được quy định tại Điều 49, Điều 50 BLTTHS và khi họ là người bị kết án đang chờ thi hành hình phạt

tù họ có các quyền được quy định tại Điều 260 BLTTHS 2003

3 Thực trạng tình hình tạm giam, những bất cập, tồn tại, nguyên nhân và giải pháp.

3.1 Thực trạng.

3.1.1 Những kết quả đạt được

Có thể nói việc áp dụng BPNC tạm giam trong TTHS đã góp phần mang lại hiệu quả rất lớn trong quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm ở nước ta trong thời gian qua Hàng loạt vụ án đã được khám phá nhanh chóng, kịp thời đáp ứng nhiệm vụ giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, các quyền và lợi ích của nhân dân được tôn trọng và bảo vệ Biện pháp tạm giam là BPNC tác động trực tiếp đến quyền nhân thân của công dân nên khi áp dụng biện pháp này các cơ quan có thẩm quyền luôn chú trọng tuân thủ những quy định của pháp luật nhằm bảo vệ một cách tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo Thực tiễn cho thấy đại đa số các trường hợp tạm giam là

có căn cứ, đúng pháp luật, tình trạng tạm giam quá thời hạn đã từng bước được khắc phục Những trường hợp không cần thiết phải tạm giam các CQTHTT đã mạnh dạn

áp dụng các BPNC khác như: cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản

có giá trị để bảo đảm

Theo báo cáo tổng kết của VKSNDTC năm 2009 toàn quốc có 135.012 người bị tạm giam, tăng 21,6% so với cùng kì năm 2008 Các CQTHTT đã giải quyết 98.709 trường hợp Trả tự do cho 1442 người vì thời hạn tù bằng hoặc ngắn hơn thời hạn tạm giam VKS không phê chuẩn lệnh bắt tạm giam của CQĐT 178 trường hợp và không phê chuẩn lệnh tạm giam 190 trường hợp Nhìn chung việc phê chuẩn hoặc không phê chuẩn lệnh tạm giam, lệnh bắt để tạm giam của VKS là có căn cứ và đúng