Truyền thuyết - Lịch sử và Quan điểm của Người làm Lưu trữ

Dương Văn Khảm Gần đây, hàng loạt bài đăng trên 7 kỳ Báo Thanh niên của Hoàng Hải Vân về những “phát kiến mới” trong các công trình nghiên cứu lịch sử và phật giáo của Thiền sư Lê Mạnh T

TRUYỀN THUYẾT - LỊCH SỬ

VÀ QUAN ĐIỂM CỦA NGƯỜI LÀM LƯU TRỮ

PGS-TS Dương Văn Khảm

Gần đây, hàng loạt bài đăng trên 7 kỳ Báo Thanh niên của Hoàng Hải Vân về những

“phát kiến mới” trong các công trình nghiên cứu lịch sử và phật giáo của Thiền sư Lê Mạnh Thát đã gây ra những chấn động trong dư luận xã hội, đặc biệt là những người làm sử và yêu

sử, bởi chúng đề cập đến vấn đề rất quan trọng là cần phải đính chính lại một số sự kiện trong lịch sử cổ đại của dân tộc Việt Nam Phần lớn nội dung các bài báo đề cập đến việc có nên để, hoặc loại bỏ một số giả thuyết hoặc truyền thuyết ra khỏi lịch sử Việt Nam Với tư cách là người làm lưu trữ, chúng tôi có một số ý kiến như sau:

Truyền thuyết lẽ dĩ nhiên không thể được công nhận là nguồn sử liệu chính xác để nghiên cứu lịch sử Nhưng không một dân tộc nào trên thế giới lại không có truyền thuyết của dân tộc mình và truyền thuyết được coi như hồn thiên dân tộc Một khi không thể có nguồn sử liệu chính thức, thì truyền thuyết có vai trò quan trọng, bù đắp lại một khoảng trống của lịch sử mà nói như nhà triết học Hegel, “truyền thuyết ví như dàn giáo làm chống

đỡ lịch sử, nếu gỡ bỏ truyền thuyết thì lịch sử có nguy cơ bị sụp đổ theo”

Sách Đại Việt sử ký Toàn Thư của Ngô Sỹ Liên còn bao gồm cả một tập đầu tiên viết

về thời kỳ Hồng Bàng, mang tính chất lịch sử nửa thần thoại, ví dụ chuyện Lạc long Quân và

Âu Cơ (*) Lại có nhiều giả thuyết về trường hợp An Dương Vương lên làm vua nước Âu Lạc Theo một số sách sử như Đại Việt Sử ký Toàn thư đã dẫn và Việt Sử tiền Hán của Ngô Thời Sỹ, An Dương Vương tên là Thục Phán, nguyên là thủ lĩnh xứ Thục Hiện nay nguồn gốc xứ Thục ở đâu chưa xác minh được Cũng có giả thuyết cho rằng, gia đình Thục Phán là hậu duệ của các vua Khai Minh nước Thục thời Chiến Quốc, chạy về phía Nam để tránh bạo loạn vào cuối thời kỳ Chiến Quốc và gây dựng lực lượng quân sự ở đây Nhưng giả thuyết này không đứng vững Năm 257 trước Công Nguyên, Thục Phán đem quân đánh Hùng Vương thứ Mười Tám

Còn giả thuyết thứ hai về Thục Phán cho rằng, Thục phán là thủ lĩnh người Tây Âu (Âu Việt), cư trú trên địa bàn phía Bắc nước Văn Lang Vào năm 214 trước Công Nguyên, Tần thuỷ Hoàng sai tướng là Đồ Thư sang đánh Bách Việt Người Tây Âu và người Lạc Việt cùng nhau đứng lên chống quân Tần Sau khi cuộc kháng chiến chống quân Tần thắng lợi,

Hùng Vương thứ Mười Tám nhường ngôi cho Thục Phán Tên nước được đặt là Âu Việt Nội dung của giả thuyết thứ hai này được vận dụng và viết trong tập Lịch sử Việt Nam đại cương, tập I, NXB Giáo dục, 1999

Cho dù giả thuyết ở mức độ khác so với truyền thuyết, nhưng cũng chưa thể là nguồn

sử liệu tin cậy cho yêu cầu nghiên cứu lịch sử khi chưa được thẩm định và xác minh Ngoài

ra, khi đề cập đến thời kỳ Thục An Dương Vương, lại có đoạn được chép mang tính chất truyền thuyết, hoang đường như chuyện Thần Kim Quy vẽ đường giúp Vua xây thành Cổ Loa và tặng chiếc nỏ thần Nhờ có nỏ thần này nên các lần Triệu Đà tiến đánh Âu Lạc đều bị thất thủ Triệu Đà bèn hoà hoãn cầu hôn con gái của An Dương Vương cho con trai mình là Trọng Thuỷ Trọng thuỷ ở rể 3 năm và tìm cách đánh tráo nỏ thần Vì vậy, khi quân Triệu

Đà kéo vào thì nỏ thần mất hiệu nghiệm An Dương Vương đem Mỵ Châu lên ngựa chạy loạn Thần Kim Quy hiện lên, lên án Mỵ Châu là giặc An Dương Vương liền chém chết con gái và nhảy xuống biển tự tử Dân Việt mất tự chủ từ đấy và chịu cảnh ngàn năm Bắc thuộc

Chính vì có những giả thuyết, hoặc truyền thuyết được viết vào các sách chính sử như vậy, cho nên việc phê phán các nguồn sử liệu được đặt ra để phân biệt giữa sử liệu chính xác

và các giả thuyết hoặc truyền thuyết là cần thiết Nhưng việc phê phán sử liệu cần có quan điểm lịch sử, toàn diện để nhận biết được những lý do trong các sách cổ sử lại cần thiết viết

cả truyền thuyết và giả thuyết

Thượng toạ Thích Trí Siêu, tức Giáo sư, Tiến sỹ Lê Mạnh Thát không chỉ là một thiền sư mà còn là một nhà khoa học, có nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử và lịch sử Phật giáo Việt Nam đã công bố, có nhiều cống hiến quan trọng về lịch sử tư tưởng, văn học

và Phật giáo Việt Nam, trong đó có “Lịch sử Phật giáo Việt Nam”, tập I; Tổng tập Văn học Phật giáo Việt Nam”, tập I; Lục độ Tập kinh, “Lịch sử khởi nguyên của dân tộc ta”

Sự việc gây xôn xao dư luận là các bài báo do Hoàng Hải Vân viết khảng định Thiền

sư có “những khám phá về cội nguồn dân tộc, về nhiều sự thật của lịch sử nước nhà hàng ngàn năm bị che lấp hoặc hiểu sai” Theo tác giả các bài báo, những phát kiến của Thiền sư tập trung ở kết quả nghiên cứu Lục Độ tập kinh Đây là một tập kinh quan trọng trong Đại tạng kinh của Phật giáo thế giới Từ nghiên cứu này, ông đã phát hiện ra truyền thuyết trăm trứng và điều thú vị hơn, cũng theo tác giả các bài báo, Thiền sư đã đối chiếu với Sử ký của

Tư Mã Thiên và các tư liệu khác, còn phát hiện ra truyền thuyết An Dương Vng Từ đó, Thiền sư khảng định, An Dương Vương đánh bại Hùng Vương thứ 18 được ghi trong “Đại Việt Sử ký Toàn thư” là không có thật, đó chỉ là một phiên bản của câu chuyện Mahàbhàrata

từ Ấn Độ và như vậy, không có chuyện Triệu Đà đánh An Dương Vương và đề nghị dứt khoát loại bỏ truyền thuyết An Dương Vương và nước Nam Việt của Triệu Đà ra khỏi lịch

sử nước ta, vì làm gì có An Dương Vương mà đánh

Bất kỳ ai được đọc các bài báo, không khỏi băn khoăn về sự việc này, mặc dầu ai cũng tự lý giải được rằng, việc phản biện khoa học để tìm ra cái đúng hơn là điều cần thiết

Có nhiều người hỏi chúng tôi có ý kiến gì, với tư cách là người trong ngành lưu trữ Quan điểm của chúng tôi là, dù những vấn đề phát hiện của Thiền sư có làm đảo lộn lịch sử dân tộc đã được viết trong các chính sử, thì với tinh thần khoa học, nếu đúng chúng ta vẫn phải chấp nhận Nhưng những vấn đề mà báo đã nêu, theo chúng tôi, vẫn dừng lại ở mức độ giả thuyết

Có điều cần phân biệt đâu là truyền thuyếtC, đâu là dữ liệu có thật trong cùng một tư liệu lịch sử; không nên tiếp nối các truyền thuyết đó với các vấn đề lịch sử nghiêm túc khác,

ví dụ, không nên nối tiếp: vì vậy (vì mất nỏ thần) nên “dân Việt mất quyền tự chủ từ đấy và chịu cảnh ngàn năm Bắc thuộc” Từ đó, người ta nghi ngờ rằng, “ngàn năm Bắc thuộc” vẫn

là truyền thuyết được nối tiếp, hay là truyền thuyết chỉ dừng lại ở việc mất nỏ thần (?)

Còn việc dứt khoát loại bỏ truyền thuyết An Dương Vương và nước Nam Việt của Triệu Đà ra khỏi lịch sử Việt Nam thì ý kiến của chúng tôi là: nếu các tác giả đều đã công nhận đó là truyền thuyết, thì nó vẫn cứ dừng lại ở truyền thuyết, được tồn tại có ý nghĩa bên cạnh lịch sử chính thống Các thế hệ tiếp theo chắc chắn là sẽ nghiên cứu, chứng minh qua tài liệu gốc hoặc bằng phương pháp khảo cổ học nhờ sự tiến bộ của khoa học và công nghệ

để thay thế bằng các cứ liệu thật không phải là truyền thuyết Với quan điểm như vậy, những công việc có thể làm để tiếp tục xác minh từng phần những sự kiện còn ý kiến khác nhau là:

Một là, xác minh dựa vào các tư liệu lưu trữ thành văn đã xuất bản:

Thuật ngữ “Tư liệu lưu trữ” đã được giải thích trong Từ điển lưu trữ Việt Nam, xuất bản năm 1992, trang 86 và trong bài báo “Vụ án Lệ Chi Viên - Món nợ đối với tư liệu lưu trữ” của tác giả DVK trong Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam, số 11-2007 Một phần rất quan trọng của tư liệu lưu trữ là các sách cổ quý hiếm, được phản ánh, mô tả các sự kiện lịch

sử thông qua bàn tay của các sử gia Tư liệu lưu trữ là cơ sở tin cậy, gần như thông tin cấp một để nghiên cứu lịch sử Việt Nam khi không còn tài liệu lưu trữ

Những tư liệu nghiên cứu lịch sử quen thuộc có liên quan đến vấn đề đang bàn luận

mà các tác giả đã sử dụng là Noàng Lê Nhất Thống Chí của Ngô Gia Văn Phái; Đại Việt Sử

ký Toàn Thư của Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên và Ngô Sỹ Liên; Khâm định Việt Sử Thông Giám Cương Mục của Quốc Sử Quán Triều Nguyễn; Việt Nam Sử lược của Trần Trọng Kim và những sách, tài liệu về cổ sử khác của Trung Quốc như Sử ký Tư Mã Thiên, Tiền Hán thơ, Nam Việt chí, Nhật Nam chuyện Hiện nay nhiều sách đã được đưa lên mạng hoặc tồn tại dưới dạng E -Books trong cơ sở dữ liệu của các cá nhân nên rất thuận tiện cho việc tra cứu

Việc sử dụng các nguồn sử liệu này thường được thực hiện thông qua quá trình lựa chọn, so sánh, phê phán nguồn, vì các tác giả bao giờ cũng viết theo quan điểm chính sử, phụ thuộc vào hệ tư tưởng của một triều chính, ví dụ trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, một quốc sử triều Lê, dưới ngòi bút của Ngô Sỹ Liên, Nguyễn Thị Lộ vẫn bị kết tội giết vua và Nguyễn Trãi phải liên luỵ Ngoài ra, khi sử dụng các nguồn sử liệu, các tác giả thường so sánh, đối chiếu giữa các tư liệu Trong quá trình này, nếu một vấn đề mới được phát hiện, cần phải được bổ sung, đính chính thì là việc rất bình thường, vì khoa học lịch sử, cũng giống như các khoa học khác, rất khách quan, không có mốc cấm cho các công trình và tác giả nổi tiếng, mà chúng cần luôn được phản biện, bổ sung, sửa chữa để ngày càng chính xác hơn

Trong số các tư liệu lưu trữ đã dẫn, một bộ sách có độ tin cậy cao, thường được các

sử gia tra cứu, kiểm nghiệm là bộ Sử ký của Tư Mã thiên - cha đẻ của lịch sử Trung Hoa, thường gọi là Sử ký Tư Mã Thiên Sử ký Tư Mã Thiên là một bộ sử vĩ đại, miêu tả tổng quát

về lịch sử Trung Quốc 2000 năm, ghi chép biên niên sử từ thời kỳ còn huyền thoại là nhà Hạ đến thời kỳ Hán Vũ Đế (141- 87 trước Công nguyên) Đây là cuốn sử đề cập đến nhiều mặt của xã hội, kèm theo một nguồn tham khảo lớn Vì tác phẩm quá đồ sộ, nên cho đến nay chưa có bản dịch toàn văn bộ Sử ký Tư Mã Thiên, mà chỉ có những bản dịch chọn lọc những vấn đề chính yếu mà người dịch cho rằng có liên quan đến lịch sử Việt Nam từ năm 1944 của dịch giả Giản Chi và Nguyễn Hiến Lê, Nxb.Văn học; Nhữ Thành, Nxb Văn học; Nhượng Tống, Nxb Tân Việt

Mặc dầu Sử ký Tư Mã Thiên là một công trình nổi tiếng như vậy, nhưng không thể là

cơ sở duy nhất để chứng minh cho toàn bộ những vấn đề của lịch sử Việt Nam Vì vậy, trong khi nghiên cứu, khai thác Sử ký Tư Mã Thiên và Tiền Hán thơ, Thiền sư Lê Mạnh Thát đã phát hiện không thấy có chuyện Triệu Đà đánh An Dương Vương và nước ta là nước độc lập, chưa bao giờ thuộc Nam Việt của Triệu Đà thì là điều rất đáng ghi nhận để tiếp tục kiểm nghiệm qua một số tư liệu khác nữa, chứ không phải để sửa ngay lịch sử Việt Nam

Hai là, xác minh dựa vào kết quả khảo cổ học.

Việc khai thác, nghiên cứu các di chỉ khảo cổ học trong lòng đất được khai quật đã làm sáng tỏ thêm tiến trình lịch sử của dân tộc, nhất là thời kỳ tiền sử Với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ, các di chỉ khảo cổ học có thể đưa ra được thời gian tương đối và tuyệt đối của các giai đoạn lịch sử Khảo cổ học là môn khoa học duy nhất đã phát triển phương pháp và lý thuyết cụ thể đối với việc thu thập và giải mã những thông tin về thời kỳ tiền sử Nhờ có khảo cổ học mà những truyền thuyết về thành Cổ Loa của Thục An Dương Vương dần dần được sáng tỏ Khi xẻ dọc thành để nghiên cứu, các nhà khảo cổ học đã phát hiện kỹ thuật gia cố thành của Thục Phán như chân thành được chèn bằng lớp đá, đã phát hiện ra các khuôn đúc vũ khí, như kiếm, giáo mác và nỏ liên châu với hàng chục ngàn mũi tên đồng Kết quả này cho thấy, Cổ Loa là một thành cổ với kỹ thuật phòng vệ của một nhà nước thực sự, chứ không phải là một lâu đài tưởng niệm theo một truyền thuyết được xây dựng sau này Những khai quật khảo cổ học này đã xác minh các giả thuyết để có thể phục dựng chúng thành những nguồn sử liệu đáng tin cậy

Chúng tôi đánh giá cao các kết quả nghiên cứu của Thiền sư Lê Mạnh Thát, người đã dành rất nhiều công sức nghiên cứu, khai thác các tàng thư kinh Phật, một loại hình tư liệu gắn với lịch sử văn hoá dân tộc Đặc biệt Thiền sư đã phát hiện ra những tư liệu lịch sử có giá trị như Lục Độ tập kinh, sáu lá thư hồi đầu công nguyên và một số trước tác của các nhà

sư Việt Nam Những đề xuất của Thiền sư đóng góp vào việc tiếp tục làm rõ hơn các vấn đề còn đang tồn tại ở các truyền thuyết hoặc giả thuyết khác nhau trong thời kỳ tiền sử

Một số vấn đề khác đối với các bài báo nêu trên, ý kiến của chúng tôi là:

Giá như trong việc công bố “những phát hiện lịch sử” của Thiền sư dưới ngòi bút của Hoàng Hải Vân không có thái độ đánh giá thái quá, trách cứ đến mức xúc phạm đến các nhà lịch sử tiền bối như Lê Quý Đôn, Ngô Sỹ Liên, hoặc bình luận về nhân vật lịch sử Sỹ Nhiếp viết trên tinh thần nho giáo lại dùng đến từ “khốn nạn” thì tốt hơn Phải nói rằng, việc hiệu đính, bổ sung các tư liệu lịch sử và phát hiện ra các sai sót cần chỉnh sửa đã được nhiều các

sử gia làm và nay vẫn đang làm, nhưng trong quá trình đó, không một ai dám dùng đến từ ngữ như của Thiền sư mà Hoàng Hải Vân đã viết trên các mặt báo Chúng tôi không rõ, thiền sư có đọc lại các bài của nhà báo Hoàng Hải Vân hay không trước khi chúng được công bố trên báo chí Vì khi trao đổi một câu chuyện về lịch sử, có thể dưới dạng phỏng vấn, cũng có khi bị quá lời, nhưng đấy là khi nói chuyện, còn khi đã đăng trên báo, phải là một

vấn đề nghiêm túc, không thể quá dễ dãi đến mức tuỳ tiện trong việc phê phán như vậy trên trang báo.

Về phương pháp luận, Thiền sư dựa vào một số tư liệu lịch sử để khảng định là không

có thời kỳ An Dương Vương, nhưng các thư tịch khác của Trung Quốc và Việt Nam lại được ghi chép tương đối giống nhau về thời kỳ này thì sao Và nếu không có thời kỳ An Dương Vương và thời kỳ xâm lược của Triệu Đà thì đó là thời kỳ gì? Chả nhẽ nhà nước của vua Hùng lại kéo dài đến tận những năm 40 sau Công Nguyên trước cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng? Cũng về phương pháp luận, khi phản biện lại các tư liệu lịch sử, Thiền sư không đề cập đến kết quả khai quật khảo cổ học tại Cổ Loa, một minh chứng rất quan trọng về thời kỳ này như đã nêu trên

Về khảng định có chữ viết và Luật pháp thời kỳ tiếp nối Hùng Vương thì đề nghị Thiền sư xem lại Chúng tôi nghĩ, không thể chỉ dựa vào sự ghi chép trong Tiền Hán thơ:

“Mã viện điều tấu Việt luật cùng Hán luật, sai hơn 10 việc, bèn cùng người Việt nói rõ để ước thúc” để tự suy diễn là trong thời kỳ tiền sử này nước ta đã có luật và từ đó coi nước ta

là nước độc lập, không có sự cai trị của Tích Quang và Nhâm Diên Ở đây có các vấn đề cần xem xét là: chữ Việt thể hiện như một tộc danh, chỉ số người không phải người Hán; không

có nội hàm như một quốc gia, thứ hai là Luật việt không phải là luật thành văn của một nhà nước độc lập, đó chỉ là luật tục, là các quy ước, phong tục trong một cộng đồng Vấn đề nêu

ra còn có liên quan đến chữ viết của thời kỳ này Thiền sư dựa vào việc khai quật ngôi mộ gạch ở Bắc Ninh có kiểu chữ Hán mà người Hán không đọc được, rồi dùng phương pháp loại trừ: cái gì người Hán không đọc được là chữ Việt thì chưa thể chấp nhận được Lý do là, nhiều chữ giống như chữ phạn cổ được in trên gạch mộ, trên các đồ gốm sứ, nhiều khi chuyên gia chữ phạn cũng không thể đọc được huống chi là người Hán Vấn đề chữ viết thời

kỳ tiền sử đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, nhưng đến nay vẫn còn là một ẩn số (còn nữa)

_

(*)Sách viết rằng Lộc Tục lên làm vua vùng đất phía Nam núi Ngũ Linh (Quảng Đông) vào năm 2879 trước Công Nguyên Lộc Tục lấy hiệu là Kinh Dương Vương, đặt quốc hiệu là Xích Quỷ Kinh Dương Vương lấy nàng Thần Long, con gái của chúa hồ Động Đình sinh được một người con tên là Sùng Lãm Sùng Lãm lên làm vua thay Kinh Dương Vương lấy hiệu là Lạc Long Quân Lạc Long Quân gặp được Âu Cơ và lấy nàng làm vợ Họ sinh được một trăm người con trai (100 trứng) Một hôm, khi những người con trai đã trưởng

thành, Lạc Long Quân nói với nàng Âu Cơ rằng: “Ta là giống rồng, sống dưới nước, nàng là tiên, sống trên cạn Thuỷ hoả khắc nhau, không sống lâu bền với nhau được” Thế là hai người chia tay Năm mươi người con ở lại với cha dưới nước; năm mươi người con theo mẹ lên cạn đến sống ở đất Phong Châu, tôn người con cả lên làm vua Đó là Hùng Vương thứ nhất, đặt tên nước là Văn Lang.

Ý NGHĨA, TÁC DỤNG CỦA KHUNG PHÂN LOẠI TÀI LIỆU

TRONG CÔNG TÁC CHỈNH LÝ TÀI LIỆU

I KHÁI QUÁT VỀ PHÂN LOẠI, KHUNG PHÂN LOẠI TÀI LIỆU

1 Phân loại là khái niệm được sử dụng rất phổ biến trong các lĩnh vực hoạt động của

xã hội loài người Phân loại là dựa vào những dấu hiệu giống nhau và khác nhau để phân chia, sắp xếp các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội theo một trật tự nhất định Chính

vì vậy, phân loại là chìa khoá giúp cho loài người nhận biết được thế giới

Qua phân loại, loài người tổ chức được các sự vật, vật chất, hiệt tượng, con người, động vật, thực vật, thành các lớp Lớp chính là một tập hợp các đơn vị, thành tố có chung một, hoặc một số đặc điểm, ví dụ sắt, đồng chì, kẽm có chung đặc đặc điểm là kim loại Cơ

sở để chia lớp là những đặc tính giống nhau của sự vật và hiện tượng Dựa vào phương pháp

đó, người ta có thể phân chia tiếp theo thành các lớp con hoặc phân lớp khác nhau của một trật tự đẳng cấp

Trong quá trình phân loại, ta cần phân biệt phân loại tự nhiên và phân loại nhân tạo Phân loại tự nhiên là dựa vào đặc điểm vốn có của sự vật và hiện tượng để phân loại Phân loại nhân tạo là kiểu phân loại theo mục đích sử dụng của loài người

2 Khung phân loại ám chỉ việc phân loại đã được thu gọn hoặc phản ánh vào một giản đồ, bảng (Scheme, Table) nhất định theo chủ ý của người phân loại Giới hạn đó rất đa dạng, ví dụ phân loại các ngành khoa học có thể đưa ra kết quả là:

-Vận tải trên đất liền

-Vận tải đường thuỷ

-Vận tải đường không

Phân loại ngành tư liệu nghiên cứu có:

II MỘT SỐ KHUNG PHÂN LOẠI TÀI LIỆU TRONG LỊCH SỬ

Khung phân loại tài liệu có giá trị được xây dựng trong lịch sử từng được biết đến là:

1 Khung phân loại của Lê Quý Đôn (1726-1784); cấp độ 1

gồm 4 loại là:

-Hiến chương (Luật lệ, văn bản của Nhà nước)

-Thi văn (Văn thơ)

-Tạp kỷ (Ký sự, tạp văn, địa dư chí, truyện ký)

-Phương ký (Phép phong thủy, phù thuỷ)

2 Khung phân loại của Phan Huy Chú (1872-1840); cấp độ 1

gồm 5 loại là:

-Hiến chương (Luật lệ, văn bản của Nhà nước)

-Kinh sử (Kinh điển sử)

-Thi văn (Văn thơ)

-Tạp ký (Ký sự, tạp văn, địa dư chí, truyện ký)

-Phương ký (phong thủy, phép phù thuỷ)

Riêng trong sách ”Lịch triều hiến chương loại chí”, Phan Huy chú còn chia ra 10 mục chí Nói chung, trong thời kỳ phong kiến Việt Nam chưa có khung phân loại tài liệu thống nhất

3 Khung phân loại Lưu Hướng

ở Trung Quốc, ngay từ thế kỷ thứ I TCN đã có Khung phân loại Lưu Hướng, đời Tần Hán gồm có 7 mục:

-Lục nghệ lược (Bách khoa thư, kinh điển)

-Chu tử lược (Triết học)

-Thi phú lược (Thơ ca)

- Binh thư lược (Quân sự)

-Thuật số lược (Toán học)

-Tập lược (Tạp văn)

-Phương kỹ lược (Kỹ thuật)

4 Khung phân loại Tuân Húc

Đến thế kỷ thứ IV, cũng ở Trung Quốc, Tuân Húc đã xây dựng khung phân loại áp dụng cho Kho sách Tấn Vũ Đế chỉ có 5 mục, kể cả phần bổ sung mục Kinh phật và Lớp tử

Đến đời nhà Thanh (1644-1911) các thư tịch Trung Quốc vẫn sử dụng phung phân loại 4 mục gồm Kinh, Sử, tử, Tập Mãi đến sau năm 1949, Trung Quốc mới xây dựng và sử dụng Khung phân loại Trung tiểu hình và Đại hình Hiện này Trung Quốc sử dụng Khung phân loại có tên là “Trung Quốc đồ thư quán đồ thư phân loại pháp”.

5 Khung phân loại DDC

Một trong các khung phân loại được sử dụng phổ biến nhất hiện nay do nhà cách tân thư viện nổi tiếng người Mỹ Melvil Dewey (1851-1931) xây dựng từ những năm 1870 là Khung phân loại thập phân DDC (Dewey Decimal Classification) Khung phân loại này dùng 10 chữ số ả rập để sắp xếp toàn bộ sưu tập tư liệu và thư viện Khung phân loại này ra đời năm 1876 gồm 10 lớp chính, với 1000 đề mục Khung phân loại chuẩn này trở thành sở hữu của tổ chức OCLC từ năm 1988 Đây là khung phân loại tư liệu, thư viện được áp dụng rộng rãi nhất trên thế giới Hiện nay, hơn 200.000 thư viện tại 130 quốc gia đang sử dụng khung phân loại này Chỉ số phân loại DDC được sử dụng nhiều trong thư mục tư liệu quốc gia của hơn 60 nước, trong đó có 15 nước thuộc khu vực châu á-Thái bình dương, 13 nước châu Mỹ, 8 nước châu Âu, 7 nước ở Trung đông Khung phân loại DDC đã được dịch ra hơn

30 tiếng khác nhau trên thế giới Một trong những thế mạnh của DDC là luôn luôn được cập nhật, sửa chữa bổ sung và xuất bản

Tóm tắt cấu trúc Bảng chính của Khung phân loại DDC như sau:

6 Khung phân loại UDC

Trong các khung phân loại được sử dụng rộng rãi hiện nay phải kể đến Khung phân loại thập tiến quốc tế UDC (Universal Decimal Classification) do hai nhà thư mục học người

Bỉ là Paul Otlet và Henry Lafontaine xây dựng và cho ra đời năm 1895 Khung phân loại DDC và UDC khác nhau về cấu tạo bên trong còn các lớp cơ bản vẫn giữ nguyên Riêng các bảng phụ và các ký hiệu có được mở rộng hơn Khung phân loại UDC hoàn chỉnh được xuất bản năm 1905 bằng tiếng Pháp với tên là Bảng chỉ dẫn thư mục tổng hợp (Manuel du Repertoire Bibliographique Universal) và sau này được dịch và xuất bản bằng nhiều thứ tiếng khác nhau

7 Khung phân loại LCC (LC)

Một trong các khung phân loại do Thư viện Quốc hội Mỹ xây dựng được nhiều người nhắc đến là Khung phân loại thư viện quốc hội (Library of Congress Classification) viết tắt

là LCC do tác giả đầu là Herbert Putnam và tư vấn Charles Ammi Cutter khởi tạo Hệ thống phân loại của khung này được áp dụng cho thư viện trường đại học, các viện nghiên cứu Mỹ

và một số nước khác

Cấu tạo của Khung phân loại LCC bao gồm: toàn bộ các lĩnh vực tri thức ban đầu được chia thành các lớp chính, sau đó được chia thành các phân lớp; trong mỗi phân lớp lại được phân chia chi tiết theo hình thức, địa điểm, thời gian và chủ đề cụ thể được thể hiện từ cái chung đến cái riêng, tạo thành cấu tạo thứ bậc của các chi thức

Cấu tạo lớp chính của khung phân loại LCC gồm có: