TÀI LIỆU bồi DƯỠNG HSG môn địa lớp 9

- Nhờ độ nhiêng của trục Trái Đất nên vùng đợc ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc trên mặt đất mở rộng lên đến các vĩ tuyến 25-27 độ B- N, dẫn đến bức xạ nhiệt của mặt trời không tập trun

Đề CƯƠNG ÔN TậP ĐịA Lý 9

* Phần I

nội dung kiến thức lớp 6 và bài tập áp dụng

A Cách xác định phơng hớng trên quả địa cầu và

trên bản đồ ? Trái đất có dạng hình cầu, vậy làm thế nào để chúng ta xđ đợc phơng h-

ớng trên bản đồ và trên quả địa cầu?

1.Với quả địa cầu :

+ Lấy hớng tự quay QT của TĐ để chọn hớng Đ- T

+ Hớng vuông góc với hớng TQQT của TĐ là hớng Bắc-nam

3.XĐ phơng hớng dựa vào hệ thống kinh tuyến và vỹ tuyến:

- Hệ thống Kinh Tuyến luôn đi theo hớng Bắc -Nam Vì vậy, đầu trên của Kinh Tuyến là hớng Bắc Đầu dới của Kinh Tuyến là hớng Nam

- Hệ thống Vĩ Tuyến luôn đi theo hớng Đông - Tây vậy bên phải là hớng đông, bên trái là hớng tây

=> Lu ý : Riêng ở vùng cực Bắc và cực Nam : Ta chỉ xác định đợc hớng Bác và hớng Nầm không xác định đợc hớng Đông- Tây của 2 vùng cực

=> Trong trờng hợp, nếu bị lạc trong rừng khi chúng ta không có 1 phơng tiện nào để xác định phơng hớng :

+ Một là, ta đi theo hớng mặt trời mọc

+ Hai là chúng ta quan sát, tìm 1 số gốc cây bị cắt rồi đi theo hớng các đờng vân gỗ dày và mau

=> Đó chính là hớng mặt trời mọc, để dần tìm ra phơng hớng

?Em hiểu thế nào là kinh độ và vĩ độ địa lý của 1điểm?.

- Kinh độ của một điểm, là số độ chỉ khoảng cách từ kinh tuyến đi qua điểm đó

đến kinh tuyến gốc

- Vĩ độ của một điểm, là số độ chỉ khoảng cách

từ vĩ tuyến đi qua điểm đó đến vĩ tuyến gốc

? Thế nào là toạ độ địa lý của 1 điểm?

- Kinh độ và vĩ độ của điểm đó trên bản đồ gọi chung là toạ độ địa lý

1000 Tây)

? Em hãy cho biết toạ độ nào đúng, toạ độ nào sai ? sai ở điểm nào?

- Nguyên tắc viết toạ độ địa lý là kinh độ ở trên, vĩ độ ở dới Nên các cách viết trên đều sai, cách viết đúng phải lần lợt là:

VD: Cung 1 độ ở kinh tuyến dài khoảng 111.324 km, còn cung 1 độ ở vĩ tuyến chỉ dài khoảng 19.395 km

Từ 1 điểm xuất phát gần xích đạo, máy bay bay lên phía Bắc là bay theo hớng kinh tuyến về phía cực Bắc, khi bay xuống phía Nam cũng là bay theo hớng kinhtuyến nhng về phía cực Nam Hai đoạn thẳng này bằng nhau vì là hai cạnh bên của hình thang Khi bay về phía Đông và phía Tây, tức là theo hớng vĩ tuyến, thìhai đoạn này là hai đáy lớn và đáy nhỏ của hình thang cân Nếu mỗi đoạn đờng

đều dài 1000 km thì máy bay không thể về đúng nơi xuất phát ban đầu

*GV Địa cầu là mô hình thu nhỏ của TĐ.Độ nghiêng của trục nối 2 đầu

cực Thực tế, trục TĐ là trục tởng tợng Trục nghiêng là trục tự quay (Nghiêng

66 độ 33 phút trên mặt phẳng quỹ đạo )

B Các vận động của trái đất và hệ quả của nó.

I Trái Đất vận động tự quay quanh trục

?TĐ tự quay quanh trục của mình theo hớng nào và trong chu kỳ thời gian bao lâu ?

- TĐ tự quay quanh trục theo hớng từ T-Đ

- Thời gian tự quay 1 vòng theo chu kỳ là 24 giờ

? BMTĐ đợc chia thành bao nhiêu khu vực giờ? Em hiểu thế nào là giờ GMT?

- BMTĐ đợc chia thành 24 khu vực giờ Mỗi khu vực có 1 giờ riêng gọi là giờ khu vực

- Giờ GMT : Nghĩa là tại khu vực có đờng kinh tuyến gốc đi qua chính giữa và

đánh số 0 => Đó gọi là giờ quốc tế

* Ranh giới khu vực giờ gốc : 7 0 30 / T-> 0 0 -> 7 0 30 / Đ

? Em hiểu kinh tuyến đổi ngày là kinh tuyến bao nhiêu độ?

- Kinh tuyến 180 độ

*Lu ý: Các nớc ở phía Đông bán cầu tính giờ sớm hơn các nớc ở Tây bán cầu , nguợc laị .Vì vậy, các nớc ở phía Đông khi sang phía Tây bán cầu thờng bị chậm 1 ngày, vì phải đi qua kinh tuyến đổi ngày

* BT áp dụng:

1 Bài tập 1 Cho biết:

Niu- oóc (KV 19); Xao - pao- lô ( KV 21.); Luân đôn (KV 0) ; Mát - xcơ- va ( KV 2); (24); Việt Nam ( Khu vực 7 ) ; Tô- ki - ô ( KV 9).

Em hãy tính xem, một bức điện đánh từ Việt Nam lúc 12 giờ ngay 15

tháng 2 năm 2009 Các địa đểm trên sẽ nhận đợc bức điện đó vào những thời

+ ở phía Tây, thì ta lấy giờ gốc trừ đi số khu vực chênh lệch

*Cụ thể :

- Bức điện đánh từ VNam lúc 12 giờ ngày 15/02/ 2009 thì:

+Tô-ki-ô ( KV9) cách VNam (KV7) là 2 khu vực về phía Đông nên có giờ sớm hơn VNam là 2 giờ

=> Ta có: 12 giờ - 7 giờ = 5 giờ

+ Xao - pao - lô (Nam mỹ) (KV 21) cách Luân- đôn (KV24) là 3 khu vực và Luân- đôn cách VNam là 7 khu vực

Suy ra : Xao- pao- lô cách VNam là ( 3 +7) = 10 khu vực về phía Tây nên có giờ

muộn hơn VNam là 10 giờ

=> Ta có: 12- 10= 2 giờ ngày 15/2/2009.

* Bài tập 2:

Một trận bóng đá ngoại hạng Anh diễn ra lúc 14 giờ ngày 17/2/2009 Theo

em , ở Việt Nam sẽ xem truyền hình trực tiếp trận bóng đá đó vào lúc mấy giờ? Ngày nào ?

* Trả lời:

Ta biết , Anh (Luân - đôn ) ở khu vực 0 giờ, Việt Nam(KV7)

Mà Việt Nam ở phía Đông sẽ sớm hơn Luân- đôn 7 giờ

=> Ta có: 14 giờ + 7 (KV)= 21 giờ cùng ngày.

?Theo em, việc TĐ TQQT sinh ra những hệ quả ntn?

1 Hiện tợng ngày và đêm kế tiếp nhau liên tục khắp mọi nơi trên TĐ

2 Có các giờ khác nhau giữa các địa phơng.

3 Làm lệch hớng các vật chuyển độn trên bè mặt TĐ.

4 Giúp điều hoà nhiệt độ giữa ngày và đêm.

5 Cơ sở để xây dựng lới toạ độ

6 Có cảm giác Mặt trời, mặt trăng,sao chuyển động giả ( chuyển động tịnh tiến).

*Bài tập áp dụng:

1 Bài tập 1.

Em hãy cho biết: Trên tuyến đờng sắt Bắc- Nam (Việt Nam) đờng ray bên phải hay bên trái sẽ mòn hơn ? Tại sao?

.Trả lời: Cả hai bên đờng ray đều mòn nh nhau

=> vì: nớc ta nằm ở Bắc bán cầu Do Trái đất vận động tự quay quanh trục làm

các vật chuyển động ở nửa cầu Bắc( nếu nhìn xuôi theo chiều chuyển động) sẽ bịlệch về bênphải

Quá trình tàu chuyển động từ Nam ra Bắc hoặc từ Bắc vào Nam cũng đều bị lệch về bên phải, nên hai bên đờng ray sẽ mòn đều nhau.

2 Bài tập 2.

? Tại sao Trái đất chuyển động quanh trục mà chúng ta lại không cảm thấy gì?

* Trả lời: Trong quá trình chuyển động tự quay quanh trục, Trái đất sinh ra

sức hút, gọi là sức hút địa tâm Chính sức hút đó có thể làm cho tất cả mọi vật trên bề mặt trai đất bị hút chặt vào bề mặt trái đất, nơi các vật thể đó tồn tại

Ví dụ : Các loài động vật : chim, chó, mèo, nhà cửa sông, núi, ao hồ, thậm chí

cả nớc biển đều bị hút vào bề mặt của Trái đất Con ngời cũng nh các đối tợng trên tất nhiên cũng bị sức hút của Trái đất hút chặt vào nơi mà họ đang sinh sống Cho nên khi TĐ đang chuyển động mà chúng ta vẫn không cảm thấy gì, không bị di chuyển theo

b) Lợi dụng dịa hình để xác định phơng hớng:

Cụ thể, sờn núi phía Nam so với phía Bắc có nhiều cay hơn, cây rạm rạp hơn

S-ờn phía Bắc thS-ờng tơng đối ẩm ớt

Hay các sờn đón nắng, đón gió ( Phía đông) cây cối phát triển xanh tốt và ở độcao cao hơn các sờn đón nắng, dón gió

-> Hoặc chúng ta có thể lợi dụng sao Bắc cực, hoặc Sao Thái dơng vàđồng hồ

để xác định phơng hớng

* Lu ý: Các phơng pháp xác định phơng hớng trên chỉ áp dụng ở Bắc bán cầu.

? Theo em, khi Trái Đất tự quay quanh trục và chuyển động quanh mặt trời

có ý nghĩa ntn?

1) Khi quay trục của TĐ luôn nghiêng 1 góc 66 độ 33 phút và không đổi hớng

đã giúp tạo ra các mùa khí hậu

2) Với hình dạng khối cầu, khi quay TĐ tạo ra sự phân bố nhiệt độ không đều

từ bề mặt xích đạo đến 2 cực đã tạo ra các đới khí hậu khác nhau; tạo ra các khu áp thấp và áp cao.

3) Gây nên sự chênh lệch khí áp tạo ra hệ thống các loại gió điều hoà nhiệt độ

bề mặt TĐ

4) Với tốc độ quay nh trên, cùng các nhân tố chứa sắt và Ni- ken TĐ đã tạo ra quanh mình 1 từ trờng cực mạnh mà không 1 hành tinh nào trong Hệ Mặt trời có

đợc Địa từ trờng bao phủ không gian quanh TĐ giúp ngăn chặn các tia bức xạ

có hại cho sự sống chiếu xuống mặt đất (Hay còn gọi là tầng ô zôn trong tầng bình lu).

sự chuyển động của trái Đất quanh mặt trời

và các hệ quả

? TĐ chuyển động quanh mặt trời theo hớng ntn? Và theo 1 chu kỳ CĐ có

thời gian là bao nhiêu ?

- TĐ chuyển động quanh mặt trời theo hớng từ T - Đ ( cùng chiều với vận động

tự quay quanh trục của TĐ), trên 1 quỹ dạo có hình E- líp gần tròn.

- Thời gian TĐ chuyển động 1 vòng trên quỹ đạo, theo chu kỳ là 365 ngày 6 giờ

? Mặt trời là 1 khối cầu phát nhiệt Theo nguyên lý trên thì càng gần mặt trời thì nhiệt độ càng cao tức là trái đất nóng nhất là vào tháng giêng và lạnh nhất vào tháng 7 Thực tế có phải nh vậy không, vì sao?

- Trả lời:

Thực tế, nhiệt độ bề mặt Trái Đất không phải nh vậy, (Nghĩa là : nhiệt độ TĐ nóng nhất vào tháng giêng, lạnh nhất vào tháng 7.)

Nguyên nhân là: Sự nóng lạnh của khí hậu , tuy do nguồn nhiệt hấp thụ đợc từ

mặt trời nhiều hay ít, nhng khi TĐ gần hay xa mặt trời, không phải là nguyên nhân chủ yếu quyết định lợng nhiệt thu đợc nhiều hay ít Nguyên nhân chính quyết định sự nóng lạnh của khí hậu trên bề mặt TĐ là do trục TĐ nghiêng với mặt phẳng quỹ đạo 1 góc là 66 dộ 33 phút Bắc tạo ra góc nhập xạ của ánh sáng mặt trời với bề mặt TĐ

Cụ thể, nơi nào có góc nhập xạ lớn thì tại khu vực đó ( Xích đạo và 2 chí tuyến B- Nam thì nhiệt độ thu nhận đợc càng nhiều - Là mùa nóng

Ngợc lại, những nơi có góc nhập xạ nhỏ ( 2 vòng cực B- Nam), thì nơi đó nhận

đợc ít nhiệt độ - là mùa lạnh

? Vì sao xích đạo không phải là chỗ nóng nhất?

- Mặc dù xích đạo là khu vực quanh năm đợcmặt trời chiếu sáng nhiều nhất nhngkhông phải là chỗ nóng nhất, mà nóng nhất là ở các hoang mạc, sa mạc

=> Vì : vành đai xích đạo phần lớn là biển và đại dơng Mặt nớc biển

khác mặt đất là nó truyền nhiệt xuống sâu và thờng xuyên bốc hơi, đòi hỏi phải tiêu hao nhiều nhiệt, cộng thêm nhiệt dung riêng của nớc biển lớn nên hấp thụ nhiệt chậm hơn mặt đất Nên ban ngày, ở vùng biển, xích đạo nhiệt độ tăng chậm

và mát mẻ hơn ở tren đất liền

Còn ở trên các sa mạc toàn cát và đá, không có nớc cộng với nhiệt dung riêng của đất, cát nhỏ nên hấp thụ nhiệt nhanh, đất và cát truyền nhiệt kém nên khó truyền xuống dới sâu, các hoang mạc không có nớc để bốc hơi tiêu hao nhiệt l-ợng nen ban ngày nhiệt độ ở đây tăng lên rất cao Mặt đất, cát nóng bỏng Ngoài ra, ở vùng xích đạo ma quanh năm mặc dù nhiệt độ cao nhng vẫn mát mẻ, còn ở các h mac, sa mạc hầu nh khô hạn quanh năm, nhiệt độ cao, càng làm chonơi đây nóng dữ dội hơn

? Vì sao vào ngày 22/06( Hạ chí) ở Bắc bán cầu cha phải là ngày nóng nhất?

- Vì a/s mặt trời khi chiếu xuống mặt đất phải qua 1 lớp khí quyển, lúc đó không khí hấp thụ 1 lợng nhiệt rất nhỏ, không đán kể Chỉ sau khi mặt dất hấp thụ phần lớn lợng nhiệt mặt trời rồi bức xạ lại vào không khí, làm không khí nóng lên Nghĩa là, sau ngày Hạchí(22/06), ở Bắc bán cầu, mặt đất sau khi tích luỹ đợc nhiều nhiệt mới làm cho nhiệt độ không khí nóng lên, tăng cao Chứng tỏ, thời

kỳ nóng nhất trong năm phải là sau ngày 22/06 Thông thờng tháng nóng nhất trong 1 năm là vào tháng 7, lạnh nhất là vào tháng 1dơnglịch

* Lu ý, trong 1 ngày mặt đất nóng nhất là lúc 12 giờ, không khí nóng nhất là lúc

13 giờ

? Nguyên nhân nào sinh ra hiện tợng các mùa? Trình bày hiểu biết của em

về hiện tợng các mùa?

- Nguyên nhân: Chủ yếu do TĐ chuyển động quanh mặt trời Khi chuyển động

trên quỹ đạo, trục TĐ bao giờ cũng có độ nghiêng không đổi và luôn hớng về 1 phía Nên 2 nửa cầu Bắc- Nam luân phiên nhau ngả về phía mặt trời và chếch xa

về phía mặt trời sinh ra các mùa nóng lạnh khác nhau trên TĐ

- Hiện tợng các mùa: Sự phân bố a/s, nhiệt độ; cách tính mùa ở 2 nửa cầu Băc

và Nam hoàn toàn trái ngợc nhau

Cụ thể: Trên bề mặt Trái Đất có 2 mùa nóng lạnh, kéo dài trong 6 tháng đối lập nhau ở hai nửa cầu

1) ở nửa cầu bắc:

Vào ngày hạ chí ( 22/06), mùa nóng từ 21/03 -> 23/09, vì nửa cầu bắc ngả về phía mặt trời nhiều hơn nên nhận đợc nhiều nhiệt

Thời gian này, nửa cầu Nam là mùa lạnh, do nhận đợc ít nhiệt hơn

2) ở nửa cầu Nam

Vào ngày Đông chí ( 22/12) mùa nóng từ 23/09 -> 21/03, vì nửa cầu Nam ngả vềphía mặt trời nhiều hơn nên nhận đợc nhiều nhiệt

Thời gian này, nửa cầu Bắc là mùa lạnh, do nhận đợc ít nhiệt hơn

* Lu ý: Một số nớc Châu á, còn chia 1 năm ra làm 4 mùa theo âm dơng lịch ( Xuân, hạ, thu, đông) Thời gian bắt đầu và kết thúc các mùa tính theo dơng lịch

và âm dơng lịch cách nhau khoảng 45 ngày

? Giải thích câu tục ngữ:

"Đêm tháng năm cha nằm đã sáng Ngày tháng 10 cha cời đã tối "

? Câu nói trên chỉ đúng với nửa cầu nào?

* Giải thích:

a Mùa hè: Ngày dài đêm ngắn( Tháng 5- Mùa hè).

vì mùa hè Trái Đất gần mặt trời và ngả về phía mặt trời nhiều nhất nên khoảng

thời gian đợc chiếu sáng và diện tích chiếu sáng nhiều hơn

b Mùa đông:(tháng 10) Ngày ngắn đêm dài

vì mùa đông Trái Đất xa mặt trời, nên khoảng thời gian đợc chiếu sáng và diện

tích đợc chiếu sáng ít hơn

* Lu ý: Các mùa nóng, lạnh kéo dài trong 6 tháng lần lợt kế tiếp nhau ở 2 nửa cầu Còn về mùa xuân , mùa hạ có độ dài ngày và đêm dài bằng nhau, ở cả 2 nửa cầu

* Câu nói trên chỉ đúng với nửa cầu bắc

2 Giải thích: Hiện tợng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ độ:

Càng xa xích đạo về 2 cực, hiện tợng ngày và đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ

độ càng rõ nét Cụ thể:

a ở xích đạo, quanh năm có ngày và đêm dài bằng nhau

b Tại 2 vòng cực Bắc và Nam: Có ngày hoặc đêm dài 24 giờ là 1 ngày

c Tại vòng cực Bắc và vòng cực Nam, số ngày có ngày hoặc đêm dài 24 giờ càng tăng lên.

d Vào đến điểm cực Bắc- Nam: số ngày có ngày hoặc đêmdài 24 giờ càng tăng lên ở 2 điểm cực số ngày hoặc đêm bằng 24 giờ kéo dài trog 6 tháng ( 186 ngày).

? Nếu TĐ vẫn chuyển động tịnh tiến quanh mặt trời, nhng không chuyển

động quanh trục thì điều gì sẽ xảy ra?.

- Nếu Trái Đất vẫn chuyển động tịnh tiến quanh mặt trời, nhng không chuyển

động quanh trục thì lúc đó trên Trái Đất vẫn có ngày đêm, nhng 1 năm chỉ có 1 ngày, 1 đêm

=> Cụ thể, ngày sẽ dài 6 tháng và đêm dài 6 tháng với tất cả mọi nơi trên TĐ.+ Ban ngày( 6 tháng), mặt đất sẽ tích 1 lợng nhiệt vô cùng lớn và nóng lên dữ dội

+ Ban đêm (6 tháng), mặt đất lại toả ra một lợng nhiệt rát lớn nên rất lạnh và trong điều kiện nhiệt độ chênh lệch lớn nh vậy, sự sống trên TĐ không thể tồn tại

=> Ngoài ra, sự chênh lệch nhiệt độ lớn sẽ gây ra sự chênh lệch lớn về khí áp giữa ngày và đêm, từ đó sẽ hình thành nên những luồng gió mạnh không thể tởngtợg nổi trên Trái Đất, tạo nên nhiều gió bão

? Em hiểu hiện tợng " Đêm trắng" ở những vùng vĩ độ cao là nh thế nào?

- "Đêm trắng", là thuật ngữ dùng để chỉ hiện tợng ban đêm trời không tối hẳn

nh bình thờng, mà có tình trạng : tranh tối tranh sáng nh lúc hoàng hôn Hiện ợng này chỉ xảy ra ở những vùng có vĩ độ cao, về mùa hạ khi ngày dài hơn đêm

t-rõ rệt

* Nguyên nhân của tất cả các hiện tợng trên, là do độ nghiêng của trục TĐ trên mặt phẳng quỹ đạo trong quá trình vận động của TĐ quanh mặt trời sinh ra

VD: ở Xanh- pê- téc- pua (Nga), ở vĩ độ 60 độ B, mùa hạ có ngày rất

dài Ngày 22/06, mặt trời chỉ lặn lúc 21 giờ 14 phút và lại mọc lên ở chân trời lúc 2 giờ 16 phút Trong gần 5 giờ đồng hồ gọi là đêm áy, thực ra hoàng hôn chỉ vừa mới tắt thì bình minh đã rạng, vì vậy gọi là hiện tợng " Đêm trắng".

- ở vùng cực, từ 66 dộ 33 phút đến cực có ngày mặt trời cha kịp lặn xuống dới chân trời đã lại mọc lên ngay, nghĩa là hoàn toàn không có đêm ở vùng này, mùa hạ có đêm ngắn bao nhiêu thì mùa đông có đêm dài bấy nhiêu

Vai trò lớp vỏ khí - Biện pháp bảo vệ

? Theo em, lớp vỏ khí có vai trò ntn với đời sống con ngời?

- Giúp điều hoà sự phân bố nhiệt ẩm

- Làm tấm chắn, chống lại các thiên thạch từ bên ngoài vũ trụ lao xuống Trái

Đất - bảo vệ sự sống, ngăn cản các tia tử ngoại, chiếu xuống mặt đát gây bệnh tậtcho con ngời

- Trong lớp vỏ khí gồm các chất có khả năng hấp thụ một phần ánh sáng mặt trời, giữ ấm cho bề mặt Trái Đất, gọi là nhà kính trong đó có khí Các - bon -ních

- Lợng khí Các- bon- ních và các chất khí nhà kính tăng lên, dẫn đến khả năng hấp thụ năng lợng mặt trời tăng, làm nhiệt độ toàn cầu nóng lên, làm biến đổi khíhậu toàn cầu

? Chúng ta phải làm gì để bảo vệ và gìn giữ lớp vỏ khí - môi trờng sống của chúng ta?

- Hiện nay, bầu khí quyển của chúng ta đang bị ô nhiẽm nặng nề, lợng khí các bon níchvà nhiều khí thải độc hại khác ngày càng gia tăng nhanh chóng gây ra

sự nóng lên của khí hậu toàn cầu và làm thủng tầng ô- zon, làm mất đi vai trò to lớn, bảo vệ sự sống loài ngời: Tăng lợng tia cực tím chiếu xuống mặt đất, gây ra nhiều bệnh tật cho con ngời nh bệnh ung th da, hỏng mắt do đục thuỷ tinh thể

Cần có nhiều thoả ớc quốc tế và khu vực nhằm kiểm soát hiện tợng "Hiệu ứng nhà kính", chấm dứt thải các chất thải, khí thải gây ô nhiễm môi trờng, phá huỷ tầng ô zôn

? Tại sao nói:" Nóng quá sinh gió"?

- ánh sáng mặt trời đốt nóng mặt dất, do tính chất bề mặt đệm khác nhau, chịu nhiệt không đều nên nhiệt độ không khí của các vùng nơi cao nơi thấp

=> Khi nhiệt độ cao, không khí nở ra, khí áp giảm xuống Chỗ nhiệt độ thấp, không khí co lại,mật độ không khí tăng lên, khí áp tăng cao, dẫn đến có sự chênh lệch khí áp giữa các vùng, sinh ra các luồng không khí chuyển mạnh từ vùng khí

áp cao đến vùng khí áp thấp, nh nớc chảy từ cao xuống thấp đó chính là gió, nên nói " Nóng quá sinh gió " là rất hợp lí.

? Em hiểu vùng " vĩ độ ngựa " là vùng nào?

* Từ cổ xa, các thơng nhân Châu âu, đã biết lợi dụng gió Tín phong thổi đều đặnquanh năm dể gơng buồm vợt biển buôn bán với ấn độ theo đờng vòng qua cực Nam Châu âu, vì vậy gió Tín phong còn có tên gọi là gió mậu dịch

Tín phong tuy thổi từ dải cao áp chí tuyến , nhng bản thân vùng cao áp (30- 35

độ ở mỗi nửa cầu) lại thờng lặng gió, trời luôn trong xanh không 1 gợn mây

Cuối thế kỷ 15, đoàn thuyền của Crít xtóp cô lôm bô( Tây Ban Nha) nhờ gió đó

mà đi về phía Tây tìm ra Châu Mỹ.

Nhiều thứ mang trên thuyền buôn của Châu âu có cả ngựa, mỗi khi đi qua vùng lặng gió thuyền thờng phải chờ hàng tuần may ra mới có 1 đợt gió thổi qua để đ-

a thuyền đi tiếp đợc Nhiều khi đợi gió quá lâu, ngựa hết cả cỏ ăn đã bị chết đói

và chết khát, họ đành vứt ngựa xuống biển, xác ngựa nổi lềnh bền trên mặt nớc Vì vậy, sau này vùng lặng gió đó đợc mang 1 cái tên hết sức kỳ quặc là vùng "Vĩ

độ ngựa"

? Vì sao, gió Mậu dịch ( Tín phong) lại thổi đều đặn quanh năm theo hớng

Đông bắc ở Bắc bán cầu, hớng Đông nam ở Nam bán cầu?

* Vùng xích đạo quanh năm đợc mặt trời chiếu sáng nhiều, lợng nhiệt cao, không khí nóng nên hình thành đai khí áp thấp

-> Không khí nóng bốc lên từ xích đạo toả ra dồn nén ở 2 vùng vỹ tuyến 30-35

độ ở mỗi nửa cầu nên mật độ không khí tăng lên , hình thành 2 đai cao áp

-> Gió thổi từ 2 đai cao áp 30-35 độ Bắc- Nam về hạ áp xích đạo hình thành gió Tín phong( Gió Mậu dịch)

? Căn cứ vào đâu để chia bề mặt TĐ thành các đới khí hậu?

- Nhờ độ nhiêng của trục Trái Đất nên vùng đợc ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc trên mặt đất mở rộng lên đến các vĩ tuyến 25-27 độ B- N, dẫn đến bức xạ nhiệt của mặt trời không tập trung quanh năm ở xích đạo mà đợc phân bố rộng ratoàn vùng nội chí tuyến

-> Đây là vùng nhận đợc nhiều nhiệt của mặt trời nhất nên Trái Đất luôn nóng quanh năm, trong đó có nớc ta

-> Do sự khác nhau về góc độ chiếu sáng nên dã sinh ra sự khác biệt về khí hậu giữa các vùng, vì vậy sinh ra các đới khí hậu khác nhau trên bề mặt Trái Đất

? Tóm lại, khi TĐ chuyển động quanh mặt trời sinh ra những hệ quả nào?

1 Có các mùa trên TĐ.

2.Có ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ.

3.Sinh ra các đới nhiệt khác nhau trên TĐ.

4 Có sự chênh lệch thời gian giữa nửa năm mùa nóng và nửa năm mùa lạnh.

5 Có chuyển độnh biểu kiến của mặt trời giữa 2 chí tuyến trong 1 năm

- Ma nhiều ( T6, 7, 8, 9,10)

- T.12, 1( 19,5 0 )

- T.7(9,5 0 ; 10,5 0 C)

- Ma nhiều

(T 10 đến T3 năm sau.

1 Biểu đồ của địa điểm A là biểu đồ khí hậu của nửa cầu Bắc

Vì tháng nóng nhất là tháng 5- là thời điểm đang là mùa hè của Bắc bán cầu và

những tháng trong mùa này có lợng ma lớn hơn trong mùa đông

2 Biểu đồ của địa điểm B là biểu đồ khí hậu của nửa cầu Nam.

Vì tháng có nhiệt độ cao nhất la T 12, T1 và những tháng này có lợng ma lớn vì

đó đang là mùa hè ở nửa cầu Nam

*GV Em hãy điền độ dài ngày đêm vào bảng sau.

Giải thích nguyên nhân vì sao nh vậy?

( Dựa vào chuyển động của TĐ quanh mặt trời)

T.gian Bắc bán cầu Nam bán cầu

*Ngày ngắn, đêm dài.

*Ngày ngắn nhất, đêm dài nhất trong năm.

1 Sau ngày 21/3, Bắc bán cầu ngả dần về phía mặt trời, Nam bán cầu càng xa

mặt trời Vì vậy , ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc lên nửa cầu Bắc Trục Trái

Đất không trùng với đờng phân chia sáng tối mà làm với nó 1 góc ngày càng lớn chếch sau cực Bắc, trớc cực Nam nên:

- ở Bắc bán cầu, diện tích đợc chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng nhiều hơn nên có hiện tợng ngày dài, đêm ngắn

- ở Nam Bán Cầu ngợc lại, diện tích đợc chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng ít hơn nên có hiện tợng ngày ngắn, đêm dài

khoảng thời gian chiếu sáng nhiều hơn bóng tối nên dẫn đến hiện tợng ngày dài

đêm ngắn

3 Ngày 22/6 :

* Bắc Bán Cầu, có hiện tợng ngày dài nhất, đêm ngắn nhất trong năm.

* Nam bán cầu, có hiện tợng đêm dài nhất, ngày ngắn nhất trong năm

Vì:

+Ngày 22/6: ánh sáng mặt trời chiếu thẳng vào vỹ tuyến 23o27/B

do bắc bán cầu ngả gần mặt trời nhất Lúc này, trục Trái Đất làm thành với đờngphân chia sáng tối 1 góc lớn nhất là 23o27/ chếch sau cực Bắc trớc cực Nam nên:

- Bắc Bán Cầu có diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng nhiều nhất, bóng tối ít nhất nên có hiện tợng ngày dài nhất, đêm ngắn nhất trong năm

* Ngày 22/12, Bắc Bán Cầu có ngày ngắn nhất đêm dài nhất trong năm Nam Bán Cầu, có ngày dài nhất đêm ngắn nhất trong năm Vì:

+ Ngày 22/12, ánh nắng mặt trời chiếu vuông góc với chí tuyến Nam

( 23o27/N), do Nam bán cầu ngả gần mặt trời nhất nên trục Trái Đất làm với ờng phân chia sáng tối 1 góc lớn nhất ( 23o27/) chếch trớc cực Bắc sau cực Nam nên :

- ở Bắc Bán Cầu có diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng ít nhất, bóng tối nhiều nhất, dẫn đến hiện tợng ngày ngắn nhất đêm dài nhất trong năm

- ở Nam Bán Cầu, có diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng nhiều nhất, bóng tối ít nhất, dẫn đến hiện tợng ngày dài nhất, đêm ngắn nhất trong năm

*Ngày 21/3 và 23/9 :

+ ở Bắc Bán Cầu và Nam Bán Cầu đều có ngày và đêm dài bằng nhau.

=> vì lúc này ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc vào xích đạo -> Trục Trái Đất

nằm hoàn toàn trong mặt phẳng sáng- tối, nên mọi nơi trên trái đất đều đợc chiếusáng nh nhau dẫn đến hiện tợng

độ dài ngày đêm là nh nhau

*GV: Em hãy phân tích hiện tợng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ độ:

( Vị trí ngày 22/6 và 22/12 trên quỹ đạo chuyển động của Trái Đất quanh mặt

độ cao ngày càng dài ra Từ

ngày càng ngắn lại Từ

66 o 33 / N

=> 90 o N có

đêm =

24 giờ.

186 ngày (6 tháng)

134 ngày

181 ngày

186 ngày

Các đới khí hậu trên trái đất

hình 1

sơ đồ các đới khí hậu trên bề mặt tđ

? Xác định trên H.I các đờng xích đạo; Chí tuyến Bắc Nam? vòng cực Bắc Nam? cực Bắc và cực Nam ?

-? Điền tên các đới khí hậu vào hình vẽ trên -?

? ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc với mặt đất ở 2 chí tuyến vào những ngày nào?

+ Vuông góc với Chí tuyến Bắc vào 22/6

+ Vuông góc với Chí tuyến Nam vào 22/12

? Vùng nằn giữa 2 chí tuyến gọi là vùng gì? Việt Nam có nằm trong vùng đó không?

+ Là vùng nội chí tuyến; Việt Nam cũng thuộc vùng nội chí tuyến

? Vậy em hiểu chí tuyến là gì?

+ Chí tuyến, là đờng giới hạn những vùng lần lợt đợc mặt trời chiếu vuông góc trong 1 năm

? Em hiểu vòng cực là gì?

+ Là đờng giới hạn những vùng có ngày hoặc đêm dài 24 giờ liền

? Các đờng chí tuyến và 2 vòng cực có ý nghĩa ntn đối với khí hậu trên Bề Mặt Trái Đất?

+ Các Chí tuyến và 2 vòng cực Bắc - Nam, là những đờng ranh giới phân chia BềMặt Trái Đất thành 5 vành đai nhiệt song song với xích đạo Đó là vành đai nóng; hai vành đai ôn hoà và hai vành đai lạnh Tơng ứng với 5 vành đai nhiệt đó

là 5 đới khí hậu : Một đới nóng ( Nhiệt đới); hai đới ôn hoà ( ôn đới) và 2 đới lạnh ( Hàn đới), đối xứng nhau ở 2 nửa cầu

? Trên Bề Mặt Trái Đất gồm có mấy đới khí hậu? Nêu vị trí và đặc điểm của các đới khí hậu nói trên?

- Trên Bề Mặt Trái Đất, gồm 5 đới khí hậu Cụ thể là :

1 Đới nóng ( Nhiệt đới):

a Vị trí : + Từ 23027/B => 23027/N

b.Đặc điểm:

+ Là nơi có nhiệt độ cao, nóng quanh năm Do quanh năm có góc chiếu sáng lớn

và thời gian chiếu sáng nhiều ( Chênh nhau ít) Mùa đông là thời điểm nhiệt độ giảm đi chút ít

+ Gió thờng xuyên thổi là gió Tín phong ( Nêu khái niệm gió Tín phong; hớng thổi và nguyên nhân )

+ Lợng ma trung bình khoảng 500 => 1000 mm/n

3 Hai đới lạnh ( Hàn đới )

a Vị trí : Từ 66033/B - N => 900B - N

b Đặc điểm :

+ Là nơi có nhiệt độ rất thấp, giá lạnh, băng tuyết bao phủ quanh năm

Vì đây là 2 kv có góc chiếu sáng rất nhỏ, thời gian chiếu sáng chênh nhau rất lớn về số ngày và số giờ chiếu trong ngày

+ Gió thờng xuyên thổi là gió Đông cực

+ Lợng ma trung bình năm ít khoảng < 500 mm/n

Ngoài 5 đới khí hậu chính vừa nêu trên, trên BMTĐ còn có 1

số đới khí hậu khác nhỏ và có phạm vi hẹp hơn nhng vẫn có tính chất riêng biệt

về khí hậu.

? Dựa vào vốn kiến thức đã hoc ở lớp dới, em hãy kể tên 1 số kiểu khí hậu

khác trên BMTĐ đó là gì? Các kiểu khí hậu đó có những đặc điểm cơ bản ntn

+ Nhiệt độ cao quanh năm, BĐN khoảng 3 => 40C

+ Lợng ma lớn và ma theo mùa : Mùa ma và mùa khô rõ rệt ( VD : Vùng Nam

+ Lợng ma TBN khoảng 500 => 1000 mm/n, ma tập trung vào mùa hè Có thời

kỳ khô hạn kéo dài

( Khoảng 3 => 9 tháng) Càng gần chí tuyến, thời kỳ khô hạn càng dài

4.Kiểu khí hậu NĐ gió mùa

* Đây là kiểu khí hậu điển hình ở Đông Nam á và Nam á

Đặc điểm nổi bật : Nhiệt độ và lợng ma thay đổi theo mùa gió và thời tiết diễn

biến thất thờng Nhiệt độ trung bình năm > 200C, biênn độ nhiệt nhỏ nhỏ trên dới

5 Khí hậu hoang mạc :

+ Phân bố dọc 2 bên chí tuyến và vùng trung tâm các lục địa á - Phi , lục địa ốt

- xtrây - li - a

+ Đặc điểm nổi bật : khí hậu có tính chât vô cùng khô hạn vì lợng ma trong năm

rất ít, trong khi đó lợng bốc hơi rất lớn Có nơi nhiều năm liền ko có ma hoặc marơi cha đến mặt đất đã bốc hơi hết

Nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm rất lớn, lớn hơn nhiều so với sự chênh lệch nhiệt độgiã các mùa trong năm

6 Khí hậu cận nhiệt đới : Nằm trong đới ôn hoà nhng gần sát đới nóng

*Khí hậu Cận Nhiệt Đới, gồm các kiểu khí hậu :

+ Cận Nhiệt Đới khô

+ Cận nhiệt đới ẩm

+ Cận nhiệt đới ĐịaTrung Hải

*Đặc điểm nổi bật : Mùa hè nóng, khô; mùa đông ấm, có ma lớn

7 Khí hậu cận cực : Đặc điểm khí hậu gần giống nh đới lạnh.

* Bài tập áp dụng

1.Bài tập 1

Khoanh tròn vào đầu câu trả lời đúng nhất :

I Câu 1 Đặc điểm khí hậu của 1 nơi : Có ma vào mùa thu đông, mùa hạ khô nóng

Theo em, đó thuộc kiểu khí hậu nào trong các kiểu khí hậu sau :

B Vùng vĩ độ cao hay gần chí tuyến

C Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông

D Hai mùa ma và mùa khô rõ rệt

IV Câu 4 Một nơi có khí hậu với các đặc điểm sau :

+ Nhiệt độ trung bình > 200C, sự chênh lệch nhiệt độ ngày, đêm rất lớn và giữa các mùa cũng rất lớn

+ Lợng ma : Lợng ma rất ít và sự bốc hơi cũng rất mạnh

Theo em , nơi đó thuộc kiểu khí hậu gì?

Đáp án: Hoang mạc đới nóng.

V Câu 5 Đặc điểm khí hậu ở 1 đới nh sau :

+ Nhiệt độ, có mùa đông rất dài ( 9 tháng) và có tuyết rơi; nhiệt độ rất thấp khoảng ( - 100C) =>(- 300C) thậm chí có nơi xuống tới (- 500C), vào tháng 2 + Mùa hạ ngắn ( 2 => 3 tháng), có ma Nhiệt độ khoảng 100C ( T.7)

+ Lợng ma Trung bình năm có khoảng 133 mm/n; ma nhiều nhất vào T.7,8 ít

m-a vào các tháng 5,6,9,10

Không có ma vào các tháng 11,12,1,2,3,4

Theo em, đó là biểu hiện của đới khí hậu nào?

=> Đáp án: Đới lạnh ở Nửa Cầu Bắc, có khí hậu rất khắc nghiệt

Chênh lệch TG

Chiếu sáng

N độ.

( ĐộC)

L.Ma TBN ( mm)

Gió TX.

Tín phong

Tơng đối nhiều Trung bình.

Có 4 mùa

rõ rệt

500 đến

1000 mm/n.

Chênh rất nhiều về số ngày và số giờ chiếu trong ngày

Thấp, lạnh quanh năm

Dới 500 mm/n.

Đông cực.

Độ cao chênh lệch giữa điểm A và B:

Theo quy luật về nhiệt đô thay đổi theo độ cao: Cứ lên cao 100 m thì

T0giảm 0,60C Vậy sự chênh lệch về độ cao giữa 2 điểm A và B là:

hấp thụ làm không khí nóng lên rồi bức xạ trở lại vào không khí với các tia

có bớc sóng dài Không khí hấp thụ & nóng lên Mặt khác, không khí tập trung tới 80% trong tầng đối lu ở sát mặt đất vừa dày đặc lại chứa nhiều hơinớc-> hấp thụ nhiều nhiệt hơn lớp không khí ở trên cao Do đó, không khí càng lên cao, nhiệt độ càng giảm

Câu hỏi:

Dựa vào sự hiểu biết, em hãy giải thích hoạt động của gió Phơn?

Khi khối khí mát và ẩm thổi tới 1 dãy núi, bị núi đó chặn lại và đẩy lên cao,nhiệt độ giảm theo chiều cao ( 100 m nhiệt độ giảm xuống còn 0,60C Vì nhiệt độ hạ nên hơi nớc ngng tụ thành mây tạo ra ma ở sờn đón gió Lợng

ma lơn hay nhỏ tuỳ thuộc vào lọng hơi nớc bốc hơi, ngng tụ lại nhiều hay

ít Khi gió vợt sang sờn đối diện, lợng hơi nớc đã giảm nhiều và nhiệt độ không khí tăng lên theo tiêu chuẩn không khí ở vùng núi: Trung bình cứ

i phần ký hiệu chung

a Thang màu sắc - Phân tầng địa hình:

? Em hiểu ntn về các màu sắc khác nhau trong thang màu sắc thể hiện tính phân tầng địa hình?

- Trên bản đồ nói chung, có 2 cách thể hiện độ cao địa hình là thang màu và đờng đồng mức

Các màu sắc khác nhau, thể hiện các độ cao khác nhau Trong thang màu sắc trên, ta hiểu: Địa hình VN gồm:

+ Từ 0 -> 200 m : Đồng bằng ( Xanh, lá mạ)

+ Từ 200 -> hơn 500 m : Hoang mạc, bồn địa

( Từ 200 -> 500 m : Đồi ) ( Vàng nhạt )

+ Từ 500 -> hơn 1000 m : Cao nguyên, sơn nguyên ( Vàng hoặc

cam )

+ Từ 1000 -> Dới 2000 m: Núi thấp.( Vàng, cam)

+ Trên 2000 m trở lên: Núi cao ( Màu vàng đậm; cam đậm hoặc màu

đỏ )

* Lu ý:

+ Độ sâu từ 0 -> dới 200 m, là thể hiện độ sâu của nớc biển, đại dơng

b Kí hiệu thể hiện khoáng sản - công nghiệp

? VN có các loại khoáng sản nào?

? Em hãy đọc nội dung các yếu tố thể hiện các ngành nông- lâm

nghiệp và thuỷ sản trong át lát?

+ Diện tích mặt nớc rộng lớn: Tạo thuận lợi phát triển khai thác và

nuôi trồng thuỷ hảisản;CNchế biến thuỷ hải sản

? Tỉnh ( TP) nào có diện tích lớn nhất nhỏ nhất?

Hà Nam có diện tích & dân số ntn? Tính MĐDS

* Đặc điểm kinh tế- xã hội :

- Dân tộc Kinh có nhiều kinh nghiệm trong việc thâm canh lúa nớc, cácngành nghề thủ công đạt mức độ tinh xảo Là dân tộc có lực lợng lao động

đông đảo nhất trong nền kinh tế, có ý nghĩa quyết định sự phát triển kinhtế- xã hội đất nớc

- Các dân tộc ít ngời có số dân và trình độ phát triển kinh tế khác nhau Mỗidân tộc có kinh nghiệm riêng trong một số lĩnh vực nh trồng cây CN, ănquả, chăn nuôi, làm nghề thủ công

* Phân bố:

1 Dân tộc Kinh

- Ngời Việt phân bố rộng khắp cả nớc song tập trung chủ yếu ở các vùng

ĐB, trung du và duyên hải

- VN gồm có 8 ngữ hệ với nhiều nhóm ngôn ngữ khác nhau :

=> ý nghĩa: Tạo nên sự đa dạng, nét đẹp trong bản sắc văn hoá dân tộc VN

? Dựa vào LĐ VN trong ĐNA, em hãy kể tên thủ đô; tên các nớc trong khu vực ĐNA?

Đặc điểm vị trí địa lígiới hạn lãnh thổ của Việt Nam

? Dựa vào kiến thức đã học, em hãy nêu đặc điểm vị trí địa lí VN về mặt

tự nhiên ? Đặc điểm đó có a/h ntn đến thiên nhiên và kinh tế xã- hội nớc

ta ?

* đặc điểm vị trí địa lý:

+ VN, nằm trong vùng nội chí tuyến ( 23027/B đến 23027/N )

+ Giữa trung tâm khu vực Đông Nam á

+ Là cầu nối giữa biển và đất liền : Giữa các quốc gia ĐNA lục địa và các quốc gia ĐNA hải đảo

+ Nơi giao lu của các luồng gió mùa và các luồng sinh vật

* ý nghĩa: ảnh hởng trong Sx nông nghiệp & thiên nhiênVN :

- Với khí hậu nhiệt đới nhiệt đới ( T0 cao, nhiệt độ và lợng ma thay đổi theo mùa ), cùng a/h của các loại gió thổi theo mùa cho phép cây trồng pháttriển quanh năm

- Cơ cấu cây trồng vật nuôi vật nuôi đa dạng, có thể SX nông nghiệp thâmcanh, xen canh, đa canh giúp tăng năng xuất, sản lợng lơng thực, thực phẩm; kết hợp phát triển Sx theo hớng Nông- lâm- ng nghiệp

- Do nhiệt độ & lợng ma thay đổi theo mùa, khu vực Đông Bắc có mùa

đông lạnh nhất cả nớc -> Cần bố trí mùa vụ, chọn các loại giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với khí hậu

- Do a/h của vị trí địa lí dẫn đến sự phân hoá đa dạng của thiên nhiên ( Khí hậu ) nớc ta ( Khí hậu phân hoá theo không gian; theo thời gian và theo độ cao )

* VN nằm giữa trung tâm khu vực Đông Nam á, nơi có 1 số nớc có nền kinh tế phát triển khá mạnh là điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế nớc ta

có điều kiện hội nhập, giao lu thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

* Là cầu nối giữa các nớc Đông Nam á đất liền và hải đảo, tạo điều kiện cho VN kết hợp phát triển kinh tế đất liền vừa phát triển kinh tế trên biển, khai thác tổng hợp kinh tế biển

* Là nơi giao lu của các luồng gió mùa và các luồng sinh vật => Tạo điều kiện thuận lợi cho VN phát triển đa dạng về hệ sinh thái, giàu có về thành phần loài sinh vật

Giới hạn lãnh thổ của Việt Nam

? Dựa vào Bản đồ hành chính ( át lát ĐL), em có nhận xét gì về giới hạn lãnh thổ của Việt Nam?

* Giới hạn lãnh thổ : Lãnh thổ VN gồm 2 phần : phần đất liền và phần biển.Trong đó :

+ Phần đất liền : Tính từ Bắc vào Nam, phần đất liền nớc ta trải dài hơn 15

vĩ độ ( Từ 8034/B => 23023/B ) Kinh dộ : Từ 102010/Đ => 109024/Đ

Nớc ta nằm trong múi giờ thứ 7 theo giờ GMT, với diện tích phần đất liền

là 329.247km2 VN, nằm trong đới khí hậu nhiệt đới

+ Phần biển : Phần biển nớc ta nằm ở phía Đông phần đất liền với diện tích

khoảng 1 triệu km2, có 2 quần đảo là Hoàng Sa ( Huyện đảo Hoàng Sa ) thuộc tỉnh Đà Nẵng và quần đảo Trờng Sa ( Huyện đảo trờng Sa ) thuộc tỉnh Khánh Hoà

Đặc điểm lãnh thổ Viêt Nam

? VN có đặc điểm lãnh thổ ntn? Đặc điểm đó có a/h ntn đến thiên nhiên

và kinh tế- xã hội nớc ta ?

* Đặc điểm lãnh thổ phần đất liền:

Lãnh thổ nớc ta có hình dạng rất đặc biệt: Hẹp ngang và kéo dài: Chiều dài từ Bắc vào Nam khoảng 1650 km; chiều ngang hẹp nhất cha đến 50 km theo chiều Tây- đông thuộc tỉnh Quảng Bình đờng bờ biển uốn khúc hình chữ S dài khoảng 3200 km

=> ý nghĩa :

+ Giúp hình thành cảnh quan thiên nhiên phong phú,đa dạng và sinh động,

tạo ra sự khác biệt giữa các vùng miền ảnh hởng của biển vào sâu trong

đất liền làm tăng tính chất nóng ẩm của khí hậu nớc ta

+ Với GTVT : Tạo điều kiện cho nớc ta có thể phát triển nhiều loại hình GTVT : đờng bộ; đờng biển và đờng hàng không

=> Tuy nhiên, với hình dạng lãnh thổ nh vậy gây ra nhiều khó khăn cho GTVT : Các tuyến đờng dễ bị h hỏng do thiên tai tàn phá, bão lụt, sạt núi,

lở đất dặc biệt là tuyến đờng sắt thống nhắt Bắc- Nam, tốn nhiều kim phí

để sửa chữa, tu sửa

*Đặc điểm vùng biển nớc ta :

- Vùng biển nớc ta có diện tích khoảng 1 tr km2 ; là nơi có nguồn hải sản vàtài nguyên biển rất phong phú Biển nớc ta có nhiều thiên tai và môi trờng biển hiện đang bị ô nhiễm nặng nề

+ Giúp bảo vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ đất nớc trên biển

=> Tóm lại, vùng biển nớc ta có ý nghĩa chiến lợc về an ninh quốc phòng

và phát triển kinh tế- xã hội đất nớc

Lịch sử phát triển của tự nhiên Việt Nam

?Trình bày lịch sử phát triển của tự nhiên Việt Nam?

* Lịch sử phát triển của tự nhiên Việt Nam chia làm ba giai đoạn :

1 Giai đoạn Tiền Cam bri : Hình thành cách đây khoảng 570 tr năm Thời

kì này, đại bộ phận lãnh thổ nớc ta là biển Phần đất liền ban đầu là những mảng nền cổ nằm rải rác trên mặt biển nguyên thuỷ Các mảng nền cổ đó tạo thành các điểm tựa cho sự phát triển lãnh thổ sau này, nh : Việt Bắc; Sông Mã; Kon Tum Thời kì này sinh vật rất ít và đơn giản

2 Giai đoạn cổ kiến tạo : Diễn ra trong 2 đại Cổ sinh & Trung sinh; cách

đây 65 tr năm và kéo dài 500 tr năm

=> Đặc điểm : Trong giai đoạn này có nhiều cuộc tạo núi lớn ( Ca- lê- đô- ni; Héc- xi- ni-; In- đô- xi- ni và Ki- mê- ri ) Phần lớn lãnh thổ đã trở thành

đất liền- Một bộ phận vững chắc của Châu á- TBD

=> ảnh hởng : Thời kì này tạo ra nhiều núi đá vôi lớn và nhiều mỏ than đá

ở miền Bắc Sinh vật phát triển mạnh - Là thời kì cực thịnh của bò sát ; khủng long và cây hạt trần

3 Giai đoạn Tân kiến tạo: Là giai đoạn tơng đối ngắn, diễn ra trong đại

Tân sinh, cách đây khoảng 25 tr năm

Đặc điểm: Là giai đoạn ngắn nhng rất quan trọng Vận động Tan kiến tạo ( Vận động Hi- ma- lay-a ) diễn ra mạnh mẽ

=> ảnh hởng : Giúp nâng cao địa hình; núi, sông trẻ lại Các cao nguyên

ba zan, đồng bằng phù sa trẻ hình thành Mở rộng biển đông và tạo các mỏdầu khí, bô xít, than bùn Quá trình tiến hoá hoàn thiện của giới sinh vật :Sinh vật phát triển phong phú, hoàn thiện và loài ngời xuất hiện

Đặc điểm chung của tự nhiên Việt Nam

? Qua kiến thức đã học, em hãy trình bày khái quát về đặc điểm chung của tự nhiên VN?

1 Vieọt Nam laứ moọt nửụực nhieọt ủụựi gioự muứa aồm.

- Tớnh chaỏt nhieọt ủụựi gioự muứa aồm laứ tớnh chaỏt neàn taỷng cuỷa thieõn nhieõn VN

- Theồ hieọn trong caực thaứnh phaàn cuỷa caỷnh quan tửù nhieõn, roừ neựt nhaỏt laứ moõi trửụứng khớ haọu noựng aồm, mửa nhieàu

2 Vieọt Nam laứ moọt ủaỏt nửụực ven bieồn.

- Aỷnh hửụỷng cuỷa bieồn raỏt maùnh meừ, saõu saộc, taờng cửụứng tớnh chaỏt noựng aồm, gioự muứa cuỷa thieõn nhieõn VN

3 Vieọt Nam laứ xửự sụỷ cuỷa caỷnh quan ủoài nuựi.

-3/4 S laừnh thoồ nửụực ta laứ ủoài nuựi

- ẹũa hỡnh ủa daùng taùo neõn sửù phaõn hoaự cuỷa caỷnh quan tửù nhieõn

-Vuứng nuựi chửựa nhieàu taứi nguyeõn thieõn nhieõn

4 Thieõn nhieõn nửụực ta phaõn hoaự phửực taùp, ủa daùng: ẹoự laứ sửù phaõn

hoaự theo chieàu tửứ Taõy sang ẹoõng, tửứ baộc xuoỏng nam vaứ tửứ thaỏp l

Đặc điểm địa hình Việt Nam

? Em hiểu ntn về thang màu sắc trong LĐ hìmh thể VN?

- Thang màu sắc gồm 2 yếu tố: phân tầng theo độ cao và phân tầng theo độ sâu Trong đó:

+ Màu xanh, màu lá mạ thể hiện đồng bằng với độ cao khoảng 200 m;

+ Màu vàng, là cao nguyên Độ cao khoảng 500 -> hơn 1000 m

+ Màu cam hoặc đỏ là núi Độ cao khoảng1500 m đến hơn 2000 m

? Thềm lục địa nớc ta có độ sâu trung bình khoảng bao nhiêu m?

* D Hoàng Liên Sơn ( Đỉnh Phan- xi- păng khoảng 3143m); dãy Con Voi;

D Pu- đen- đinh; D Pu- sam sao chủ yếu ở phía Tây Bắc

=> Hớng núi, chủ yếu là hớng Tây Bắc

* D Trờng Sơn, chạy dọc duyên hải miền Trung, có hớng chủ yếu là hớng

Đông Nam; D Bạch Mã; núi Ngọc Linh

Ngoài ra, còn có các dãy núi hình cánh cung: Cánh cung núi Đông Triều; Bắc Sơn; Ngân Sơn và Sông Gâm

=> Bốn cánh cung núi đều mở rộng ở phía Bắc, quy tụ ở Tam Đảo tạo

điều kiện đón gió mùa Đông Bắc luồn vào sâu dẫn đến vùng Đông bắc

có mùa đông lạnh nhất cả nớc.

2 Cao nguyên : CN Sin Chải; Sơn La; Mộc Châu; CN Kon- Tum; CN

Play- Ku; Đắc Lắc; Mơ- Nông; Lâm Viên; Di Linh;

3 Đồng bằng:

+ Gồm 2 đồng bằng lớn tiêu biểu là đồng bằng sông Hồng và đồng bằng

sông Cửu Long Ngoài ra, còn có 1 số đồng bằng nhỏ hẹp ở duyên hải miền

Trung và các đồng bằng thung lũng miền núi

? Qua việc tìm hiểu trên, em có nhận xét gì về đặc điểm địa hình nớc ta?

1 ẹoài nuựi laứ boọ phaọn quan troùng nhaỏt cuỷa caỏu truực ủũa hỡnh Vieọt Nam:

- ẹũa hỡnh Vieọt Nam ủa daùng, trong ủoự ủũa hỡnh ủoài nuựi chieỏm ắ S laừnhthoồ vaứ laứ boọ phaọn quan troùng nhaỏt

ẹB chieỏm ẳ S laừnh thoồ

2 ẹũa hỡnh nửụực ta ủửụùc Taõn kieỏn taùo naõng leõn vaứ taùo thaứnh nhieàu baọckeỏ tieỏp nhau

-Vaọn ủoọng taùo nuựi ụỷ giai ủoaùn Taõn kieỏn taùo ủũa hỡnh nửụực ta ủửụùc naõng cao vaứ phaõn thaứnh nhieàu baọc keỏ tieỏp nhau

-ẹũa hỡnh nửụực ta coự 2 hửụựng chớnh: TB- ẹN vaứ hửụựng voứng cung

- Sửù phaõn boỏ cuỷa caực baọc ủũa hỡnh: ủoài nuựi-> ẹB-> theàm luùc ủũa, thaỏp daàn tửứ noọi ủũa ra ủeỏn bieồn

3 ẹũa hỡnh nửụực ta mang tớnh chaỏt nhieọt ủụựi gioự muứa vaứ chũu taực ủoọng maùnh meừ cuỷa con ngửụứi

- Đất đá trên bề mặt địa hình nớc ta bị phong hoá mạnh mẽ

- Các khối núi bị xâm thực, cắt xẻ, xói mòn tao ra các loại địa hình các-xtơ

và các hang động có nhiều giá trị về văn hoá, du lịch

- Các dạng địa hình nhân tạo xuất hiện ngày 1 nhiều ở nớc ta: Đê đập, kênhrạch; hồ chứa nớc

* ẹũa hỡnh luoõn bieỏn ủoồi saõu saộc do taực ủoọng maùnh meừ cuỷa moõi trửụứng nhieọt ủụựi gioự muứa aồm vaứ cả sự khai phá cuỷa con ngửụứi.

Đặc điểm khí hậu Việt Nam

? Dựa vào át lát, em cho biết: VN nằm trong những vĩ độ nào? ý nghĩa?

- Nớc ta nằm trong khoảng vĩ tuyến 8030/ B => 23023/B : Trong vùng nội chítuyến & nằm trọn vẹn trong vành đai nhiệt đới ở BBC

=> VN nằm trong đới khí hậu nhiệt đới

? Nhắc lại đặc điểm vị trí địa lí VN?

+ VN, nằm trong vùng nội chí tuyến ( 23027/B đến 23027/N )

+ Giữa trung tâm khu vực ĐNA

+ Là cầu nối giữa biển và đất liền : Giữa các quốc gia ĐNA lục địa và các quốc gia ĐNA hải đảo

+ Nơi giao lu của các luồng gió mùa và các luồng sinh vật

* GV: cụ thể, VN là nơi gặp gỡ của nhiều loại gió khác nhau hoạt động

trong đó có các loại gió thổi theo mùa: Gió mùa mùa đông( T.1) và gió

mùa mùa hạ (T.7)

-> Ngoài ra, VN có phía đông giáp biển các loại gió mùa mang theo không khí ẩm tạo ra độ ẩm không khí lớn Tất cả những yếu tố đó tạo nên đặc

điểm chung của khí hậu VN

? Theo em, khí hâu VN có đặc điểm tiêu biểu là gì?

- Khí hậu mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa

? Dựa vào bảng chú giải át lát Địa Lý VN, em cho biết khí hậu VN gồm mấy miền?

- Ba miền khí hậu: Miền khí hậu phía Bắc; Phía Đông Trờng Sơn và khí hậuphía Nam

-> Ngoài ra, nớc ta còn có kiểu khí hậu biển đông

? Dựa vào át lát , nêu nhận xét của em về nhiệt độ, lợng ma của 3 miền khí hậu trên?

1 Miền khí hậu phía Bắc, từ D Hoành Sơn ( Vĩ tuyến 18) trở ra Bắc:

+ Nhiệt độ trong khoảng từ 150C -> 250C Biên độ nhiệt khoảng 100C + Lợng ma: Quanh năm có ma Có 1 mùa ma nhiều, 1 mùa ma ít

Mùa ma nhiều từ khoảng T.5 -> T.10 - Là mùa hạ, nhiệt độ cao

Mùa ma ít khoảng từ T.11 năm trớc -> T.4 năm sau - Là mùa đông, nhiệt

độ thấp Có 2 loại gió HĐ theo mùa( Mùa đông và mùa hạ)

2 Miền khí hậu Đông Trờng Sơn:

+ Nhiệt độ tb khoảng từ 20 -> 300C - T0 cao quanh năm

+ L ma: Có ma quanh năm Mùa ma lệch hẳn về thu đông, từ T.9 ->T.12;

còn lại là mùa khô ít ma, tháng ma nhiều là T.7 khoảng 600 mm

+ Là khu vực có các loại gió mùa HĐ; chịu a/h của gió Tây khô nóng đây cũng là nơi có nhiếu gió bão

3 Miền khí hậu phía Nam:

* Có hoạt động của nhiều loại gió khác nhau: Gió mùa mùa hạ; gió T.1 và gió T.7

* Nhiệt độ cao quanh năm khoảng từ 25 -> 270C, tơng đối ổn định

* Chế độ ma : Có 1 mùa ma và 1 mùa khô Mùa ma kéo dài khoảng 7 tháng

từ T.5 -> T.11; mùa khô ít ma hơn khoảng từ T.11 -> T.4 năm sau

=> Ngoài ra, nớc ta còn có khu vực khí hậu biển Đông, mang tính chất

gió mùa nhiệt đới hải dơng Có đặc điểm tiêu biểu là :

+ Nhiệt độ cao, ổn định khoảng từ 25 -> 270C

+ Ma nhiều quanh năm, mùa ma nhiều vào khoảng T.5 đến T.1 năm sau

? Qua sự tìm hiểu trên, em hãy nêu đặc điểm của khí hậu nớc ta?

1. Tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm:

1.1 Tính chất nhiệt đới:

* Quanh năm nhận đợc lợng nhiệt dồi dào, thể hiện :

+ Số giờ nắng trong năm cao khoảng 1400 -> 3000 giờ/năm

+ Bình quân khoảng 1.triệu K.calo/m2

+ Nhiệt độ không khí tbn trên 210C

1.2 Tính chất gió mùa:

Một năm có 2 loại gió mùa hoạt động với những đặc điểm khác nhau:

* Gió mùa mùa hạ ( Gió Tây Nam) từ T.5 -> T.10 Mùa hạ, gió từ biển thổi vào tạo ra ma lớn, độ ẩm cao

* Gió mùa mùa đông ( Gió mùa ĐB ), từ T.11 năm trớc đến T.4 năm sau Mùa đông, gió từ (C) Xi- bia qua TQ vào nớc ta mang theo không khí lạnh

và khô tạo ra kiểu thời tiết lạnh, khô và ít ma

=> Lu ý: Gió mùa Đông bắc phạm vi HĐ chủ yếu ở miền Bắc VN

1.3 Tính chất ẩm.Thể hiện:

+ Lợng ma tbn lớn khoảng 1500 -> 2000 mm/năm

+ Độ ẩm không khí cao > 80%

2 Tính chất đa dạng, thất thờng:

2.1 Tớnh chaỏt ủa daùng:

* Khớ haọu phaõn hoaự theo khoõng gian vaứ thụứi gian

+ Theo thời gian: Thiên nhiên thay đổi theo các mùa trong năm

+ Theo khoõng gian thể hiện, khí hậu nớc ta đợc chia thành 4 khu vực khí hậu:

a) khớ haọu phớa Baộc, từ D.Hoành Sơn ( 180) trở ra Bắc: Coự muứa ủoõng laùnh

ớt mửa, nửa cuối mùa đông rất ẩm ớt Muứa heứ noựng mửa nhieàu

b) Khớ haọu ẹoõng Trửụứng Sụn, từ D Hoành Sơn đến mũi Dinh ( 110B) Coự muứa mửa leọch haỳn về thu ủoõng

c) Khớ haọu phía Nam, phạm vi gồm vuứng Taõy Nguyeõn vaứ Nam Bộ.

- Là khu vực có khí hạu cận xích đạo: Nhiệt độ quanh năm cao tb khoảng từ

25 -> 270C., với 1 mùa ma 1 mùa khô tơng phản sâu sắc

d) Khớ haọu bieồn ẹoõng Vieọt Nam.

Mang tính chất gió mùa nhiệt đới hải dơng: Ma hầu nh quanh năm; nhiệt độcao khoảng từ 25 -> 270C

2.2 Tính thất thờng ( Chủ yếu ở Bắc Bộ & Trung Bộ) Thể hiện:

+ Nhiệt độ trung bình thay đổi theo các năm, lợng ma mỗi năm 1 khác.+ Năm rét sớm, năm rét muộn; năm ma lớn, năm khô hạn; nănm ít bão, năm nhiều bão

+ A/h của gió Tây khô nóng ở nớc ta

? Tại sao, miền bắc nớc ta cũng nằm trong vành đai nhiệt đới nhng lại

có mùa đông lạnh & ẩm khác với nhiều lãnh thổ khác ở cùng vĩ độ?

* Do ảnh hởng của VTĐL, địa hình

+ Phía Đông bắc VN giáp TQ kết hợp với địa hình vùng ĐB gồm 4 cánh cung núi ( Đông Triều; Bắc Sơn; Ngân Sơn; Sông Gâm) tạo cho miền Bắc Nớc ta có mùa đông lạnh nhất so với cả nớc và nhiều khu vực khác + Phía Đông VN giáp biển, tạo cho nớc ta có lợng ma nhiều độ ẩm lớn

1.Nhiệt độ:

* Vĩ độ : Những nơi có vĩ độ khác nhau, sẽ có khí hậu khác nhau

* Độ cao: Nhiệt độ không khí thay dổi theo dộ cao

* Phụ thuộc bề mặt đệm: Chúng ta biết, mặt đất và mặt nớc hấp thụ và toả nhiệt khác nhau Có thể nói, nhiệt độ phụ thuộc vào tỉ lệ lục địa và đại d-

ơng: ở xích đạo không phải chỗ nóng nhất trên bề mặt TĐ mà nơi có nhiệt

độ cao phải là ở các hoang mạc, sa mạc Từ đó hình thành các khối khí nóng, khối khí lạnh, khối khí lục địa, khối khí đại dơng

2.Ma

* Các nhân tố ảnh hởng:

a Vĩ độ: Lợng ma phân bố không đều từ xích đạo lên cực Cụ thể :

- Vùng vĩ độ thấp, có nhiệt độ cao, lợng ma nhiều quanh năm

Nhng nơi nào nhiệt độ cao ma ít, nhiệt dộ thấp ma nhiều

* ảnh hởng của địa hình: ở dới chân núi sẽ có ma nhiều hơn khu vực sờn và

đỉnh núi

Sờn núi đón nắng, đón gió sẽ có ma nhiều hơn những sờn khuất nắng, khuấtgió ma ít

Sông ngòi Việt Nam

? Dựa vào lợc đồ hình thể Việt Nam trong át lát Địa Lý trang 4, em cho biết VN có những hệ thông sông lớn nào? Từ đó, em cho biết: Sông ngòi VNcó những đặc điểm cơ bản ntn?

Trả lời:

1 Các hệ thống sông lớn ở VN: VN có mạng lới sông ngòi dày đặc, phân

bố rộng khắp cả nứơc với nhiều hệ thống sông lớn bao gồm nhiều phụ lu & chi lu Tiêu biểu có các hệ thống sông lớn là:

b Soõng ngoứi nửụực ta chaỷy theo 2 hửụựng chớnh laứ: Tây Bắc- Đông Nam vaứvoứng cung.

c Soõng ngoứi nửụực ta coự 2 muứa nửụực: muứa luừ vaứ muứa caùn khaực nhau roừ reọt

d Soõng ngoứi nửụực ta coự haứm lửụùng phuứ sa lụựn

3 Đặc điểm các hệ thống sông nớc ta:

a Sông ngòi Bắc Bộ:

+ Maùng lửụựi soõng daùng nan quaùt, cheỏ ủoọ nửụực thaỏt thửụứng, Heọ thoõng

soõng lụựn nhaỏt laứ soõng Hoàng

b Soõng ngoứi Trung boọ:

+ Ngaộn, doỏc, luừ leõn nhanh vaứ ủoọt ngoọt, muứa luừ vaứo thu ủoõng

c Soõng ngoứi Nam boọ Cheỏ ủoọ nửụực khaự ủieàu hoaứ, aỷnh hửụỷng cuỷa thuyỷ

trieàu lụựn, muứa luừ tửứ thaựng 7 ủeỏn thaựng 11

Quần đảo Hoàng Sa và Trờng Sa

? Hãy trình bày hiểu biết của em về 2 quần đảo Hoàng Sa và Trờng Sa

?

1 Quần đảo Hoàng Sa : QĐ Hoàng Sa ( Huyện đảo Hoàng Sa ) thuộc

tỉnh Đà Nẵng nằm trong khoảng kinh độ là 1110 -> 1130Đ và vĩ độ là

15045/B đến 17015/B, ngang với vĩ độ của Huế và Đà Nẵng Quần đảo Hoàng Sa gồm > 30 đảo nằm rải rác trong vùng biển rộng khoảng 15000

km2

2 Quần đảo Trờng Sa ( Huyện đảo Trờng sa ) thuộc tỉnh Khánh Hoà,

nằm ở kinh độ 111020/Đ đến 117020/Đ và tại vĩ độ 6050/ -> 120B QĐ Trờng

Sa gồm khoảng 100 hòn đảo đá, cồn san hô & bãi san hô nằm rải rác trong vùng biển rộng khoảng 160.00 đến 180.000 km2; trong đó có 23 hòn đảo

đá, cồn, bãi thờng xuyên nằm nhô khỏi mặt nớc với diện tích tổng cộng khoảng 10 km2

Tài nguyên khoáng sản Việt Nam

? Dựa vào át lát ĐL VN trang 6 và kiến thức đã học, em hãy CMR:

Nớc ta có nguồn tài nguyên khoáng sản rất phong phú, đa dạng?

( Gợi ý: CM theo 2 ý chính là các loại khoáng sản hiện có và sự phân bố của chúng )

* Trả lời:

+ Nớc ta có nguồn tài nguyên khoáng sản rất phong phú, đa dạng Ngành

địa chất VN đã khảo sát, thăm dò đợc khoảng 5000 điểm quặng & tụ

khoáng của gần 60 loại khoáng sản khác nhau với đầy đủ cả 3 nhóm loại

KS là nhóm kim loại; phi kim loại và nhóm năng lợng Trong đó, các

khoáng sản tập trung chủ yếu ở vùng Trung du & Miền núi Bắc Bộ Cụ thể:

1 Nhóm năng lợng, gồm than đá ( Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hoà Bình)

Dầu mỏ ( TLĐ phía Nam - ĐNB ) Ngoài ra, nớc ta còn có nguồn thuỷ nănghết sức dồi dào với nhiều hệ thống sông lớn

2 Nhóm kim loại, gồm: Sắt (Thái Nguyên, Hà Giang, Thạch Khê ); Chì,

đồng, vàng ( Lào Cai, Sơn La ); Vàng ( Quảng Nam, Gia Lai, Mai Sơn- Hoà Bình và phíaTây Kon Tum ), thiếc ( Tĩnh Túc - Cao Bằng, Lạng Sơn, Quỳ Hợp -Nghệ An ); Bô xít ( Lâm đồng, Đắc Lăck, Cao Bằng, Lạng Sơn.)

3 Nhóm phi kim loại: Đá quý (Yên Bái, Tây Nguyên, Quỳ Châu - Nghệ

An); đất hiếm ( Lào Cai, Phong Thổ - Lai Châu ); Đá vôi, cát, sét, cao lanh có ở hầu khắp mọi nơi nhng chủ yếu ở Đồng bằng sông hồng và BTB; A- pa- tít ( Lào Cai)

Tóm lại, các loại khoáng sản trên tạo điều kiện cho nớc

ta phát triển cơ cấu CN đa ngành theo hớng CNH - HĐH Nhng hiện nay các loại khoáng sản trên đang dần bị khai thác cạn kiệt Một số nơi ( Vùng núi,caonguyên ) điều kiện khai thác còn gặp nhiều khó khăn

Đảng & nhà nớc ta cần có những chủ trơng, chính sách hợp lý để đảm bảo vừa khai thác đợc tài nguyên phát triển kinh tế bền vững vừa đảm bảo giữ gìn vệ sinh môi trờng

Đặc điểm chung của đất việt nam

1 ẹaởc ủieồm chung cuỷa ủaỏt Vieọt Nam.

a Nửụực ta coự nhieàu loaùi ủaỏt khaực nhau, theồ hieọn roừ tớnh chaỏt nhieọt ủụựi gioự muứa aồm cuỷa thieõn nhieõn Vieọt Nam

- Laứ ủieàu kieọn toỏt giuựp neàn noõng nghieọp vửứa chuyeõn canh vửứa ủa daùng coự hieọu quaỷ

b Nửụực ta coự 3 nhoựm ủaỏt chớnh:ẹaỏt fe- ra –lớt, ủaỏt muứn nuựi cao, ủaỏt phuứ sa

muứn, nhieàu seựt,

coự maứu ủoỷ

vaứng, deó bũ keỏt

von thaứnh ủaự

ong

ẹaỏt fe ra lớt hỡnh thaứnh treõn ủaự voõi vaứ treõn ủaự

ba zan

Taõy Nguyeõn, ẹoõng Nam boọ, 1 soỏ vuứngnuựi ủaự voõi

phớa Baộc.

Thớch hụùp vụựi caực loaùi caõy coõng nghieọp nhieọt ủụựi

Vuứng nuựi cao

>2000m( Hoa

ứng Lieõn Sụn, caực daừy nuựi cao vuứng Taõy

Nguyeõn)

Phaựt trieồn rửứng ủaàu nguoàn

ẹBSH, ẹBSCL vaứ moọt soỏ ủoàng baống ven bieồn

Thớch hụùp vụựi nhieàu loaùi caõy troàng, coự vai troứ raỏt quan

troùng trong noõng nghieọp.

2 Vaỏn ủeà sửỷ duùng vaứ caỷi taùo ủaỏt ụỷ Vieọt Nam

ẹaỏt laứ taứi nguyeõn quớ giaự Ngaứy nay ủaừ ủửụùc caỷi taùo sửỷ duùng coự hieọu quaỷ, naờng suaỏt, saỷn lửụùng caõy troàng taờng nhieàu so vụựi trửụực

-Caàn sửỷ duùng hụùp lyự, choỏng xoựi moứn, rửỷa troõi ủaỏt ụỷ vuứng ủoài nuựi, caỷi taùo ủaỏt chua maởn ụỷ vuứng ủoàng baống

đặc điểm sinh vật việt nam

A Đặc điểm chung

1 Đặc điểm chung:

+ Sinh vaọt Vieọt Nam raỏt phong phuự vaứ ủa daùng

+ Sinh vaọt phaõn boỏ khaộp nụi treõn laừnh thoồ vaứ phaựt trieồn quanh naờm

2 Sửù giaứu coự veà thaứnh phaàn loaứi sinh vaọt:

+ Vụựi 14 600 loaứi thửùc vaọt vaứ 11 200 loaứi ủoọng vaọt, trong ủoự coự nhieàu loaứi quớ hieỏm

+ Moõi trửụứng soỏng thuaọn lụùi nheàu loaứi sinh vaọt di cử tụựi

3 Sửù ủa daùng ve heọ sinh thaựi à heọ sinh thaựi.

Teõn heọ sinh thaựi Sửù phaõn boỏ ẹaởc ủieồm noồi baọt

Rửứng ngaọp maởn Doùc bụứ bieồn, ven haỷi

ủaỷo

Diện tích: 300 000 ha

Soỏng trong buứn loỷng goàm suự, veùt, ủửụực, haỷi saỷn, chim thuự

Rửứng nhieọt ủụựi gioự

muứa

Vuứng ủoài nuựi

Chieỏm ắ S laừnh thoồ

Goàm: Rửứng thửụứng xanh,rửứng thửa ruùng laự, rửứng tre nửựa, rửứng oõn ủụựi nuựi cao

Vửụứn quoỏc gia vaứ

khu baỷo toàn thieõn

nhieõn

Treõn khaộp laừnh thoồ nửụực ta Laứ nụi baỷo veọ phuùc hoài, phaựt trieồn taứi nguyeõn

sinh hoùc tửù nhieõn

Caực heọ sinh thaựi

noõng nghieọp Vuứng noõng thoõn, ủoàng baống, mieàn nuựi Duy trỡ ủeồ laỏy lửụng thửùc, thửùc phaồm, troàng

caõy coõng nghieọp laỏy goó.Vấn đề Bảo vệ tài nguyên sinh vật

b Giá trị của tài nguyên sinh vật

1 Giaự trũ cuỷa taứi nguyeõn sinh vaọt:

+ Tài nguyên sinh vật nớc ta có giá trị về nhiều mặt: Kinh tế; văn hoá du lịch và môi trờng sinh thái

Kinh teỏ Vaờn hoaự- du lũch Moõi trửụứng sinh thaựi

- Cung caỏp goó

- ẹieàu hoaứ khớ haọu

- Laứm saùch khoõng khớ

thuoỏc chửừa beọnh

- Cung caỏp nguyeõn

lieọu cho moọt soỏ

ngaứnh saỷn xuaỏt

lũch

- Nụi an dửụừng, chữừa beọnh vaứ nghieõn cửựu

- Giaỷm thieõn tai, luừ luùt, haùn haựn

- Choỏng xoựi moứn ủaỏt

2 Bảo vệ tài nguyên rừng:

+ Rửứng tửù nhieõn cuỷa nửụực ta bũ suy giaỷm nhanh choựng veà dieọn tớch vaứ chaỏt lửụùng

+ Tửứ naờm 1993 ủeỏn naờm 2001 dieọn tớch rửứng ủãự taờng nhụứ troàng rửứng.+ Tyỷ leọ che phuỷ cuỷa rửứng raỏt thaỏp tửứ 33-35%S ủaỏt tửù nhieõn

* Bieọn phaựp baỷo veọ rửứng:

- Troàng rửứng, tu boồ vaứ taựi taùo rửứng

- Khai thaực rửứng hụùp lớ

- Baỷo veọ ủaởc bieọt caực khu rửứng ủaàu nguoàn, rửứng phoứng hoọ

3 Baỷo veọ taứi nguyeõn ủoọng vaọt:

Khoõng phaự rửứng, baộn gieỏt ủoọng vaọt quớ hieỏm

- Baỷo veọ toỏt moõi trửụứng

Khai thaực ủoọng vaọt hụùp lớ, xaõy dửùng caực khu baỷo toàn, vửụứn quoỏc gia

địa lý việt nam - địa lý tự nhiên

I Miền bắc và đông bắc bắc bộ

1 Vũ trớ vaứ phaùm vi laừnh thoồ cuỷa mieàn.

+ Goàm vuứng ủoài nuựi taỷ ngaùn soõng Hoàng vaứ vuứng ủoàng baống Baộc Boọ

2 Đaởc ủieồm khớ haọu

* Tớnh chaỏt nhieọt ủụựi bũ giaỷm suựt maùnh meừ, có muứa ủoõng laùnh nhaỏt caỷ nửụực.

+ Muứa ủoõng laùnh vaứ keựo daứi nhaỏt so vụựi caỷ nửụực

+ Muứa haù noựng aồm mửa nhieàu

3 Đaởc ủieồm ủũa hỡnh

* ẹũa hỡnh phaàn lụựn laứ ủoài nuựi thaỏp vụựi nhieàu caựnh cung nuựi mụỷ roọng veà phớa Baộc vaứ qui tuù ụỷ Tam ẹaỷo.

+ Goàm ủoàng baống soõng Hoàng, quaàn ủaỷo trong vũnh Baộc Boọ, vuứng ủoài nuựiẹoõng Baộc

+ Trong ủoự ủũa hỡnh ủoài nuựi thaỏp laứ chuỷ yeỏu

* Sông ngòi:

+ Coự 2 heọ thoỏng soõng lụựn: Soõng Hoàng vaứ soõng Thaựi Bỡnh, chaỷy theo hửụựng Tây Bắc -Đông Nam, soõng coự 2 muứa nửụực roừ reọt

4 Tài nguyên thiên nhiên:

* Taứi nguyeõn phong phuự, ủa daùng, nhieàu caỷnh ủeùp noồi tieỏng.

Laứ mieàn coự nhieàu taứi nguyeõn, nhieàu caỷnh ủeùp noồi tieỏng nhử vũnh Haù Long, hoà Ba Beồ

? Vì sao Miền bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có mùa đông lạnh nhất cả nớc?

+ Do ảnh hởng của vị trí địa lý:

Đây là vùng nằm ở nơi địa đầu phía Bắc nớc ta Phía Bắc, giáp Trung Quốc, về mùa đông có gió mùa mùa đông lạnh và khô, thổi từ áp cao Xi - bia qua lục địa Trung Quốc vào Đông Bắc

+ Do ảnh hởng của địa hình : Khu vực có 4 cánh cung núi ( Bắc Sơn;

Ngân Sơn; Đông Triều và Sông Gâm) có hớng mở rộng ở phía Bắc, quy tụ ởTam Đảo, đây là điều kiện thuận lợi cho gió mùa đông bắc luồn sâu vào miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ nớc ta làm cho vùng có mùa đông lạnh nhất cả nớc

II Miền tây bắc và bắc trung bộ 1.Vũ trớ vaứ phaùm vi laừnh thoồ.

2 ẹũa hỡnh cao nhaỏt Vieọt Nam.

- Laứ mieàn nuựi non truứng ủieọp, hieồm trụỷ chaùy theo hửụựng TB- ẹN, xen keừcaực cao nguyeõn ủaự voõi ủoà soọ

- ẹoàng baống nhoỷ heùp

3 Khớ haọu ủaởc bieọt do taực ủoọng cuỷa ủũa hỡnh.

+ Muứa ủoõng ủeỏn muoọn vaứ keỏt thuực sụựm, nhieọt ủoọ cao hụn mieàn Baộc vaứ ẹoõng Baộc Baộc Boọ

+ Muứa haù ủeỏn sụựm, aỷnh hửụỷng maùnh cuỷa gioự phụn Taõy Nam

+ Muứa mửa chuyeồn daàn sang thu ủoõng

4 Taứi nguyeõn phong phu,ự ủa daùng ủửụùc ủieàu tra khai thaực.

+ Goàm: Tieàm naờng veà thuyỷ ủieọn, du lũch, khoaựng saỷn, caực sinh vaọt quớ hieỏm nhửng ủang ụỷ daùng tieàm naờng chửa ủửụùc khai thaực nhieàu

5 Baỷo veọ moõi trửụứng vaứ phoứng choỏng thieõn tai.

- Baỷo veọ vaứ phaựt trieồn rửứng ủaàu nguoàn laứ nhieọm vuù then choỏt, tieỏp theo laứ baỷo veọ caực heọ sinh thaựi ven bieồn

- Chuỷ ủoọng phoứng choỏng thieõn tai

III Miền nam trung bộ và nam bộ 1.Vũ trớ vaứ phaùm vi laừnh thoồ.

- Tửứ 160B- 8034’B, keựo daứi tửứ ẹaứ Naỹng tụựi Caứ Mau.

Goàm duyeõn haỷi Nam Trung Boọ, Taõy Nguyeõn, ẹoõng Nam Boọ vaứ Taõy Nam Boọ

2 Moọt mieàn nhieọt ủụựi gioự muứa quanh naờm noựng, coự muứa khoõ saõu saộc.

a Nhieọt ủoọ TB naờm cao tửứ 21-> 250C, bieõn ủoọ nhieọt trong naờm nhoỷ

b Cheỏ ủoọ mửa trong mieàn khoõng ủoàng nhaỏt

3 Trửụứng Sụn Nam huứng vú vaứ ủoàng baống Nam Boọ roọng lụựn.

* Trửụứng Sụn Nam laứ khu vửùc nuựi, cao nguyeõn roọng lụựn hỡnh thaứnh treõn neàn coồ Kon Tum

* ẹoàng baống phuứ sa nam Boọ roọng nhaỏt caỷ nửụực

4 Taứi nguyeõn phong phuự vaứ taọp trung deó khai thaực.

a Khớ haọu vaứ ủaỏt ủai thuaọn lụùi

b Taứi nguyeõn rửứng raỏt phong phuự

c Taứi nguyeõn bieồn raỏt phong phuự vaứ coự giaự trũ to lụựn

* mộtvài thông tin về

" hiệp hội các nớc đông nam á"

(asean )

? Trình bày hiểu biết của em về " Hiệp hội các nớc Đông Nam á (

asean ) ? ( Năm thành lập? Gồm bao nhiêu nớc? Mục tiêu & nguyên tắc hoạt động của hội ? )?

* asean thành lập ngày 08/08/1967, gồm 5 thành viên : Thái Lan,

Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po, Phi-líp-pin, In-đô-nê-xi-a Đến 1984, có Bru-nây tham gia

=> Việt Nam, gia nhập tổ chức này năm 1995, tiếp sau đó có các nớc Lào, My-an-ma và Cam-pu-chia lần lợt tham gia Đến 1999, asean có tất cả 10

thành viên ( Nh trên )

* Mục tiêu : Do nhiều nguyên nhân, nên mục tiêu hoạt động của hội thay

đổi theo thời gian Mục tiêuban đầu ( 1967 ) là liên kết về quân sự là

chính (Nhằm hạn chế a/h của xu thế XD.XHCN trong khu vực).

=> Đến 1998, mục tiêu của hiệp hội là: Đoàn kết hợp tác vì 1 asean

hoà bình, ổn định và phát triển đồng đều.

* Nguyên tắc HĐ: Tự nguyện, tôn trọng chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của

nhau và hợp tác toàn diện

Bài tập áp dụng :

1 Bài tập 1 :

Dựa vào các kiến thức đã học ở trên, em hãy chứng minh các đặc

điểm khí hậu V Nam mang tính chất khí hậu của đới nóng? Hãy giải thích vì sao ?

Trả lời :

2.1 Các đặc điểm khí hậu Việt Nam thể hiện tính chất khí hậu đới nóng :

.*Về nhiệt độ :

- Hàng năm, nớc ta nhận đợc 1 lợng nhiệt của mặt trời rất lớn :

+ Nhiệt độ trung bình của cả nớc là : > 210C

+ Lợng ma trung bình năm lớn khoảng từ 1500 => 2000 mm/năm; có nơi > 3000 mm/năm Độ ẩm lớn > 80%

+ Gió : Có 2 mùa khí hậu phù hợp với 2 mùa gió :

* Gió mùa Đông Bắc, trùng với hớng gió Tín Phong ở Bắc bán

cầu, nên có cờng độ mạnh, hoạt động từ T.11 => T.3 Có đặc điểm lạnh & khô từng đợt

* Gió mùa Tây Nam, trùng với hớng gió Tín Phong ở Nam bán

cầu, vợt qua xích đạo, hoạt động chủ yếu từ T.4 => T.10; có đặc điểm chính

+ Hàng năm, nớc ta có góc chiếu của a/s mặt trời lúc giữa tra tơng đối lớn

& thời gian chiếu sáng quanh năm nhiều, nên có nhiệt độ cao

+ Có lợng ma & độ ẩm lớn : Vì có nhiệt độ cao quanh năm nên lợng hơi

n-ớc bốc lên nhiều => Khả năng ngng tụ hơi nn-ớc tạo thành mây và tạo thành ma cũng lớn

+ Nớc ta nằm trong khu vực ĐNA, đây là nơi có các loại gió mùa hoạt

động

Tuy nhiên , so với các nớc khác trong vành đai nhiệt đới thì không ở

đâu lại có 1 mùa đông gía rét và lơng ma, độ ẩm lớn nh ở nớc ta Vì nớc tachịu tác động mạnh mẽ của gió mùa Đông Bắc nhất là miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ Ngoài ra, nớc ta ba mặt giáp biển Đông, nên có thêm 1 lợng

ma ẩm lớn, do gió thổi từ biển vào mang theo nhiều hơi nớc

3 Bài tập 3 Nhận biết đới khí hậu qua các số liệu sau :

a Một địa phơng có các chỉ số về nhiệt độ và lợng ma nh sau :

* Về nhiệt độ : + T0tb tháng thấp nhất vào tháng 2 là 15,60C

+ TOtb tháng cao nhất vào tháng 7 là 29,30C

Qua các chỉ số trên, em sẽ xếp địa phơng trên vào đới khí hậu nào?

Cho biết đặc điểm cơ bản của đới khí hậu đó ?

Trả lời :

* Qua các chỉ số về nhiệt độ & lợng ma nh trên, ta có thể xếp địa phơng trên thuộc đới khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa ở BBC, có chịu a/h mạnh mẽ của gió mùa Đông Bắc Vì dựa vào các biểu hiện sau :

+ T0 tbn cao : 230C Nhiệt độ tháng cao nhất trong mùa hè là T.7 lên tới

290C; nhng tháng có T0 thấp nhất trong mùa đông là T.2 chỉ có khoảng

150C do a/h của gió mùa Đông Bắc

+ Lợng ma trung bình năm tơng đối lớn : 1919 mm/năm, chia thành 2 mùa :

- Mùa ma nhiều vào Hè thu, từ T.5 => T.11, tổng lợng ma tới 1782,9

mm/năm Vì có nhiệt độ cao => lợng bốc hơi lớn => hơi nớc dễ ngng tụ thành mây => Ma

- ít ma vào Đông xuân, từ T.12 => T.4, với tổng lợng ma là : 136,1 mm

4 Bài tập 4

Một địa phơng có các chỉ số về T 0 & lợng ma nh sau :

a Về nhiệt độ : + Nhiệt độ tháng thấp nhất là T.12 với T0 là : 25,60C + Nhiệt cao .T.4 vơi T0 là 290C

Qua các chỉ số trên, hãy xắp xếp địa phơng trên vào đới khí hậu

nào? Giải thích vì sao ?

Trả lời : Qua các chỉ số trên, ta có thể xếp địa phơng này vào đới nóng ( Cận xích đạo gió mùa ẩm BBC ) Vì có các biểu hiện sau :

+ T0 tbn cao : 260C T0 tháng cao nhất là T.4 khoảng 290C T0 tháng thấp nhất là T.12 khoảng 250 C Biên độ nhiệt rất ít khoảng > 30 C

+ Lợng ma tbn lớn : 1979 mm/năm , chia ra 2 mùa rõ rệt :

A 20 0 C

* Lớn I / là

26 0 C, vào T.3;10.

*Nhỏ I / 15 0 C, vào T.7.

=>BĐN.11 0 C

1244mm *Mùa ma :T.11=> T.4

(Năm sau).

*Mùa khô : T.5 => T.10.

*Kiểu khí

hậu NĐ.

=> ở Nam bán cầu

* T 11,12,1 không ma.

* KH

Nhiệt đới

*Bắc bán cầu

C 25 0 C

*Lớn nhất là

28 0 C; vào T.3,4

*Nhỏ nhất là

23 0 C; vào T.6,7.

=> BĐN: 5 0 C

2592mm

*Mùa ma từ

T.9 =>T.5 năm sau.

*Mùa khô từ T.6 => T.8

*KH Cận

XĐ ẩm.

*Nam bán cầu.

*Mùa khô từ T.10 => T.3 năm sau.

*Cận NĐ khô

*Nam bán cầu

VII Câu 7

Xác định các biểu đồ khí hậu A,B,C với các đặc điểm sau sẽ thuộc kiểu

khí hậu nào? Căn cứ vào đâu để xác định?

=> NĐ dao động lớn, mùa đông lạnh, mùa hè nóng.

+ (7 0 C) + ( 20 0 C) + ( 13 0 C)

=> Mùa đông ấm, mùa hè nóng

+ (5 0 C) + ( 17 0 C) + ( 12 0 C)

=> Mùa đông ấm, mùa hè mát.

+ Không có

=> NX : L ma khoảng 400mm/n,

ma nhiều vào mùa hạ

+ T.9 => T.1 năm sau

+ T.2 => T.8

+ Không có.

=> NX: L ma khoảng 600mm/n,

ma nhiều hơn vào Thu đông, có thời

kỳ khô hạn.

+ T.8 => T.5 năm sau.

+ T.6 => T.7

+ Không có.

=> NX: L.ma khoảng> 1000 mm/n;, tập trung vào mùa Thu

* Nêu nhận xét về sự diễn biến của nhiệt độ trung bình và lợng ma các

tháng của địa phơng trên theo nội dung sau:

A Về nhiệt độ:

1 Nhiệt độ tháng thấp nhất bao nhiêu độ? ( 150C) Tháng mấy? ( T.2)

2 Nhiệt cao ? ( 29,3 0C).Tháng mấy? ( T.7).

3 Biên độ nhiệt là bao nhiêu? ( 13,7 0 C)- Chênh lệch nhiệt độ giữa tháng

cao nhất ( T.7) và tháng thấp nhất ( T.1) là biên độ nhiệt

4 Nhiệt độ trung bình năm là bao nhiêu? ( 23 0C)

5 Những tháng có t 0 thấp hơn t 0 trung bình năm là những tháng nào?

( T.1,2,3,4,11và tháng 12)

6 Những tháng có nhiệt độ cao hơn nhiệt dộ trung bình năm là những

tháng nào?( Các tháng: 5,6,7,8,9,10 )

B Về lợng ma:

1.Lợng ma thấp nhất là bao nhiêu mm? ( 10 mm) Tháng mấy? ( T.12)

2 Lợng ma cao nhất là bao nhiêu? ( 404mm) Tháng mấy? ( T.8)

3 Lợng ma trung bình năm là bao nhiêu? ( 1919 mm)

4 Lợng ma trung bình tháng 1 là bao nhiêu? ( 159,9 mm).

Trả lời: Tóm lại, địa phơng trên ma nhiều vào mùa hè - thu và ít ma

Vào mùa Đông - xuân

Qua đó, ta có thể nói rằng: Địa phơng trên thuộc kiểu khí hậu nhiệt đới

gió mùa ẩm ở Bắc bán cầu

a) Vẽ biểu đồ thể hiện chế độ nhiệt và ma ở Tp HCM?

b) Nhận xét và giải thích về chế độ nhiệt và ma của vùng?

* Trả lời:

1 Vẽ biểu đồ: ( Hình cột kết hợp với đờng)

2 Nhận xét và giải thích:

a) Nhận xét :

+ Chế độ nhiệt : Nóng quanh năm, không có tháng nào nhiệt độ dới 250C

+ Chế độ ma: Có 1 mùa ma và 1 mùa khô rõ rệt, tháng ma nhiều nhất là

tháng 9 ( 327 mm ) Mùa ma tg tháng 5 -> T.11; tháng ma ít nhất là tháng 2

khoảng 4 mm Mùa khô từ T 12 -> T.4 năm sau

=> Giải thích: Vì :

Tp HCM ở gần xích đạo (10047/B ), nên có khí hậu nhiệt đới cận xích đạo

nên nhiệt độ cao và nóng đều quanh năm

+ Chế độ ma theo mùa, vì a/h của gió mùa mùa hạ từ T.5 -> T.11, do trực

tiếp đón các khối khí đại dơng ấm, ẩm ( Gió Tây Nam) đem lại

+ Mùa khô: từ T.12 đến T.4, chủ yếu chịu ảnh hớng của gió Tín Phong Bắc

Bán Cầu đến

*Bài tập áp dụng:

I Bài tập 1

? Nghiên cứu và sử dụng bảng số liệu về khí hậu trang 110 SGK Địa lí

* Lu ý, hai yếu tố nhiệt độ và lợng ma đều thể hiện trên cùng 1 hệ trục toạ

độ.Trong đó, hai trục dọc thể hiện độ c và lợng ma( mm); trục ngang, thể hiện 12 tháng/ năm

2 Phân tích các biểu đồ đã vẽ theo 1 số yêu cầu sau:

a3 Thành phố Hồ Chí Minh: là nơi có nhiệt độ dao động trung bình giữa

các tháng ít nhất, nên hầu nh nóng quanh năm Tháng có nhiệt độ cao nhất

là T 4( 28,90C), tháng thấp nhất là tháng 12( 25,70C), biên độ nhiệt ít

b2 Huế : Là nơi có mùa ma khác các địa phơng trên Cụ thể, mùa ma thể

hiện từ tháng 8 đén hết tháng 1,tháng ma nhiều nhất là tháng 11 Sở dĩ , Huế ma nhiều từ cuối thu đầu đông vì a/h của gió mậu dịch Bắc bán cầu trùng hớng với gió mùa đông bắc nên càng mạnh Khi qua biển Đông, các loại gió trên thu nhiều hơi nớc, gặp vùng núi cao sau lng Huế(Dãy Ngọc Linh), nên trút ma nhiều ở Huế- Ma do dải họi tụ nhiệt đới

b3 Thành phố Hồ Chí Minh, là nơi có lợng ma trung bình tháng thấp

nhất Dó là các tháng : Tháng 12( 48,3 mm); T 1 ( 13,8 mm); T.2( 4,1mm)T3 ( 10,5 mm); T.4( 50,4 mm) Tức là ở đây có 1 mùa ma và 1 mùa khô rõ rệt, do a/h của khí hậu cận xích đạo

? Qua biểu đồ đã vẽ và kết quả phần nhận xét, em hãy rút ra những đặc

điểm chung về chế độ nhiệt và chế độ ma của từng địa phơng?

* Nhận xét:

1 Hà Nội:

1a Chế độ nhiệt, nhiệt độ thay đổi theo mùa, có biên độ nhiệt dao động lớn nhất cả nớc Thán nóng nhất là tháng 7 với nhiệt độ là 28,90C;

tháng lạnh nhất là tháng 1là 16,40C Suy ra, biên độ nhiệt là 12,50C

1b Chế độ ma: ma theo mùa, mùa nóng ma nhiều, mùa lạnh ma ít

Hà Nội, thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm có mùa đông lạnh nhất cả nớc

2 Huế:

2a Chế độ nhiệt, nhiệt độ thay đổi theo mùa nhng có biên độ nhiẹt không lớn : Tháng nhiệt độ cao nhất là T6 và T7 với khoảng 29,30C

Tháng nhiệt độ thấp nhất là T1: khoảng 20,00C Biên độ nhiệt là 9,30C 2b Chế độ ma: Có ma theo mùa nhng ma chậm hơn các địa phơng khác trong cả nớc.Ma nhiều vào mùa thu đông

Suy ra, Huế thuợc vùng khí hậu có mùa đông lạnh vừa ( ít lạnh)

3 Thành phố Hồ Chí Minh :

3a Chế độ nhiệt: Là nơi có nhiệt độ cao quanh năm, biên độ nhiệt nhỏ Tháng cao nhất là tháng 4 với nhiệt độ khoảng 28,90C Tháng thấp nhất là tháng 12 khoảng 25,70C Biên độ nhiệt khoảng 3,20C

3b Chế độ ma : Ma nhiều vào mùa nóng (mùa hạ ), tháng ma nhiều từ T.5 đến T.11( Hè thu)

? Qua át lat ĐL VN và những kiến thức đã học, hãy nêu nhận xét về chế độ ma ở 3 trạm khí hậu là Hà Nội; Huế và Tp HCM? Giải thích nguyên nhân?

* Nét giống nhau của 3 trạm khí hậu trên về chế độ ma là:

+ Đều có lợng ma lớn trong năm Cụ thể: Hà Nội = 1700 mm/năm;

=> Huế, mùa ma nhiều từ T.9 => T.1; ma ít từ T.2 => T.8

=> Tp HCM, mùa ma nhiều từ T.5 => T.11; mùa khô từ T.12 => T.4 năm sau

Và đó cũng là biểu hiện của của kiểu KH mang tính chất nhiệt đới gió mùa

+ Huế, ma nhiều vao Thu đông ( T.9 => T.1, lợng ma chiếm 85% cả năm),

ít ma vào Xuân hè ( T.2 => T.8, lợng ma chiếm 15% cả năm)

3 Tháng ma nhiều nhất trong mùa ma nhiều :

a Hà Nội va Tp HCM có lợng ma ít hơn Huế và tập trung vào Hè thu: Vì

đợc đón gió mùa mùa hạ từ biển thổi vào mang theo nhiều hơi nớc nên có

ma lớn; ít ma vào Đông xuân vì lúc này có gió mùa Đông bắc qua lục địa Bắc á thổi vào làm cho thời tiết khô hanh ( Mùa khô)

Riêng Tp HCM có mùa khô rõ rệt hơn Hà Nội vì khí hậu mang tính chất cận xích đạo

b Huế, có lợng ma lớn hơn cả và mùa ma chậm hơn (Vào Thu đông) Vì

mùa hè, chịu a/h sâu sắc của gió Tây Nam - Rất khô và nóng- nên mặc dù ở

đây có gió từ biển thổi vào mang theo nhiều hơi nớc cũng không thể gây

m-a Gió mùa Đông bắc qua biển mang theo nhiều hơi nớc gặp dãy Bạch Mã chặn lại nên có ma lớn cộng với lợng ma lớn do dải hội tụ Nội chí tuyến

đem lại làm lợng ma ở Huế càng lớn

4.Câu hỏi 4

? Dựa vào những kiến thức đã học và vốn hiểu biết của bản

thân, em hãy giải thích hiện tợng ma ở vùng Đông Bắc Bắc Bộ : Móng Cái và Hà Giang có lợng ma lớn > 2500 mm/n và Hà Giang có lợng ma ít hơn khoảng 1500 mm/n Vì sao nh vậy?

Trả lời :

4.1 Giống nhau :

+ Cả 3 địa điểm trên đều ít ma vào mùa Đông xuân, vì đây là thời kỳ các khu vực chịu a/h sâu sắc của gió mùa Đông bắc mang theo K2 lạnh và khô từ luc địa Bắc á tràn sang

+ ở các địa phơng trên đều ma nhiều vào Hè - thu ( Từ T.5 => T.10 ); vì

đây là thời kỳ có nhiệt độ cao nên khả năng bốc hơi nớc lớn, hơi nớc dễ có

điều kiện để ngng tụ tạo thành mây, tạo ra ma lớn

Vào hè- thu, vùng này đợc gió mùa Đông Nam thổi từ biển vào, mang theo nhiều hơi nớc nên có ma nhiều, nhng do a/h của địa hình các địa ph-

ơng trong vùng có lợng ma nhiều, ít khác nhau

+ Lạng Sơn, tuy cách biển không xa lắm nhng nó nằm ở bên trong cánh

cung Đông Triều Vì vậy, gió mùa mùa hạ đem theo hơi nớc từ biển thổi vào đã bị cánh cung Đông Triều chặn lại, gây ma nhiều ở Móng Cái Khi v-

ợt qua cánh cung Đông Triều vào Lạng Sơn, lợng hơi nớc đã bớt đi nên Lạng Sơn có ma ít hơn ở Móng Cái, nhng vẫn đạt khoảng 1500 mm/n, do cánh cung Đông Triêù có địa hình không cao lắm

+Hà Giang, tuy xa biển nhất nhng do gió mùa mùa hạ từ biển thổi dọc

thung lũng sông Gâm và sông Lô đem theo nhiều hơi nớc, gặp địa hình cao của cao nguyên Đồng Văn chặn lại nên đổ ma nhiều ở Hà Giang

5 Câu hỏi 5

Qua át lát Địa lý Việt Nam và những kiến thức đã học, em hãy giải

thióch tại sao: Mùa ma lại chậm dần từ Tây Bắc xuống Bắc Trung Bộ?

1 Lai Châu :

- Mùa ma từ T.4 => T.10 Tháng ma cao nhất là T.7 khoảng 480 mm; ma ít

từ T.11 => T.3 năm sau; do có nhiệt độ cao, khả năng bốc hơi của nớc lớn nên dễ ngng tụ thành mây, tạo thành ma Ma

nhiều tập trung chủ yếu vào Hè thu, do gió mùa Đông Nam từ biển thổi dọcthung lũng sông Đà vào mang theo nhiều hơi nớc, gặp dãy núi cao trên biêngiới Việt- Trung ở phía sau chặn lại gây ma nhiều

Còn mùa Đông xuân ít ma vì chịu a/h của gió mùa Đông bắc từ Xi- bia thổi qua lục địa Bắc á nên có thời tiết lạnh và khô

có điều kiện ngng tụ tạo ra ma nhiều ở Vinh kết hợp với lợng ma do dải hội

tụ nội chí tuyến đem lại

Vào cuối thu sang đông, khi gió phơn Tây Nam suy yếu, lúc này gió mùa

Đông bắc qua biển mang theo nhiều hơi nớc gặp dãy Bạch Mã ở sau Huế chặn lại tạo nên ma nhiều, ccộng với lợng ma lớn do dải hội tụ nội chí tuyến đem lại nên lợng ma càng lớn

Qua phân tích trên ta thấy :

Lai Châu, đại diện cho miền Tây Bắc có mùa ma sớm nhất ( Từ T.4) Vinh và Huế đại diện cho BTB có mùa ma chậm hơn Lai Châu ( Từ T.8) ;riêng Huế muộn hơn cả Vinh ( Từ T.9)

=> Kết luận :

Mùa ma chậm dần từ Tây Bắc đến BTB

6 Câu hỏi 6

?Qua át lát ĐL VN và những kiến thức đã học, em hãy giải thích : Tại

sao cùng ở ven biển, lại ở gần nhau nhng Huế có lợng ma nhiều hơn so với ở Đà Nẵng ?

* Quan sát 2 biểu đồ khí hậu Huế và Đà Nẵng ở biểu đồ trang 5 át lát

ĐL.VN, ta nhận thấy : Tuy cùng ở ven biển lại ở gần nhau nhng :

+ Huế , ở phía trớc dãy núi Bạch Mã, còn Đà Nẵng lại ở phía sau dãy Bạch Mã Mùa hè, cả 2 khu vực cùng chịu a/h của gió nóng Tây Nam, không thể

có ma Sang thu đông, khi gió nóng Tây Nam suy yếu, gió mùa Đông Bắc qua biển mang theo nhiều hơi nớc thổi vào gặp dãy Bạch Mã chắn ngang nên đổ ma nhiều ở Huế ; còn Đà Nẵng vì ở sau dãy Bạch Mã, khi gió vợt qua dãy Bạch Mã vào Đà Nẵng, lợng hơi nớc đã giảm, nên ma ở Đà Nẵng íthơn ở Huế

7 Câu 7

? Dựa vào át lát ĐL VN và những kiến thức đã học, em hãy chứng

minh rằng:

a Khí hậu VN mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa?

b Cho biết sự khác nhau căn bản về chế độ nhiệt của 3 trạm khí hậu Hà Nội ; Huế và Tp HCM? Giải thích vì sao có sự khác biệt đó?

Trả lời:

a Khí hậu VN mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa, cụ thể là :

a1 Tính chất nhiệt đới :

+ Nhiệt độ : Về cơ bản, nớc ta nhận đợc lợng nhiệt của mặt trời lớn Nhiệt

độ trung bình cả nớc khoảng > 200C

Vì nớc ta nằm trong các vĩ độ từ 8030/B đến 23022/B ( Trong vành đai nhiệt

đới của Bắc bán cầu)

=> Do a/h của gió mùa Đông Bắc, nên về mùa đông có t0trung bình thấp hơn nhiều so với các nớc cùng vĩ độ

a3 Tính chất gió mùa :

Có 2 mùa khí hậu phù hợp với 2 mùa gió:

- Gió mùa Đông Bắc hoạt động từ T.11 đến T.3 năm sau, có đặc điểm lạnh và khô

- Gió mùa Tây Nam hoạt động từ T.4 => T.10, có đặc điểm nóng ẩm

m-a nhiều

a4 Tính chất phân hoá :

+ Theo thời gian : Giữa các mùa trong năm; giữa năm này với năm khác

+ Theo không gian : Từ Bắc vào Nam từ Đông sang Tây; từ thấp lên cao

b.Sự khác nhau căn bản về chế độ nhiệt của 3 trạm KH : Hà Nội; Huế

và Tp HCM?

* b1 Hà Nội :

+ Nhiệt độ trung bình năm khoảng 230C ( Thấp nhất) Biên độ nhiệt lớn

120C Có 4 tháng có nhiệt độ < 200C ( T.12;1;2 và T.3), do chịu a/h sâu sắc của gió mùa Đông Bắc

* b.2 Huế : + Nhiệt độ trung bình năm khoảng 250C Biên độ nhiệt nhỏ khoảng 90C, có 1 tháng T0= 200C ( T.1) Các tháng 11,12,2,3 nhiệt độ <

250C, do ít chịu a/h của gió mùa Đông Bắc

* b.3 Tp HCM :

+ Nhiệt độ TBN cao nhất khoảng 26,90C Biên độ nhiệt khoảng 3,70C Nhiệt độ các tháng đều > 250C, do nằm gần đờng xích đạo; không chịu a/h của gió mùa Đông Bắc Đờng biểu diễn nhiệt độ có 2 cực đại,2 cực tiểu; do khoảng thời gian 2 lần mặt trời lên thiên đỉnh cách xa nhau hơn ở Huế và

Hà Nội

Câu hỏi:

? Tại sao, ở Sa Pa và Đà Lạt dù ở cùng độ cao 1500 m so với mực nớc biển, nhng cảnh sắc ở 2 nơi không giống nhau?( Sa pa cao khoảng 1581 m).

* Vì :

1 ở Sa pa, cảnh sắc thiên nhiên luôn ngập chìm trong mây Càng

lên cao nhiệt độ càng thấp

+ Rừng mang tính chất cạn nhiệt , ít dây leo, tầm gửi, còn nhiều cây họ

dẻ, dổi , de, họ hạnh đào

+ Đất thuộc loại đất phe ra lít có mùn trên núi Môi trờng

+ Thực vật nhiệt đới ít Ví dụ: Chuối, mít, dứa nhng không năng xuất trong lúc đó, các loai nh lê, mận , táo mọc nh rừng

Nhiều cây gỗ lớn có nguồn gốc xuất xứ từ xứ lạnh: cây óc chó , cây long não

2 Đà Lạt:

+ Khí hậu mát mẻ quanh năm Nhiệt độ tháng cao nhất là 18,8 độ c ( T 5) ;thấp nhất là T.12 khoảng 16,2 độ c Lợng ma lớn khoảng 1820 mm/ năm + Toàn cảnh Đà Lạt là những rừng thông cùng hồ và những thác nớc đổ tạo

ra những cảnh sắc vô cùng thơ mộng

* Nguyên nhân:

Cả 2 vùng Sa Pa và Đà Lạt mặc dù cùng nằm trong vành đai nhiệt đới nóng

ẩm, nhng cả 2 vùng đều có khí hậu mát mẻ quanh năm Vì `2 nơi có địa hình cao

Sa Pa có nhièu mây, mùa đông có tuyết rơi, nớc đóng băng trên bề mặt khíhậu ngoài sự phan hoá theo độ cao, nơi đây còn chịu ảnh hởng của gió mùa

đông Bắc thổi từ cao áp Xi- bia tràn về trong mùa đông, nên nhiệt độ giảm mạnh

Đà Lạt ở cao nguyên Lâm Viên- Thuộc vùng cực Nam Trung Bộ , gần với xích đạo, nên khí hậu chỉ chịu a/h của sự phân hoá theo độ cao khiến nhiệt

độ của Đà Lạt giảm ít hơn so với Sa Pa

ở Đà Lạt không có cảnh mây mù, không có tuyết rơi nh Sa Pa

1 Nhiệt độ phân hoá theo vùng:

Khí hậu nớc ta có sự phân hoá theo vĩ độ, nhiệt độ tăng dần từ Bắc vào Nam, vì càng vào Nam càng gần xích đạo

2 Nhiệt độ phân hoá theo mùa:

- Hà Nội có 4 tháng( T12, 1, 2, 3) có nhiệt độ TB < 20 độ c

- Huế có 4 tháng ( T.12, 1, 2, 3) có nhiệt độ TB < 20 độ c

Điều đó chứng tỏ : Khí hậu nớc ta có sự phân hoá theo mùa Cụ thể :

Từ Huế trở ra Hà Nội có khí hậu nhiệt đới, có 1 mùa đông lạnh

Từ Huế trở vào Nam thuộc khí hậu nhiệt đới có 1 mùa đông ấm

3 Nhiệt độ phân hoá theo vùng: Cụ thể:

+ Vùng Bắc và Đông bắc bắc bộ có khí hậu nhiệt đới ẩm với 1 mùa đông lạnh

+ Vùng Tây bắc và Bắc trung bộ có khí hậu nhiệt đới và 1 mùa đông lạnh vừa

+ Vùng Nam trung bộ có khí hậu nhiệt đới với 1 mùa đông ấm

+Vùng Nam bộ có khí hậu nhiẹt đới , nóng quanh năm

4 Nhiệt độ phân hoá theo độ cao :

4.1 ở miền Bắc, ta xét biểu đồ khí hậu của Lạng Sơn và Lào Cai thuộc vùng

Đông bắc và Tây bắc có cùng vĩ độ ngang nhau

- Nhiệt độ trung bình của cả 2 nơi đều khoảng > 20 độ c trở lên Cụ thể :

a Lạng Sơn :

+ Tháng có nhiệt độ cao nhất là tháng 7 khoảng 27 độ c