Pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam Luận án TS. Luật

cứu đ-ợc rút ra trong luận án giúp cho Chính phủ, các nhà làm luật, các cơ quan quản lý, ng-ời sử dụng lao động và mọi ng-ời lao động nhận thức đ-ợc đầy đủ hơn về tầm quan trọng của ATLĐ

đại học quốc gia hà nội

đại học quốc gia hà nội

Lời cảm ơn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến các thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã hết lòng giúp đỡ tôi trong quá trình viết luận án

Đặc biệt xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô đã nhiệt tình h-ớng dẫn tôi trong quá trình thực hiện luận án này./

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Các

số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực Những công trình nghiên cứu của các tác giả khác nếu đ-ợc sử dụng trong luận án đều có chú thích nguồn sử dụng./

Tác giả

Trần Trọng Đào

Bảng ký hiệu viết tắt

ATLĐ : An toàn lao động

AT-VSLĐ : An toàn lao động, vệ sinh lao động BHLĐ : Bảo hộ lao động

BLLĐ : Bộ luật lao động

DNNQD : Doanh nghiệp ngoài quốc doanh

ĐKLĐ : Điều kiện lao động

NSDLĐ : Ng-ời sử dụng lao động

MụC LụC

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Bảng ký hiệu viết tắt

mở đầu 1

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TèNH HèNH NGHIấN CỨU PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN LAO ĐỘNG 8

1.1 Tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam 8

1.2 Tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động trờn thế giới 12

1.3 Những điểm mới của luận ỏn 21

Kết luận chương 1 23

Ch-ơng 2: CƠ Sở Lý LUậN Về An toàn LAO ĐộNG Và PHáP LUậT Về AN TOàN LAO Động 25

2.1 Cơ sở lý luận về an toàn lao động 25

2.1.1 Một số khái niệm về an toàn lao động 25

2.1.1.1 Bảo hộ lao động 25

2.1.1.2 An toàn lao động 26

2.1.1.3 Vệ sinh lao động 27

2.1.1.4 Điều kiện lao động 28

2.1.1.5 Kỹ thuật an toàn 29

2.1.2 Mục đích, ý nghĩa của an toàn lao động 30

2.1.3 Tính chất của việc bảo đảm an toàn lao động 34

2.1.4 Sự cần thiết phải bảo đảm an toàn lao động 36

2.1.4.1 Lao động là tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của xã hội 36

2.1.4.2 An toàn lao động có liên quan mật thiết với sản xuất và trực tiếp phục vụ cho sản xuất 37

2.1.4.3 Bảo đảm an toàn lao động là yêu cầu tất yếu trong sản xuất kinh doanh 38

2.1.4.4 An toàn lao động cũn là yếu tố phản ỏnh giỏ trị nhõn văn là bảo vệ quyền cơ bản của con người 41

2.2 Cơ sở lý luận của pháp luật về an toàn lao động 40

2.2.1 Sự cần thiết phải điều chỉnh an toàn lao động bằng pháp luật 40

2.2.2 Khái niệm và đặc điểm của pháp luật về an toàn lao động 46

2.2.2.1 Khái niệm pháp luật về an toàn lao động 46

2.2.2.2 Đặc điểm của pháp luật về an toàn lao động 47

2.2.3 Những nguyên tắc cơ bản của pháp luật về an toàn lao động 50

2.2.3.1 Nguyên tắc Nhà n-ớc thống nhất quản lý về an toàn lao động 50

2.2.3.2 Nguyên tắc đảm bảo an toàn lao động cho mọi đối t-ợng tham gia quan hệ lao động 51

2.2.3.3 Nguyên tắc thực hiện an toàn lao động là nghĩa vụ bắt buộc đối với các bên trong quan hệ lao động 52

2.2.3.4 Nguyên tắc đề cao và đảm bảo quyền, trách nhiệm của tổ chức Công đoàn trong lĩnh vực an toàn lao động 54

2.2.4 Nội dung của pháp luật về an toàn lao động 54

2.2.5 Điều chỉnh pháp luật về an toàn lao động 57

2.2.5.1 Các quy định về quản lý nhà n-ớc đối với an toàn lao động 57

2.2.5.2 Quy định của pháp luật về xác lập các tiêu chuẩn, quy chuẩn an toàn lao động 59

2.2.5.3 Các quy định về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể 60

2.2.5.4 Quy định của pháp luật về khen th-ởng, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo và giải quyết tranh chấp về an toàn lao động 62

2.2.6 Vai trò của pháp luật về an toàn lao động 64

Kết luận ch-ơng 2 67

Ch-ơng 3: Thực Trạng Pháp Luật Về AN TOàN LAO ĐộNG

ở Việt Nam 69

3.1 Hiện trạng các quy định của pháp luật hiện hành về an toàn lao động 69

3.1.1 Các quy định quản lý nhà n-ớc của pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam 69

3.1.1.1 Trách nhiệm của các cơ quan Nhà n-ớc 69

3.1.1.2 Trách nhiệm của Tổ chức Công đoàn - Tổ chức chính trị - Xã hội 71

3.1.1.3 Cơ chế phối hợp và hợp tác giữa các cơ quan liên quan 73

3.1.1.4 Các quy định về thanh tra an toàn lao động 76

3.1.2 Các quy định về việc xác lập tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật an toàn,

quy phạm an toàn 80

3.1.3 Các quy định về các biện pháp đảm bảo an toàn lao động và biện pháp phòng ngừa 82

3.1.4 Các quy định về tai nạn lao động 86

3.1.4.1 Quan niệm về tai nạn lao động 87

3.1.4.2 Điều tra tai nạn lao động và thống kê báo cáo định kỳ về tai nạn lao động 89

3.1.4.3 Bồi th-ờng tai nạn lao động 91

3.1.5 Quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong an toàn lao động 92

3.1.5.1 Quyền và nghĩa vụ của ng-ời sử dụng lao động 93

3.1.5.2 Quyền và nghĩa vụ của ng-ời lao động 94

3.1.6 Hành vi vi phạm pháp luật về an toàn lao động, các hình thức xử lý và giải quyết tranh chấp an toàn lao động 95

3.1.6.1 Hành vi vi phạm pháp luật về an toàn lao động 95

3.1.6.2 Hình thức xử lý vi phạm pháp luật về an toàn lao động 100

3.1.7 Giải quyết tranh chấp an toàn lao động 105

3.2 Thực hiện pháp luật về an toàn lao động 107

3.3 Đánh giá chung pháp luật hiện hành về an toàn lao động ở Việt Nam 119

3.3.1 Những mặt đạt được 119

3.3.2 Những hạn chế 121

Kết luận ch-ơng 3 123

Ch-ơng 4 : Ph-ơng h-ớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật

Về An toàn lao động ở VIệT NAM 125

4.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam 125

4.1.1 Những căn cứ của việc hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam 125

4.1.2 Hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động là yêu cầu cấp thiết hiện nay 128

4.2 Ph-ơng h-ớng hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động 140

4.2.1 Hoàn thiện phỏp luật về an toàn lao động trờn cơ sở đường lối, chủ

trương của Đảng và Nhà nước ta về an toàn lao động 1404.2.2 Hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động phải phù hợp với điều

kiện kinh tế - xã hội Việt Nam 1414.2.3 Hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động phải đảm bảo giải quyết

hài hòa mối quan hệ giữa luật chung và luật chuyên ngành 1434.2.4 Hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động phải đảm bảo mối quan hệ

gắn kết, biện chứng giữa nội dung pháp lý và tính chất kỹ thuật của

an toàn lao động 1444.2.5 Hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động phải đảm bảo tớnh tương

thớch và phự hợp với phỏp luật về an toàn lao động quốc tế 145

4.3 Các giải pháp cụ thể hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động 146

4.3.1 Xây dựng Luật chuyên ngành về an toàn lao động 1464.3.2 Sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về an toàn lao động 1484.3.3 Tổ thức thực hiện pháp luật về an toàn lao động 157

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất phát từ quan điểm coi con ng-ời là vốn quý nhất, Đảng và Nhà n-ớc ta rất quan tâm đến vấn đề an toàn lao động, Bảo hộ lao động Các quan

điểm cơ bản về chính sách Bảo hộ lao động đ-ợc thể hiện trong sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1992, Pháp lệnh Bảo hộ lao động năm 1991, Bộ luật Lao động năm 1994, đ-ợc sửa đổi, bổ sung năm 2002, 2006, 2007 và Bộ Luật Lao động năm 2012

Thật vậy, con ng-ời là vốn quý nhất của xã hội Ng-ời lao động vừa là

động lực vừa là mục tiêu của sự phát triển xã hội Ng-ời lao động là chủ thể của quá trình sản xuất, là yếu tố quyết định của nền kinh tế xã hội Vì vậy, việc bảo vệ sức khoẻ, tính mạng của ng-ời lao động là cần thiết, nó không chỉ

là yêu cầu rất quan trọng mà bao giờ cũng mang tính thời sự

Trong chiến tranh, nhân dân ta cùng một lúc làm hai nhiệm vụ chiến l-ợc là chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc, giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Đảng và Nhà n-ớc ta đã rất chú trọng, quan tâm tới người lao động Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Một công nhân bất kỳ nam hay nữ đều rất quý báu, chẳng những quý cho gia đình các cô, các chú mà còn quý cho Đảng, cho Chính phủ và nhân dân nữa” Người còn nói: “Chúng ta phải quý trọng con ng-ời, nhất là công nhân, vì công nhân là vốn quý nhất của xã hội Chúng ta cần phải hết sức bảo vệ không để xảy ra tai nạn lao động [69]

Ngày nay, n-ớc ta đang b-ớc vào thời kỳ đổi mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc, quy mô xây dựng và sản xuất ngày càng phát triển, sử dụng nhiều công nghệ mới, với máy móc vật t- đa dạng về chủng loại, nên các yếu tố có thể gây ra tai nạn lao động ng-ời lao động ngày càng gia tăng; việc bảo vệ và giữ gìn sức khỏe cho ng-ời lao động càng đ-ợc

Đảng và Nhà n-ớc coi trọng và quan tâm

Hệ thống chế độ chính sách, pháp luật quy định về Bảo hộ lao động hình thành và hoàn thiện dần cùng với quá trình xây dựng pháp luật ở n-ớc ta Năm 1991, Pháp lệnh Bảo hộ lao động đã đ-ợc Nhà n-ớc ban hành Bộ luật

Lao động đ-ợc Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 26/3/1994 Bộ Luật dành trọn ch-ơng IX từ điều 95 đến Điều 108 quy định về an toàn lao

động, vệ sinh lao động Tuy nhiên trên cơ chế chuyển đổi, nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, các chủ thể trong quan hệ lao động rất đa dạng, máy móc thiết bị vật t- hiện đại, phong phú nên nhiều lĩnh vực ch-a đ-ợc thể hiện trong

Bộ luật Lao động hoặc đã đ-ợc đề cập đến song ch-a sát với thực tế đời sống của ng-ời lao động Nhìn từ góc độ pháp lý, nhiều đối t-ợng trong quan hệ an toàn lao động ch-a đ-ợc điều chỉnh bởi pháp luật, nhiều quy định còn chung chung, ch-a cụ thể, gây nhiều khó khăn tranh cãi trong quá trình áp dụng

Điều này đòi hỏi các nhà khoa học cũng nh- các nhà làm luật phải tiếp tục nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về an toàn lao động

2 ý nghĩa khoa học của luận án

An toàn lao động vốn dĩ gắn liền với kỹ thuật, với lao động, với sản xuất và kinh doanh nên bản thân nó đã biểu hiện yếu tố khoa học, kỹ thuật Việc nghiên cứu ATLĐ không thể tách bạch, độc lập mà phải gắn ATLĐ với các yếu tố khác nh- ng-ời lao động, ng-ời sử dụng lao động, kỹ thuật, yếu tố sản xuất, kinh doanh và cả cơ chế quản lý chúng Pháp luật điều chỉnh các quan hệ ATLĐ cũng vậy, phải điều chỉnh tới tất cả các mối quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến quan hệ ATLĐ Nghiên cứu vấn đề này, tác giả

đã đi từ các khái niệm, tính chất, đặc điểm riêng có, ý nghĩa và vai trò của ATLĐ trong đời sống kinh tế xã hội

Do đặc điểm riêng có của ATLĐ là luôn gắn liền với sản xuất, kinh doanh, hễ có sản xuất, kinh doanh ắt có tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp xảy ra, mà sản xuất kinh doanh là mấu chốt của sự tồn tại, phát triển xã hội Vấn đề sản xuất kinh doanh luụn luụn tồn tại, phỏt triển và cú mặt ở mọi nơi, thuộc nhiều Bộ, ngành quản lý và ở đó tạo ra sản phẩm xã hội Chớnh vỡ thế pháp luật điều chỉnh cỏc quan hệ ATLĐ khi lao động cũng mang tớnh đặc thù, cũng ảnh h-ởng đến nhiều cơ quan, Bộ, ngành ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Việc pháp luật về ATLĐ ảnh h-ởng sâu rộng đến đời sống xã hội, ảnh

h-ởng trực tiếp tới sức khoẻ, tính mạng của ng-ời lao động cho nên phỏp luật

về ATLĐ rất quan trọng, cần phải được hoàn thiện để điều chỉnh kịp thời các quan hệ ATLĐ mà điều này trong những năm qua ở Việt Nam chưa làm được Tuy nhiờn, do điều kiện nền kinh tế của n-ớc ta còn nghèo, lạc hậu nên pháp luật về ATLĐ của n-ớc ta ch-a hoàn thiện cũng là điều dễ hiểu Trong giai đoạn

đầu của nền kinh tế thị tr-ờng nh- ở n-ớc ta hiện nay, việc hoàn thiện pháp luật

về ATLĐ đòi hỏi sự quan tâm không chỉ của một số nhà khoa học, nhà nghiên cứu, một số cơ quan hay Chính phủ mà đòi hỏi cả một hệ thống cơ chế thích hợp, của mọi ngành, mọi cấp và của mọi ng-ời lao động

Trong luận án này, tác giả nêu bật vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết cho hoàn thiện pháp luật về ATLĐ; ph-ơng h-ớng và các giải pháp hoàn thiện Về ph-ơng h-ớng, tác giả đề xuất h-ớng hoàn thiện pháp luật về ATLĐ

ở n-ớc ta tr-ớc hết phải lấy quan điểm của Đảng, Bác Hồ, của Nhà n-ớc về ATLĐ làm định h-ớng cho việc hoàn thiện pháp luật về ATLĐ, đồng thời việc hoàn thiện phải phù hợp với nền kinh tế của n-ớc ta là nền kinh tế thị tr-ờng theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa, cũng đồng thời phù hợp với các quy định về ATLĐ của các n-ớc trên thế giới Mặt khác h-ớng hoàn thiện pháp luật về ATLĐ còn phải đảm bảo tính hài hoà giữa luật chung và luật chuyên ngành

Về giải pháp cụ thể thì tác giả đề xuất 03 giải pháp: giải pháp thứ nhất là xây dựng luật chuyên ngành về an toàn, vệ sinh lao động một cách độc lập; giải pháp thứ hai là trong khi chưa cú luật an toàn lao động, vệ sinh lao động thỡ cần thiết phải tiến hành sửa đổi, bổ sung các quy định về ATLĐ cho phù hợp; giải pháp thứ ba là cách thức tổ chức thực hiện phỏp luật về an toàn lao động cho hiệu quả Từ việc nghiên cứu tổng thể pháp luật về ATLĐ tác giả cho rằng luận án có những ý nghĩa khoa học sau:

Thứ nhất, đặt ra vấn đề -u tiên cho việc hoàn thiện pháp luật về ATLĐ

trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam là cần thiết và rất quan trọng, bởi pháp luật

về ATLĐ tác động đến mọi lĩnh vực của nền kinh tế xã hội, kể từ việc tăng năng suất lao động, đến hội nhập kinh tế, thu hút đầu t- mà trong khi pháp luật thực định của Việt Nam còn lạc hậu, còn nhiều bất cập Những vấn đề nghiên

cứu đ-ợc rút ra trong luận án giúp cho Chính phủ, các nhà làm luật, các cơ quan quản lý, ng-ời sử dụng lao động và mọi ng-ời lao động nhận thức đ-ợc đầy đủ hơn về tầm quan trọng của ATLĐ và vai trò của pháp luật về ATLĐ quan trọng nh- thế nào nếu pháp luật ATLĐ không hoàn thiện; từ đó tác động đến những cơ quan, ng-ời có thẩm quyền quan tâm đến việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về ATLĐ; tạo ra một cơ chế đồng bộ, cơ chế quản lý hiệu quả, các giải pháp hữu hiệu, cần thiết, cấp bách, có nh- vậy mới góp phần phòng ngừa

và giảm thiểu tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá của n-ớc ta hiện nay

Thứ hai, những vấn đề còn khiếm khuyết trong pháp luật hiện hành

mà tác giả nghiên cứu, phân tích, giúp cho các nhà hoạch định chính sách sửa đổi, bổ sung vấn đề pháp luật, chính sách, chế độ cho phù hợp Giúp cho các nhà hoạch định cân nhắc tr-ớc khi quyết định những vấn đề quốc gia mà đặc biệt là pháp luật về ATLĐ vì tr-ớc hết liên quan đến con ng-ời,

đến lợi ích tăng tr-ởng kinh tế, đến chính trị, đến hội nhập quốc tế, thu hút

đầu t- khi có chính sách đúng sẽ thúc đẩy sản xuất, tăng năng suất lao

động, góp phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội, tạo niềm tin của ng-ời lao

động đối với Đảng, Nhà n-ớc

Thứ ba, kể cả ng-ời lao động và ng-ời sử dụng lao động nhận thức rõ vị

trí, vai trò của pháp luật về ATLĐ Về phía ng-ời sử dụng lao động, họ sẽ quan tâm thực hiện và đầu t- cho cải thiện điều kiện lao động, điều kiện lao động đảm bảo ATLĐ là yêu cầu thiết yếu khách quan cho sản xuất, không chỉ bảo vệ sức khoẻ, tính mạng mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho ng-ời lao động, cho chính ng-ời sử dụng lao động và cho lợi ích quốc gia Khi và chỉ khi ng-ời sử dụng lao động và ng-ời lao động hiểu rõ vai trò và tầm quan trọng của ATLĐ,

họ mới cùng nhau tự giác thực hiện và mới đạt hiệu quả cao nhất

3 Mục đích và phạm vi nghiên cứu

Nội dung chủ yếu của pháp luật về an toàn lao động là quy định các quyền và nghĩa vụ của ng-ời sử dụng lao động và ng-ời lao động và cơ chế quản lý về an toàn lao động Để đảm bảo quyền và nghĩa vụ của ng-ời sử

dụng lao động và ng-ời lao động đ-ợc thực thi có hiệu quả, cần thiết phải có cơ chế quản lý và cơ chế áp dụng thích hợp Nh-ng sau 20 năm thực hiện pháp luật về ATLĐ (qua tổng kết, đánh giá của các cơ quan chức năng mà đặc biệt của Bộ Lao động - Th-ơng binh và Xã hội), những nội dung đó đã bộc lộ một

số khiếm khuyết trong các quy định về an toàn lao động, đặc biệt trong quá trình áp dụng gây nhiều tranh cãi và nhiều cách hiểu khác nhau Vì vậy, tôi mạnh dạn đi vào nghiên cứu một cách t-ơng đối có hệ thống, toàn diện chế độ pháp lý về an toàn lao động trong cơ chế chuyển đổi, hội nhập

Mặc dù an toàn lao động và vệ sinh lao động là hai khái niệm khác nhau, nh-ng trong môi tr-ờng lao động sản xuất, kinh doanh thì khi điều kiện lao

động muốn đảm bảo an toàn cho ng-ời lao động nhiều khi chịu sự tác động cùng một lúc cả an toàn lao động và vệ sinh lao động Trong môi tr-ờng làm việc thì yếu tố an toàn lao động và yếu tố vệ sinh lao động thông th-ờng gắn kết

và quan hệ chặt chẽ với nhau; trong nhiều tr-ờng hợp an toàn lao động và vệ sinh lao động gắn kết không tách rời nhau, trong an toàn đã có vệ sinh lao động

và vệ sinh lao động đã thể hiện an toàn Chính vì vậy, trong các quy định của pháp luật cũng nh- trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, giữa khái niệm an toàn lao động và vệ sinh lao động không có sự phân biệt một cách rạch ròi Do vậy, trong luận án, tác giả nhiều khi cần phải sử dụng các khái niệm chung về an toàn lao động và vệ sinh lao động, khi sử dụng khái niệm an toàn lao động, khi

sử dụng khái niệm chung về an toàn lao động, vệ sinh lao động nh-ng đều để cập đến điều kiện lao động đ-ợc bảo đảm an toàn cho ng-ời lao động

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ đối t-ợng, phạm vi

điều chỉnh và một số nội dung của chế độ pháp lý về an toàn lao động nh- quyền và nghĩa vụ cụ thể của ng-ời sử dụng lao động, của ng-ời lao động và cơ chế quản lý về an toàn lao động Việc áp dụng các quyền và nghĩa vụ ấy trong quá trình sản xuất kinh doanh nói chung và trong quá trình sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp nói riêng Cơ chế quản lý đ-ợc vận hành nh- thế nào để đạt đ-ợc hiệu quả cao nhất Về lĩnh vực an toàn lao động, Đảng và Nhà n-ớc ta rất coi trọng với mục đích nhằm ngăn chặn, phòng ngừa tai nạn lao

động ở mức thấp nhất cho ng-ời lao động nói chung [5], ng-ời lao động trong các doanh nghiệp nói riêng Trong phạm vi luận án này, tác giả đề cập đến mọi đối t-ợng trong quan hệ pháp luật về ATLĐ, không chỉ ng-ời sử dụng lao

động và ng-ời lao động theo quy định của Bộ luật Lao động mà tất cả các đối t-ợng khi tham gia quan hệ pháp luật về ATLĐ; mọi thành phần kinh tế, trong các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, hợp tác xã, trong nông nghiệp, các loại hình sở hữu, các trang trại có sử dụng thuê m-ớn lao động, các đơn vị sự nghiệp trong các tổ chức quần chúng, tổ chức chính trị - xã hội, mọi ng-ời lao

động, v.v toàn bộ các chủ thể tham gia quan hệ an toàn lao động

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu luận án, tác giả đã sử dụng nhiều ph-ơng pháp nghiên cứu, trong đó có các ph-ơng pháp cụ thể sau đây:

Ph-ơng pháp phân tích: Trên cơ sở các quy định hiện hành của pháp luật

về ATLĐ, tác giả phân tích các quy định về an toàn lao động lao động về những mặt đ-ợc, những vấn đề còn bất cập, mâu thuẫn, thậm chí cả xung đột pháp luật,

từ đó rút ra những -u điểm và khuyết điểm của pháp luật hiện hành để tiếp thu vào hoàn chỉnh pháp luật về ATLĐ ở Việt Nam Mặt khác trong quá trình áp dụng, từ những nhận thức thờ ơ và sự vi phạm thường xuyờn pháp luật về ATLĐ dẫn đến các hậu quả tai nạn lao động, tác giả phân tích nguyên nhân xẩy ra và từ

đó đ-a ra những nhận xét, đề xuất khắc phục và đề ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật về ATLĐ

Ph-ơng pháp thống kê: Thống kê các số liệu về tai nạn lao động từ năm

1992 đến nay và quá trình áp dụng các quy định về an toàn lao động trong các doanh nghiệp Nhà n-ớc, Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty có vốn đầu t- n-ớc ngoài, Công ty liên doanh, Công ty cổ phần, các tập đoàn kinh tế v.v…

Ph-ơng pháp so sánh: để làm rõ vấn đề về công tác an toàn lao động,

tác giả đã so sánh các quy định về quyền và nghĩa vụ của ng-ời sử dụng lao

động và ng-ời lao động, cơ chế quản lý và cơ chế áp dụng trong doanh nghiệp Nhà n-ớc với các doanh nghiệp khác Bên cạnh đó còn so sánh pháp luật n-ớc

ta với một số n-ớc trên thế giới nh- Mỹ, Anh, một số n-ớc phát triển ở Châu

á nh- Hàn Quốc, Trung Quốc và một số n-ớc trong khối ASEAN về những nội dung này

Ph-ơng pháp chuyờn gia: đ-ợc sử dụng khi gặp gỡ các nhà doanh

nghiệp, những ng-ời làm công tác Công đoàn, những ng-ời làm công tác quản

lý nh- Thanh tra lao động, những ng-ời đại diện cho giới chủ nh- Phòng Th-ơng mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); những chuyờn gia về an toàn lao động trong nước và quốc tế

Ngoài các ph-ơng pháp nói trên, trong quá trình nghiên cứu tác giả còn

sử dụng ph-ơng pháp lịch sử, tổng hợp v.v

5 Kết cấu luận án

Ngoài lời nói đầu, phần kết luận, luận án đ-ợc kết cấu bởi 4 ch-ơng:

Chương 1: Tổng quan tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động Ch-ơng 2: Cơ sở lý luận về an toàn lao động và pháp luật về an toàn lao động

Ch-ơng 3: Thực trạng pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam

Ch-ơng 4: Ph-ơng h-ớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TèNH HèNH NGHIấN CỨU PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN LAO ĐỘNG

1.1 Tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam

Ở Việt Nam từ khi chuyển đổi từ nền kinh tế quan liờu, bao cấp sang nền kinh tế thị tr-ờng theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa thì trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đều đã đ-ợc mổ xẻ, nghiên cứu, tìm tòi mong muốn tăng năng suất lao động, phát triển và theo kịp nền khoa học công nghệ tiên tiến, phát triển kinh tế đ-a đất n-ớc v-ợt qua đói nghèo và trong thời gian ngắn

đuổi kịp các n-ớc trong khu vực Về khía cạnh pháp lý, pháp luật cũng từng b-ớc hoàn thiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội phù hợp tiến trình hội nhập quốc tế Pháp luật về ATLĐ Việt Nam không nằm ngoài tiến trình ấy Pháp luật về ATLĐ Việt Nam đã, đang và từng b-ớc cải thiện cả nội dung, cả hình thức, cả ph-ơng pháp tiếp cận để điều chỉnh kịp thời các quan hệ ATLĐ

Kể từ những năm 90 của thế kỷ trước, khi mà cỏc quan hệ an toàn lao động được điều chỉnh bởi phỏp lệnh - Phỏp lệnh bảo hộ lao động rồi Bộ Luật lao động và cho đến nay cỏc quy định về an toàn lao động luụn được hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung cho phự hợp với điều kiện kinh tế, xó hội Tuy nhiờn

do nền kinh tế hội nhập, phỏt triển tương đối nhanh nờn phỏp luật núi chung, phỏp luật về an toàn lao động núi riờng đó khụng chuyển húa theo kịp nhịp độ chung, vỡ thế nhiều quy định về an toàn lao động lạc hậu, mõu thuẫn đó gõy khú khăn khụng nhỏ cho quỏ trỡnh triển khai ỏp dụng

Chớnh từ bối cảnh ấy, nhiều nhà nghiờn cứu, nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu đó mạnh dạn đi sõu nghiờn cứu từng gúc cạnh cụ thể và đó cú những cụng trỡnh đó được ỏp dụng trờn thực tế, cú những đề xuất để hoàn thiện chớnh sỏch, chế độ về an toàn lao động và đó cú những kết quả nhất định Đối với các vấn

đề nghiên cứu lĩnh vực ATLĐ có thể xem xét d-ới hai góc độ:

D-ới góc độ khoa học kỹ thuật thì, ATLĐ là lĩnh vực kỹ thuật có tính đặc thù vì bản thân ATLĐ gắn kết với sản xuất, kinh doanh, lao động và liên quan

trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của con ng-ời ở Việt Nam có Viện nghiên cứu khoa học kỹ thuật Bảo hộ lao động trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Cho đến nay có rất nhiều đề tài, công trình khoa học nghiên cứu về khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động và nhiều công trình đã đ-ợc áp dụng rất hiệu quả trên thực tế, ví dụ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật an toàn lao động

ở Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có tạp chí khoa học Bảo hộ lao

động, mỗi tháng ra 1 kỳ, có nhiều bài viết nghiên cứu khoa học kỹ thuật về ATLĐ, tuy nhiên nội dung chủ yếu là khoa học kỹ thuật về Bảo hộ lao động

D-ới góc độ pháp luật, có thể nói ở Việt Nam hiện nay có rất nhiều công trình nghiên cứu và các bài viết đăng trên các tạp chí khoa học, tuy nhiên qua tìm hiểu, khảo sát thì ch-a có công trình nghiên cứu sâu, rộng pháp luật

về ATLĐ Ch-a có công trình nghiên cứu cấp Nhà n-ớc hoặc cấp Bộ về tổng thể pháp luật về ATLĐ

Về luận ỏn tiến sĩ, tại Bộ Lao động - Thương binh và Xó hội cú luận ỏn tiến sĩ luật với đề tài “Hoàn thiện phỏp luật về bồi thường tai nạn lao động” của nghiờn cứu sinh Lờ Kim Dung Trong luận ỏn này tỏc giả đó đi sõu nghiờn cứu tớnh bất cập trong cỏc quy định của phỏp luật về an toàn lao động đối với việc bồi thường tai nạn lao động và đề xuất hướng hoàn thiện phỏp luật về bồi thường tai nạn lao động và cỏc giải phỏp hoàn thiện Trong luận ỏn tỏc giả đề xuất 03 phương ỏn quy định về bồi thường tai nạn lao động, cả ba phương ỏn tụi cho rằng cũng là phự hợp với Việt Nam hiện nay

Về các đề tài nghiên cứu d-ới dạng luận văn thạc sĩ, khoá luận tốt nghiệp đến nay có 9 đề tài Tại tr-ờng Đại học Quốc gia Hà Nội có luận văn thạc sĩ của nghiên cứu: Lê Thị Ph-ơng Thuý với đề tài "An toàn, vệ sinh lao

động đối với lao động nữ trong pháp luật lao động Việt Nam” Trong luận văn tỏc giả chỉ nghiờn cứu một khớa cạnh của phỏp luật về an toàn lao động là an toàn, vệ sinh lao động đối với lao động nữ, chỉ nhắm tới một đối tượng là lao động nữ nhưng cũng chỉ thể hiện tớnh khỏi quỏt, chung chung

Tại Đại học Luật Hà Nội có 8 đề tài trong đó có một luận văn thạc sĩ với đề tài “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật AT-VSLĐ” của

nghiên cứu: Đỗ Ngân Bình năm 2001 Trong luận văn, về phạm vi và đối tượng nghiờn cứu, tỏc giả cũng thể hiện một số vấn đề về an toàn lao động mang tớnh khỏi quỏt; cú một số giải phỏp hoàn thiện nhưng dưới gúc độ tổ chức thực hiện là cơ bản

Về khúa luận, tới thời điểm hiện tại cú 07 khoá luận tốt nghiệp: Đề tài

"các chế độ bảo hộ lao động và thực trạng vấn đề an toàn lao động, vệ sinh lao

động ở n-ớc ta" của Lý Thị Xuân Hoa - khoá luận tốt nghiệp năm 1997; Đề tài

"Trách nhiệm của ng-ời sử dụng lao động đối với ng-ời lao động trong việc làm, an toàn lao động, vệ sinh lao động" của sinh viên Đặng Thị Sen - khoá luận tốt nghiệp năm 2006; Đề tài "Chế độ bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động và các giải pháp" của Nguyễn Thị Thu Hiền - khoá luận tốt nghiệp năm 2000; Đề tài "Pháp luật an toàn lao động, vệ sinh lao động thực trạng và kiến nghị" của sinh viên Mạc Ph-ơng Khanh - khóa luận tốt nghiệp năm 2009; Đề tài "Pháp luật an toàn, vệ sinh lao động và thực hiện tại công ty cổ phần khai thác chế biến khoáng sản Hải D-ơng" của Đàm Thị Ngọc Mai, khoá luận tốt nghiệp năm 2012 Nội dung các kiến nghị và giải pháp của các đề tài nói trên tập trung vào một số bất cập trong pháp luật ATLĐ Việt Nam Nội dung nghiờn cứu trong cỏc khúa luận tốt nghiệp thỡ mỗi một khúa luận cũng chỉ nghiờn cứu, đề cấp một khớa cạnh cụ thể, riờng lẻ của phỏp luật về an toàn lao động

Đối với các bài nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học nh- Tạp chí Luật học của tr-ờng Đại học Luật Hà Nội, tạp chí Bảo hộ lao động của Tổng Liên

đoàn Lao động Việt Nam Có một số bài viết cũng mổ xẻ nhiều vấn đề đang còn chồng chéo, mâu thuẫn và có một số đề xuất, giải pháp nhằm h-ớng tới xây dựng pháp luật về ATLĐ hoàn thiện hơn Ví dụ: Bài trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động và bảo vệ sức khoẻ ng-ời lao động đăng trên Tạp chí Luật học số 3 năm 2011của tác giả Đỗ Thị Dung; Bài đăng trên tạp chí Bảo hộ lao động số 8 năm 2011 “Mấy vấn đề cần

được quan tâm khi nghiên cứu xây dựng dự thảo luật ATLĐ của nước ta” của Phó Giáo s-, Tiến sĩ Nguyễn An L-ơng Chủ tịch hội ATVSLĐ Việt Nam Nội dung của bài viết đề xuất 5 vấn đề liên quan đến quan điểm của Đảng và Nhà

n-ớc, vấn đề xã hội hoá, tính đến điều kiện kinh tế, xã hội của Việt Nam, và coi trọng đến kỹ thuật soạn thảo Luật AT-VSLĐ

Bộ Luật Lao động được ban hành năm 1994 và được sửa đổi, bổ sung vào cỏc năm 2002, 2005, 2007 và gần đõy nhất là được sửa đổi năm 2012 được Quốc hội khúa XIII thụng qua ngày 18/6/2012 và cú hiệu lực từ ngày 01/5/2013 Bộ luật lao động sửa đổi, bổ sung vào cỏc năm 2002, 2005, 2007 khụng sửa đổi, bổ sung về an toàn, vệ sinh lao động Bộ luật lao động sửa đổi năm 2012 cú sửa đổi chương an toàn lao động, vệ sinh lao động, nội dung cú sửa đổi, bổ sung như sau:

Một là, về phạm vi, cú mở rộng hơn so với Bộ luật Lao động hiện hành; Hai là, bổ sung thờm khoản 2, Điều 134: khuyến khớch phỏt triển cỏc dịch vụ về an toàn lao động, vệ sinh lao động khoản 2, Điều 135: Ủy ban nhõn dõn cấp tỉnh xõy dựng trỡnh Hội đồng nhõn dõn cựng cấp quyết định chương trỡnh An toàn lao động, vệ sinh lao động trong phạm vi địa phương và đưa vào kế hoạch phỏt triển kinh tế - xó hội

Ba là, thay thế cụm từ: "luận chứng" bằng cụm từ "phương ỏn" về cỏc biện phỏp bảo đảm an toàn lao động, vệ sinh lao động khi doanh nghiệp xõy dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo cỏc cụng trỡnh, cơ sở để sản xuất, sử dụng, bảo quản, lưu giữ cỏc loại mỏy, thiết bị, vật tư, chất cú yờu cầu nghiờm ngặt

về an toàn lao động, vệ sinh lao động

Ngoài ra, cú thay đổi về bố cục, xắp xếp lại logic và khoa học hơn Nhỡn chung Bộ luật Lao động sửa đổi năm 2012 bổ sung thờm một số điểm mới về ATLĐ so với Bộ luật Lao động hiện hành song khụng nhiều và cũn nhiều vấn đề bức xỳc, mõu thuẫn về an toàn lao động vẫn chưa được thỏo gỡ

Túm lại, nhỡn một cỏch tổng thể thỡ ở Việt Nam hiện nay thực sự ch-a

có một công trình nghiên cứu toàn diện pháp luật về ATLĐ, chưa nghiờn cứu một cách sâu, rộng phỏp luật về an toàn lao động Những vấn đề quan trọng, cốt lừi của phỏp luật về an toàn lao động chưa được mổ xẻ, nghiờn cứu như về đối tượng và phạm vi; về chức năng, nhiệm vụ của cỏc cơ quan quản lý và cơ chế quản lý cũng như cơ chế thực hiện; quyền và nghĩa vụ cử cỏc bờn liờn

quan Từ đó tác giả mạnh dạn đi sâu nghiên cứu tổng thể và toàn diện phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam và trong luận án này, trờn cơ sở các căn

cứ, tỏc giả đề xuất một số định h-ớng và các giải pháp cụ thể để hoàn thiện phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam

1.2 Tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động trờn thế giới

Qua nghiờn cứu, tỏc giả thấy hiện nay trờn thế giới cú trờn 6 triệu cuốn

sỏch [80] và bài viết về phỏp luật về an toàn lao động Cỏc sỏch đó xuất bản

và cỏc bài nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động được đưa cụng khai trờn cỏc kờnh thụng tin cú uy tớn Tuyển tập cỏc ấn phẩm là sỏch, bài viết phỏp luật

về an toàn lao động được đăng trờn kờnh Website Wikipedia.org với tựa đề

“an toàn và sức khỏe nghề nghiệp" thỏng 7 năm 2012 Nội dung gồm 16 chủ

đề nghiờn cứu về an toàn lao động và vệ sinh lao động trờn thế giới Cỏc nghiờn cứu đó mổ xẻ nhiều vấn đề từ cỏc khỏi niệm, định nghĩa, rủi ro nghề nghiệp; cỏc điều kiện lao động ở Chõu Âu, Mỹ, Anh, Đan Mạch; Canada, Malaisia, Trung Quốc, Nam Phi Như cỏc vấn đề:

Vai trũ của chuyờn mụn, an toàn, sức khỏe; nhận biết rủi ro an toàn, sức khỏe; Tõm lý học sức khỏe nghề nghiệp; Hệ thống quản lý an toàn sức khỏe; lịch

sử phỏp luật an toàn lao động; thống kờ tử vong nơi làm việc; an toàn sức khỏe trong cụng nghiệp: trong xõy dựng, trong nụng nghiệp; trong kinh doanh dịch vụ

Cỏc ấn phẩm đăng trờn Website “Netlawman.com.” mà thẩm quyền thuộc một số nước như Australia, England và Wales, Nam Phi cú tựa đề

“nghĩa vụ an toàn và sức khỏe nghề nghiệp”

Đối với luận ỏn tiến sĩ nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động thỡ tới

thời điểm hiện tại cú 40.776 luận ỏn nghiờn cứu cỏc quy định về an toàn lao động trờn thế giới Tờn của luận ỏn rất phong phỳ, nhỡn chung khụng trựng nhau nhưng nội dung của cỏc luận ỏn đi sõu nghiờn cứu một hoặc một số gúc

độ cỏc quy định về an toàn lao động

Tại Thuỵ Sĩ cú luận ỏn tiến sĩ với đề tài “Luận ỏn tiến sĩ về an toàn lao động” (doctoral thesis in safety at work) dung lượng 140 trang Đõy là luận ỏn tiến sĩ về an toàn lao động, tuy nhiờn toàn bộ nội dung của luận ỏn nghiờn cứu

chuyên sâu về an toàn lao động ở khía cạnh kỹ thuật là cơ bản Ví dụ tại nơi làm việc, tác giả nghiên cứu những yếu tố tác động lên môi trường lao động ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới người lao động và đưa ra những vấn đề

có tính mấu chốt khuyến cáo các nhà quản lý, người lao động cần chú ý khi sản xuất, kinh doanh, mà không chú trọng nhiều tới lĩnh vực pháp luật về an toàn lao động

Tại Australia gần đây nhất có luận án tiến sĩ với đề tài “Quyền lao động như nhân quyền: an toàn lao động ở nơi làm việc của người lao động ở Austrailia dựa trên cơ chế cung ứng của quốc gia” (Labour rights as human rights: workers’ safety at work in Australia - based supply chains) của tác giả PAUL HARPUR là Thạc sĩ luật học (Master of laws) đăng trên trang mạng ngày 30 tháng 01 năm 2009 Luận án được bố cục bởi 10 chương dung lượng

468 tr Nội dung của luận án nghiên cứu với hai vấn đề lớn:

Vấn đề lớn thứ nhất là về quyền lao động của con người Ở đây tác giả nghiên cứu quyền lao động là một yêu cầu như là nhân quyền - yếu tố cơ bản của con người, yếu tố tất yếu mà con người đương nhiên được hưởng

Vấn đề lớn thứ hai là cùng với cái quyền lao động cơ bản ấy thì khi lao động, người lao động cần thiết phải có môi trường làm việc đảm bảo an toàn

Ở Austrailia cũng như trong tất cả các nước trên thế giới, bên cạnh luật lao động có nhiều các luật khác điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới quan hệ an toàn lao động; các quy định về an toàn lao động tại nơi làm việc không phải là các quy định chung chung hoặc theo mô hình

cơ bản nào mà phải xuất phát từ các điều kiện có thực đã được quy định trong luật pháp của Australia

Trong luận án này có hai khía cạnh mà tôi cho rằng có ý nghĩa và liên quan rất nhiều tới môi trường, điều kiện của Việt Nam:

Thứ nhất, là yếu tố quyền lao động Mặc dù quyền lao động là quyền cơ bản của công dân nói chung đã được đề cập, quy định trong các quy định của liên hợp quốc, của tổ chức lao động quốc tế (ILO) mà các quốc gia tham gia

ký kết và trong các quy định của các quốc gia, tuy nhiên tác giả một lần nữa

nhấn mạnh yếu tố lao động như là gắn liền với nhân quyền của con người

Thứ hai, là bên cạnh quyền lao động là quyền cơ bản của con người thì vấn đề an toàn, đảm bảo an toàn trong lao động cũng gắn liền với quyền của con người Nếu nói an toàn lao động là rất cần thiết cho môi trường lao động nói chung ở Australia thì khái niệm này chưa đủ về ý nghĩa, mà tâm ý của tác giả trong luận án này muốn trong lao động thì yếu tố an toàn lao động cũng có vị trí, vai trò quan trọng như quyền lao động, nói khác đi an toàn lao động gắn kết với lao động, ở đâu có lao động thì ở đó có an toàn lao động Vì thế, trong luận án phần nghiên cứu về điều kiện lao động, tác giả đi sâu vào các yếu tố kỹ thuật mà bản thân điều kiện môi trường lao động muốn được an toàn thì cần thiết phải có các quy định sao cho các quy định ấy điều chỉnh các quan hệ an toàn lao động làm cho môi trường lao động đảm bảo an toàn cho người lao động

Luận án tiến sĩ với đề tài “quản lý về sức khoẻ và an toàn lao động” (The occupational safety and health administration) của tác giả người Mỹ Duley,G.B trường Đại học quốc gia Wayne Trong luận án tiến sĩ này, tác giả Duley,G.B chủ yếu đi sâu nghiên cứu về an toàn, vệ sinh lao động nhưng không phải về các quy định về an toàn, vệ sinh lao động mà về các quy định quản lý về an toàn lao động, vệ sinh lao động Dẫn chiếu với pháp luật về an toàn lao động của Việt Nam thì tác giả Duley,G.B đề cập đến quản lý nhà nước về an toàn lao động, vệ sinh lao động Trong luận án, tác giả đi sâu nghiên cứu về cơ chế quản lý về an toàn lao động, vệ sinh lao động ở Austrailia; về các quyền và trách nhiệm của các cơ quan quản lý về an toàn lao động, vệ sinh lao động Ở Australia các cơ quan quản lý về an toàn lao động không giống hệ thống các cơ quan quản lý về an toàn lao động, về sinh lao động như ở Việt Nam, tuy nhiên tác giả nghiên cứu về quyền, trách nhiệm, các biện pháp, cách thức quản lý một cách cụ thể, chi tiết và rất hiệu quả ở Austrailia Tác giả đề xuất nhiều vấn đề không mới trong luật pháp về

an toàn lao động ở Australia nhưng lại đề xuất nhiều vấn đề rất cụ thể trong

cơ chế quản lý về an toàn, vệ sinh lao động ở Austrailia mà nếu thiếu các quy định ấy, hiệu quả quản lý về an toàn lao động, vệ sinh lao động sẽ rất thấp

Luận án tiến sĩ của Lanoie, P (1990) với đề tài “Sự can thiệp của Chính phủ đối với an toàn, vệ sinh lao động” (Government intervention in occupational safety and health), trường đại học Queen, Canada Trong luận án

“Sự can thiệp của Chính phủ đối với an toàn, vệ sinh lao động”, tác giả Lanoie, P không nghiên cứu toàn diện các quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, tác giả đi sâu nghiên cứu chỉ về một lĩnh vực “Sự can thiệp của Chính phủ về an toàn lao động, vệ sinh lao động” Ở Canada Chính phủ không phải là cơ quan quản lý nhà nước về an toàn lao động, vệ sinh lao động Chính phủ như là một cơ quan trọng tài, đứng ngoài Chính phủ chỉ đề

ra chiến lược, quy hoạch quốc gia về an toàn lao động, vệ sinh lao động và chỉ can thiệp vào các vấn đề lớn mà luật pháp bất lực Chính vì vậy tác giả Lanoie

đã nghiên cứu sau nhiều năm thấy rằng với luật pháp của quốc gia hiện hành

về an toàn lao động, vệ sinh lao động, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp xẩy

ra nhiều, theo tác giả Lanoie một phần nguyên nhân từ cơ chế quản lý mà sự can thiệp của Chính phủ rất quan trọng Tác giả Lanoie cho rằng để an toàn lao động, vệ sinh lao động đạt hiệu quả, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp giảm thiểu thì cần thiết chính phủ phải có cơ chế thích ứng đối với an toàn lao động, vệ sinh lao động Ngoài sự can thiệp của Chính phủ như đối với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội thì Chính phủ cần thiết phải có cơ chế riêng, sự can thiệp đặc biệt tương ứng với tính đặc thù của an toàn lao động,

vệ sinh lao động

Luận án tiến sĩ của Park,Y.S (1997) với đề tài “an toàn lao động, bồi thường” (Workplace safety, compensation), trường đại học Minnesota Trong luận án này, tác giả Park, Y.S đi sâu nghiên cứu một lĩnh vực chỉ riêng về an toàn lao động và các chế độ bồi thường khi xẩy ra mất an toàn Theo tác giả Park, Y.S các quy định về an toàn lao động hiện tại còn nhiều lỗ hổng, cần phải có các quy định phủ khắp các mối quan hệ về an toàn lao động thì pháp luật về an toàn lao động mới đạt hiệu quả Nội dung lớn thứ hai của luận án là nghiên cứu các quy định về bồi thường khi xẩy ra tai nạn lao động người lao động khi xẩy ra tai nạn lao động thì các quy định cụ thể như thế nào sẽ phù

hợp Theo các quy định hiện hành (thời điểm nghiên cứu) các quy định về bồi thường còn thiếu chặt chẽ, chưa thể hiện được ý nghĩa của vấn đề an sinh xã hội cho người lao động, đồng thời trách nhiệm của người sử dụng lao động là rất lớn khi xẩy ra tai nạn lao động Vì vậy, trong luận án tác giả đề xuất một

số giải pháp khắc phục được những khiếm khuyết trong các quy định cho phù hợp thực tiễn Một trong những nội dung rất quan trọng mà tác giả đề xuất là cần thiết phải nghiên cứu tỉ mỉ về các lỗi của người sử dụng và người lao động sao cho gắn kết trách nhiệm của các bên thể hiện tính bình đẳng và trách bất công trong xử lý Mặt khác đối với các vụ tai nạn lao động mà không do lỗi của các bên thì vấn đề các chế độ chính sách của nhà nước đối với người lao động cũng được quan tâm thoả đáng

Luận án tiến sĩ của Seppala, A.(1992) với đề tài “Đánh giá các biện pháp

an toàn, sự cải thiện và mối liên quan đến tai nạn lao động” (Evaluation of safety measures, their improvement and connections to occupational accidents),

Vụ tâm lý học công nghiệp Phần Lan Trong luận án “Đánh giá các biện pháp

an toàn, sự cải thiện và mối liên quan đến tai nạn lao động” mà tác giả Seppala, A nghiên cứu muốn đề cập đến hai khía cạnh lớn đó là các biện pháp bảo đảm an toàn, sự cải thiện điều kiện an toàn lao động được đánh giá như thế nào? Khía cạnh thứ hai là mối liên quan giữa việc đánh giá ấy với tai nạn lao động xẩy ra

Khía cạnh thứ nhất, các biện pháp bảo đảm an toàn lao động, sự cải thiện điều kiện lao động mà khi đánh giá chúng theo các tiêu chí như thế nào và khi nào thì có các đánh giá, kết luận về điều kiện lao động có bảo đảm an toàn lao động hay không? Cơ quan, bộ phận nào có thẩm quyền đánh giá, kết luận

Khía cạnh thứ hai, mối liên quan biện chứng giữa sự đánh giá các điều kiện bảo đảm an toàn với tai nạn lao động Nội dung được nghiên cứu, mổ xẻ tới vấn đề điều kiện như thế nào tai nạn lao động dễ xẩy ra và khi điều kiện lao động đảm bảo như thế nào thì sẽ hạn chế thấp nhất tai nạn lao động đồng thời tác giả

đề xuất khi cơ quan có thẩm quyền đánh giá về điều kiện lao động được coi là an toàn nhưng nếu tai nạn vẫn xẩy ra thì phải quy trách nhiệm rất nặng cho những

người có thẩm quyền đánh giá điều kiện đảm bảo an toàn lao động Bài học được rút ra từ luận án này là nâng cao trình độ, trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền khi khảo sát, giám sát việc thực thi các quy định về an toàn lao động

Luận án tiến sĩ của Tudor, L.G.(1988) với đề tài “ Quyết định thanh tra

và sự tuân thủ quyết định của doanh nghiệp” (Modeling OSHA’s inspection decision and the compliance decision of the firm), Vụ kinh tế, trường đại học George Washington Trong luận án “Quyết định thanh tra và sự tuân thủ quyết định của doanh nghiệp” mà tác giả Tudor, L.G nghiên cứu muốn đề cập đến hai khía cạnh đó là quyết định thanh tra trong mô hình quản lý an toàn lao động, vệ sinh lao động và sự tuân thủ quyết định thanh tra của doanh nghiệp

Ở khía cạnh thứ nhất, tác giả nghiên cứu quyết định thanh tra của cơ quan quản lý thanh tra an toàn lao động, vệ sinh lao động, nghiên cứu về thẩm quyền, vị trí, chức năng của quyết định thanh tra an toàn lao động, vệ sinh lao động tác giả nêu ra những yêu cầu từ người ra quyết định thanh tra đến ra quyết định thanh tra, đến quá trình thực hiện quyết định thanh tra, thẩm quyền của thanh tra viên

Ở khía cạnh thứ hai, tác giả nghiên cứu việc thực thi quyết định của thanh tra của các doanh nghiệp; việc tuân thủ quyết định thanh tra của các doanh nghiệp như thế nào; nội dung quyết định của thanh tra yêu cầu nội dung cần thiết, cơ bản để doanh nghiệp tuân thủ, thực hiện có hiệu quả

Đối với các ấn phẩm là sách thì hầu hết trong nội dung của các cuốn

sách đó đều nghiên cứu sâu, rộng về tất cả mọi vấn đề có liên quan đến pháp luật về an toàn lao động Đặc trưng của các cuốn sách của các nhà nghiên cứu trên thế giới mà đặc biệt ở các nước có nền kinh tế phát triển thì nội dung của các cuốn sách đó đã thể hiện được chiều sâu của vấn đề mà cần nghiên cứu

mà ở đây là vấn đề pháp luật về an toàn lao động Về phạm vi của cuốn sách được đề cập rất rộng, đi từ bối cảnh, nguồn, nguyên nhân xẩy ra và đặc biệt là cách thức, biện pháp phòng ngừa

Ví dụ cuốn sách “Nơi làm việc nguy hại tới sự sinh sản và sự phát triển” (Workplace Hazards to Reproduction and development) của hai nhà

nghiên cứu người Mỹ: Cử nhân xã hội B.S Sharon L.Drozdowsky và Tiến sỹ khoa học Ph D Stephen G Wihaker xuất bản vào tháng 8/1999

Nội dung của cuốn sách bao gồm 9 vấn đề chính thể hiện trong 9 chương: Chương I Sinh sản và phát triển

Chương II Ở nơi làm việc tiếp xúc như thế nào sẽ ảnh hưởng tới sinh sản và phát triển

Chương III Nhận biết và đánh giá rủi ro tại nơi làm việc

Chương IV Hướng dẫn và chăm sóc sức khỏe

Chương V Hướng dẫn sức khỏe và an toàn lao động cho nhân viên tại nơi làm việc

Chương VI Trách nhiệm của người lao động

Chương VII Tập trung các mối nguy hiểm được lựa chọn

Chương VIII Các quy định tại nơi làm việc

Chương IX Quyền và trách nhiệm của công nhân Người công nhân tự bảo vệ như thế nào?

Nội dung của cuốn sách đề cập nhiều vấn đề về an toàn lao động, tuy nhiên tôi rút ra 03 vấn đề cốt lõi cần tiếp thu vào pháp luật về an toàn lao động Việt Nam:

Một là, cuốn sách chỉ ra cách thức tiếp xúc như thế nào sẽ ảnh hưởng đến sinh sản và phát triển

Hai là, nhận biết và đánh giá rủi ro tại nơi làm việc

Ba là, người công nhân tự bảo vệ mình như thế nào?

Tại trang Website: Netlawman của Australia có tất cả các tài liệu nghiên cứu về an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp Có 5 đầu sách về 5 vấn đề cụ thể:

1 Luật về an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp

2 Tôi phải làm gì cụ thể?

3 Giám đốc công ty, người quản lý và giám sát

4 Để xác định hoạt động hợp lý, Toà án sẽ quyết định

5 Bắt đầu ở đâu?

Cũng trong Website Net lawman.com của England và Wales có 3 đầu sách về 3 chủ đề:

1 Việc xây dựng luật an toàn lao động

2 Hướng dẫn sử dụng an toàn và sức khoẻ

3 Chính sách về an toàn sức khoẻ

Trong các cuốn sách trên, mỗi một cuốn sách nghiên cứu chuyên biệt về an toàn lao động, không nghiên cứu tổng quát Một trong các cuốn sách đó, tôi nhận thấy cuốn sách “Nguyên nhân của cái chết tại nơi làm việc của tác giả J.Paulleigh

và Westoprt, connecicut LONDON năm 1995 nhà xuất bản Quorum.Books, có một số đề xuất cần tiếp thu Cuốn sách này bao gồm 5 Chương:

Chương I Nghề nguy hiểm; Chương II Tai nạn công nghiệp; Chương III Bệnh nghề nghiệp; Chương IV Tỷ lệ tử vong nghề nghiệp; Chương V Nguyên nhân cái chết

Thứ nhất, tác giả cuốn sách dành một chương nghiên cứu về tỷ lệ tử vong nghề nghiệp để so sánh tỷ lệ tử vong với các lĩnh vực khác, từ đó đưa ra những khuyến cáo các nhà quản lý có chính sách về an toàn lao động phù hợp

Thứ hai, tác giả cuốn sách nghiên cứu chuyên sâu về nguyên nhân cái chết trong công nghiệp, từ đó đề xuất cách thức, biện pháp nhằm hạn chế tai nạn lao động

Đối với các ấn phẩm là các bài viết được đăng trên các tạp chí, trang

mạng có uy tín thì các bài viết này đi sâu vào các chuyên đề cụ thể Những vấn đề cụ thể trong các quy định của pháp luật về an toàn lao động đã được

mổ xẻ kỹ lưỡng, cuối các bài viết là các đề xuất, kiến nghị hữu ích cho áp dụng pháp luật về an toàn lao động

Một số bài nghiên cứu đi sâu vào từng lĩnh vực cụ thể:

Bài “Cải thiện điều kiện làm việc, nghiên cứu về tự quy định về an toàn lao động” của tác giả JosephV.Reef được xuất bản năm 1988 của Nhà xuất bản trường đại học Pennsvivania

Bài “Các quy định về điều kiện làm việc an toàn, hệ thống và chức

năng” của tác giả Nei Guningham; Richard Johns Tone của nhà xuất bản Oxford university năm 1999

Bài “Nguồn lực con người và an toàn sức khỏe” của tác giả Carol Boyd Routhechge xuất bản năm 2003

Bài “Sức khoẻ và an toàn trong cơ quan” của tác giả DaVit A Hofmann và tác giả Lois E.TeTrick dày 458 tr của nhà xuất bản Jossey-Bass san Francisco với 2 chủ đề: an toàn công nghiệp và vệ sinh công nghiệp

Bài “Chấn thương và bệnh tật nơi làm việc; phòng ngừa và bồi thường” tiểu luận danh dự của Terry Thomason xuất bản năm 2005, nhà xuất bản W.E.Upjohn Institute for Employment Research

Các bài viết trên nghiên cứu 9 vấn đề rất cụ thể, khoa học như bồi thường thiệt hại của công nhân; bảo hiểm; trách nhiệm của người sử dụng lao động; an toàn công nghiệp; vệ sinh công nghiệp, đối với từng vấn đề cần tiếp thu hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động Việt Nam

Đối với các luật an toàn, vệ sinh lao động, tác giả đã nghiên cứu luật sau đây:

Luật an toàn sức khỏe công nghiệp của Hàn Quốc

Luật an toàn lao động của Singapore

Luật an toàn nghề nghiệp của cộng hòa nhân dân Trung Hoa

Luật phòng ngừa và điều trị bệnh nghề nghiệp của cộng hòa nhân dân Trung hoa

Đạo luật an toàn sức khỏe nghề nghiệp của Malaisia

Luật an toàn sức khỏe và phúc lợi xã hội của Philippine

Luật an toàn và sức khỏe nghề nghiệp của Mỹ

Đạo luật an toàn sức khỏe tại nơi làm việc của Anh

Luật pháp về bồi thường tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp của Singapore, Thái Lan, Philippine

Hầu hết các nước đều có luật về bồi thường tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp; luật chuyên ngành về an toàn lao động, vệ sinh lao động Ở Trung Quốc về an toàn, vệ sinh lao động được tách thành 02 luật riêng đó là

Luật an toàn lao động và Luật phũng ngừa và điều trị bệnh nghề nghiệp Luật

an toàn, vệ sinh lao động của cỏc nước ưu thế hơn phỏp luật về an toàn lao động của Việt Nam, cần kế thừa và phỏt triển:

Một là, an toàn, vệ sinh lao động tỏch thành luật chuyờn ngành độc lập Hai là, quy định cho cỏc cơ quan quản lý cú cơ chể đảm bảo thực hiện

và nhiều thẩm quyền vớ dụ như thanh tra an toàn, vệ sinh lao động cú quyền truy tố đối tượng vi phạm phỏp luật, thu hồi giấy phộp

Ba là, cỏc quy định về phũng ngừa được đề cao

Bốn là, cú cơ quan tư vấn cụng về an toàn, vệ sinh lao động và tuyờn truyền phổ biến phỏp luật về an toàn, vệ sinh lao động

1.3 Những điểm mới của luận ỏn

Qua tổng hợp và xem xột cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam và trờn thế giới, nhận thấy chưa cú cụng trỡnh nghiờn cứu tổng thể, toàn diện về phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam vỡ vậy, với luận ỏn “Phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam”, tỏc giả đó mạnh dạn nghiờn cứu một cỏch tổng thể, toàn diện về cỏc quan hệ an toàn lao động

mà phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam cần điều chỉnh trờn cơ sở kết quả, ưu điểm của cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu đi trước mà luận ỏn kế thừa và phỏt triển Trong luận ỏn “Phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam” tỏc giả đưa ra một số điểm mới của luận án như sau:

Thứ nhất, ở chương 2, tỏc giả đó làm rừ cơ sở lý luận của phỏp luật về

an toàn lao động ở Việt Nam, trong đú tỏc giả đưa ra quan niệm về an toàn lao động, phỏp luật về an toàn lao động, đặc điểm, vai trũ và nguyờn tắc của phỏp luật về an toàn lao động

Thứ hai, qua nghiờn cứu, phõn tớch thực trạng phỏp luật về an toàn lao

động ở Việt Nam, tỏc giả đó chỉ ra những ưu điểm mà phỏp luật về an toàn lao động của Việt Nam đó đạt được những thành tựu nhất định trong những năm qua, đặc biệt tỏc giả đó chỉ ra những hạn chế của phỏp luật về an toàn lao động

ở Việt Nam Vớ dụ về đối tượng và phạm vi điều chỉnh của phỏp luật thỡ tỏc giả

đó chỉ ra ít nhất có 5 đối t-ợng không thuộc đối t-ợng điều chỉnh của phỏp luật

về an toàn lao động, chẳng hạn như đối tượng là những ng-ời làm việc tại các làng nghề; những ng-ời làm nông nghiệp; các đối t-ợng làm công, thuê, m-ớn thuần tuý mà không giao kết hợp đồng lao động; những ng-ời lao động bị tai nạn giao thông trên đ-ờng giao thông quốc gia, giao thông nội bộ Về pháp

điển hoá, hiện nay các quy định về ATLĐ nằm rải rác ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau, nhiều văn bản quy phạm pháp luật về ATLĐ có những nội dung quy định ATLĐ còn khác nhau, nhiều Bộ, ngành cựng quản lý nhà nước về cựng một vấn đề Do vậy có sự chồng chéo, mâu thuẫn và một vấn đề quan trọng là không biết chắc chắn văn bản nào còn hoặc hết hiệu lực mà việc tra cứu, áp dụng cụ thể đã gặp không ít khó khăn Về tuyờn truyền phổ biến phỏp luật thỡ trong phỏp luật về an toàn lao động của nhiều nước trờn thế giới họ đều

cú cơ quan độc lập làm nhiệm vụ tư vấn về an toàn lao động như Mỹ, Singapor, Trung Quốc [100] Ở Việt Nam cần tiếp thu kinh nghiệm này

Bờn cạnh những ưu điểm và hạn chế của phỏp luật về an toàn lao động, quỏ trỡnh thực hiện phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam, tỏc giả cũng đó chỉ ra những yếu kộm nhất định trong tổ chức thực hiện mà hệ lụy của nú là

sự vi phạm phỏp luật phổ biến và số vụ tai nạn lao động hàng năm là khụng nhỏ Vớ dụ, đối với cỏc cơ quan quản lý thỡ việc ban hành văn bản quy phạm phỏp luật để quản lý khụng kịp thời, khụng tương xứng và khụng theo kịp tốc

độ phỏt triển của nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN Đối với người sử dụng lao động, thiếu chăm lo tới việc bảo đảm an toàn lao động, khụng tớch cực cải thiện điều kiện lao động để cú mụi trường lao động đảm bảo an toàn

Thứ ba, qua nghiờn cứu tổng thể phỏp luật về an toàn lao động, tỏc giả

đó đưa ra một số định hướng cho việc hoàn thiện phỏp luật về an toàn lao động

ở Việt Nam, đề xuất ba giải phỏp hoàn thiện phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam, trong đú giải phỏp xõy dựng luật an toàn lao động chuyờn ngành được ưu tiờn hàng đầu

Qua kinh nghiệm của các n-ớc trên thế giới thì gần nh- toàn bộ các n-ớc

mà tác giả nghiên cứu luật an toàn lao động dù tên gọi của luật có khác nhau

nh-ng pháp luật ATLĐ đều hoàn thiện và tách thành luật chuyờn ngành riờng biệt Như ở Trung Quốc năm 2005, đó cú hai luật chuyờn ngành độc lập đú là luật an toàn lao động và luật vệ sinh lao động và điều trị bệnh nghề nghiệp [101] Tùy từng điều kiện kinh tế, xã hội ATLĐ ở mỗi n-ớc mà phạm vi và đối t-ợng

áp dụng thể hiện trong luật có khác nhau nh-ng chủ yếu chỉ khác nhau về cách thể hiện còn đối t-ợng áp dụng đã hoàn thiện ở mức độ sâu, rộng hơn pháp luật

về ATLĐ ở Việt Nam

Kết luận chương 1

Trờn cơ sở tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam, phỏp luật về an toàn lao động trờn thế giới, tỏc giả rỳt ra một số kết luận sau:

Thứ nhất, tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động ở trong

nước, đối với cỏc bài viết được đăng trờn cỏc tạp chớ khoa học thỡ về số lượng tương đối nhiều nhưng chủ yếu nghiờn cứu về an toàn lao động, bảo đảm điều kiện lao động được an toàn dưới gúc độ kỹ thuật Những nghiờn cứu về an toàn lao động dưới gúc độ phỏp lý thỡ khụng nhiều, một số bài viết đi sõu nghiờn cứu thuộc khớa cạnh riờng lẻ, cụ thể, khụng cú bài viết ở phạm vi tổng thể phỏp luật về an toàn lao động Đối với cỏc đề tài, luận văn, luận ỏn cũng chỉ nghiờn cứu về an toàn lao động ở phạm vi hẹp, một khớa cạnh cụ thể phỏp luật về an toàn lao động ở Việt Nam

Thứ hai, tỡnh hỡnh nghiờn cứu phỏp luật về an toàn lao động trờn thế

giới, đối với cỏc bài viết thỡ rất đa dạng, số lượng rất lớn viết về an toàn lao động thỡ cũng tập trung nghiờn cứu dưới gúc độ kỹ thuật chiếm phần lớn, dưới gúc độ phỏp luật cũng mổ xẻ hiều vấn đề tuy nhiờn khụng đồng bộ mà chỉ đi sõu từng lĩnh vực cụ thể Đối với cỏc luận ỏn tiến sĩ nghiờn cứu phỏp luật về

an toàn lao động thỡ hầu hết luận ỏn nghiờn cứu từng lĩnh vực cụ thể, hoặc một nhúm lĩnh vực chứ khụng nghiờn cứu tổng thể phỏp luật về an toàn lao động Nhỡn một cỏch khỏi quỏt thỡ cỏc luận ỏn tiến sĩ của cỏc tỏc giả trờn thế giới nghiờn cứu mà đặc biệt ở cỏc nước cú nền kinh tế thị trường phỏt triển thỡ

cách thức, phương pháp nghiên cứu từng lĩnh vực riêng lẻ có điểm chung là vừa chuyên sâu, vừa bao quát và có hướng dự báo trong tương lai gần Do vậy qua các luận án, có thể học, tiếp thu nhiều vấn đề để áp dụng hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam

Thứ ba, qua nghiên cứu tất cả các công trình nghiên cứu ở trong nước,

trên thế giới về pháp luật về an toàn lao động, tác giả nhận thấy có nhiều kiến thức cần được tiếp thu một cách nghiêm túc vào hoàn thiện pháp luật về an toàn lao động ở nước ta Tuy nhiên còn một số vấn đề chưa được giải quyết thấu đáo hoặc tiếp tục cần phải nghiên cứu tiếp theo như việc nghiên cứu tổng thể, toàn diện về pháp luật về an toàn lao động; việc nghiên cứu sự ảnh hưởng của các quy định về an toàn lao động trong lĩnh vực môi trường lao động ở khu vực nhiệt đới, gió mùa như Việt Nam; việc nghiên cứu các quan hệ an toàn lao động tương ứng với thói quen, thuyền thống, phong tục của người Việt Nam; việc nghiên cứu sự thiệt hại cả về kinh tế, tinh thần đối với các vụ tai nạn lao động xẩy ra cho người lao động nhưng không phải phần vật chất đếm được mà khi một người lao động bị chết hay thương tật vĩnh viễn, khi đó gia đình mất người thân, xã hội mất nguồn nhân lực và kèm theo là xã hội mất một tay nghề đã được đào tạo lành nghề, mặt khác sự thiệt hại về tinh thần tới người thân của họ, tới việc nuôi dưỡng thế hệ kế cận và thế hệ tương lai Những vấn đề đó cần phải tiếp tục nghiên cứu

Ch-ơng 2 CƠ Sở Lý LUậN Về An toàn LAO ĐỘNG

Và PHáP LUậT Về AN TOàN LAO Động

2.1 Cơ sở lý luận về an toàn lao động

2.1.1 Một số khái niệm về an toàn lao động

2.1.1.1 Bảo hộ lao động

Thuật ngữ “Bảo hộ lao động” được hiểu là tổng thể các biện pháp bảo

đảm cho ng-ời lao động làm việc đ-ợc an toàn, không nguy hiểm đến tính

mạng, không bị tác động sâu đến sức khỏe, là yêu cầu đồng thời cũng là

h-ớng chủ yếu nhằm hoàn thiện việc tổ chức lao động khoa học, làm cho

ng-ời lao động yên tâm, nâng cao chất l-ợng và hiệu quả công tác An toàn

lao động đ-ợc pháp luật bảo đảm [68]

Bảo hộ lao động còn đ-ợc hiểu là hệ thống các giải pháp về pháp luật,

khoa học kỹ thuật, kinh tế - xã hội nhằm bảo đảm an toàn và sức khỏe của con

ng-ời trong quá trình lao động sản xuất Nội dung bao gồm 3 vấn đề:

Một là, xây dựng, ban hành và giám sát việc thực hiện hệ thống pháp

luật về bảo đảm an toàn vệ sinh lao động, hệ thống các tiêu chuẩn giới hạn

cho phép của các yếu tố điều kiện lao động, hệ thống các quy phạm an toàn

trong lao động - sản xuất và các chính sách chế độ bồi d-ỡng sức khỏe, chăm

sóc y tế cho những ng-ời lao động phải làm các công việc nặng nhọc, độc hại,

nguy hiểm, kém hấp dẫn

Hai là, bảo đảm tính đồng bộ và tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về

AT - VSLĐ trong toàn bộ quá trình thiết kế, vận chuyển, lắp đặt, vận hành và

bảo quản nhà x-ởng, quy trình công nghệ, máy móc thiết bị, vật t-, nhiên liệu,

năng l-ợng sử dụng trong quá trình lao động

Ba là, không ngừng nâng cao hiểu biết và nhận thức của ng-ời sử dụng

lao động và ng-ời lao động về an toàn lao động bằng cách tuyển chọn, tuyên

truyền giáo dục, h-ớng dẫn, đào tạo th-ờng xuyên, luyện tập các ph-ơng pháp

phòng, chống các sự cố trong sản xuất

Các hình thức sơ khai của bảo hộ lao động đã xuất hiện cùng với quá

trình phát triển sản xuất Kỹ thuật và công nghệ sản xuất càng phát triển, nguy cơ ảnh h-ởng của các yếu tố không thuận lợi phát sinh trong quá trình phát triển càng ngày càng tăng lên, đòi hỏi công tác bảo hộ lao động phải phát triển t-ơng xứng Nhà n-ớc ta rất quan tâm đến công tác bảo hộ lao động Ngay sau khi thành lập n-ớc Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chính phủ đã ban hành các Sắc lệnh 29/SL (13/3/1947) và 77/SL (22/5/1950) về an toàn - vệ sinh lao động, thời giờ lao động, nghỉ ngơi Tiếp theo đó là Điều lệ tạm thời về bảo hộ lao động kèm theo Nghị định 181/CP (18/12/1964), Pháp lệnh Bảo hộ lao động (10/9/1991) và gần đây nhất là Bộ luật Lao động (1994) có một ch-ơng quy định về an toàn - vệ sinh lao động

Tổ chức lao động quốc tế (ILO) cũng đã có nhiều Công -ớc và khuyến nghị về Bảo hộ lao động Đáng chú ý là Công -ớc 155 (1981) về an toàn lao động, vệ sinh lao động và mụi trường làm việc đã đ-ợc Việt Nam phê chuẩn; Công -ớc 148 (1977) về bảo vệ người lao động phũng chống cỏc rủi ro nghề nghiệp do ô nhiễm không khí, ồn và rung ở nơi làm việc; Công -ớc 174 (1991) về phũng ngừa những tai nạn công nghiệp nghiờm trọng

Cụ thể hóa các chủ tr-ơng, chính sách, thời gian qua đặc biệt những năm chuyển đổi nền kinh tế thị tr-ờng theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa nhà n-ớc ta đã ban hành khá nhiều văn bản pháp luật mà trong đó chứa đựng những quy định về bảo hộ lao động Những quy định đó đã tạo lập nên một số chế định nh- chế định Bảo hộ lao động, chế định AT-VSLĐ trong Bộ luật Lao

động năm 1994 Các chế định này b-ớc đầu hình thành nên một lĩnh vực pháp luật mới trong hệ thống pháp luật Việt Nam: Luật An toàn lao động

Nhóm quy định về an toàn lao động

Nhóm quy định về tai nạn lao động

Nhóm quy định về các quyền và nghĩa vụ của các bên trong an toàn lao động

Nhóm quy định đối với một số loại lao động có đặc điểm riêng

D-ới góc độ pháp lý bảo hộ lao động đ-ợc hiểu là những quy định của Nhà n-ớc liên quan đến việc đảm bảo an toàn - vệ sinh lao động và các chế

độ, thể lệ bảo hộ lao động khác Nếu hiểu theo nghĩa này thì “Bảo hộ lao

động” có ý nghĩa quá rộng và khó phân biệt với nhiều vấn đề khác của Luật Lao động có chức năng chung là bảo vệ ng-ời lao động Còn nếu bảo hộ lao

động chỉ bao gồm những quy định về an toàn - vệ sinh lao động thì lại không t-ơng xứng với khái niệm này

Vì vậy, trong luận án, tác giả chủ yếu đề cập an toàn lao động Tuy nhiên, an toàn lao động và bảo hộ lao động có liên quan mật thiết với nhau, nên trong một chừng mực nào đó những quy định về Bảo hộ lao động vẫn

đ-ợc đề cập đến

2.1.1.3 Vệ sinh lao động

Vệ sinh lao động được hiểu là “Tổng thể các tiêu chuẩn môi trường lao

động (ánh sáng, chống bụi, nóng lạnh, gió, tiếng ồn, độ ẩm ); bảo hộ an toàn lao động, trang thiết bị bảo hộ lao động, máy móc, thiết bị sản xuất; chế độ ăn uống tối -u thích hợp với mỗi loại lao động; vệ sinh cá nhân của ng-ời lao

động; nhà ở và các tiện nghi sinh hoạt; quản lý sức khoẻ cho ng-ời lao động

và gia đình,v.v ”[66]

Việc nghiên cứu ảnh h-ởng của yếu tố có hại đối với sức khoẻ ng-ời lao

động để đề xuất các biện pháp cải thiện điều kiện làm việc bảo vệ sức khoẻ, nâng cao khả năng lao động và phòng ngừa bệnh nghề nghiệp

Nhiệm vụ đ-ợc đặt ra là nghiên cứu đặc điểm các yếu tố có hại trong sản xuất, những biến đổi sinh lý, sinh hoá, tâm - sinh lý của ng-ời lao động để

đề ra các biện pháp đề phòng hạn chế ảnh h-ởng tác hại; xây dựng tiêu chuẩn

vệ sinh, chế độ, kiểm tra thực hiện; xây dựng tiêu chuẩn khám tuyển, khám sức khoẻ định kỳ, bệnh nghề nghiệp

Nh- là một chế định của Bộ luật Lao động, vệ sinh lao động chủ yếu bao gồm bốn nhóm quy định sau:

Nhóm quy định về vệ sinh lao động

Nhóm quy định về bệnh nghề nghiệp

Nhóm quy định về các quyền và nghĩa vụ của các bên trong vệ sinh lao động

Nhóm quy định đối với một số loại lao động có đặc điểm riêng

2.1.1.4 Điều kiện lao động

Điều kiện lao động được hiểu là “Tổng thể các yếu tố về kinh tế, xã hội,

tổ chức, kỹ thuật, tự nhiên thể hiện qua quá trình công nghệ, công cụ lao động,

đối t-ợng lao động, môi tr-ờng lao động, con ng-ời lao động và sự tác động qua lại giữa chúng tạo nên những điều kiện cần thiết cho hoạt động của con người trong quá trình sản xuất” Điều kiện lao động có vai trò quan trọng trong sản xuất xã hội - sản xuất vật chất và sản xuất con ng-ời [39]

“Được hiểu là tổng thể các yếu tố về tự nhiên, xã hội, kinh tế, kỹ thuật

đ-ợc biểu hiện thông qua các công cụ và ph-ơng tiện lao động, đối t-ợng lao

động, quá trình công nghệ, môi tr-ờng lao động và sự sắp xếp bố trí chúng trong không gian và thời gian, sự tác động qua lại của chúng trong mối quan

hệ với ng-ời lao động tại chỗ làm việc, tạo nên một điều kiện nhất định cho con ng-ời trong khi lao động tại chỗ làm việc cũng đ-ợc coi nh- một yếu tố gắn liền với điều kiện lao động” [23]

Với tầm quan trọng của ĐKLĐ nh- vậy nên cải thiện điều kiện lao động cho NLĐ làm việc trong môi tr-ờng lao động an toàn có ý nghĩa cực kỳ to lớn

Điều kiện lao động đảm bảo ATLĐ là mục đích, mục tiêu không chỉ của một doanh nghiệp, một quốc gia mà còn của toàn thể loài ng-ời Để đạt

đ-ợc ĐKLĐ đảm bảo ATLĐ cần thiết phải đầu t- không chỉ là đ-a ra khẩu hiệu, khuyến khích về mặt tinh thần, mà cần có cả cơ chế tổ chức thực hiện, cần quan tâm đầu t- cơ sở vật chất ở n-ớc ta để có ĐKLĐ đảm bảo ATLĐ không dễ dàng Hiện nay hàng triệu NLĐ phải lao động trong ĐKLĐ khắc nghiệt, có nơi nguy cơ tại nạn tới mức báo động, đồng thời còn bị ô nhiễm

môi tr-ờng trầm trọng [39] Cho nên để bảo vệ sức khỏe cho NLĐ chúng ta cần cố gắng cải thiện ĐKLĐ cho NLĐ đến độ mà chúng ta có thể

Qua khỏi niệm về điều kiện lao động, tác giả thiết nghĩ bảo đảm an toàn lao động là yêu cầu khách quan của sản xuất bởi:

Quá trình lao động sản xuất tạo ra sản phẩm xã hội là quá trình con ng-ời sử dụng công cụ máy móc, thiết bị tác động vào đối t-ợng lao động để làm ra của cải vật chất phục vụ cho đời sống con ng-ời Trong các nhân tố đó thì ng-ời lao động là nhân tố quyết định Nếu không có nhân tố đó thì sản xuất không thể diễn ra và cuộc sống không thể tồn tại Trong lao động sản xuất, dù sử dụng công cụ thô sơ hay máy móc hiện đại, dù áp dụng kỹ thuật giản đơn hay khoa học kỹ thuật tiên tiến đều có thể gây ra TNLĐ

Vì vậy, cải thiện điều kiện lao động và đặt ra các yêu cầu bảo đảm về

an toàn lao động là một trong những nhiệm vụ trọng yếu để phòng ngừa TNLĐ góp phần phát triển sản xuất, tăng năng suất lao động xã hội Nói khác đi là muốn tiến hành sản xuất đ-ợc thuận lợi thì phải tiến hành công tác an toàn lao động, phải áp dụng các biện pháp cần thiết nhằm:

Một là, bảo đảm an toàn thân thể NLĐ, không xảy ra chết ng-ời, bị

th-ơng tật, tàn phế do tai nạn lao động gây nên

Hai là, bảo vệ sức khỏe cho NLĐ, không bị mắc bệnh nghề nghiệp hoặc

các bệnh tật khác do điều kiện lao động xấu gây ra

Ba là, bồi d-ỡng hồi phục kịp thời và duy trì sức khỏe cho NLĐ sau khi

sản xuất

Bốn là, bảo đảm an toàn trang thiết bị máy móc vật t-, duy trì quá trình

sản xuất đ-ợc lâu dài

Qua sự phân tích trên cho ta thấy công tác Bảo hộ lao động có vị trí rất quan trọng trong sản xuất và là một trong những yêu cầu khách quan của sản xuất d-ới bất cứ nền sản xuất nào

2.1.1.5 Kỹ thuật an toàn

Kỹ thuật an toàn được hiểu là “Hệ thống các biện pháp và phương tiện

về tổ chức và kỹ thuật nhằm phòng ngừa sự tác động của các yếu tố nguy hiểm trong sản xuất đối với người lao động” Kỹ thuật an toàn là một hệ thống

các ph-ơng tiện kỹ thuật và các thao tác làm việc nhằm bảo đảm cho ng-ời lao động tránh khỏi chấn th-ơng

Ph-ơng tiện kỹ thuật bao gồm máy móc, thiết bị, bộ phận, chi tiết, trang

đ-ợc trang bị ph-ơng tiện kỹ thuật hiện đại, đồng bộ mà thao tác làm việc không tuân thủ quy trình, quy phạm thì dễ gây sự cố, tai nạn Ng-ợc lại, nếu NLĐ làm việc theo trình tự, quy trình, quy phạm mà ph-ơng tiện kỹ thuật cũ, lạc hậu, thiếu đồng bộ cũng dễ xảy ra sự cố, tai nạn Vì vậy, việc trang bị ph-ơng tiện kỹ thuật phải đồng thời với việc thao tác theo trình tự, quy trình D-ới góc độ pháp lý, cần thiết phải xây dựng nội quy, quy trình, các quy phạm an toàn và trong quá trình sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình, quy phạm ấy

2.1.2 Mục đích, ý nghĩa của an toàn lao động

Mục đích của an toàn lao động

Mục tiêu của ATLĐ là trên cơ sở quy định của pháp luật thông qua việc thực hiện các chế độ chính sách, các biện pháp về khoa học kỹ thuật, tổ chức hành chính, kinh tế xã hội để loại trừ các yếu tố nguy hiểm và có hại phát sinh trong sản xuất, tạo nên một điều kiện lao động tiện nghi, thuận lợi và ngày càng đ-ợc cải thiện tốt hơn để ngăn ngừa tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, hạn chế ốm đau, và giảm sút sức khỏe cũng nh- những thiệt hại khác

đối với ng-ời lao động, nhằm bảo đảm an toàn, bảo vệ sức khỏe và tính mạng ng-ời lao động, trực tiếp góp phần bảo vệ và phát triển lực l-ợng sản xuất, tăng năng suất lao động

ý nghĩa của an toàn lao động

An toàn lao động tốt là thiết thực bảo vệ giai cấp công nhân D-ới chế độ

cũ giai cấp công nhân bị bóc lột, bị đối xử thậm tệ, bị coi rẻ Ngày nay, d-ới sự lãnh đạo của Đảng, giai cấp công nhân đ-ợc hoàn toàn giải phóng khỏi ách áp bức, bóc lột, đã trở thành giai cấp lãnh đạo, thành những ng-ời chủ đất n-ớc Cho nên Đảng và Nhà n-ớc hết sức chăm lo đến việc Bảo hộ lao động, tìm mọi cách để bảo đảm an toàn, bảo vệ sức khỏe và hạnh phúc cho ng-ời lao động Việc làm đó có tính chất giai cấp rõ rệt nhằm bảo vệ lực l-ợng, xây dựng đội ngũ công nhân lớn mạnh có trình độ kỹ thuật vững, tích lũy đ-ợc nhiều kinh nghiệm sản xuất, làm chủ sản xuất Nếu để lực l-ợng công nhân bị hao mòn, nhiều ng-ời lao động sớm bị loại, nằm ngoài sản xuất thì việc xây dựng đội ngũ công nhân lành nghề, công nhân truyền thống sẽ khó khăn

Ngoài ra, an toàn lao động tốt là góp phần tích cực vào việc củng cố và hoàn thiện quan hệ sản xuất XHCN Chăm lo bảo vệ sức khỏe, tính mệnh và đời sống ng-ời lao động là biểu hiện quan điểm quần chúng, quan điểm quý trọng NLĐ, làm cho NLĐ thấy rõ sự quan tâm của Đảng và Nhà n-ớc, thấy rõ vai trò làm chủ của mình đ-ợc tôn trọng, từ đó thấy rõ tính -u việt của chế độ ta

Ng-ợc lại nếu công tác bảo hộ lao động không thực hiện tốt, điều kiện lao động của NLĐ còn nhiều yếu tố độc hại, nguy hiểm, nhiều nguy cơ gây tai nạn lao động nghiêm trọng sẽ ảnh h-ởng xấu về mặt chính trị, làm giảm uy tín của chế độ ta

Trong sản xuất nếu ng-ời lao động đ-ợc làm việc trong điều kiện an toàn và vệ sinh thì họ luôn an tâm, thoải mái, phấn khởi sản xuất, do đó sẽ có ngày công, giờ công cao dẫn đến năng suất lao động cao, kế hoạch sản xuất sẽ

đ-ợc hoàn thành tốt Vì vậy phúc lợi tập thể tăng lên, có thêm điều kiện để cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của cá nhân và đơn vị Nó còn có tác dụng tích cực bảo đảm đoàn kết nội bộ để đẩy mạnh sản xuất

Ng-ợc lại nếu môi tr-ờng làm việc có nhiều yếu tố độc hại, nguy hiểm,

dễ xảy ra tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp thì sẽ gây ra nhiều hậu quả cho sản xuất

Ví dụ, giảm sút hoặc và làm suy yếu lực l-ợng lao động Ng-ời bị tai nạn, ốm đau sẽ phải nghỉ việc để cứu chữa, điều trị nên ngày công lao động giảm; nếu bị tàn phế, mất sức thì khả năng lao động đã giảm, lại làm cho xã