ĐỀ CƯƠNG ÔN THI THPT QUỐC GIA NĂM HỌC 2014-2015

Hướng dẫn luyện tập làm bài nghị luận về hiện tượng đời sống 3 Nghị luận về vấn đề xã hội 1.. Đọc - hiểu hình tượng nghệ thuật củavăn bản văn học đòi hỏi người đọc phải biết tưởng tượng,

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI THPT QUỐC GIA

NĂM HỌC 2014 - 2015.

1 Kĩ năng đọc hiểu theo các cấp độ

2 Kĩ năng đọc hiểu văn bản văn học

3 Kĩ năng đọc hiểu văn bản

2 Nội dung kiến

thức

1 Các kiến thức về từ: từ đơn; từ ghép; từláy

2 Các kiến thức về câu: câu đơn, câughép

3 Các biện pháp tu từ và các biện phápnghệ thuật khác

4 Đặc điểm diễn đạt và chức năng của cácphong cách ngôn ngữ

5 Những phương thức biểu đạt trong văn

2 Hướng dẫn luyện tập làm bài nghị luận

về tư tưởng đạo lí

2 Hướng dẫn luyện tập làm bài nghị luận

về hiện tượng đời sống

3 Nghị luận về

vấn đề xã hội

1 Kĩ năng làm bài nghị luận về vấn đề xãhội đặt ra trong tác phẩm

thơ, đoạn thơ

1 Kĩ năng làm bài nghị luận về bài thơ,đoạn thơ

2 Hướng dẫn luyện tập làm bài nghị luận

về Bài thơ, đoạn thơ trong chương trìnhTHPT

2 Hướng dẫn luyện tập làm bài nghị luận

về Tác phẩm, đoạn trích trong chương trìnhTHPT

RA BÀI TẬP VỀ NHÀ CHO HỌC SINH LÀM.

B NỘI DUNG ĐỀ CƯƠNG CỤ THỂ.

BUỔI THỨ NHẤT:

CÁCH LÀM PHẦN ĐỌC – HIỂU TRONG ĐỀ THI

( Phần Tiếng Việt và làm văn )

I TIẾNG VIỆT VÀ LÀM VĂN.

Nội dung kiến thức Cách xác định và trả lời Ghi chú.

từ ngữ

từ ngữ.

5 Xác đinh thể thơ, nội

dung, nghệ thuật

Trả lời ngắn gọn, chính xác dựavào các dấu hiệu trên bản thân

từ ngữ

6 Viết đoạn văn ngắn Trình bày ngắm gọn theo cấu

trúc đoạn văn diễn dịch

II CÁC BƯỚC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC

Bước 1: Đọc - hiểu ngôn từ: Hiểu được các từ khó, từ lạ, các điển

cố, các phép tu từ, hình ảnh… (đối với thơ) Đối với tác phẩm truyệnphải nắm được cốt truyện và các chi tiết từ mở đầu đến kết thúc Khi đọcvăn bản cần hiểu được các diễn đạt, nắm bắt mạch văn xuyên suốt từ câutrước đến câu sau, từ ý này chuyển sang ý khác, đặc biệt phát hiện ramạch ngầm – mạch hàm ẩn, từ đó mới phát hiện ra chất văn Bởi thế,cần đọc kĩ mới phát hiện ra những đặc điểm khác thường, thú vị

Bước 2: Đọc - hiểu hình tượng nghệ thuật: Hình tượng trong văn

bản văn học hàm chứa nhiều ý nghĩa Đọc - hiểu hình tượng nghệ thuật củavăn bản văn học đòi hỏi người đọc phải biết tưởng tượng, biết  “cụ thểhóa” các tình cảnh để hiểu những điều mà ngôn từ chỉ có thể biểu đạt khái

quát Đọc - hiểu hình tượng nghệ thuật còn đòi hỏi phát hiện ra những mâuthuẫn tiềm ẩn trong đó và hiểu được sự lô gic bên trong của chúng.

Bước 3: Đọc - hiểu tư tưởng, tình cảm của tác giả trong văn bản

văn học: Phải phát hiện được tư tưởng, tình cảm của nhà văn ẩn chứatrong văn bản Tuy nhiên tư tưởng, tình cảm của tác giả trong văn bảnvăn học thường không trực tiếp nói ra bằng lời Chúng thường được thểhiện ở giữa lời, ngoài lời, vì thế người ta đọc – hiểu tư tưởng tác phẩmbằng cách kết hợp ngôn từ và phương thức biểu hiện hình tượng

Bước 4: Đọc - hiểu và thưởng thức văn học: Thưởng thức văn học

là trạng thái tinh thần vừa bừng sáng với sự phát hiện chân lí đời sốngtrong tác phẩm, vừa rung động với sự biểu hiện tài nghệ của nhà văn,vừa hưởng thụ ấn tượng sâu đậm đối với các chi tiết đặc sắc của tácphẩm Đó là đỉnh cao của đọc – hiểu văn bản văn học Khi đó người đọcmới đạt đến tầm cao của hưởng thụ nghệ thuật

III THỰC HÀNH:

I.PHẦN ĐỌC-HIỂU ( 3 điểm):

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi bên dưới

Kết thúc tiểu thuyết Suối nguồn , nhà văn Ayn Rand đã để cho

nhân vật chính Howard Roark phát biểu như sau:

“Trong những thế kỉ qua, đã có những người đặt bước chân đầu tiên của họ trên những con đường mới; họ không được trang bị vũ khí gì ngoài tầm nhìn riêng của họ Họ có mục đích khác nhau, nhưng tất cả đều có một số điều chung: bước chân của họ là bước chân đầu tiên, con đường của họ là con đường hoàn toàn mới, nhãn quan của họ không hề

do vay mượn, và phản ứng mà họ nhận được luôn là sự căm ghét Những nhà phát minh vĩ đại, những nghệ sĩ, những nhà tư tưởng… đều

phải đơn độc chống lại những người cùng thời với họ Động cơ máy đầu tiên bị coi là ngu xuẩn Chiếc máy bay đầu tiên bị coi là không tưởng Chiếc máy dệt đầu tiên bị coi là con ác quỷ Việc gây mê bị coi là tội lỗi…Nhưng những người đó, với tầm nhìn không vay mượn, vẫn tiếp tục tiến lên Họ đã chiến đấu, họ đã đau khổ và họ phải trả giá.Nhưng họ đã chiến thắng.”

Câu hỏi 1: Đoạn văn trên được viết theo phong cách ngôn ngữ nào?(0.25 điểm)

Câu hỏi 2: Đoạn văn trên nói lên điều gì? (0.25 điểm)

Câu hỏi 3: Hãy đặt tên cho đoạn văn ấy? ( 0.5 điểm)

Câu hỏi 4: Theo anh/chị vì sao “Những nhà phát minh vĩ đại, những

Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích

Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi!)

Câu hỏi 5: Phương thức biểu đạt mà tác giả sử dụng trong đoạn thơ trên?(0.25 điểm)

Câu hỏi 6:Nghệ thuật được sử dụng ở hai cụm từ trong ngoặc đơn và ýnghĩa? ( 0.5 điểm)

Câu hỏi 7: So sánh hai cách diễn đạt sau: “Thương quá đi thôi!” và

“Thương thương quá đi thôi!”? (0.25 điểm)

Câu hỏi 8: Điều gì ở cô gái khiến em ấn tượng nhất? Vì sao? ( 0.5 điểm)

ĐÁP ÁN

I PHẦN ĐỌC- HIỂU (3.0 điểm)

Câu 1 Đoạn văn trên được viết theo phong cách ngôn ngữ gì?

- Đoạn văn trên được viết theo phong cách ngôn ngữ chính luận

Câu 2 Đoạn văn trên nói lên điều gì?

- Đoạn văn trên bàn về những người đi tiên phong, những ngườikhai sáng Những người đi tiên phong trong mọi lĩnh vực củacuộc sống (như khoa học, nghệ thuật, văn hoá…) ban đầu đềuchịu thiệt thòi, đau khổ, thậm chí phải trả giá đắt…vì thườngkhông được mọi người đương thời hiểu, đồng tình và ủng hộngay

- Nhưng với bản lĩnh, khát vọng cống hiến, đặc biệt là khả năngsáng tạo, những người đó thường đạt được thành công, trở thànhngười chiến thắng và có những đóng góp to lớn cho cộng đồng,cho nhân loại

Câu 3 Hãy đặt tên cho đoạn văn ấy

- Những người đặt bước chân đầu tiên

- Những người đi khai phá

- Đi trước bình minh…

Câu 4 Theo anh/chị vì sao “Những nhà phát minh vĩ đại, những

nghệ sĩ, những nhà tư tưởng đều phải đơn độc chống lại những người cùng thời với họ”

- Vì trong những bước chân đầu tiên trên con đường mới, nhữngngười sáng tạo thường đơn độc vì những ý tưởng, những côngtrình mà họ đưa ra thường không dễ chấp nhận ngay được, bởi

nó vượt qua khỏi suy nghĩ, tầm nhìn của mọi người đương thời.

Câu 5 - Phương thức biểu cảm, miêu tả

Câu 6

- Nghệ thuật được sử dụng ở phần ngoặc đơn: phép chêm xen

- Ý nghĩa: thể hiện thái độ ngạc nhiên cùng tình cảm yêu mến

tự hào đối với cô gái láng giềng bé nhỏ mà dũng cảm: tham gia

du kích đề bảo vệ quê hương

Câu 7

- Từ “ thương” diễn tả tình thương mến song “ thương thương”

da diết hơn, trong sáng hơn và giàu chất thơ hơn

Câu 8 - Ghi lại điều ấn tượng nhất về cô gái: nụ cười hoặc đôi mắt

BUỔI THỨ HAI:

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN

XÃ HỘI VỀ MỘT VẤN ĐỀ CỦA CUỘC SỐNG.

Tiến trình bài dạy.

I Ôn lại phần lí thuyết: Cách làm bài nghị luận về một vấn đề của cuộc sống.

Bài làm cần đảm bảo những nội dung sau:

- Nêu rõ hiện tượng

- Phân tích các mặt đúng sai lợi hại.

- Chỉ ra nguyên nhân

- Bày tỏ thái độ ý kiến của bản thân

* Lưu ý: diễn đạt chuẩn xác, mạch lạc, có thể sử dụng một số phép

tu từ, yếu tố biểu cảm

II Thực hành:

ĐỀ 1: Em có suy nghĩ và hành động như thế nào trước tình hình tai nạn

giao thông hiện nay

a- Sau khi vào đề bài viết cần đạt được các ý.

1/ Xác định vấn đề cần nghị luận.

+ Tai nạn giao thông đây là vấn đề bức xúc đặt ra đối với mọi phươngtiện, mọi người tham gia giao thông nhất là giao thông trên đường bộ.+ Vấn đề ấy đặt ra đối với tuổi trẻ học đường Chúng ta phải suy nghĩ vàhành động như thế nào để làm giảm tới mức tối thiểu tai nạn giao thông Vậy vấn đề cần bàn luận là: Vai trò trách nhiệm từ suy nghĩ đến hànhđộng của tuổi trẻ học đường góp phần làm giảm thiểu tai nạn giao thông

2/ Giải thích, chứng minh vấn đề: Có thể triển khai các ý:

+ Tai nạn giao thông nhất là giao thông đường bộ đang diễn ra thành vấn

đề lo ngại của xã hội

+ Cả XH đang hết sức quan tâm Giảm thiểu TNGT đây là cuộc vậnđộng lớn của toàn xã hội

+ Tuổi trẻ học đường là một lực lượng đáng kể trực tiếp tham gia giaothông Vi thế tuổi

trẻ học đường cần suy nghĩ và hành động phù hợp để góp phần làm giảmthiểu tai nạn

giao thông

3/ Suy nghĩ và hành động như thế nào trước vấn đề?

+ An toàn giao thông góp phần giữ gìn an ninh trật tự xã hội vàđảm bảo hạnh phúc gia đình Bất cứ trường hợp nào, ở đâu phải nhớ “antoàn là bạn tai nạn là thù”

+ An toàn giao thông không chỉ có ý nghĩa xã hội mà còn có ýnghĩa quan hệ quốc tế nhất là trong thời buổi hội nhập này

+ Bản thân chấp hành tốt luật lệ giao thông ( không đi dàn hàngngang ra đường, không đi xe máy tới trường, không phóng xe đạp nhanhhoặc vượt ẩu, chấp hành các tín hiệu chỉ dẫn trên đường giao thông Ph-ương tiện bảo đảm an toàn…

+ Vận động mọi người chấp hành luật lệ giao thông Tham gianhiệt tình vào các phong trào tuyên truyền cổ động hoặc viết báo nêuđiển hình người tốt , việc tốt trong việc giữ gìn an toàn giao thông

Đề 2: Suy nghĩ từ ý kiến:“Chỉ có vào đại học thì cuộc đời mới có

tương lai”.

1/Giải thích ý kiến

- Câu nói thể hiện một tư tưởng không đúng về việc học và việc lậpthân của con người: Quá coi trọng việc học ở bậc cao đến mức tuyệt đốihóa việc học ở đại học, coi đó là cứu cánh duy nhất cho cuộc đời củamỗi con người

2/Bàn luận

- Học đại học là cần, nhưng đó không phải là con đường duy nhất choviệc học của mỗi người

- Để lập thân, rất cần học vấn nhưng đó không phải là yếu tố duy nhất

mà còn có nhiều yếu tố khác quan trọng và có tính chất quyết định hơnnhư ý chí, nghị lực, cách nhìn, cách nghĩ, sự sáng tạo, dám làm…

+ Học đại học mà không có các yếu tố khác thì cuộc đời chắc gì đã cótương lai? (dẫn chứng)

+ Ngược lại, có những nghười vốn không được học nhiều nhưng lại rấtthành đạt, có phát minh sáng chế, có đóng góp cho phát triển nước vàdân tộc Thực tiễn của công cuộc đổi mới của đất nước hai chục nămqua đã nói rõ điều đó (dẫn chứng)

3/Bài học nhận thức và hành động.

Nêu suy nghĩ riêng của bản thân về việc học và việc lập thân để có thể tựhọc suốt đời và đi lên bằng đôi chân của chính mình

BUỔI THỨ BA:

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN

XÃ HỘI VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ.

A MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Giúp học sinh: - Nắm được cách làm bài nghị luận về một tư tưởng đạo

lý

- Có nhận thức, tư tưởng, thái độ và hành động đúng trước những vấn

đề tư tưởng đạo lý

- Rèn kĩ năng làm bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý

B TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:

Tiến trình bài dạy.

I Hướng dẫn luyện tập làm bài nghị luận về tư tưởng đạo lí.

Đề số 1:

Anh (chị) hãy cho biết ý kiến của mình về câu ngạn ngữ: “Đừng sống

- Yêu cầu về thao tác lập luận: giải thích, chứng minh, bình luận

- Yêu cầu về phạm vi tư liệu: đời sống xã hội

- “ Điều ta ước muốn” là những khát vọng, ước mơ của con người

- “ Điều ta có thể” là những gì nằm trong khả năng của bản thân

- Ý nghĩa của câu ngạn ngữ: Con người cần chọn cách sống thực

tế, phù hợp với khả năng của mình, để không rơi vào viễn vông

* Phân tích, chứng minh:

- Câu nói nêu ra một quan niệm sống tích cực đem lại niềm vui,niềm tin cho con người

- Nếu “ước muốn” quá cao xa, không phù hợp với khả năng củabản thân thì việc làm không có kết quả Từ đó, con người sẽ chán nản,mất niềm tin vào cuộc sống

- Sống theo những điều làm được trong khả năng của mình thìcông việc có kết quả Vì vậy, con người sẽ có niềm tin, phát huy nănglực đóng góp cho xã hội

(Đưa dẫn chứng chứng minh)

* Bình luận (bàn bạc, mở rộng vấn đề): 

- Khẳng định câu nói hoàn toàn đúng

- Nêu ý nghĩa của câu nói

+ Ước mơ có vai trò quan trọng trong đời sống con người

+ Mơ ước, khát vọng tạo động lực cho con người phấn đấu vươnlên trong học tập và lao động

+ Sống không có mơ ước, luôn vừa lòng với thực tại thì cuộc sốngtrở nên trì trệ

=> câu ngạn ngữ: Là bài học cho con người trong cách chọn cáchsống:biết ước mơ nhưng cần thực tế, phù hợp với khả năng của mình, đểkhông rơi vào viễn vông

c Kết bài:

- Liên hệ bản thân, rút ra bài học nhận thức, hành động: Sống tíchcục, phải có ước mơ cao đẹp và ước mơ phải phù hợp với năng lực củabản thân

Đề số 2:

“Có ba cách để tự làm giàu mình: mỉm cười, cho đi và tha thứ”

(Theo: Hạt giống tâm hồn - NXB Tổng hợp TP HCM,

- Yêu cầu về thao tác lập luận: giải thích, chứng minh, bình luận

- Yêu cầu về phạm vi tư liệu: đời sống xã hội

* Giải thích câu nói:

- Tự làm giàu mình: tự nuôi dưỡng và bồi đắp tâm hồn mình

Mỉm cười: biểu hiện của niềm vui, sự lạc quan, yêu đời

Cho đi: là biết quan tâm, chia sẻ với mọi người

Tha thứ: là sự bao dung, độ lượng với lỗi lầm của người khác

- Ý cả câu: Tâm hồn con người sẽ trở nên trong sáng, giàu đẹp hơnnếu biết lạc quan, sẻ chia và độ lượng với mọi người

* Phân tích, chứng minh:

- Lạc quan, yêu đời giúp con người có sức mạnh để vượt lên nhữngkhó khăn, thử thách trong cuộc sống, có niềm tin về bản thân và hướngđến một khát vọng sống tốt đẹp (dẫn chứng, phân tích).

- Biết quan tâm, chia sẻ, con người đã chiến thắng sự vô cảm, ích

kỷ để sống giàu trách nhiệm và yêu thương hơn (dẫn chứng, phân tích)

- Biết bao dung, độ lượng, con người sẽ trút bỏ đau khổ và thù hận

để sống thanh thản hơn và mang lại niềm vui cho mọi người (dẫn chứng,phân tích)

- Ngoài sự lạc quan, sẻ chia, độ lượng con người còn có thể bồiđắp, và nuôi dưỡng tâm hồn mình bằng những ứng xử tốt đẹp khác (dẫnchứng, phân tích)

- Để làm được điều đó, phải bắt đầu từ những thái độ sống tíchcực, có ý nghĩa với mình và mọi người

=> Ý nghĩa của câu nói: Câu nói có tác dụng gợi mở, nhắc nhở

mọi người phải luôn chú ý hoàn thiện bản thân

c Kết bài:

Liên hệ thực tế bản thân về ý thức tu dưỡng, hành động: Phải biếtnuôi dưỡng và bồi đắp tâm hồn mình để tâm hồn trở nên trong sáng,giàu đẹp hơn bằng sự lạc quan, sẻ chia và độ lượng với mọi người

BUỔI THỨ TƯ:

LÀM BÀI NGHỊ LUẬN Ý KIẾN BÀN VỀ VĂN HỌC

VÀ KIỂU BÀI SO SÁNH VĂN HỌC.

A MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Giúp học sinh: - Nắm được cách làm bài nghị luận ý kiến về văn học

và kiểu bài so sánh văn học

- Có nhận thức, tư tưởng, thái độ và hành động đúng trước những vấn

đề trong tác phẩm văn học

- Rèn kĩ năng làm bài nghị luận ý kiến về văn học và kiểu bài so sánhvăn học

B TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:

Tiến trình bài dạy.

I Luyện tập làm bài nghị luận ý kiến bàn về văn học

Đề số 1:

Về hình tượng người lính trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng,

có ý kiến cho rằng: người lính ở đây có dáng dấp của các tráng sĩ thuở

trước Ý kiến khác thì nhấn mạnh: hình tượng người lính mang đậm vẻ đẹp của người chiến sĩ thời kháng chiến chống Pháp

Từ cảm nhận của mình về hình tượng này, anh/chị hãy bình luậnnhững ý kiến trên.

Hướng dẫn làm bài

a Mở bài:

+ Quang Dũng một nghệ sĩ đa tài, nhưng trước hết là một thi sĩmang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, tài hoa

+ Tây Tiến là bài thơ tiêu biểu cho đời thơ Quang Dũng và thơ ca

chống Pháp; tác phẩm đã khắc họa thành công hình tượng người línhTây Tiến

b Thân bài:

Giải thích:

+ “Dáng dấp tráng sĩ thuở trước” là nói đến những nét đẹp trượngphu giàu tính ước lệ kiểu văn chương trung đại trong hình tượng ngườilính; “Mang đậm vẻ đẹp của người chiến sĩ thời chống Pháp” là muốnnói ở hình tượng người lính có nhiều nét đẹp thân thuộc chắt lọc từ đờisống chiến trường của những anh vệ quốc quân thời

chống Pháp

+ Đây là hai nhận xét khái quát về hai bình diện khác nhau củahình tượng người lính Tây Tiến: ý kiến trước chỉ ra vẻ đẹp truyền thống,

ý kiến sau chỉ ra vẻ đẹp hiện đại

Phân tích, bình luận, chứng minh

* Phân tích, chứng minh:

- Vẻ đẹp người lính mang dáng dấp của các tráng sĩ thuở trước

+ Người lính trong Tây Tiến có dáng vẻ oai phong, lẫm liệt, đầyhào khí; tinh thần chinh chiến kiêu dũng, xả thân; thái độ ngang tàng,ngạo nghễ, xem cái chết nhẹ tựa lông hồng

+ Hình tượng người lính đặt trong miền không gian đầy không khí

bi hùng cổ xưa với cuộc trường chinh vào nơi lam chướng nghìn trùng,với chiến trường là miền viễn xứ chốn biên ải, gắn với chất liệu ngôn

+ Hình tượng người lính gắn chặt với một sự kiện lịch sử là cuộchành binh Tây Tiến; một không gian thực là miền Tây, với những địadanh xác thực, những cảnh trí đậm sắc thái riêng của xứ sở vốn hiểm trở

mà thơ mộng; với ngôn ngữ đậm chất đời thường của những người lính

trẻ

* Bình luận:

- Hai ý kiến đều đúng, tuy có nội dung khác nhau, tưởng đối lập,nhưng thực ra là bổ sung nhau, cùng khẳng định những đặc sắc củahình tượng người lính Tây Tiến: đó là sự hoà hợp giữa vẻ đẹp tráng sĩ cổđiển với vẻ đẹp chiến sĩ hiện đại để tạo nên một hình tượng toàn vẹn