Công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong quá trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Tài liệu tham khảo Công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong quá trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

A- Phần mở đầu

Nớc ta là một nớc có nền kinh tế nông công nghiệp thủ công lạc hậu, không những thế còn trải qua nhiều cuộc chiến tranh chống giặc ngoại xâm nên nền kinh tế kém phát triển, bị tàn phá nặng nề bởi chiến tranh Do vậy để thoát khỏi tình trạng đói nghèo tụt hậu Đảng và Nhà nớc ta thấy đợc tính cấp thiết, tất yếu là tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc Tại Đại hội của ban chấp hành Đảng khoá VIII đã đề ra đờng lối phát triển nền kinh tế

n-ớc ta "đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ đa nớc ta trở thành nớc công nghiệp hoá, u tiên phát triển lực lợng sản xuất đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo nguồn lực bên ngoài chủ động hội nhập nền kinh tế quốc tế để phát triển nhanh có hiệu quả bềnvững tăng trởng kinh tế đi liền việc phát triển văn hoá Thực hiện tiến độ công bằng xã hội" Mặc dù trong quá trình phát triển nền kinh tế đất nớc gặp nhiều khó khăn nhng cùng với sự cố gắng của Đảng và Nhà nớc đã dần đa nền kinh tế nớc ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng và đa nền kinh tế nớc ta bớc qua thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội Bằng những kiến thức thực

tiễn của mình em xin trình bày về quá trình: "Công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta" Em thấy vấn đề

này đang là vấn đề cấp thiết của các cấp lãnh đạo, của Đảng Nhà nớc và toàn dân đang đợc đề cập đến và là vấn đề bức xúc nhằm đa nền kinh tế nớc ta thoát khỏi tình trạng đói nghèo để sánh vai với các nớc trên thế giới

B- Phần nội dung

I- Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hoá - hiện

đại hoá

1 Khái quát về quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta.

Nớc ta là một nớc có nền kinh tế kém phát triển do trong quá trình phát triển kinh tế gặp nhiều khó khăn đó là bị chiến tranh tàn phá nặng nề, sau khi hoà bình bắt đầu xây dựng kinh tế theo định hớng của chủ nghĩa xã hội thì rơi vào tình trạng bao cấp một thời gian dài do sự bảo thủ của một số nhà lãnh đạo làm cho nền kinh tế nớc ta tụt hậu Trong khi đó một số nớc trên thế giới đã tiến hành công nghiệp hoá Bắt đầu từ thế kỷ thứ 18 và mở đầu là nớc Anh Chính vì thế đến Đại hội thứ VI để đổi mới nền kinh tế đất nớc, tránh khỏi sự tụt hậu so với các nớc trên thế giới Đảng và Nhà nớc quyết định " công nghiệp hoá - hiện đại hoá" là một trong những vẫn đề cấp thiết và chỉ có phát triển nền theo hớng công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong cả lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp thì nền kinh tế nớc ta mới tránh khỏi sự đói nghèo

2 Quan niệm về công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc.

Trong lịch sử có một số nớc đã tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá bắt đầu từ thế kỷ 18 đặc biệt là nớc Anh đã mở đầu bằng cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất Thực chất của công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong thời kỳ đó là quá trình chuyển nền kinh tế nông nghiệp thủ công sang kỹ thuật bằng máy móc Ngày nay trên thế giới đã và đang diễn ra cuộc cách mạng khoa học công nghệ nó là một lực lợng sản xuất cho sự phát triển mới

về chất có tính quyết định tới sự phát triển của nền kinh tế thế giới, làm thay

đổi sâu sắc mọi mặt đời sống xã hội Điều đặt ra trong thời kỳ này là công nghiệp hoá - hiện đại hoá phải gắn liền với công nghệ khoa học là nền tảng của công nghiệp hoá - hiện đại hoá Công nghiệp hoá - hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi cơ bản toàn diện các loại hình hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội, từ sử dụng lao động thủ công sang

sử dụng một cách phổ biến lao động đợc đào tạo Cùng với công nghệ, phơng tiện và phơng pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển công nghiệp hoá

-Nh vậy: công nghiệp hoá - hiện đại hoá là quá trình phát triển đầyđủ cơ

sở vật chất kỹ thuật, cả tổ chức cơ cấu kinh tế Xây dựng một cơ cấu ngành

đa dạng nhằm đảm bảo tiến bộ kinh tế xã hội Do đó công nghiệp hoá - hiện

đại hoá tạo ra những biến đổi về kinh tế, kỹ thuật nhằm hình thành một nền sản xuất dựa trên cơ sở máy móc đợc tổ chức theo kiểu công nghiệp

3 Tất yếu khách quan của công nghiệp hoá - hiện đại hoá.

Nớc ta lựa chọn con đờng lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa, từ nền kinh tế nông công nghiệp thủ công lạc hậu cho nền việc phát triển công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc là một vấn đề khó khăn, bên cạnh những thành công trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất

n-ớc có nhiều những thất bại nên vấn đề đặt ra cho nn-ớc ta là:

Một là: Liệu công nghiệp hoá - hiện đại hoá có là tất yếu nữa không? Hai là: Có thể thực hiện thành công công nghiệp hoá - hiện đại hoá đợc

không?

Ba là: Con đờng mục tiêu nội dung bớc đi công nghiệp hoá ở nớc ta còn

phải thế nào?

Ta thấy để thực hiện đợc quá trình phát triển kinh tế theo hớng công nghiệp hoá - hiện đại hoá Ta thấy trớc tiên phải trả lời cho 3 câu hỏi trên

Một là: công nghiệp hoá - hiện đại hoá có còn tất yếu nữa không? Nớc

ta là một nớc có nền kinh tế phát triển thì công nghiệp hoá - hiện đại hoá là con đờng tất yéu tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật của nền sản xuất hiện đại của chủ nghĩa xã hội Quá trình này đợc thực hiện một cách có kế hoạch trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta Thực hiện quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá là tất yếu bởi vì:

- Bằng con đờng thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc nớc ta

sẽ xây dựng đợc cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội Phát triển lực l-ợng sản xuất, tăng năng suất lao động xã hội đảm bảo sự thắng lợi hoàn toàn của chủ nghĩa xã hội

- Công nghiệp hoá - hiện đại hoá tạo điều kiện vật chất để củng cố khôi phục liên minh công - nông - trí thức của xã hội chủ nghĩa

- Công nghiệp hoá - hiện đại hoá là điều kiện vật chất để nâng cao trình

độ dân trí và sự phát triển toàn diện của con ngời

- Công nghiệp hoá - hiện đại hoá tạo điều kiện vật chất cho sự củng cố

và tăng cờng vai trò kinh tế của Nhà nớc, giải quyết những vấn đề phát triển kinh tế Với công bằng và tiến bộ xã hội thực hiện sự bình đẳng giữa các dân tộc, giữa thành thị, nông thôn, giữa miền xuôi và miền ngợc

- Công nghiệp hoá - hiện đại hoá tạo điều kiện vật chất cho sự tăng cờng

an ninh quốc phòng

- Công nghiệp hoá - hiện đại hoá tạo điều kiện vật chất để xây dựng nền kinh tế phát triển độc lập tự chủ có đủ sức để thực hiện sự phân công và hợp tác quốc tế ngày càng phát triển Qua sự phân tích trên ta thấy công nghiệp hoá - hiện đại hoá có ý nghĩa hết sức to lớn trong quá trình phát triển nền kinh tế mới của mỗi nớc Đặc biệt là nền kinh tế lạc hậu của nớc ta, có một nền tảng kinh tế nông nghiệp lạc hậu, còn phải công nghiệp hoá - hiện đại hoá để khẳng định vị trí của nớc Việt Nam chúng ta trên trờng quốc tế Đồng thời để khắc phục tình trạng nghèo đói, lạc hậu của nớc ta là cơ sở để củng cố hoà bình độc lập, thống nhất đất nớc Ngày ngày khoa học ngày càng phát triển, khoa học làm cho khoảng cách giữa các nớc giàu và nghèo ngày càng

có khoảng cách, ngày càng có chênh lệch, tạo sự thách thức cho mỗi nớc nghèo, hoặc vơn lên trong thế giới hiện đại hoặc dừng lại nh vậy nghĩa là tụt hậu và phụ thuộc Hiện nay nớc ta vẫn là nớc có nền kinh tế chậm phát triển, lạc hậu nền đòi hỏi chúng ta phải đẩy lùi công nghiệp hoá - hiện đại hoá là con đờng thoát khỏi sự tụt hậu nghèo nàn Nên Đảngvà Nhà nớc có những cách khắc phục hết sức đúng đắn và tại Đại hội thứ VIII các nhà lãnh đạo đã

đa ra chiến lợc phát triển kinh tế 2001 đến 2010 "Đa nớc ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, tinh thần củ nhân dân Tạo nền tảng cho năm 2020 nớc ta cơ bản trở thành nớc công nghiệp theo h-ớng hiện đại hoá Nguồn lực con ngời, năng lực khoa học và kết cấu hạ tầng tiềm lực con ngời, tăng thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa" Đảng và Nhà nớc thấy đợc phát triển công nghiệp hoá - hiện đại hoá là nhiệm vụ trọng tâm thấy đợc con đờng công nghiệp hoá - hiện đại hoá cần rút ngắn thời gian vừa có những bớc tuần tự, vừa có những bớc nhảy vọt, phát huy những thuận lợi của đất nớc, tận dụng những thuận lợi, tận dụng những khả năng để đạt

đ-ợc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc

Do vậy công nghiệp hoá - hiện đại hoá là tất yếu khách quan để đa nền kinh tế đất nớc phát triển thoát khỏi sự lạc hậu để sánh vai cùng với các cờng quốc trên thế giới

II- công nghiệp hoá - hiện đại hoá và đặc điểm của nó.

1 Khái niệm công nghiệp hoá - hiện đại hoá.

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý sử dụng lao động thủ công chuyển sang sử dụng lao động một cách phổ biến Dựa trên sự phát triển của công nghiệp hoá và tiến bộ khoa học Nh vậy công nghiệp hoá - hiện đại hoá

ở nớc ta thực chất là quá trình phát triển lực lợng sản xuất, từng bớc hiện đại hoá nền kinh tế cho phù hợp với trình độ phát triển của các nớc trên thế giới

2 Đặc điểm công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc.

a Đặc điểm thứ nhất.

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta tiến hành trong điều kiện là một nớc công nghiệp lạc hậu, bên cạnh đó chịu hiệu quả của chiến tranh nặng nền, bình quân ruộng đất thấp 0,1ha một ngời, dân số đông Do đó công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc là một nhiệm vụ trọng tâm, của thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Đồng thời phát triển nông nghiệp nông thôn là vấn

đề quan trọng công nghiệp hoá - hiện đại hoá

b Đặc điểm thứ hai:

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc diễn ra trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại một cách nhanh chóng Do vậy trong bối cảnh đó công nghiệp hoá - hiện đại hoá phải gắn liền với khoa học kỹ thuật công nghệ, giáo dục, đào tạo nền tảng của công nghiệp hoá - hiện đại hoá

c Đặc điểm thứ ba:

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc tiến hành gắn với quá trình chuyển nền kinh tế sang hoạt động cơ chế thị trờng quản lý của Nhà nớc theo

định hớng xã hội chủ nghĩa Kế hoạch chủ yếu mang định hớng thị trờng quyết hình thành cơ cấu kinh tế mới trên cơ sở lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm thớc đo

d Đặc điểm thứ năm:

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá nớc ta diễn ra trong bối cảnh khu vực hoá và toàn cầu hoá nền kinh tế phát triển mạnh mẽ Do đó, công nghiệp hoá

- hiện đại hoá đợc tiến hành phát triển kinh tế mở cả nớc và với bên ngoài trên cơ sở giữ vững độc lập chủ quyền:

Mặc dù con đờng công nghiệp hoá - hiện đại hoá của nớc ta theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa gặp nhiều khó khăn Nhng Đảng và Nhà nớc cùng với toàn dân đã vợt mọi khó khăn đã và đang phát triển nền kinh tế đất nớc theo con đờng công nghiệp hoá - hiện đại hoá

3 Những quan điểm chủ đạo sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá.

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta tiến hành theo định hớng của

Đảng Cộng sản Việt Nam điều hành và quản lý Nhà nớc do dân và vì dân những quan điểm đó là

Một là: Giữ vững độc lập chủ quyền đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế,

đa dạng hoá, đa phơng hoá dựa vào nguồn lực trong nớc và đi đôi với nguồn lực bên ngoài Xây dựng nền kinh tế mở hoà nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới hớng về xuất khẩu trong nớc sản xuất có hiệu quả

Hai là: công nghiệp hoá - hiện đại hoá là nhiệm vụ của toàn dân của

mọi ngành kinh tế trong đó kinh tế Nhà nớc là chủ đạo, nền kinh tế đợc vận hành theo cơ cấu thị trờng có quản lý của Nhà nớc Thông qua luật pháp và chính sách, Nhà nớc tạo môi trờng cho các thành phần kinh tế phát triển, bình đẳng trớc pháp luật

Ba là: Lấy việc phát triển nguồn lực con ngời làm yếu tố cơ bản cho sự

phát triển nhanh và bền vững Động viên toàn dân cần kiệm xây dựng đất nớc không ngừng tăng tích luỹ cho đầu t phát triển, tăng trởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống và phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trờng

Bốn là: Khoa học công nghệ là nền tảng công nghiệp hoá - hiện đại

hoá Kết hợp với truyền thống công nghệ hiện đại tranh thủ đi nhanh vào hiện

đại ở những khâu quyết định

Chú trọng phát triển khoa học công nghệ phục vụ nông nghiệp phát triển toàn diện toàn, phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ Ưu tiên các h-ớng nghiên cứu ứng dụng, đồng thời chú trọng đúng mức về khoa học và nhân văn

Năm là: Lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm chuẩn cơ bản để xác định

ph-ơng án phát triển, lựa chọn dự án, đầu t và công nghệ Đầu t chiến lợc sâu khai thác tối đa sản xuất, u tiên phát triển công nghệ tiên tiến, tạo nhiều việc làm thu hồi nguồn vốn nhanh

Sáu là: Kết hợp kinh tế - quốc phòng - an ninh coi chính sách đầu t vào

vùng cao, vùng sâu, vùng xa, áp dụng kịp thời khoa học kỹ thuật bên cạnh đó kết hợp hài hoà giữa phát triển công nghiệp dân dụng và phát triển công nghiệp quốc phòng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng

4 Mục tiêu của công nghiệp hoá - hiện đại hoá.

Xuất phát từ nền kinh tế của đất nớc và căn cứ vào cơng lĩnh của Đảng cần tiếp tục nắm vững hai nhiệm vụ chiến lợc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc Đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc

Mục tiêu của công nghiệp hoá - hiện đại hoá là xây dựng đất nớc thành một bớc công nghiệp cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại Cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, đời sống vật chất, tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc dân giàu nớc mạnh, xã hội chủ nghĩa văn minh Đảng và Nhà nớc đã đa ra mục tiêu từ nay đến năm 2020 ra sức đa nớc ta cơ bản trở thành nớc công nghiệp

III- Nội dung chủ yếu của công nghiệp hoá - hiện đại hoá.

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta bao hàm hai nội dung chủ yếu

đó là:

1 Tiến hành cách mạng khoa học và công nghệ xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội.

Đây là quá trình biến đổi cơ bản các yếu tố vật chất của lực lợng sản xuất quá trình này diễn ra trên nhiều lĩnh vực tiến trình của nó phụ thuộc vào thời đại ở nớc ta quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đợc tiến hành trải qua hai cuộc cách mạng diễn ra theo phơng hớng chủ yếu là điện tử tin học tự

động hoá, vật liệu mới, công nghệ sinh học, năng lợng mới Ta thấy ở nớc ta thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong điều kiện các cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại đang phát triển vô cùng nhanh chóng cùng với

xu thế quốc tế hoá đơì sống kinh tế Đó là những lợi thế quan trọng của những nớc đi sau "công nghiệp hoá sau" Chúng ta có thể rút ngắn thực hiện quá trình đó tiếp thu đợc những thành tựu của thế giới Đó là những thuận lợi của quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta Và đây cũng là những thử thách nghiệt ngã của thời đại vì trong thời đại này có thể làm tăng khoảng cách giữa các nớc giàu và nghèo Do vậy đòi hỏi nớc ta phải đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá để thoát khỏi nguy cơ tụt hậu so với các nớc khác

Để thực hiện điều đó đòi hỏi phải quán triệt theo nguyên tắc sau:

Một là: Lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định

phơng hớng phát triển lựa chọn các dự án đầu t về công nghệ, đáp ứng đòi hỏi cơ sở vật chất kỹ thuật trong nền kinh tế quốc dân, nâng cao trình độ công nghệ qua đó dịch chuyển cơ cấu kinh tế

Hai là: Hiện đại hoá công nghệ thông tin truyền thông và tiếp thu công

nghệ mới một cách thích hợp đổi mới căn bản về khoa học công nghệ

Ba là: Thực hiện phơng châm kết hợp công nghệ truyền thống với công

nghệ hiện đại đảm bảo tính tiên tiến của thiết bị

Bốn là: Thực hiện phơng châm kết hợp những bớc tiến tuần tự về công

nghệ với việc tranh thủ cơ hội đi tắt đón đầu hình thành những mũi nhọn phát triển theo trình độ tiên tiến của khoa học công nghệ thế giới theo các hớng cơ bản

Xuất phát từ tầm quan trọng của việc công nghiệp hoá - hiện đại hoá

Đảng đã xác định rằng cách mạng khoa học kỹ thuật là theo chốt thúc đẩy công nghiệp hoá - hiện đại hoá

Cơ cấu kinh tế là tổng thể các mối quan hệ về lợng và chất giữa các yếu

tố các bộ phận hợp thành nền kinh tế

Cơ cấu kinh tế của nền sản xuất xã hội chủ nghĩa là cơ cấu tiến bộ đó là sản phẩm của quá trình phát triển phân công lao động xã hội và hợp tác theo ngành, vùng

Xây dựng cơ cấu công nghiệp hoá - hiện đại hoá là một trong hai nhiệm

vụ quan trọng của quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá, cơ cấu kinh tế hợp lý đảm bảo các yếu tố sau:

- Quán triệt đờng lối phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nớc

- Phản ánh đúng đắn yêu cầu của các qui luật khách quan đặc biệt là qui luật kinh tế

- Phù hợp với xu hớng phát triển của khoa học - kỹ thuật và công nghệ hiện đại thế giới

- Cho phép tối u hoá các lợi thế để phát triển kinh tế về tài nguyên, lao

động Điều kiện của một nớc công nghiệp hoá - hiện đại hoá nhằm khai thác tối đa tiềm năng của đất nớc

Để từng bớc đổi mới cơ cấu kinh tế, quá trình chuyển dịch cơ cấu từng bớc Phải đảm bảo thực hiện sự kiết hợp tối u các loại trình độ kỹ thuật công nghệ Tranh thủ đầu t các ngành mũi nhọn, chú trọng các qui mô vừa và nhỏ, vốn đầu t ít, thu hồi nhanh Quá trình xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý không chỉ đơn giản là tăng tốc độ và tỷ trọng sản xuất trong nền kinh tế mà còn là quá trình thực hiện kết hợp mức tiến chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với đổi mới về căn bản khoa học và công nghệ theo các nguyên tắc

Một là: Tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm, tỷ lệ lao động công nghiệp

tăng với mức để phù hợp

Hai là: Tỷ lệ lao động trí óc ngày càng tăng và chiếm phần lớn trong

tổng số lao động xã hội

Ba là: Tốc độ tăng lao động trong ngành dịch vụ nói chung nhanh hơn

tốc độ tăng lao động trong các ngành sản xuất vật chất